# حرك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حرك

الحَرَكة: ضد السكون، حَرُك يحْرُك حَرَكةً وحَرْكاً وحَرَّكه فتَحَرَّك، قال الأَزهري: وكذلك يَتَحَرَّك، وتقول: قد أَعيا فما به حَرََاك، قال ابن سيده: وما به حَرَاك أَي حَرَكة؛ وفلان ميمون العَرِيكةِ والحَرِيكة.
والمِحْراكُ: الخشبة التي تُحَرَّك بها النار.
الأَزهري: وتقول حَرَكْتُ مَحْرَكَه بالسيف حَرْكاً. والمَحْركُ: منتهى العُنق عند المفصل من الرأْس. والمَحْرَكُ: مَقْطع العنق. والحارِكُ: أَعلى الكاهل، وقيل فَرْع الكاهل، وقيل الحارِكُ منبت أَدنى العُرْف إِلى الظهر الذي يأْخذ به الفارس إِذا ركب، وقيل الحارِكُ عظم مشرف من جانبي الكاهل اكتنفه فَرْعا الكتفين؛ قال لبيد:
مُغْبِطُ الحارِكِ مَحْبوكُ الكَفَلْ
قال الجوهري: الحارِكُ من الفرس فروع الكتفين وهو أَيضاً الكاهل. أَبو زيد: حَركه بالسيف حَرْكاً إِذا ضرب عنقه، قال: والمَحْرَكُ أَصل العنق من أَعلاها، قال: ويقال للحارِكِ مَحْرَك، بفتح الراء، وهو مَفْصِلُ ما بين الكاهل والعُنق ثم الكاهل، وهو بين المَحْرَك والمَلْحاءِ، والظهر ما بين المَحْرَك للذنب، قال الأَزهري: وهو قول أَبي عبيد، وقال الفراء: حَرَكْتُ حارِكَهُ قطعته فهو مَحْرُوك. والحُرْكُوك: الكاهل. ابن الأَعرابي: حَرَك إِذا منع من الحق الذي عليه، وحَرِكَ إِذا عُنَّ عن النساء. وروي عن أَبي هريرة أَنه قال: آمنت بمُحَرِّف القلوب، ورواه بعضهم: آمنت بمُحَرِّك القلوب؛ قال الفراء: المحرِّف المزيل، والمحرِّك المقلب؛ وقال أَبو العباس: المحرِّك أَجود لأَن السنة تؤَيده يا مُقَلِّب القلوب. والحَرْكَكَةُ: الحُرْقُوف، والجمع حَرَاكِيك، وكل ذلك اسم كالكاهل والغارب، وهذا الجمع نادر، وقد يجوز أَن يكون كراهية التضعيف كما حكى سيبويه قَرادِيد في جمع قَرْدَدٍ، لأَن هذا لا يدغم لمكان الإِلحاق. وحَرَكه يَحْرُكه حَرْكاً: أَصاب منه أَيَّ ذلك كان. وحَرَك حَرْكاً: شكا أَيّ ذلك كان. وحَرَكهُ: أَصاب وسطه غير مشتق. ورجل حَرِيك: ضعيف الحَرَاكِيكِ، الحَرِيكُ الذي يضعف خَصْرُه إِذا مشى كأَنه ينقلع عن الأَرض، والأُنثى حَرِيكة. والحَرِيك: العِنِّين. قال ابن سيده: والحَرِيك في بعض اللغات العِنِّين. وغلام حَرِكٌ أَي خفيف ذَكِيٌّ. والحَرْكَكَةُ: الحَرْقَفة، والجمع الحَرَاكِكُ والحَرَاكِيك، وهي رؤُوس الوركين، ويقال أَطراف الوركين مما يلي الأرض إِذا قعدت.

### Türkçe

**الحَرَكة**: sükûnun zıddı; **حَرُك** **يحْرُك** **حَرَكةً** ve **حَرْكاً** (diye) ve onu **حَرَّكه**; böylece **فتَحَرَّك**. el-Ezherî dedi: Aynı şekilde **يَتَحَرَّك** (da denir). Ve dersin ki: “Yoruldu; onda **حَرََاك** yoktur.” İbn Sîde dedi: “Onda **حَرَاك** yoktur” yani hareket; ve falan kimse **ميمون العَرِيكةِ** ve **الحَرِيكة**(dir).

