# حري — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حري

: ( يو *!الحارِيةُ : الأَفْعَى التي كَبِرَتْ ونَقَص جِسْمُها ولم يَبْقَ إلاَّ رأْسُها ونَفَسُها وسَمُّها ) ؛ كذا في المحْكَمِ .
وما أَخْصَر عِبارَة الجوْهريُّ حيث قالَ : التي نَقَصَ جِسْمُها مِن الكبرِ ، وذلِكَ أَخْبَثُ ما يكونُ . يقالُ : رَماهُ اللَّهُ بأَفْعَى *!حارِيَةٍ .
قال ابن سِيدَه : والذَّكَرُ *!حارٍ ؛ قالَ :
أَو *!حارِياً من القُتَيْراتِ الأُوَلْ
أَبْتَرَ قِيدَ الشِّبرِ طُولاً وأَقَل ّوأَنْشَدَ شَمِرٌ :
انْعَتْ على الجَوْفاءِ في الصُّبْح الفَضِحْ
*!حوَيْرِياً مثلَ قَضِيبِ المُجْتَدِحْ ( *!والحَرَا ) ، مَقْصوراً ، ( *!والحَراةُ : النَّاحِيَةُ ) . يقالُ : اذْهَبْ فلا أَرَيَنَّكَ *!بحَرايَ ، *!وحَرَاتِي .
ويقالُ : لا تَطُرْ *!حَرَانا ، أَي لا تَقْرَب ما حَوْلَنا .
يقالُ : نَزَلْتُ *!بحَرَاهُ وعَرَاهُ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : *!الحَرَا جَنابُ الرَّجُلِ وساحَتُه .
قُلْتُ : ونَقَلَه أَبو عبيدٍ عن الأصْمعيّ كَذلِكَ .
( و ) الحَرَا والحَرَاةُ : ( صَوْتُ الطيَّرِ ) ؛ هكذا خَصَّه ابنُ الأعْرابي ، ( أَو عامٌّ ) في الصَّوْتِ والجَلَبةِ ؛ كما في الصِّحاحِ .

( و ) الحَرَا : ( الكِناسُ ) للظَّبْي .
( ومَوْضِعُ البَيْضِ ) للنّعامِ ؛ قالَ :
بَيْضَةٌ ذادَ هَيْقُها عن *!حَرَاها
كُلَّ طارٍ عليه أن يَطْراهاوفي التهْذِيبِ : الحَرَا كلُّ مَوْضِع لظَبْيٍ يأْوِي إليه .
وقالَ الليْثُ : الحَرَا مَبيضُ النّعامِ أَو مأْوَى الظَّبْي .
قالَ الأزْهريُّ : وهو باطِلٌ ، والحَرَا عنْدَ العَرَبِ ما رَواهُ أَبو عُبيدٍ عن الأَصْمعيّ : الحَرَا جَنابُ الرَّجُلِ وما حَوْله ، يقالُ لا تَقْرَبَنَّ *!حَرَانا .
ويقالُ : نَزَلَ بحَراهُ وعَراهُ إذا نَزَلَ بساحَتهِ .
*!وحَرَا مَبيضِ النَّعام : ما حَوْله ؛ وكَذلِكَ *!حَرَا كِناسِ الظَّبْي : ما حَوْله ؛ ( ج *!أَحْراءٌ ) ، كنَدَى وأنْداء .
( *!وحَراةُ النَّارِ : الْتِهابُها ) .
وفي الصِّحاح : صوْتُ التِهابِها .
وقالَ ابنُ بَرِّي : قالَ عليُّ بنُ حَمْزة : هذا تَصْحيفٌ وإنَّما هو الخَوَاةُ ، بالخاءِ والواوِ ، قالَ : وكذَلِكَ قالَ أَبو عبيدٍ .
( والحَرَا : الخَلِيقُ ؛ ومنه ) قَوْلهم : ( *!بالحرَا أن يكونَ ذلِكَ ، وإنَّه لحَرَى بكذا *!وحَرِيٌّ ، كغَنِيَ ، *!وحَرٍ ) ، أَي خَلِيقٌ جَدِيرٌ ؛ ( والأُولى لا تُثَنَّى ولا تُجْمَعُ ) ، كما في الصِّحاحِ ، أَي لا يُغَيَّر عن لَفْظِهِ فيمَا زادَ على الواحِدِ ويُسَوِّي بينَ الجِنْسَين ، أَعْنِي المُذَكَر والمُؤَنَّث ، لأنَّه مَصْدرٌ .
قالَ الجَوْهريُّ : وأَنْشَدَ الكِسائي :
وهُنَّ *!حَرىً أن لا يُثِبْنَكَ نَقْرَةً
وأَنْتَ حَرىً بالنارِ حينَ تُثِيبُومَنْ قالَ *!حَرٍ *!وحَريٌّ ثَنَّى وجَمَعَ وأَنَّثَ فقالَ : *!حَريانِ *!وحَرُونَ *!وحَرِيَة *!وحَرِيَاتٌ

