# حزر (ح-ز-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ز - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والزاي والراء معهما
ح ز ر، ح ر ز، ز ح ر، ر ز ح مستعملات
حزر:
الحَزْر: حَزْرُكَ الشَّيءَ بالحَدس تَحْزِرُه حَزْراً.
والحاِزُر والحَزْر: اللَّبَن الحامِض.
والحَزْرَةُ: خِيار المال، قال:
الحَزَراتُ حَزَارت النَّفْسِ
حرز:
مكان حَريز: قد حَرُزَ حَرازةً، والحَرَزُ: الخَطَر، وهو الجَوْزُ المَحْكُوك يُلْعَبُ به، وجمعُه أحراز. وأخطار. والحِرْز: ما أحْرَزْتَ في مَوْضِع من شَيْء، تقول: هو في حِرْزي.
واحتَرَزْتُ من فُلانٍ.
زحر:
زَحَرَ يَزْحَر زَحيراً وهو إخراج النَّفَس بأَنين عند شِدَّةٍ ونحوها، والتَزَحُّر مثله.
وزَحَرَتِ المرأةُ بوَلَدها، وتَزَحَّرَت عنه إذا وَلَدَتْ، قال:
إنّي زَعيمٌ لـكِ أَن تَـزَحَّـري		عن وارِمِ الجَبْهة ضَخْمِ المَنخَرِ
وفُلانٌ يَتَزَحَّرُ بماله شُحّاً.
رزح:
رَزَحَ البعيرُ رُزُوحاً أي : أعْيا، وبَعير مِرْزاح ورازِح وهو المُعْيي القائم، وإبِل رَزْحَى ومَرازيح. والمِرْزيح: الصَّوْت.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve **الراء** onlarla birlikte

**ح ز ر**، **ح ر ز**، **ز ح ر**، **ر ز ح** kullanımdadır

**حزر**:
**الحَزْر**: senin bir şeyi hads ile tahmin etmen; onu **تَحْزِرُه** **حَزْراً** (tahmin edersin).
Ve **الحاِزُر** ve **الحَزْر**: ekşi süt.
Ve **الحَزْرَةُ**: malın seçkini; dedi ki:
**الحَزَراتُ حَزَارت النَّفْسِ**

**حرز**:
**مكان حَريز**: **حَرُزَ** **حَرازةً** (korunaklı oldu); ve **الحَرَزُ**: tehlike; o, sürtülmüş cevizdir, onunla oynanır; çoğulu **أحراز**’dır. Ve **أخطار**. Ve **الحِرْز**: bir şeyden bir yerde korumaya aldığın şey; dersin ki: o benim **حِرْزي**mdedir.
Ve falancadan **واحتَرَزْتُ** (sakındım).

**زحر**:
**زَحَرَ** **يَزْحَر** **زَحيراً**: şiddet ve benzeri bir durumda inleme ile nefesi dışarı çıkarmaktır; **التَزَحُّر** de onun gibidir.
Ve kadın çocuğunu **وزَحَرَتِ**; ondan **تَزَحَّرَت**: doğurduğu zaman; dedi ki:
إنّي زَعيمٌ لـكِ أَن تَـزَحَّـري		عن وارِمِ الجَبْهة ضَخْمِ المَنخَرِ
Ve falanca malı hakkında cimrilik sebebiyle **يَتَزَحَّرُ** (inler).

**رزح**:
Deve **رَزَحَ** **رُزُوحاً**; yani: yoruldu. Ve **مِرْزاح** ve **رازِح** deve: ayakta duran yorgun (deve)dir. Ve **رَزْحَى** ve **مَرازيح** develer. Ve **المِرْزيح**: sestir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَزْرُ: التقدير والخَرْصُ. تقول: حَزَرْت الشيءَ أَحْزِرُهُ وأحْزُرُهُ. والحازِرُ: الخارص. والحازِرُ: اللبن الحامض. وقد حَزَرَ اللبن والنبيذُ، أي حَمُض. وحَزْرَةُ المال: خِياره. يقال: هذا حَزْرةُ نفسي، أي خيرُ ما عندي. والجمع حزَراتٌ بالتحريك. وفي الحديث: "لا تأخُذْ من حَزَراتِ أَنفُس الناسِ شيئاً"، يعني في الصدقة. والحَزَاوِرُ: الروابي الصِغار، الواحدة حَزْوَرَةٌ، وهي تلٌّ صغير. والحَزْوَرُ أيضاً: الغلامُ إذا اشتدَّ وقويَ وخَدَم. قال يعقوب: هو الذي قد كاد يُدرِك ولم يَفْعَل. وكذلك الحَزَوَّرُ بتشديد الواو، والجمع الحَزاوِرَةُ.

