# حزأ (ح-ز-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ز - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حزء

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والزاي و وايء معهما
ح ز و، ح ز ي، ح ز أ، ح و ز، ح ي ز، ز ي ح، أ ز ح مستعملات
حزو:
حَزْوَى: مَوْضِعٌ بالباديةِ.
حزي:
الحازي: الكاهنُ: تقول: حزا يَحْزُو، وحَزَى يَحْزِي ويَتَحزَّى. وأنكر الضرير: تحزَّى تَحَزِيّا. قال:
ومن تَحَزَّى عاطساً أو طرقا
والحَزَى- مقصور- نباتٌ شِبْهُ الكَرفْسَ. من أحرار البقول، ولِريِحِهِ خَمْطَةٌ، تزعم العَرَبُ أنّ الجِنَّ لا تدخل بيتا فيه الحَزَى. والواحدة: حَزاةٌ.
حزأ:
حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا، أي: ضَمَمْتُها وسُقْتُها. واحْزَوْزأَتِ الإبِلُ: اجتمعت. واحْزَوْزَأ الطائر: ضمَّ جناحَيْه وتَجافَى عن بَيْضه. قال:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما
وقال رؤبةُ فَلمْ يَهْمِزْ:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ
حوز:
الحَوْزُ: السَّيْرُ اللّيّنُ، والحَوْزُ: موضع يَحْوزُه الرّجلُ يتّخِذُ حوالَيْهِ مسنّاة. وجمعُهُ: أحواز. وكلّ شيءٍ ضَمَمْتَ إليك فقد حُزْتَهُ وآحتزته.
وحَوْزُ الرَّجُلِ: طبيعتُه من خيرٍ أو شرّ.
وتحوَّز الرّجلُ إذا لم يستقرَّ على الأرض، والاسم: التَّحَوُّزُ، ومنه قوله تعالى: "أو متحّيزاً إلى فئة". أي: مُتّنحياً.
والَأْحَوِزّي: السائقُ الحَسَنُ السّياقِة، وفيه بعضُ النّفارِ. قال:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ
والحَوْزُ: النّكاحُ. قال:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي
وفي الحديث: فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه أي: ما تنحّى عنه. قال الشاعر:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ
حيز:
حَيِّزُ الدار: ما انضمّ إليها من المرافِق والمنافِع. وكلّ ناحيةٍ حَيِّزٌ على حِدَةٍ، بتَشديدِ الياءِ. وجمعُه: أَحْيازٌ، وكان قياسُه أن يكون أحوازاً، كميّتٍ وأموات، ولكنّهم فرّقوا بينهما كراهةَ الالتباس. والتّحيّز في الحَرْب: أن ينضمّ قومٌ إلى قومٍ.
وانحازوا: تركوا مَرْكَزَهُم ومعركَة قتالِهم، ومالوا إلى مَوضعٍ آخرَ.
زيح:
الزّيْحُ: ذهاب شيء، تقول: أَزَحْتُ علّتَهُ فزاحتْ تزيحُ زَيْحاً. قال الأعشى:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد أَزَحْنا هُزالهـا
أزح:
أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً إذا تخلّف.

##### Türkçe

باب **الحاء** و**الزاي** و **وايء** معهما
**ح ز و**، **ح ز ي**، **ح ز أ**، **ح و ز**، **ح ي ز**، **ز ي ح**، **أ ز ح** kullanımdadırlar.

**حزو**:
**حَزْوَى**: çölde bir yerdir.

**حزي**:
**الحازي**: kâhindir: şöyle dersin: **حزا** **يَحْزُو**; ve **حَزَى** **يَحْزِي** ve **يَتَحزَّى**. Ve kör olan, **تحزَّى** (fiilini) **تَحَزِيّا** (masdarıyla) inkâr etti. Dedi ki:
ومن **تَحَزَّى** عاطساً أو طرقا

Ve **الحَزَى** -maksûr- kerevize benzer bir bitkidir. Sebzelerin seçkinlerindendir; ve kokusunda bir keskinlik vardır; Araplar, içinde **الحَزَى** bulunan bir eve cinlerin girmediğini iddia ederler. Tekili: **حَزاةٌ**.

**حزأ**:
**حزأتُ** **الإِبِلَ** **أَحْزَؤهُا**; yani: onları bir araya topladım ve sürdüm. Ve **احْزَوْزأَتِ** **الإبِلُ**: toplandı. Ve **احْزَوْزَأ** kuş: iki kanadını topladı ve yumurtasından uzaklaştı. Dedi ki:
مُحْزَوْزِئين **الزِّفَّ** عن مَكَوَيْهِما

Ve Rü’be dedi, hemzelemeyerek:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ

**حوز**:
**الحَوْزُ**: yumuşak yürüyüştür; ve **الحَوْزُ**: erkeğin kendisine kattığı, etrafında bir set edindiği yerdir. Çoğulu: **أحواز**. Ve her şeyi kendine kattıysan, onu **حُزْتَهُ** ve **آحتزته**.

Ve **حَوْزُ** erkeğin: hayırdan veya şerden tabiatıdır.

Ve erkek **تحوَّز** ettiğinde: yere yerleşik olmadı; isim: **التَّحَوُّزُ**; ve ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: "أو متحّيزاً إلى فئة". Yani: uzaklaşan.