*!وحَرِيُّونَ *!وحَريَّة *!وحَرِيَّتانِ *!وحَرِيَّاتٌ .
وفي التهْذِيبِ : وهُم *!أَحْرِياءُ بذلِكَ وهُنَّ *!حَرَايا وأَنْتُم *!أَحْراءٌ جَمْعُ حَرٍ .
وقالَ اللحْيانيُّ : وقد يجوزُ أن يُثَنى ما لا يُجْمَع لأنَّ الكِسائي حَكَى عن بعضِ العَرَبِ أنَّهُم يُثنونَ ما لا يَجْمَعُونَ فيقولُ إنَّهما *!لحَرَيانِ أَنْ يَفْعلا .
قالَ ابنُ بَرِّي : وشاهِدُ *!حَرِيّ قوْلُ لبيدٍ :
من حَياةٍ قد سَئِمْنا طُولَها
وحَرِيٌّ طُولُ عَيْشٍ أَن يُمَلّوفي الحدِيث : ( إنَّ هذا *!لحَريٌّ إنْ خَطَبَ أن يَنْكِحَ .
وقوْلُهم في الرَّجُل إذَا بَلَغَ الخَمْسِين : حَرَىً .
قالَ ثَعْلب : مَعْناه هو حَرِيٌّ أنْ ينالَ الخَيْرَ كُلَّه .
( وإنَّه *!لَمَحْرًى أنْ يَفْعَلَ ) ذلِكَ ؛ عن اللحْيانيّ .
( و ) إنَّه ( *!لَمَحْراةٌ ) أنْ يَفْعَل ، ولا يُثنَّى ولا يُجْمَع ولا يُؤنَّثُ كقَوْلِكَ مَخْلَقة ومَقْمَنَةٌ .
( *!وأَحْرِ به ) : مِثْل أحج به ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
ومُسْتَبْدِلٍ من بَعْدِ غَضْبي صُرَيْمَةً
*!فأَحْرِ به لطُولِ فَقْرٍ *!وأَحْرِيَا أَي *!وأَحْرِيَنْ ؛ وقالَ آخَرُ :
فإن كنتَ تُوعِدُ بالهِجاءِ
فأَحْرِ بمَنْ رامَنا أنْ يَخِيبَا ( وما *!أَحْراهُ به ) أَي ( ما أَجْدَرَهُ ) وأَخْلَقه .
قال الجَوهرِيُّ : ( و ) من *!أَحْرِ به اشْتُقَّ *!التَّحَرِّي .
يقالُ : ( *!تَحَرَّاهُ ) ، أَي ( تَعَمَّدَه ) ، ومنه الحدِيثُ : ( *!تَحَرَّوا ليْلَةَ القَدْرِ في العَشْرِ الأواخِرِ ) ، أَي تعَمَّدُوا طَلَبَها فيها .
وقيلَ :