##### Türkçe

**الحَزْرُ**: takdir etme ve **الخَرْصُ**. Dersin ki: **حَزَرْت** şeyi **أَحْزِرُهُ** ve **أحْزُرُهُ**. Ve **الحازِرُ**: **الخارص**. Ve **الحازِرُ**: ekşi süt. Ve gerçekten **حَزَرَ** süt ve şarap; yani ekşidi. Ve **حَزْرَةُ المال**: onun seçkini. Denilir: bu **حَزْرةُ نفسي**dir; yani yanımdaki şeyin en hayırlısı. Çoğulu **حزَراتٌ** (harekeleme ile). Hadiste: “İnsanların nefislerinin **حَزَراتِ**’ından hiçbir şey alma”; yani sadakada. Ve **الحَزَاوِرُ**: küçük tepeler; teki **حَزْوَرَةٌ**; ve o küçük bir tepedir. Ve **الحَزْوَرُ** da: oğlan; şiddetlendiği, güçlendiği ve hizmet ettiği zaman. Ya‘kūb dedi: o, neredeyse erişmiş olan, fakat yapmamış olandır. Ve كذلك **الحَزَوَّرُ** (و’nun şeddelenmesiyle); çoğulu **الحَزاوِرَةُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ز ر
حزر ، حرز ، زحر ، زرح ، رزح : مستعملات .
زحر : قال الليث : زَحَرَ يَزْحَرُ زَحِيراً ، وهو إخراج النَّفَس بأَنِينٍ عند عمل أو شدة ، وكذلك التَّزَحّر ، ويقال للمرأة إذا ولدت ولداً زَحَرَتْ به وتَزَحَّرَت عَنْهُ ، وأنشد :
إني زعيم لك أن تَزحَّرِي
عن وَارِمِ الجبهة ضخم المَنْخَرِ
يوقال : هو يَتَزَحَّر بماله شُحّاً .
وقال ابن السّسكيت : يقال : أخذه الزَّحيرُ والزُّحَار ، ورجل زَحَّار . قال : وقال الفرَّاء : أنشدني بعض كلب :
وعند الفقر زَحَّاراً أُنَانَا
حزر : قال الليث الحَزَوَّرُ والجميع الحَزَاوِرَةُ .
وقال ابن السكيت : يقال للغلام إذا راهق ولم يدرك بعدُ حَزَوَّرٌ ، وإذا أدرك وَقَوِي واشتدَّ فهو حَزَوَّرٌ أيضاً ، وقال النابغة :
نزع الحَزَوَّرِ بالرِّشاءِ المُحْصَدِ
وقال أراد البالغ القَوِيَّ .
وقال أبو حاتم في ( الأضداد ) : الحَزَوَّرُ : الغلامُ إذا اشتد وقوي ، والحَزَوَّرُ : الضعيفُ من الرجال وأنشد :
وما أَنا إنْ دَافَعْتُ مِصْرَاعَ بَابِه
بذي صَوْلة فَانٍ ولا بِحَزَوّر
وقال آخر :
إنَّ أحَقَّ النَّاسِ بالمَنِيَّهْ
حَزَوَّرٌ لَيْسَت له ذُرِّيَّهْ
قال : أراد بالحَزَوَّر هاهنا رجلاً بالِغاً
ضَعِيفاً .
قال أحمد بن يحيى : قال سَلَمَة : قال الفراء ، قال : أخبرني الأرْمُ عن أبي عُبَيْدة ، وأبو نصر عن الأصمعي ، وابن الأعرابي عن المُفَضَّلُ قال : الحَزَوَّرُ عند العَرَب : الصَّغيرُ غَيرُ البَالغِ ، ومن العَرَب من يجعل الحَزَوَّر : البالغ القَوِيّ البدن الذي قد حمل السلاح . قلتُ : والقول هو هذا .
شَمِر عن أبي عمرو : الحَزْوَرُ : المكان الغَلِيظُ ، وأنشد :
في عَوْسَجِ الوَادِي ورَضْمِ الحَزْوَر
وقال عَبَّاسُ بن مِرْدَاسٍ :
وذابَ لُعَابُ الشَّمْس فيه وأُزِّرَتْ
بِهِ قامِسَاتٌ من رِعَانٍ وحَزْوَر
وقال الليث : الحَزْرُ : حَزْرُك عدد الشيء بالحَدْس ، تقول أنا أَحْزِرُ هذا الطعام كذا وكذا قفيزاً ، قال : والحَزْرُ : اللَّبنُ الحامض ، وقال الأصمعي : إذا اشتدَّت حُمُوضَة اللبن فهو حازر ، وقال ابن الأعرابي : هو حازر وحامزٌ بمعنى واحد .
ابن شميل عن المُنْتَجِع قال : الحازر : دقيق الشَّعِير وله ريح ليس بطيب .
الليث : الحَزْرَةُ : خِيَارُ المال ، وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث مُصَدِّقاً فقال : ( لا تأخُذ من حَزَرَات أَنْفسِ الناس شيئاً ، خُذِ الشَّارِفَ والبَكْر ) .
وقال أبو عُبَيْد : الْحَزرَةُ : خِيَارُ المال : وأنشد :