Ve **الَأْحَوِزّي**: sevki güzel olan sürücüdür; ve onda biraz ürkütme vardır. Dedi ki:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ **حُوزِيٌّ**

Ve **الحَوْزُ**: nikâhtır. Dedi ki:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي

Ve hadiste: "فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه" yani: ondan uzaklaşmadı. Şair dedi ki:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ

**حيز**:
**حَيِّزُ** evin: ona bitişen hizmet yerlerinden ve faydalardan ona katılan şeydir. Ve her bir taraf, **حَيِّزٌ**dur, ayrı ayrı; **الياءِ**’nin şeddelenmesiyle. Çoğulu: **أَحْيازٌ**; kıyası, **أحوازاً** olmasıydı; **ميّتٍ** ve **أموات** gibi; fakat karışıklık korkusuyla ikisi arasında ayırım yaptılar. Ve savaşta **التّحيّز**: bir kavmin bir kavme katılmasıdır.

Ve **انحازوا**: merkezlerini ve savaş çarpışmalarının meydanını terk ettiler ve başka bir yere meylettiler.

**زيح**:
**الزّيْحُ**: bir şeyin gitmesidir; dersin ki: **أَزَحْتُ** onun illetini, böylece o **زاحتْ** **تزيحُ** **زَيْحاً**. A‘şâ dedi ki:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد **أَزَحْنا** هُزالهـا

**أزح**:
**أَزَحَ** **يأْزِحُ** **أُزوحاً**: geri kaldığında.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ابن السكيت: حزأ السرابُ الشخص يحزؤُه حزْءًا: رفعه، لغةٌ في: حزاه يحزوه، بلا همز. أبو زيد: حزأت الإبل حزءًا: جمعتها وسقيتُها.

##### Türkçe

İbnü’s-Sikkît: **حزأ** serap, şahsı **يحزؤُه** **حزْءًا**: onu yükseltti; **حزاه يحزوه** hakkında bir dildir; hemzesiz. Ebû Zeyd: **حزأت** develeri **حزءًا**: onları topladım ve onları suladım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حَزَأَ الإِبلَ يَحْزَؤُها حَزْءاً: جمعها وساقها. واحْزَوْزَأَتْ هي: اجتمعت. واحْزَوْزأَ الطائر: ضَمَّ جناحَيْه وتجافى عن بيضه. قال: مُحْزَوزِئيْنِ الزِّفَّ عن مَكَوَيْهما
وقال رؤبة، فلم يهمز:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ بنا احْزِيزاؤُه، *  ناجٍ، وقد زَوْزَى بنا زِيزاؤُه وحَزَأَ السَّرابُ الشخصَ يَحْزَؤُه حَزْءاً: رَفَعَه، لغة قي حَزاه يَحْزُوه، بلا همز.

##### Türkçe

**حَزَأَ** develeri **يَحْزَؤُها** **حَزْءاً**: onları topladı ve sevk etti. Ve **احْزَوْزَأَتْ** o (dişi): toplandı. Ve **احْزَوْزأَ** kuş: iki kanadını topladı ve yumurtasından uzaklaştı. Dedi ki:

مُحْزَوزِئيْنِ الزِّفَّ عن مَكَوَيْهما

Ve Rü’be dedi, hemzelemedi:

والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ بنا احْزِيزاؤُه، *  ناجٍ، وقد زَوْزَى بنا زِيزاؤُه

Ve **حَزَأَ** serap şahsı **يَحْزَؤُه** **حَزْءاً**: onu yükseltti; **حَزاه يَحْزُوه** (hemzesiz) hakkında bir lugattır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حزأه أي الشخص السراب يحزؤه حزأ كمنعه: رفعه لغة في حزاه يحزوه بلا همز، قاله ابن السكيت. وعن أبي زيد حزأ الإبل يحزؤها حزأ إذا جمعها وساقها ومن ذلك حزأ المرأة: جامعها. واحزوزأ: اجتمع يقال: احزوزأت الإبل إذا اجتمعت، قاله أبو زيد واحزوزأ الطائر: ضم جناحيه وتجافى عن بيضه. قال:
  محزوزأين الزف عن مكويهما وترك همزة رؤبة فقال:
  يركبني تيما وما تيماؤه
  يهماء يدعو جنها يهماؤه
  والسير محزوز بنا احزيزاؤه
  ناج وقد زوزى بنا زيزاؤه والتركيب يدل على الارتفاع.

##### Türkçe

**حزأه** yani kişi, serabı **يحزؤه** **حزأ** olarak; **كمنعه**: onu kaldırdı; **حزاه يحزوه** (hemzesiz) hakkında bir dil (varyantı)dır; bunu İbnü’s-Sikkît söylemiştir. Ebû Zeyd’den: **حزأ الإبل يحزؤها حزأ**: onları topladığı ve sürdüğü zaman; bundan da **حزأ المرأة**: onunla cinsel birleşmede bulundu. Ve **احزوزأ**: toplandı; denir ki: **احزوزأت الإبل**: toplandığı zaman; bunu Ebû Zeyd söylemiştir. Ve **احzوزأ الطائر**: iki kanadını topladı ve yumurtalarından uzaklaştı. Dedi ki:
  **محزوزأين**: iki **الزف** (hâlinde), iki **مكويهما**’dan. Ve Rü’be’nin hemzesini terk etti de şöyle dedi:
  يركبني تيما وما تيماؤه
  يهماء يدعو جنها يهماؤه
  والسير محزوز بنا احزيزاؤه
  ناج وقد زوزى بنا زيزاؤه

Ve terkîb, yükselmeye delâlet eder.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: حزء

حَزَأَ
حَزَأَ A ( n. ac. حَزْء 1 ),
a.  Gave rise to, caused to appear ( mirage ).

b.  Watered ( Camels ).

##### Türkçe

**حَزَأَ**
**حَزَأَ** A (isim-fiil: **حَزْء** 1),
a. Serap(ın) ortaya çıkmasına sebep oldu, görünür kıldı.

b. (Develeri) suladı.