*!تحرَّاهُ تَوخَّاهُ وقَصَدَه ؛ ومنه قَوْله تعالى : ﴿فأُولئِكَ *!تَحَرُّوا رَشَداً﴾ ، أي توخَّوْا وعَمَدُوا ؛ عن أَبي عبيدٍ ؛ وأَنْشَدَ لامْرىءِ القَيْسِ :
دِيمةٌ هَطْلاءُ فيها وطَفٌ
طَبَقُ الأَرْضِ *!تحَرَّى وَتُدِرّ ( و ) تحرَّى : ( طَلَبَ ما هو أَحْرى بالاسْتِعْمالِ ) في غالِبِ الظنِّ ، كما في الصِّحاح .
وقيلَ : *!التَّحَرِّي القَصْدُ والاجْتِهادُ في الطَّلَبِ والعَزْم على تَخْصيصِ الشَّيءِ بالفعْلِ والقَوْلِ .
وقيلَ : هو قَصْدُ الأَوْلى والأَحَقّ .
( و ) تحرَّى ) بالمَكانِ : تَمَكَّثَ .
( *!وحَرَى ) الشيءُ ، ( كَرَمَى ) ، *!يَحْرِي *!حَرْياً : ( نَقَصَ ) بعدَ الزِّيادَةِ .
قالَ الراغبُ : كأنَّه لزِمَ *!حراهُ ولم يَمْتدَّ ، انتَهَى .
يقالُ : يَحْرِي كما يَحْرِي القمرُ ، كما في الصِّحاحِ ؛ أي يَنْقُصُ منه الأوَّل فالأوَّل ؛ وأَنْشَد شَمِرٌ :
ما زالَ مَجْنُوناً على اسْتِ الدَّهْرِ
في بَدَنٍ يَنْمِي وعَقْلٍ يَحْرِيوأَنْشَدَ الراغبُ :
والمرْءُ بعدَ تَمامه يَحْرِي ومنه الحدِيثُ : ( فما زَالَ جِسْمُه يَحْرِي حتى لَحِقَ به ) .
( *!وأَحْراهُ الزَّمانُ ) : نقصَهُ .
( *!وحِراءٌ ، ككِتابٍ ، و ) *!حَرَى ، ( كَعَلى ) بصيغَةِ الماضِي ، ( عن ) القاضِي ( عِياضٍ ) ، في المَشارِقِ ، وهي لغَةٌ ضَعِيفةٌ أَنْكَرَها الخطابيُّ وغيرُهُ ، يُذَكَّر ( ويُؤنَّثُ ) ؛ واقْتَصَرَ ابنُ دُرَيْدٍ على التَّأْنيثِ ؛ ( و ) يُصْرَفُ و ( يُمْنَعُ ) .
قالَ سِيْبَوَيْه : منهم مَنْ يَصْرِفْه ومنهم مَنْ لا