الحَزَرَاتُ حَزَرَاتُ النّفْسِ
وأنشد شمر :
الحَزَرَاتُ حَزَرَاتُ القَلْبِ
اللُّبُنُ الغِزَار غيرُ اللُّجْبِ
حِقَاقُها الجِلادُ عند اللَّزْبِ
قال شمر : يقال : حَزَرات وحَزُرات .
وقال أبو سعيد : حَزَراتُ الأَمْوالِ : هي التي يَوَدُّها أَرْبَابُها ، وليس كل المال الحَزَرَة ، قال : وهي العلائق ، قال : وفي مثل للعرب :
واحَزْرَتِي وأبْتَغي النَّوافِلاَ
شَمِر عن أبي عُبَيدة قال : الحَزَرات : نُقَاوَةُ المالِ : الذكر والأُنْثَى سواء ، يقال : هي حَزْرَةُ مالِهِ وهي حَزْرَةُ قلبه ، وأنشد شمر :
نُدَافِعُ عنهم كلَّ يَوْم كَرِيهَةٍ
ونَبْذُلُ حَزْراتِ النُّفُوسِ ونَصْبِرُ
وقيل لخيار المال حَزْرة ، لأن صاحِبها يَحْزُرها في نفسه كلما رآها ، ومن أمثال العرب ( عَدَا القَارِصُ فَحَزَر ) يُضْرَبُ للأمْرِ إذا بَلَغَ غايَتَه وأَفْعَمَ .
وَوَجْهٌ حازِرٌ : عَابِسٌ باسِرٌ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الحَزْرَةُ : النَّبِقَةُ المُرَّة ، وتُصَغَّر حُزَيْرَة .
رزح : الليث : رزح البَعيرُ رُزُوحاً إذا أَعْيَا فقَامَ . بَعيرٌ رازح وإبِلٌ رَزْحَى : وإبِلٌ مَرَازيحُ ، وبَعير مِرْزَاحٌ كذلك .
والمِرْزِيحُ : الصوتُ ، وأنشد :
ذَرْ ذَا ولكن تَبَصَّر هل تَرى ظُعُناً
تُحْدَى لساقتِها بالدَّوِّ مِرْزِيحُ
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الرَّازحُ : البعير
الذي لا يَتَحَرّك هُزَالاً ، وهو الرازم أيضاً . غيره : وقد رَزَحَ يَرزَحُ رُزوحاً ورَزاحاً .
النضر عن الطائفي قال : المِرْزَحَةُ : خَشبةٌ يُرْفعُ بها العِنَبُ إذا سقط بعضُه على بعض .
والمِرْزَحُ : ما اطمأنَّ من الأرض .
قال الطِّرِمَّاح :
كأن الدُّجَى دونَ البلادِ مُوَكَّلٌ
ببَمَ بِجَنْبَيْ كلِّ عِلْوٍ ومِرْزَحِ
قال أبو بكر الأنباري : رزَح فلان معناه ضَعُفَ وذهب ما في يده ، وأصلُه من رَزاحِ الإبِل إذا ضَعُفَت ولَصِقَت بالأرض فلم يكن بها نُهوض . وقيل : رَزَح ، أُخِذَ من المَرْزَح ، وهو المطمَئِنُّ من الأرضِ ، كأنه ضَعُف عن الارتقاء إلى ما عَلاَ منها .
زرح : أهمله الليث : وقال شمر : الزَّرَاوِحُ : الرَّوابي الصغار ، واحدها زَرْوَح . قال : وقال ابن شميل : الزّرارِحُ من التلال : مُنبسِط من التلال لا يُمسِك الماءَ رَأْسُه صَفَاة وقال ذو الرُّمَّة :
وتَرْجافُ أَلْحِيْهَا إذا ما تَنَصَّبَتْ
على رافع الآلِ التِّلاَلُ الزَّراوحُ
قال : والحَزَاوِرُ مثلها واحدها حَزْورَةٌ ، قال : والمِزْرَحُ : المُتَطَأْطِىءُ من الأرض .
ثعلب عن ابن الأعرابي . قال : الزُّرَاحُ : النَّشِيطُو الحركات .
حرز : قال الليث : الحِرْزُ : ما أَحْرَزَك من موضعٍ وغير ذلك . تقول : هو في حِرْزٍ لا يُوصَلُ إليه ، واحترزتُ أنا من فلان أي جعَلْتُ نفسي في حِرزٍ ومكان حَريز ، وقد حَرُزَ حَرازةً وحَرَزاً .
قال : والحَرَزُ هو الخَطَر وهو الجَوْزُ المحكوك يَلْعَبُ به الصَّبيُّ ، والجميع الأحْرازُ والأخْطَار .
وقال أبو عَمْرو في ( نوادره ) : الحَرائِزُ من الإبل : التي لا تُبَاعُ نَفَاسَةً بها .
وقال الشَّمَّاخُ :
يُبَاعُ إذا بِيعَ التِّلاَدُ الحرائز
ومن أمثالهم : ( لا حَرِيزَ من بَيْع ) أي أعطيتَنِي ثَمَناً أرضاه لم أَمْتنِع من بيعه .
وقال الراجز يصف فحلاً :
يَهْدِرُ في عَقَائلٍ حَرائِزِ
في مثل صُفْنِ الأَدَمِ المخَارِزِ
ومن الأسماءَ حَرَّازٌ ومُحْرِزٌ وحَريزٌ .
رحز : مهمل .