**والمِحْراكُ**: ateşin onunla hareket ettirildiği tahta.

el-Ezherî: Ve dersin: “Kılıçla onun **مَحْرَك**’ini **حَرْكاً** hareket ettirdim.” **والمَحْركُ**: baştan olan eklem yerinde boynun sonu. **والمَحْرَكُ**: boynun kesim yeri.

**والحارِكُ**: küreğin en üstü; ve “küreğin dalı” denildi; ve “**الحارِكُ**: binici bindiği zaman onunla tuttuğu, sırta doğru yele’nin en aşağısının bittiği yer” denildi; ve “**الحارِكُ**: küreğin iki yanından yüksekçe bir kemiktir; iki omuz dalı onu kuşatır” denildi; Lebîd dedi:
مُغْبِطُ الحارِكِ مَحْبوكُ الكَفَلْ

el-Cevherî dedi: Atta **الحارِكُ** omuzların dallarıdır; o aynı zamanda kürektir. Ebû Zeyd: “Kılıçla onu **حَرْكاً** **حَركه**” (denir), boynunu vurduğu zaman. Dedi: **والمَحْرَكُ** boynun üst tarafından köküdür. Dedi: **الحارِكِ**’e **مَحْرَك** da denir, **الراء**’nın fethiyle; ve o, kürek ile boyun arasındaki şeyin eklemidir; sonra kürektir; ve o, **المَحْرَك** ile **المَلْحاءِ** arasındadır; ve sırt, **المَحْرَك** ile kuyruğun (başı) arasındaki şeydir. el-Ezherî dedi: Bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür. Ferrâ dedi: “Onun **حارِك**’ini **حَرَكْتُ**: onu kestim; böylece o **مَحْرُوك**tur.” **والحُرْكُوك**: kürek. İbnü’l-A‘râbî: **حَرَك**: üzerinde olan hakkı vermekten alıkoyduğu zaman; ve **حَرِكَ**: kadınlardan yana **عُنَّ** olduğu zaman. Ebû Hureyre’den rivayet edildi ki o dedi: “Kalpleri **مُحَرِّف** olana iman ettim.” Bazıları onu şöyle rivayet etti: “Kalpleri **مُحَرِّك** olana iman ettim.” Ferrâ dedi: **المحرِّف** gideren (yerinden eden)dir; **المحرِّك** çeviren (döndüren)dir. Ebû’l-Abbâs dedi: **المحرِّك** daha iyidir; çünkü sünnet onu destekler: “Ey kalpleri **مُقَلِّب** olan.”

**والحَرْكَكَةُ**: **الحُرْقُوف**; çoğulu **حَرَاكِيك**; bunların hepsi, kürek ve hörgüç gibi bir isimdir. Bu çoğul nadirdir; ve taz‘îfin (çiftlemenin) kerih görülmesi sebebiyle olması caizdir; Sîbeveyh’in **قَرادِيد**’i, **قَرْدَدٍ**’in çoğulunda hikâye ettiği gibi; çünkü bu, ilhâk sebebiyle idğam edilmez. **وحَرَكه يَحْرُكه حَرْكاً**: ondan herhangi birini isabet ettirdi; hangisi olursa olsun. **وحَرَك حَرْكاً**: şikâyet etti; hangisi olursa olsun. **وحَرَكهُ**: onun ortasını isabet ettirdi; türemiş değildir. **ورجل حَرِيك**: **الحَرَاكِيكِ**’i zayıf (olan); **الحَرِيكُ** yürüdüğü zaman beli zayıflayan, sanki yerden sökülüp çıkıyormuş gibi olan kimsedir; dişisi **حَرِيكة**.

**والحَرِيك**: **العِنِّين**. İbn Sîde dedi: Bazı lehçelerde **الحَرِيك** **العِنِّين**’dir. **وغلام حَرِكٌ**: yani hafif, zeki. **والحَرْكَكَةُ**: **الحَرْقَفة**; çoğulu **الحَرَاكِكُ** ve **الحَرَاكِيك**; ve onlar, kalçaların başlarıdır; ve “oturduğun zaman yere yakın olan kalçaların uçları” denir.