يَصْرِفه يَجْعَله اسمْاً للبقْعَةِ ؛ وأَنْشَدَ :
ورُبَّ وَجْهٍ مِن *!حِرَاءٍ مُنْحن وأَنْشَدَ أَيْضاً :
سيَعْلم أَيَّنا خيراً قديما
وأَعْظَمَنا ببَطْنِ حِرَاءَ ناراقال ابنُ بَرِّي ، هكذا أَنْشَده سِيْبَوَيْه ، قالَ : وهو لجريرٍ ، وأَنْشَدَه الجَوهريُّ :
أَلسْنا أَكْرَمَ الثَّقَلَيْنِ طُرّاً
وأَعْظَمَهم ببطْنِ حِرَاءَ ناراقال الجوهريُّ : لم يَصْرِفْه لأنَّه ذهبَ به إلى البلْدَةِ التي هو بها .
قال شيْخُنا وفي حِرَاء لُغاتٌ كثيرَةٌ مَرْوِيَّة أَوْرَدَها شرَّاحُ البُخاري ، وقد جَمَعَ أحْوالَهُ مع قبَاء مَنْ قال :
*!حِرّا وقَيَا أَنَثْ وذكِّرْهُما معاً
ومدّنّ واقْصرْ واصْرِفْنَ وامْنَعِ الصَّرْفاقال : وأجْمَع منه قَوْل عبْدِ الملِكِ العصاميّ المكّيِّ :
قد جاءَ تَثْلِيث *!حِرَا مع قصْرِه
وصَرْفه وضد ذين فادرهقال : وهو أجْمَعُ مِن الأَوَّل إلاَّ أن في أثْباتِ بَعْضِ ما فيه خِلافُ المَشْهور .
( جَبَلٌ بمكَّة ) في أَعْلاها عن يمينِ الماشِي لمنى ، يُعْرَف الآنَ بجبَلِ النّورِ .
قال الخطابيُّ : كثيرٌ مِن المحدِّثين يَغْلطُونَ فيه فيَفْتحون حاءَهُ ويقْصُرُونَه ويُمِيلُونَه ، ولا يَجوزُ إمالَتَهُ لأنَّ الراءَ قبْلَ الأَلفِ مَفْتوحَة ، كما لا يجوزُ إمالَةَ رَافِعٍ ورَاشِدٍ .
( فيه غارٌ تَحَنَّثَ فيه النبيُّ

صلى الله عليه وسلم ، وقد تَشَرَّفْت بزِيارَتِه .
وممَّا يُستدركُ عليه :
حَرَى عليه : غَضِبَ .
وقومٌ حِراءٌ : أي غِضابٌ عيلَ صَبْرُهم حتى أَثَّر في أجْسامِهم .
*!وحَراهُ *!يَحْريه : قَصَدَ *!حَراهُ ، أَي ساحَتَه ؛ وكَذلِكَ *!تَحرَّاهُ .
*!والحَراةُ : حَفيفُ الشَّجرِ .
*!وحَرَى أنْ يكونَ ذلِكَ : أي عَسَى زِنَةً ومعْنىً .
*!وحَراهُ : إذا أَضافَهُ ، عن ابنِ الأعرابيِّ .
وكغَنِيَ : مالِكُ بنُ *!حَريَ : قُتِلَ مع عليَ بصِفِّين .
ونَصْرُ بن سيَّار بنِ رافعِ بنِ حَرِيَ أميرُ خُراسان .
*!وأحْرى : قَرُبَ ؛ نَقَلَه الصَّاغانيُّ .

### Türkçe

: (**الحارِيةُ**: büyüyen ve cismi eksilen, başı, nefesi ve zehri dışında bir şey kalmayan **الأَفْعَى**)؛ işte **المحْكَم**’de böyledir.

Ve **الجَوْهريُّ**’nin ibaresi ne kadar kısadır; şöyle dedi: büyüklükten dolayı cismi eksilen; ve bu, olduğu şeyin en habisidir. Denir: Allah onu **حارِيَةٍ** bir **أَفْعَى** ile vurdu.

İbn Sîde dedi: ve erkeği **حارٍ**’dır; dedi ki:
أَو **حارِياً** من القُتَيْراتِ الأُوَلْ
أَبْتَرَ قِيدَ الشِّبرِ طُولاً وأَقَلّ

Ve Şemir rivayet etti:
انْعَتْ على الجَوْفاءِ في الصُّبْح الفَضِحْ
**حوَيْرِياً** مثلَ قَضِيبِ المُجْتَدِحْ

(**والحَرَا**), maksûr olarak, (**والحَراةُ**: taraf). Denir: git, artık seni **بحَرايَ**’ımda, **وحَرَاتِي**’mda görmeyeyim.