##### Türkçe

ح ز ر
**حزر** ، **حرز** ، **زحر** ، **زرح** ، **رزح** : kullanımdadırlar.

**زحر** : Leys dedi: **زَحَرَ يَزْحَرُ زَحِيراً**; bu, bir iş yahut şiddet anında inlemeyle nefes çıkarmaktır; **التَّزَحّر** de böyledir. Kadına, bir çocuk doğurduğunda: onunla **زَحَرَتْ** ve ondan **تَزَحَّرَت** denir. Şu beyit okunmuştur:
Ben sana kefilim ki **تَزحَّرِي**
Alın şişi, burun deliği iri olana karşı.
Ve denilir: O, malı yüzünden cimrilik olarak **يَتَزَحَّر**.
İbn es-Sikkît dedi: Denilir: Onu **الزَّحيرُ** ve **الزُّحَار** aldı; ve **زَحَّار** bir adam. Dedi: Ferrâ dedi: Bana Kelb’den biri şu beyti okuttu:
Ve fakirlik yanında **زَحَّاراً** inlememiz.

**حزر** : Leys dedi: **الحَزَوَّرُ**; çoğulu **الحَزَاوِرَةُ**.
İbn es-Sikkît dedi: Oğlana, ergenliğe yaklaşıp henüz erişkinliğe ulaşmadığında **حَزَوَّرٌ** denir; erişkinliğe ulaşıp kuvvetlenip şiddetlendiğinde o da **حَزَوَّرٌ**dur. Nâbiga dedi:
**الحَزَوَّرِ**’in çekişi, biçilmiş ip ile.
Ve dedi: Kuvvetli erişkini kastetti.
Ebû Hâtim (الأضداد)’da dedi: **الحَزَوَّرُ**: oğlan, şiddetlenip kuvvetlendiğinde; ve **الحَزَوَّرُ**: erkeklerden zayıf olan. Şu beyit okunmuştur:
Ben, kapısının kanadını ittirirsem,
Ne gücü tükenmiş bir saldırı sahibiyle, ne de bir **حَزَوّر** ileyim.
Bir başkası dedi:
İnsanların ölümle en layık olanı,
Zürriyeti olmayan bir **حَزَوَّرٌ**dur.
Dedi: Burada **الحَزَوَّر** ile, erişkin
zayıf bir adamı kastetti.
Ahmed b. Yahyâ dedi: Seleme dedi: Ferrâ dedi; dedi: Bana el-Arm, Ebû Ubeyde’den haber verdi; Ebû Nasr, Asmaî’den; İbnü’l-A‘râbî, el-Mufaddal’dan dedi ki: **الحَزَوَّرُ** Araplar katında: erişkin olmayan küçük; Araplardan kimi de **الحَزَوَّر**’u: silah taşımış, bedeni kuvvetli erişkin yapar. Ben dedim: söz işte budur.

Şemir, Ebû Amr’dan: **الحَزْوَرُ**: kalın/sert yer. Şu beyit okunmuştur:
Vadinin **عَوْسَج**’inde ve **الحَزْوَر**’un taş yığını içinde.
Abbâs b. Mirdâs dedi:
Güneşin salyası onda eridi ve kuşatıldı,
Onunla, **رِعَان** ve **حَزْوَر**’dan yükseltiler içinde duranlar.
Leys dedi: **الحَزْرُ**: senin bir şeyin sayısını tahminle takdir etmendir; “Ben bu yemeği şu kadar şu kadar **قفيزاً** **أَحْزِرُ**” dersin. Dedi: **الحَزْرُ**: ekşi süttür. Asmaî dedi: Sütün ekşiliği şiddetlendiğinde o **حازر**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: O **حازر** ve **حامزٌ**dur; anlamca birdir.
İbn Şümeyl, el-Münteci‘den dedi: **الحازر**: arpa unudur; onda hoş olmayan bir koku vardır.
Leys: **الحَزْرَةُ**: malın seçkini. Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki bir zekât tahsildarı gönderdi de şöyle dedi: “İnsanların nefislerinin **حَزَرَات**’ından hiçbir şey alma; **الشَّارِفَ** ve **البَكْر** al.”
Ebû Ubeyd dedi: **الْحَزرَةُ**: malın seçkini. Şu beyit okunmuştur:
**الحَزَرَاتُ** nefislerin **حَزَرَاتُ**’ıdır.
Şemir şu beyti okuttu:
**الحَزَرَاتُ** kalbin **حَزَرَاتُ**’ıdır,
Bol sütlü develer, **اللُّجْب** olmayan,
**حِقَاقُها** deriler, **اللَّزْب** yanında.
Şemir dedi: **حَزَرات** ve **حَزُرات** denir.
Ebû Saîd dedi: **حَزَراتُ الأَمْوالِ**: sahiplerinin arzuladığı şeylerdir; her mal **الحَزَرَة** değildir. Dedi: onlar **العلائق**’tir. Dedi: Arapların bir meselinde:
“Vah **واحَزْرَتِي**! ve ben nafileleri ararım.”
Şemir, Ebû Ubeyde’den dedi: **الحَزَرات**: malın saf/arı kısmıdır; erkek ve dişi eşittir. Denilir: O, onun malının **حَزْرَةُ**’sidir; ve o, onun kalbinin **حَزْرَةُ**’sidir. Şemir şu beyti okuttu:
Her gün onlardan bir çirkinliği savarız,
Ve nefislerin **حَزْراتِ**’ını veririz ve sabrederiz.
Ve denildi ki: Malın seçkinine **حَزْرة** denmiştir; çünkü sahibi onu her gördüğünde kendi nefsinde **يَحْزُرها**. Arapların mesellerindendir: “**عَدَا القَارِصُ فَحَزَر**”; iş, sonuna ulaşıp taşınca söylenir.
Ve **وَوَجْهٌ حازِرٌ**: çatık, asık suratlı.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحَزْرَةُ**: acı **النَّبِقَة**; küçültmesi **حُزَيْرَة** yapılır.

**رزح** : Leys: **رزح** deve **رُزُوحاً**; yorulup da kalktığında. **رازح** bir deve; **رَزْحَى** develer; ve **مَرَازيحُ** develer; ve **مِرْزَاحٌ** deve de böyledir.
Ve **المِرْزِيحُ**: sestir. Şu beyit okunmuştur:
Bunu bırak; fakat bak, görüyor musun bir göçü,
Onun sürücüsüne **الدَّوِّ** ile **مِرْزِيحُ** sesleniyor.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الرَّازحُ**: zayıflıktan hareket etmeyen devedir; o **الرازم** da denir. Başkası: ve o **رَزَحَ يَرزَحُ رُزوحاً ورَزاحاً**.
Nadr, Tâifî’den dedi: **المِرْزَحَةُ**: üzümün bir kısmı bir kısmının üzerine düştüğünde onunla üzümün kaldırıldığı bir tahtadır.
Ve **المِرْزَحُ**: yerin alçalmış/düzleşmiş kısmıdır.
Tırimmâh dedi:
Sanki gece karanlığı, beldelerin altında görevlendirilmiş,
Her yüksekliğin ve her **مِرْزَح**’ın iki yanında, **ببَمَ** ile.
Ebû Bekr el-Enbârî dedi: “Falanca **رزَح**”ın manası: zayıfladı ve elindekiler gitti. Aslı, develerin **رَزاحِ**’ından gelir; zayıflayıp yere yapıştıklarında ve onlarda kalkış bulunmadığında. Ve denildi: **رَزَح**; **المَرْزَح**’tan alınmıştır; o, yerin alçak kısmıdır; sanki onun yüksek olanına yükselmekten zayıf kaldı.

