# حزأ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D8%A3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حزأ

باب الحاء والزاي و وايء معهما
ح ز و، ح ز ي، ح ز أ، ح و ز، ح ي ز، ز ي ح، أ ز ح مستعملات
حزو:
حَزْوَى: مَوْضِعٌ بالباديةِ.
حزي:
الحازي: الكاهنُ: تقول: حزا يَحْزُو، وحَزَى يَحْزِي ويَتَحزَّى. وأنكر الضرير: تحزَّى تَحَزِيّا. قال:
ومن تَحَزَّى عاطساً أو طرقا
والحَزَى- مقصور- نباتٌ شِبْهُ الكَرفْسَ. من أحرار البقول، ولِريِحِهِ خَمْطَةٌ، تزعم العَرَبُ أنّ الجِنَّ لا تدخل بيتا فيه الحَزَى. والواحدة: حَزاةٌ.
حزأ:
حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا، أي: ضَمَمْتُها وسُقْتُها. واحْزَوْزأَتِ الإبِلُ: اجتمعت. واحْزَوْزَأ الطائر: ضمَّ جناحَيْه وتَجافَى عن بَيْضه. قال:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما
وقال رؤبةُ فَلمْ يَهْمِزْ:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ
حوز:
الحَوْزُ: السَّيْرُ اللّيّنُ، والحَوْزُ: موضع يَحْوزُه الرّجلُ يتّخِذُ حوالَيْهِ مسنّاة. وجمعُهُ: أحواز. وكلّ شيءٍ ضَمَمْتَ إليك فقد حُزْتَهُ وآحتزته.
وحَوْزُ الرَّجُلِ: طبيعتُه من خيرٍ أو شرّ.
وتحوَّز الرّجلُ إذا لم يستقرَّ على الأرض، والاسم: التَّحَوُّزُ، ومنه قوله تعالى: "أو متحّيزاً إلى فئة". أي: مُتّنحياً.
والَأْحَوِزّي: السائقُ الحَسَنُ السّياقِة، وفيه بعضُ النّفارِ. قال:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ
والحَوْزُ: النّكاحُ. قال:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي
وفي الحديث: فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه أي: ما تنحّى عنه. قال الشاعر:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ
حيز:
حَيِّزُ الدار: ما انضمّ إليها من المرافِق والمنافِع. وكلّ ناحيةٍ حَيِّزٌ على حِدَةٍ، بتَشديدِ الياءِ. وجمعُه: أَحْيازٌ، وكان قياسُه أن يكون أحوازاً، كميّتٍ وأموات، ولكنّهم فرّقوا بينهما كراهةَ الالتباس. والتّحيّز في الحَرْب: أن ينضمّ قومٌ إلى قومٍ.
وانحازوا: تركوا مَرْكَزَهُم ومعركَة قتالِهم، ومالوا إلى مَوضعٍ آخرَ.
زيح:
الزّيْحُ: ذهاب شيء، تقول: أَزَحْتُ علّتَهُ فزاحتْ تزيحُ زَيْحاً. قال الأعشى:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد أَزَحْنا هُزالهـا
أزح:
أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً إذا تخلّف.

### Türkçe

باب **الحاء** و**الزاي** و **وايء** معهما
**ح ز و**، **ح ز ي**، **ح ز أ**، **ح و ز**، **ح ي ز**، **ز ي ح**، **أ ز ح** kullanımdadırlar.

**حزو**:
**حَزْوَى**: çölde bir yerdir.

**حزي**:
**الحازي**: kâhindir: şöyle dersin: **حزا** **يَحْزُو**; ve **حَزَى** **يَحْزِي** ve **يَتَحزَّى**. Ve kör olan, **تحزَّى** (fiilini) **تَحَزِيّا** (masdarıyla) inkâr etti. Dedi ki:
ومن **تَحَزَّى** عاطساً أو طرقا

Ve **الحَزَى** -maksûr- kerevize benzer bir bitkidir. Sebzelerin seçkinlerindendir; ve kokusunda bir keskinlik vardır; Araplar, içinde **الحَزَى** bulunan bir eve cinlerin girmediğini iddia ederler. Tekili: **حَزاةٌ**.

**حزأ**:
**حزأتُ** **الإِبِلَ** **أَحْزَؤهُا**; yani: onları bir araya topladım ve sürdüm. Ve **احْزَوْزأَتِ** **الإبِلُ**: toplandı. Ve **احْزَوْزَأ** kuş: iki kanadını topladı ve yumurtasından uzaklaştı. Dedi ki:
مُحْزَوْزِئين **الزِّفَّ** عن مَكَوَيْهِما

Ve Rü’be dedi, hemzelemeyerek:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ

**حوز**:
**الحَوْزُ**: yumuşak yürüyüştür; ve **الحَوْزُ**: erkeğin kendisine kattığı, etrafında bir set edindiği yerdir. Çoğulu: **أحواز**. Ve her şeyi kendine kattıysan, onu **حُزْتَهُ** ve **آحتزته**.

Ve **حَوْزُ** erkeğin: hayırdan veya şerden tabiatıdır.

Ve erkek **تحوَّز** ettiğinde: yere yerleşik olmadı; isim: **التَّحَوُّزُ**; ve ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: "أو متحّيزاً إلى فئة". Yani: uzaklaşan.

Ve **الَأْحَوِزّي**: sevki güzel olan sürücüdür; ve onda biraz ürkütme vardır. Dedi ki:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ **حُوزِيٌّ**

Ve **الحَوْزُ**: nikâhtır. Dedi ki:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي

Ve hadiste: "فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه" yani: ondan uzaklaşmadı. Şair dedi ki:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ

**حيز**:
**حَيِّزُ** evin: ona bitişen hizmet yerlerinden ve faydalardan ona katılan şeydir. Ve her bir taraf, **حَيِّزٌ**dur, ayrı ayrı; **الياءِ**’nin şeddelenmesiyle. Çoğulu: **أَحْيازٌ**; kıyası, **أحوازاً** olmasıydı; **ميّتٍ** ve **أموات** gibi; fakat karışıklık korkusuyla ikisi arasında ayırım yaptılar. Ve savaşta **التّحيّز**: bir kavmin bir kavme katılmasıdır.

Ve **انحازوا**: merkezlerini ve savaş çarpışmalarının meydanını terk ettiler ve başka bir yere meylettiler.

**زيح**:
**الزّيْحُ**: bir şeyin gitmesidir; dersin ki: **أَزَحْتُ** onun illetini, böylece o **زاحتْ** **تزيحُ** **زَيْحاً**. A‘şâ dedi ki:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد **أَزَحْنا** هُزالهـا

**أزح**:
**أَزَحَ** **يأْزِحُ** **أُزوحاً**: geri kaldığında.