Ve denir: **حَرَانا**’mızı uçurma; yani çevremize yaklaşma.

Denir: **بحَرَاهُ** ve **عَرَاهُ**’da indim.

İbnü’l-Esîr dedi: **الحَرَا** kişinin yanı ve avlusudur.

Dedim: Ebû Ubeyd bunu **الأصْمعيّ**’den böylece nakletti.

(ve) **الحَرَا** ve **الحَرَاةُ**: (kuşun sesi); İbnü’l-A‘râbî onu böylece tahsis etti, (yahut umumîdir) seste ve gürültüde; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

(ve) **الحَرَا**: (ceylan için sığınak).

(ve devekuşu için yumurtlama yeri); dedi ki:
بَيْضَةٌ ذادَ هَيْقُها عن **حَرَاها**
كُلَّ طارٍ عليه أن يَطْراها

Ve **التهْذِيب**’de: **الحَرَا**, ceylan için kendisine sığınılan her yerdir.

Ve Leys dedi: **الحَرَا**, devekuşunun yumurtlama yeri yahut ceylanın sığınağıdır.

Ezherî dedi: bu bâtıldır; **الحَرَا** Araplar nezdinde, Ebû Ubeyd’in **الأَصْمعيّ**’den rivayet ettiği şeydir: **الحَرَا** kişinin yanı ve çevresidir; denir: **حَرَانا**’ya yaklaşma.

Ve denir: avlusuna indiğinde **بحَراهُ** ve **عَراهُ**’da indi.

**وحَرَا** devekuşunun yumurtlama yerinin: çevresidir; aynı şekilde **حَرَا** ceylanın sığınağının: çevresidir; (çoğulu **أَحْراءٌ**), **نَدَى** ve **أَنْداء** gibi.

(**وحَراةُ النَّارِ**: onun alevlenmesi).

Ve **الصِّحاح**’ta: onun alevlenmesinin sesi.

İbn Berrî dedi: Ali b. Hamza dedi ki: bu bir tashîftir; ancak o **الخَوَاةُ**’dır, **الخاء** ve **الواو** ile; dedi: Ebû Ubeyd de böyle dedi.

(**والحَرَا**: lâyık olan; ve ondan) onların sözü: (**بالحرَا** bunun olması, ve o şuna **حَرَى**’dır, ve **حَرِيٌّ**, **غَنِيَ** gibi, **وحَرٍ**), yani lâyık, yaraşır; (birincisi tesniye edilmez ve cem‘ edilmez), **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; yani birden fazlaya ziyade olan şeyde lafzından değiştirilmez ve iki cins arasında eşit kılar; yani müzekker ve müennes; çünkü o bir mastardır.

Cevherî dedi: ve Kisâî’den rivayet etti:
وهُنَّ **حَرىً** أن لا يُثِبْنَكَ نَقْرَةً
وأَنْتَ حَرىً بالنارِ حينَ تُثِيبُ

Ve kim **حَرٍ** ve **حَرِيٌّ** derse, tesniye eder, cem‘ eder ve müennes yapar; şöyle der: **حَريانِ** ve **حَرُونَ** ve **حَرِيَة** ve **حَرِيَاتٌ**

**وحَرِيُّونَ** **وحَريَّة** **وحَرِيَّتانِ** **وحَرِيَّاتٌ**.

Ve **التهْذِيب**’de: onlar bununla **أَحْرِياءُ**’dır ve onlar (kadınlar) **حَرَايا**’dır; ve siz **أَحْراءٌ**’sınız; **حَرٍ**’ın cem‘idir.

Lahyânî dedi: cem‘ edilmeyen şeyin tesniye edilmesi caiz olabilir; çünkü Kisâî bazı Araplardan, cem‘ etmedikleri şeyi tesniye ettiklerini nakletti; şöyle der: ikisi de **لحَرَيانِ**’dır, yapmaları için.