**زرح** : Leys onu ihmal etti. Şemir dedi: **الزَّرَاوِحُ**: küçük tepeler; tekili **زَرْوَح**. Dedi: İbn Şümeyl dedi: tepelerden **الزّرارِحُ**: tepelerden yayvan olan; suyu tutmaz; başı düz kaya olur. Zü’r-Rumme dedi:
Onun iki çenesinin titremesi, dikildiğinde,
Serap yükseltisinin üzerinde, tepeler **الزَّراوحُ**.
Dedi: **الحَزَاوِرُ** da onun gibidir; tekili **حَزْورَةٌ**. Dedi: **المِزْرَحُ**: yerin alçak olanıdır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الزُّرَاحُ**: hareketleri çevik olan.

**حرز** : Leys dedi: **الحِرْزُ**: seni bir yerden ve başka şeyden koruyan şeydir. “O, kendisine ulaşılamayan bir **حِرْزٍ** içindedir” dersin. “Ben falancadan **احترزتُ**” yani kendimi bir **حِرزٍ** ve bir mekâna koydum. **حَريز** bir yer; ve o **حَرُزَ حَرازةً وحَرَزاً**.
Dedi: **الحَرَزُ**: tehlikedir; ve o, çocukların oynadığı, oyulmuş cevizdir; çoğulu **الأحْرازُ** ve **الأخْطَار**.
Ebû Amr (نوادره)’de dedi: develerden **الحَرائِزُ**: kıymetliliğinden dolayı satılmayanlardır.
Şemmâh dedi:
Eski mal satıldığında **الحرائز** satılır.
Ve onların mesellerindendir: “**لا حَرِيزَ من بَيْع**” yani bana razı olacağım bir bedel verdin; onu satmaktan kaçınmam.
Râciz, bir aygırı vasfederken dedi:
**حَرائِزِ** olan **عَقَائلٍ** içinde böğürür,
Dikilmiş deriler gibi, delinmiş olanlar misali.
İsimlerden: **حَرَّازٌ** ve **مُحْرِزٌ** ve **حَريزٌ**.

**رحز** : ihmal edilmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والزاء وما يثلثهما)
  (حزق) الحاء والزاء والقاف أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. ومن ذلك [الحِزقُ]: الجماعات. قال عنترة:
  * حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأعجمَ طِمْطِمِ([1]) *
  والحَزيقة من النَّخل: الجماعة. ومن ذلك الحُزُقَّة: الرجُل القصير، وسمِّي بذلك لتجمُّع خَلْقه. والحَزْق: شدُّ القوس بالوَتَر. والرجل المتحزِّق: المتشدِّد على [ما] في يديه بُخْلا. ويقولون: الحازق الذي ضاق عليه خُفُّهُ. والقياس في الباب كله واحد.
  (حزك) الحاء والزاء والكاف كلمةٌ واحدة أُراها من باب الإبدال وأنها ليست أصلاً. وهو الاحتزاك، وذلك الاحتزام بالثَّوب. فإمّا أن يكون الكاف بدلَ ميم، وإما أن يكون الزاء بدلاً من باء وأنه الاحتباك. وقد ذكر الاحتباك في بابه.
  (حزل) الحاء والزاء واللام أصلٌ واحد، وهو ارتفاع الشيء. يقال احْزَأَلَّ، إذا ارتفع. واحزألَّتِ الإبلُ على متن الأرض في السَّير: ارتفعت. واحزألَّ الجبلُ: ارتفع في السَّراب.
  (حزم) الحاء والزاء والميم أصلٌ واحد، وهو شدُّ الشيءِ وجمعُه، قياسٌ مطرد. فالحزم: جَودة الرأي، وكذلك الحَزَامة، وذلك اجتماعُه وألاّ يكون مضطرِباً منتشِراً والحزام للسَّرج من هذا. والمتحزِّم: المُتلبّب. والحُزْمَة من الحطب وغيره معروفة([2]). والحَيزُوم والحَزِيم: الصّدر؛ لأنّه مجتَمَع عِظامه ومَشَدُّها.
  يقول العرب: شددتُ لهذا الأمر([3]) حَزِيمي. قال أبو خِراش يصفُ عُقابا:
رَأت قَنَصاً على فَوْتٍ فَضَمّت *** إلى حيزومها ريشاً رطيبا([4])  أي كاد الصَّيد يفوتها. والرطيب: الناعم. أي كسرت جناحَها حين رأت الصيد لتنقضَّ. وأمّا قول القائل:
  * أعددْتُ حَُزْمَةَ وهي مُقْرَبَةٌ([5]) *
  فهي فرسٌ، واسمُها مشتقٌ مما ذكرناه. والحَزَم كالغَصَص في الصّدر، يقال حَزِمَ يَحْزَم حَزَماً؛ ولا يكون ذلك إلا من تجمُّع شيء هناك. فأمّا الحَزْمُ من الأرض فقد يكون من هذا، ويكون من أن يقلب النون ميما والأصل حَزْن، وإنما قلبوها ميما لأنّ الحَزْم، فيما يقولون، أرفع من الحزن.
  (حزن) الحاء والزاء والنون أصلٌ واحد، وهو خشونة الشيء وشِدّةٌ فيه. فمن ذلكَ الحَزْن، وهو ما غلُظ من الأرض. والحُزْن معروف، يقال حَزَنَنِي الشيءُ يحزُنُني؛ وقد قالوا أحزَنني. وحُزَانتك: أهلُك ومن تتحزَّن له.
(حزو/ي) الحاء والزاء والحرف المعتل أصلٌ قليل الكَلِم، وهو الارتفاع. يقال حَزَا السّرابُ الشيءَ يحزُوهُ، إذا رفعَه. ومنه حَزَوْتُ الشيءَ وحَزَيته إذا خَرَصْته([6]). وهو من الباب؛ لأنّك تفعل ذلك ثم ترفعُه ليُعلم كم هو.
  وقد جعلوا في هذا من المهموز كلمةً فقالوا: حَزَأْتُ الإبلَ أحزَؤُها حَزءاً، إذا جمعتَها وسُقْتها؛ وذلك أيضاً رفْعٌ في السَّير. فأمّا الحَزاء فَنبْتٌ.
  (حزب) الحاء والزاء والباء أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. فمن ذلك الحِزب الجماعة من النّاس. قال الله تعالى: ﴿كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ﴾ [الروم 32]. والطائفة من كلِّ شيءٍ حِزْبٌ. يقال قرأَ حِزْبَهُ من القرآن. والحِزْباء: الأرض الغليظة([7]). والحَزَابِيَةُ: الحِمار المجموع الخَلْق.
  ومن هذا الباب الحيزبُون: العجوز، وزادوا فيه الياء والواو والنون، كما يفعلونه في مثل هذا، ليكون أبلغ في الوصف الذي يريدونه.
  (حزر) الحاء والزاء والراء أصلان: أحدهما اشتداد الشيء، والثاني جنسٌ من إعْمال الرّأْي.
  فالأصل الأول: الحَزَاوِرُ، وهي الرّوابي، واحدتها حَزْوَرَة. ومنه الغلام الحَزْوَر([8]) وذلك إذا اشتدّ وقوِي، والجمع حزاورة. ومن* ذلك  حَزَرَ اللَّبنُ والنّبيذُ، إذا اشتدّت حُموضته. وهو حازر. قال:
  * بَعْدَ الذي عَدَا القُروصَ فَحَزَرْ([9]) *
وأما الثالث فقولهم: حزَرتُ الشيء، إذا خرصْتَه، وأنا حازر. ويجوز أن يحمل على هذا قولُهم لخيار المال حَزَرَات. وفي الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم بَعَثَ مُصدِّقاً فقال: لا تأخُذْ مِن حَزَرات أموال الناس شيئاً. خُذِ الشّارِفَ والبَكْرَ وذا العيب". فالحَزرات: الخيار، كأنّ المصدِّق يَحزُِرُ فيُعمِل رأيَه فيأخذُ الخِيار([10]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) صدره كما في المعلقات:  * تأوي له قلص النعام كما أوت *
([2]) في الأصل: "معرفة".
([3]) في الأصل: "هذا الأمر"، صوابه في المجمل.
([4]) البيت من قصيدة لـه في ديوان الهذليين نسخة الشنقيطي 70 والقسم الثاني من مجموع أشعار الهذليين 57.
([5]) صدر بيت لحنظلة بن فاتك الأسدي، في اللسان (حزم). وعجزه:
* تقفي بقوت عيالنا وتصان *
    وحزمة، بضم الحاء كما في الأصل والقاموس والمخصص (6: 198)، وضبطت في اللسان ونسب الخيل لابن الكلبي بفتحها.
([6]) الخرص: تقدير الشيء بالظن. وفي الأصل: "حرضته"، تحريف.
([7]) يقال حزباء في الجمع، والمفردة حزباءة.
([8]) يقال في وصف الغلام حزور كجعفر، وحزور كعملس.
([9]) أنشده أيضاً في المجمل. والقروص، مصدر لم يرد في المعاجم المتداولة.
([10]) في اللسان وجه آخر للاشتقاق، قال: "سميت حزرة لأن صاحبها لم يزل يحزرها في نفسه كلما رآها".

ـ

##### Türkçe

(حâ ve **الزاي** ve onların üçlüleri bâbı)
  (**حزق**) **الحاء** ve **الزاي** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Bundan [**الحِزقُ**]: cemaatlerdir. Antere dedi:
  * حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأعجمَ طِمْطِمِ([1]) *
  Ve hurmadan **الحَزيقة**: topluluktur. Bundan **الحُزُقَّة**: kısa adamdır; yaratılışının toplanması sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve **الحَزْق**: yayı kirişle sıkmaktır. Ve **المتحزِّق** adam: elindekine cimrilikle sıkı sarılan (kimse)dir. Ve derler: **الحازق** o kimsedir ki mest’i kendisine dar gelmiştir. Ve bâbın tamamında kıyas birdir.
  (**حزك**) **الحاء** ve **الزاي** ve **الكاف** tek bir kelimedir; onu ibdâl bâbından görüyorum ve onun asl (kök) olmadığını. O, **الاحتزاك**tır; bu da elbiseyle kuşanmaktır. Ya **الكاف** bir **ميم** bedelidir, yahut **الزاي** bir **باء** bedelidir ve o **الاحتباك**tır. **الاحتباك** kendi bâbında zikredilmiştir.
  (**حزل**) **الحاء** ve **الزاي** ve **اللام** tek bir asıldır; o da şeyin yükselmesidir. Denir: **احْزَأَلَّ**, yükseldiği zaman. Ve develer yürüyüşte yerin sırtı üzerinde **احزألَّتِ**: yükseldiler. Ve dağ **احزألَّ**: serapta yükseldi.
  (**حزم**) **الحاء** ve **الزاي** ve **الميم** tek bir asıldır; o da şeyin sıkılması ve toplanmasıdır; düzenli bir kıyastır. O hâlde **الحزم**: görüşün iyiliğidir; aynı şekilde **الحَزَامة**; bu, onun toplanması ve dağınık, yayılmış olmamasıdır; eyerin **الحزام**ı da bundandır. Ve **المتحزِّم**: **المُتلبّب**tir. Ve odun ve başkasından **الحُزْمَة** bilinir([2]). Ve **الحَيزُوم** ve **الحَزِيم**: göğüstür; çünkü kemiklerinin toplanma yeri ve onların sıkıldığı yerdir.
  Araplar der: Bu iş için **حَزِيمي**mi sıktım([3]). Ebû Hırâş bir kartalı vasfederek dedi:
رَأت قَنَصاً على فَوْتٍ فَضَمّت *** إلى حيزومها ريشاً رطيبا([4])  yani av neredeyse onu kaçıracaktı. Ve **الرطيب**: yumuşak (olan)dır. Yani avı görünce dalmak için kanadını kırdı. Ama söyleyenin sözü:
  * أعددْتُ حَُزْمَةَ وهي مُقْرَبَةٌ([5]) *
  o bir attır ve adı, zikrettiğimiz şeyden türetilmiştir. Ve **الحَزَم** göğüste gussa gibi (bir şey)dir; denir: **حَزِمَ** **يَحْزَم** **حَزَماً**; bu ancak orada bir şeyin toplanmasından olur. Ama yerden **الحَزْمُ** ise bundan olabilir; ve **النون**u **ميما**ya çevirmelerinden de olabilir; asıl **حَزْن**dir; onu **ميما**ya çevirdiler; çünkü **الحَزْم**ün, dediklerine göre, **الحزن**den daha yüksek olması sebebiyle.
  (**حزن**) **الحاء** ve **الزاي** ve **النون** tek bir asıldır; o da şeyin pürüzlülüğü ve onda bir sertliktir. Bundan **الحَزْن**: yerden kalın olan (kısım)dır. Ve **الحُزْن** bilinir; denir: **حَزَنَنِي** şey **يحزُنُني**; ve **أحزَنني** dediler. Ve **حُزَانتك**: ehlin ve kendisi için **تتحزَّن** ettiğin (kimse)dir.
(**حزو/ي**) **الحاء** ve **الزاي** ve illetli harf az kelimeli bir asıldır; o da yükselmedir. Denir: **حَزَا** serap şeyi **يحزُوهُ**, onu yükselttiği zaman. Ondan: **حَزَوْتُ** şeyi ve **حَزَيته** onu, onu **خَرَصْته** ettiğim zaman([6]). O, bâbdandır; çünkü sen bunu yaparsın, sonra onun ne kadar olduğu bilinsin diye onu yükseltirsin.
  Ve bunun içinde hemzeli olandan bir kelime kıldılar; dediler: **حَزَأْتُ** develeri **أحزَؤُها** **حَزءاً**, onları topladığın ve sürdüğün zaman; bu da yürüyüşte bir yükseltmedir. Ama **الحَزاء** ise bir bitkidir.
  (**حزب**) **الحاء** ve **الزاي** ve **الباء** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Bundan **الحِزب**: insanlardan cemaat. Allah Teâlâ dedi: ﴿كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ﴾ [الروم 32]. Her şeyden bir taife **حِزْبٌ**dür. Denir: Kur’ân’dan **حِزْبَهُ**nu okudu. Ve **الحِزْباء**: kalın (sert) topraktır([7]). Ve **الحَزَابِيَةُ**: yaratılışı toplanmış eşektir.
  Ve bu bâbdan **الحيزبُون**: kocakarıdır; ve onda **الياء** ve **الواو** ve **النون**u artırdılar; bunun benzerinde yaptıkları gibi; istedikleri vasıfta daha beliğ olsun diye.
  (**حزر**) **الحاء** ve **الزاي** ve **الراء** iki asıldır: biri şeyin şiddetlenmesi, ikincisi görüşü işletmenin bir cinsidir.
  Birinci asıl: **الحَزَاوِرُ**dur; o, tepeler (râbiyalar)dır; tekili **حَزْوَرَة**. Ondan **الغلام الحَزْوَر**([8]); bu, şiddetlendiği ve kuvvetlendiği zamandır; çoğulu **حزاورة**. Ve bundan **حَزَرَ** süt ve nebîz, ekşiliği şiddetlendiği zaman. O, **حازر**dir. Dedi:
  * بَعْدَ الذي عَدَا القُروصَ فَحَزَرْ([9]) *
Ama üçüncüsü onların sözü: **حزَرتُ** şeyi, onu **خرصْتَه** ettiğin zaman; ve ben **حازر**im. Ve malların hayırlılarına **حَزَرَات** demeleri bu üzerine hamledilebilir. Ve hadiste: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم bir sadaka âmili gönderdi de dedi ki: İnsanların mallarının **حَزَرات**ından hiçbir şey alma. **الشّارِفَ**i ve **البَكْرَ**ı ve ayıplı olanı al.” O hâlde **الحَزرات**: seçkin (olan)dır; sanki sadaka âmili **يَحزُِرُ** eder de görüşünü işletir, böylece seçkini alır([10]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) Sadrı, muallakâtta olduğu üzere:  * تأوي له قلص النعام كما أوت *
([2]) Asılda: “معرفة”.
([3]) Asılda: “هذا الأمر”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([4]) Beyit, onun bir kasidesindendir; Dîvânu’l-Huzeliyyîn Şenqîtî nüshası 70 ve Mecmû‘u Eş‘âri’l-Huzeliyyîn’in ikinci kısmı 57.
([5]) Hanzala b. Fâtik el-Esedî’nin bir beytinin sadrıdır; Lisân’da (**حزم**). Aczu:
* تقفي بقوت عيالنا وتصان *
    Ve **حزمة**, **الحاء**ın dammesiyle, asıl ve Kâmûs ve el-Muhassas (6: 198)’de olduğu gibi; Lisân’da ve İbnü’l-Kelbî’nin Nesebu’l-Hayl’inde fethayla ضبط edilmiştir.
([6]) **الخرص**: zanna göre şeyin takdiridir. Asılda: “حرضته”, tahriftir.
([7]) Cem‘de **حزباء** denir; müfredesi **حزباءة**dır.
([8]) Oğlanın vasfında **حزور** (Ca‘fer gibi), ve **حزور** (Amles gibi) denir.
([9]) Onu el-Mücmel’de de inşâd etti. Ve **القروص**, kaynaklarda geçmeyen bir masdardır.
([10]) Lisân’da iştikak için başka bir vecih vardır; dedi: “**حزرة** diye adlandırıldı; çünkü sahibi onu her gördüğünde nefsinde durmadan **يحزرها** ederdi.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ز ر
حزر النخل‏:‏ خرصه‏.‏
وحزر اللبن فهو حازر وفي مثل ‏"‏ عدا القارص فحزر ‏"‏ وغلام حزور وحزور‏:‏ بلغ القوة‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ سيوفاً بها كانت حنيفة تبتني مكارم أيام أشب الحزورا وغلمان حزاور وحزاورة‏.‏
وهذا جزرة ما عندي من المال أي خياره لأنه يعدده ويقـدّره ولا تأخذ من حزرات أموال الناس‏.‏
قال‏:‏ إن السراة روقة الرجال وحزرة النفس خيار المال ومن المجاز‏:‏ حزرت قدومه يوم كذا‏:‏ قدّرته وحزرت قراءته عشري آية‏.‏
واحزر نفسك هل تقدر عليه‏.‏