İbn Berrî dedi: **حَرِيّ**’nin şahidi Lebîd’in sözüdür:
من حَياةٍ قد سَئِمْنا طُولَها
وحَرِيٌّ طُولُ عَيْشٍ أَن يُمَلّ

Ve hadiste: (Şüphesiz bu, eğer talip olursa nikâhlanması için **لحَريٌّ**’dir.

Ve onların, adam elliye ulaştığında söyledikleri: **حَرَى**.

Sa‘leb dedi: manası, onun bütün hayra erişmesi için **حَرِيٌّ** olmasıdır.

(ve o, bunu yapması için **لَمَحْرًى**’dır); Lahyânî’den.

(ve) o, yapması için (**لَمَحْراةٌ**)’dır; ve tesniye edilmez, cem‘ edilmez, müennes yapılmaz; senin “مَخْلَقة” ve “مَقْمَنَةٌ” demen gibi.

(**وأَحْرِ به**): “أحج به” gibidir; şair dedi ki:
ومُسْتَبْدِلٍ من بَعْدِ غَضْبي صُرَيْمَةً
**فأَحْرِ به** لطُولِ فَقْرٍ **وأَحْرِيَا**

yani **وأَحْرِيَنْ**; ve bir başkası dedi ki:
فإن كنتَ تُوعِدُ بالهِجاءِ
فأَحْرِ بمَنْ رامَنا أنْ يَخِيبَا

(ve **ما أَحْراهُ به**) yani (onu ne kadar **أَجْدَرَهُ**), ve ne kadar lâyık kıldı.

Cevherî dedi: (ve) **أَحْرِ به**’den **التَّحَرِّي** türetildi.

Denir: (**تَحَرَّاهُ**), yani (onu kastetti); ve ondan hadis: (**تَحَرَّوا** **ليْلَةَ القَدْرِ** في العَشْرِ الأواخِرِ), yani onda onu talep etmeyi kastedin.

Ve denildi: **تحرَّاهُ** onu gözetti ve ona yöneldi; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿فأُولئِكَ **تَحَرُّوا** رَشَداً﴾ yani gözettiler ve kastettiler; Ebû Ubeyd’den; ve İmruü’l-Kays’tan rivayet etti:
دِيمةٌ هَطْلاءُ فيها وطَفٌ
طَبَقُ الأَرْضِ **تحَرَّى** وَتُدِرّ

(ve) **تحرَّى**: (galip zan ile, kullanıma daha lâyık olanı talep etti); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

Ve denildi: **التَّحَرِّي**, talepte kasıt ve içtihad ve bir şeyi fiil ve söz ile tahsis etmeye azmetmektir.

Ve denildi: o, daha evlâ ve daha hak olanı kastetmektir.

(ve) **تحرَّى** (mekânda): bekledi.

(**وحَرَى**) şey, (**كَرَمَى**), **يَحْرِي** **حَرْياً**: (artmadan sonra eksildi).

Râgıb dedi: sanki **حراهُ**’na yapıştı ve uzamadı; bitti.

Denir: **يَحْرِي** tıpkı ayın **يَحْرِي**’si gibi, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; yani ondan ilkin ilkin eksilir; ve Şemir rivayet etti:
ما زالَ مَجْنُوناً على اسْتِ الدَّهْرِ
في بَدَنٍ يَنْمِي وعَقْلٍ يَحْرِي

Ve Râgıb rivayet etti:
والمرْءُ بعدَ تَمامه يَحْرِي

Ve ondan hadis: (Onun cismi **يَحْرِي** olmaya devam etti, ta ki ona yetişti).

(**وأَحْراهُ الزَّمانُ**): onu eksiltti.

(**وحِراءٌ**, **ككِتابٍ**, ve) **حَرَى**, (**كَعَلى**) geçmiş sigasıyla, (Kadı) (**عِياضٍ**)’dan, **المَشارِق**’te; ve o, zayıf bir lugattır; Hatâbî ve başkaları onu inkâr etti; müzekker yapılır (ve müennes yapılır); İbn Düreyd müennesle yetindi; (ve) i‘rab alır ve (men‘ edilir).

Sîbeveyh dedi: onlardan onu i‘rablı yapan vardır ve onlardan yapmayan vardır.

Onu tenvinli yapar; onu yerin adı kılar; ve inşad etti:
Ve nice yüz vardır ki **حِرَاءٍ**’dan (gelir), eğilmiş; ve yine inşad etti:
“Yakında hangimizin daha hayırlı olduğunu, eskiden beri, bilecek;
ve **حِرَاءَ**’ın karnında ateşçe en büyüğümüz (kimdir).”
İbn Berrî dedi: Sîbeveyh onu böyle inşad etti; dedi ki: ve o Cerîr’indir; Cevherî onu şöyle inşad etti:
“Biz iki ağırlığın tümünde en kerimi değil miyiz,
ve **حِرَاءَ**’ın karnında onların en büyüğü, ateşçe.”
Cevherî dedi: Onu tenvinli yapmadı; çünkü onu, içinde bulunduğu beldeye götürdü.

Şeyhimiz dedi: ve **حِرَاء** hakkında, Buhârî şârihlerinin zikrettiği, rivayet edilmiş birçok lugat vardır; ve onun hallerini, Kubâ ile birlikte, şu sözü söyleyenin (sözüyle) toplamıştır:
**حِرّا** ve **قَيَا**: ikisini de dişil yap ve ikisini birlikte eril yap;
ve uzat ve kısalt; ve tenvinli yapın ve tenvini men edin.
Dedi: ve ondan daha toplayıcı olan, Mekke’li Abdülmelik el-‘Isâmî’nin sözüdür:
**حِرَا**’nın teslîsi, onun kısaltılmasıyla birlikte gelmiştir;
ve onun tenvinli yapılması ve bu ikisinin zıddı; öyleyse onu döndür.
Dedi: ve o, birinciden daha toplayıcıdır; ancak onda bulunan bazı şeylerin ispatında meşhur olana aykırılık vardır.

(Mekke’de bir dağdır) üst tarafında, Minâ’ya yürüyenin sağında; şimdi **جَبَلُ النّورِ** diye bilinir.
Hattâbî dedi: muhaddislerin çoğu onda yanılırlar; onun **حاء**’sını fetha ile okurlar, onu kısaltırlar ve onu imâle ederler; ve onu imâle etmek câiz değildir; çünkü **راء** eliften önce meftûhadır; tıpkı **رَافِعٍ** ve **رَاشِدٍ**’in imâlesinin câiz olmaması gibi.

(İçinde bir mağara vardır; Peygamber onda **تَحَنَّثَ** etti,
Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun; ve ben onu ziyaret etmekle şereflendim.)

Ona istidrâk olunanlardandır:
**حَرَى عليه**: öfkelendi.
Ve bir kavim **حِراءٌ**: yani öfkeliler; sabırları zayıf düştü de bedenlerinde iz bıraktı.
Ve **حَراهُ** **يَحْريه**: **حَراهُ**’nu, yani avlusunu kastetti; ve كذلك **تَحرَّاهُ**.
Ve **الحَراةُ**: ağacın hışırtısı.
Ve **حَرَى أنْ يكونَ ذلِكَ**: yani hem vezin hem mânâ bakımından “olabilir/ummulur”.
Ve **حَراهُ**: onu misafir ettiğinde; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **غَنِيَ** gibi: **مالِكُ بنُ حَريَ**; Sıffîn’de Ali ile birlikte öldürüldü.
Ve **نَصْرُ بن سيَّار بنِ رافعِ بنِ حَرِيَ**: Horasan emîri.
Ve **أحْرى**: yaklaştı; Sâğânî onu nakletti.