##### Türkçe

ح ز ر
**حزر النخل**: onu tahminî ölçtü (hurma ağacının ürününü).
Ve **حزر اللبن**; o hâlde o **حازر**’dir. Ve “**عدا القارص فحزر**” meselinde (de böyledir). Ve **غلام حزور** ve **حزور**: kuvvete ulaştı.
**الفرزدق** dedi ki:
“Öyle kılıçlar ki, onlarla **حنيفة**; şerefli günlerin erdemlerini bina ederdi; **أشب الحزورا**.”
Ve **غلمان حزاور** ve **حزاورة**.
Ve bu, maldan yanımda olanın **جزرة**’sidir; yani onun seçkini; çünkü onu sayar ve onu takdir eder. Ve insanların mallarının **حزرات**’ından alma.
Dedi ki: “Şüphesiz **السراة** erkeklerin **روقة**’sidir; ve nefsin **حزرة**’si malın seçkinidir.” Ve mecazdan: **حزرت قدومه يوم كذا**: onu takdir ettim. Ve **حزرت قراءته عشري آية**.
Ve **احزر نفسك**: ona güç yetirir misin? (bak).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَزْرُ حَزْرُك عَدَدَ الشيء بالحَدْس. الجوهري: الحَزْرُ التقدير والخَرْصُ. والحازِرُ: الخارص. ابن سيده: حَزَرَ الشيء يَحْزُرُه ويَحْزِرُهُ حَزْراً: قَدَّرَه بالحَدْسِ. تقول: أَنا أَحْزُِرُ هذا الطعام كذا وكذا قفيزاً. والمَحْزَرَةُ: الحَزْرُ، عن ثعلب. والحَزْرُ من اللبن: فوق الحامض. ابن الأَعرابي: هو حازِرٌ وحامِزٌ بمعنى واحد. وقد حَزَرَ اللبنُ والنبيذ أَي حمض؛ ابن سيده: حَزَرَ اللبنُ يَحْزُرُ حَزْراً وحُزُوراً؛ قال:
وارْضَوْا بِإِحْلاَبَةِ وَطْبٍ قد حَزَرْ
وحَزُرَ كَحَزَرَ وهو
(* قوله: «وهو» أي اللبن الحامض). الحَزْرَةُ؛
وقيل: الحَزْرَةُ ما حَزَرَ بأَيدي القوم من خيار أَموالهم؛ قال ابن سيده: ولم يفسر حَزَرَ غير أَني أَظنه زَكا أَو ثَبَتَ فَنَمَى. وحَزْرَةُ المال: خيارُه، وبها سمي الرجل، وحَزِيرتُهُ كذلك، ويقال: هذا حَزْرَةُ نَفْسي أَي خير ما عندي، والجمع حَزَراتٌ، بالتحريك. وفي الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه بعث مُصَدِّقاً فقال له: لا تأْخذ من حَزَرات أَنْفسِ الناس شيئاً، خذ الشَّارِفَ والبَكْرَ، يعني في الصدقة؛ الحَزَرات، جمع حَزْرَة، بسكون الزاي: خيار مال الرجل، سميت حَزْرَةً لأَن صاحبها لميزل يَحْزُرُها في نفسه كلما رآها، سميت بالمرّة الواحدة من الحَزْرِ. قال: ولهذا أُضيفت إِلى الأَنْفُسِ؛ وأَنشد الأَزهري:
الحَزَراتُ حَزَارتُ النَّفْسِ
أَي هي مما تودُّها النفس؛ وقال آخر:
وحَزْرَةُ القلبِ خِيارُ المالِ
قال: وأَنشد شمر:
الحَزَراتُ حَزَراتُ القلبِ،
اللُّبُنُ الغِزَارُ غيرُ اللَّحْبِ،
حِقاقُها الجِلادُ عند اللَّزْبِ
وفي الحديث: لا تأْخذوا حَزَارتِ أَموال الناس ونَكِّبُوا عن الطعام، ويروى بتقديم الراء، وهو مذكور في موضعه. وقال أَبو سعيد: حَزَراتُ الأَموال هي التي يؤدّيها أَربابها، وليس كلُّ المال الحَزْرَة، قال: وهي العلائق؛ وفي مثل العرب:
واحَزْرَتِي وأَبْتَغِي النَّوافِلا
أَبو عبيدة: الحَزَارتُ نَقَاوَةُ المال، الذكر والأُنثى سواء؛ يقال: هي حَزْرَةُ ماله وهي حَزْرَة قلبه؛ وأَنشد شمر:
نُدافِعُ عَنْهُمْ كلَّ يومِ كريهةٍ،
ونَبْذُِلُ حَزْراتِ النُّفُوسِ ونَصْبِرُ
ومن أَمثال العرب: عَدَا القَارِصُ فَحزَرْ؛ يضرب للأَمر إِذا بلغ غايته وأَفْعَم.
ابن شميل عن المُنْتَجِع: الحازِرُ دقيق الشعير وله ريح ليس بطيب. والحَزْرَةُ: موت الأَفاضل.
والحَزْوَرَةُ: الرابية الصغيرة، والجمع الحَزاوِرُ، وهو تلٌّ صغير. الأَزهري: الحَزْوَرُ المكان الغليظ؛ وأَنشد:
في عَوْسَجِ الوادِي ورَضْمِ الحَزْوَرِ
وقال عباسُ بن مِرْداسٍ:
وذَابَ لُعابُ الشمسِ فيه، وأُزِّرَتْ
به قامِساتٌ من رِعانٍ وحَزْوَرِ
ووجْهٌ حازِرٌ: عابس باسِرٌ. والحَزْوَرُ والحَزَوَّرُ، بتشديد الواو: الغلام الذي قد شَبَّ قوي؛ قال الراجز:
لَنْ يَعْدَمَ المَطِيُّ مني مِسْفَرا،
شَيْخاً بَجَالاً وغُلاماً حَزْوَرَا
وقال:
لَنْ يَبْعَثُوا شَيْخاً ولا حَزَوَّرَا
بالفاسِ، إِلاَّ الأَرْقَبَ المُصَدَّرَا
والجمع حَزاوِرُ وحَزَاوِرَةٌ، زادوا الهاء لتأْنيث الجمع. والحَزَوَّرُ: الذي قد انتهى إِدراكه؛ قال بعض نساء العرب: إِنَّ حِرِي حَزَوَّرٌ حَزابِيَه،
كَوَطْبَةِ الظَّبْيَةِ فَوْقَ الرَّابِيَه
قد جاءَ منه غِلْمَةٌ ثمانيه،
وبَقِيَتْ ثَقْبَتُه كما هِيَه
الجوهري: الحَزَوَّرُ الغلام إِذا اشتدّ وقوي وخَدَمَ؛ وقال يعقوب: هو الذي كاد يُدْرِكُ ولم يفعل. وفي الحديث: كنا مع رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، غِلْماناً حَزاوِرَةً؛ هو الذي قارب البلوغ، والتاء لتأْنيث الجمع؛ ومنه حديث الأَرنب: كنت غلاماً حَزَوَّراً فصدت أَرنباً، ولعله شبهه بحَزْوَرَةِ الأَرض وهي الرابية الصغيرة. ابن السكيت: يقال للغلام إِذا راهق ولم يُدْرِكْ بعدُ حَزَوَّرٌ، وإِذا أَدرك وقوي واشتد، فهو حَزَوَّر أَيضاً؛ قال النابغة:
نَزْعَ الحَزَوَّرِ بالرِّشاءِ المُحْصَدِ
قال: أَراد البالغ القوي. قال: وقال أَبو حاتم في الأَضداد الحَزَوَّرُ الغلام إِذا اشتدّ وقوي؛ والحَزَوَّرُ: الضعيف من الرجال؛ وأَنشد: وما أَنا، إِن دَافَعْتُ مِصْراعَ بابِه،
بِذِي صَوْلَةٍ فانٍ، ولا بْحَزَوَّرِ
وقال آخر:
إِنَّ أَحقَّ الناس بالمَنِيَّه
حَزَوَّرٌ ليست له ذُرِّيَّه
قال: أَراد بالحَزَوَّرِ ههنا رجلاً بالغاً ضعيفاً؛ وحكى الأَزهري عن الأَصمعي وعن المفضل قال: الحَزَوَّرُ، عن العرب، الصغير غير البالغ؛ ومن العرب من يجعل الحَزْوَرَ البالغ القويَّ البدن الذي قد حمل السلاح؛ قال أَبو منصور: والقول هو هذا.
ابن الأَعرابي: الحَزْرَةُ النَّبِقَةُ المرّة، وتصغر حُزَيْرَةً. وفي حديث عبدالله بن الحَمْراءِ: أَنه سمع رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، وهو واقف بالحَزْوَرَةِ من مكة؛ ال ابن الأَثير: هو موضع عند باب الحَنَّاطِينَ وهو بوزن قَسْوَرَةٍ. قال الشافعي: الناس يشدّدون الحَزْوَرَةَ والحُدَيْبِيَةَ، وهما مخففتان.
وحَزِيرانُ بالرومية: اسم شهر قبل تموز.

##### Türkçe

**الحَزْرُ**: Senin **حَزْرُك**; şeyi sayıca, tahmin ile saymandır. el-Cevherî: **الحَزْرُ** takdir ve **الخَرْصُ**tur. Ve **الحازِرُ**: **الخارص**tur. İbn Sîde: **حَزَرَ** şeyi, onu **يَحْزُرُه** ve **يَحْزِرُهُ** **حَزْراً**: onu tahmin ile takdir etti. Dersin ki: Ben bu yemeği şöyle şöyle **قفيزاً** **أَحْزُِرُ**. Ve **المَحْزَرَةُ**: **الحَزْرُ**dur; Sa‘leb’den. Ve sütten **الحَزْرُ**: ekşinin üstündedir. İbnü’l-A‘râbî: O, **حازِرٌ** ve **حامِزٌ**dur; tek bir mânâdadır. Ve süt ve nebîz **حَزَرَ**; yani ekşidi; İbn Sîde: süt **حَزَرَ**; **يَحْزُرُ** **حَزْراً** ve **حُزُوراً**; dedi ki:

وارْضَوْا بِإِحْلاَبَةِ وَطْبٍ قد حَزَرْ
وحَزُرَ كَحَزَرَ وهو

(* Onun sözü: “**وهو**” yani ekşi süt). **الحَزْرَةُ**; ve denildi ki: **الحَزْرَةُ**, kavmin ellerinde mallarının seçkinlerinden **حَزَرَ** ettiği şeydir; İbn Sîde dedi: **حَزَرَ**’ı açıklamadı; ancak ben onu, arındı yahut sabit oldu da büyüdü diye zannediyorum. Ve **حَزْرَةُ المال**: onun seçkini; ve onunla adam adlandırıldı; ve **حَزِيرتُهُ** de böyledir. Ve denilir: Bu, nefsimin **حَزْرَةُ**sidir; yani yanımdaki en hayırlı şeydir. Çoğulu **حَزَراتٌ**tur; hareke ile. Ve hadiste Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: bir zekât tahsildarı gönderdi de ona dedi ki: İnsanların nefislerinin **حَزَرات**ından hiçbir şey alma; **الشَّارِفَ** ve **البَكْرَ** al; yani sadakada; **الحَزَرات**: **حَزْرَة**’nin çoğuludur, **الزاي**’ın sükûnu ile: adamın malının seçkini; ona **حَزْرَةً** adı verildi; çünkü sahibi onu her gördüğünde nefsinde durmadan onu **يَحْزُرُ**. **الحَزْرِ**den bir tek sefer ile adlandırıldı. Dedi ki: bunun için nefislere izafe edildi; ve el-Ezherî inşad etti:

الحَزَراتُ حَزَارتُ النَّفْسِ

Yani o, nefsin arzuladığı şeylerdendir; ve bir başkası dedi ki:

وحَزْرَةُ القلبِ خِيارُ المالِ

Dedi ki: ve Şemmer inşad etti:

الحَزَراتُ حَزَراتُ القلبِ،
اللُّبُنُ الغِزَارُ غيرُ اللَّحْبِ،
حِقاقُها الجِلادُ عند اللَّزْبِ

Ve hadiste: İnsanların mallarının **حَزَارت**ını almayın ve yemekten uzak durun; ve **الراء**’ın öne alınmasıyla rivayet olunur; o, yerinde zikredilmiştir. Ebû Sa‘îd dedi: Malların **حَزَرات**ı, sahiplerinin eda ettiği şeylerdir; her mal **الحَزْرَة** değildir, dedi: ve o, **العلائق**tır; ve Arapların meselinde:

واحَزْرَتِي وأَبْتَغِي النَّوافِلا

Ebû ‘Ubeyde: **الحَزَارتُ** malın arılığıdır; erkek ve dişi eşittir; denilir: o, onun malının **حَزْرَةُ**sidir ve o, kalbinin **حَزْرَة**sidir; ve Şemmer inşad etti:

نُدافِعُ عَنْهُمْ كلَّ يومِ كريهةٍ،
ونَبْذُِلُ حَزْراتِ النُّفُوسِ ونَصْبِرُ

Ve Arapların mesellerinden: **عَدَا القَارِصُ فَحزَرْ**; iş, son haddine ulaşıp dolduğunda darb-ı mesel yapılır.

İbn Şümeyl, **المُنْتَجِع**’dan: **الحازِرُ** arpa ununun incesidir; onun bir kokusu vardır, hoş değildir.
Ve **الحَزْرَةُ**: fazilet sahiplerinin ölümü.

Ve **الحَزْوَرَةُ**: küçük tepecik; çoğulu **الحَزاوِرُ**; ve o, küçük bir tümsektir. el-Ezherî: **الحَزْوَرُ** sert yer(ler)dir; ve inşad etti:

في عَوْسَجِ الوادِي ورَضْمِ الحَزْوَرِ

Ve Abbâs b. Mirdâs dedi:

وذَابَ لُعابُ الشمسِ فيه، وأُزِّرَتْ
به قامِساتٌ من رِعانٍ وحَزْوَرِ

Ve **وجْهٌ حازِرٌ**: asık, çatık. Ve **الحَزْوَرُ** ve **الحَزَوَّرُ**, **الواو**’un şeddelenmesiyle: büyüyüp kuvvetlenmiş oğlan; râciz dedi ki:

لَنْ يَعْدَمَ المَطِيُّ مني مِسْفَرا،
شَيْخاً بَجَالاً وغُلاماً حَزْوَرَا

Ve dedi ki:

لَنْ يَبْعَثُوا شَيْخاً ولا حَزَوَّرَا
بالفاسِ، إِلاَّ الأَرْقَبَ المُصَدَّرَا

Çoğulu **حَزاوِرُ** ve **حَزَاوِرَةٌ**dur; çoğulu müennes kılmak için **الهاء**’yı artırdılar.
Ve **الحَزَوَّرُ**: idraki sona ermiş olan; Arap kadınlarından bazısı dedi ki:

إِنَّ حِرِي حَزَوَّرٌ حَزابِيَه،
كَوَطْبَةِ الظَّبْيَةِ فَوْقَ الرَّابِيَه
قد جاءَ منه غِلْمَةٌ ثمانيه،
وبَقِيَتْ ثَقْبَتُه كما هِيَه

el-Cevherî: **الحَزَوَّرُ** oğlandır; şiddetlenip kuvvetlenip hizmet ettiğinde. Ya‘kūb dedi: O, neredeyse idrak edecek olup da etmemiş olandır. Ve hadiste: Resûlullah ile beraberdik, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **غِلْماناً حَزاوِرَةً**; o, bulûğa yaklaşandır; ve **التاء** çoğulu müennes kılmak içindir. Ve ondan, tavşan hadisi: Ben **غلاماً حَزَوَّراً** idim de bir tavşan avladım; ve belki onu, yerin **حَزْوَرَةِ**sine benzetti; o da küçük tepeciktir. İbnü’s-Sikkît: oğlana, ergenliğe yaklaşıp henüz idrak etmediğinde **حَزَوَّرٌ** denilir; idrak edip kuvvetlenip şiddetlendiğinde de o, yine **حَزَوَّر**dur; yani. en-Nâbiga dedi:

نَزْعَ الحَزَوَّرِ بالرِّشاءِ المُحْصَدِ

Dedi ki: ermiş, kuvvetli olanı kastetti. Dedi ki: ve Ebû Hâtim zıt anlamlılarda dedi: **الحَزَوَّرُ** oğlandır; şiddetlenip kuvvetlendiğinde; ve **الحَزَوَّرُ**: erkeklerin zayıfı; ve inşad etti:

وما أَنا، إِن دَافَعْتُ مِصْراعَ بابِه،
بِذِي صَوْلَةٍ فانٍ، ولا بْحَزَوَّرِ

Ve bir başkası dedi:

إِنَّ أَحقَّ الناس بالمَنِيَّه
حَزَوَّرٌ ليست له ذُرِّيَّه

Dedi ki: burada **الحَزَوَّر** ile, ermiş zayıf bir adamı kastetti. el-Ezherî, el-Asma‘î’den ve el-Mufaddal’dan nakletti, dedi ki: **الحَزَوَّرُ**, Araplardan, küçük, bulûğa ermemiştir; Araplardan kimi de **الحَزْوَرَ**ı, silah taşımış, bedeni kuvvetli, ermiş olan yapar; Ebû Mansûr dedi: söz budur.

İbnü’l-A‘râbî: **الحَزْرَةُ** bir defalık **النَّبِقَةُ**dır; ve **حُزَيْرَةً** diye küçültülür.

Abdullah b. el-Hamrâ’ hadîsinde: Resûlullah’ı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Mekke’nin **الحَزْوَرَةِ**sinde ayakta iken işitti; İbnü’l-Esîr dedi: o, **باب الحَنَّاطِينَ** yanında bir yerdir; ve **قَسْوَرَةٍ** veznindedir. eş-Şâfi‘î dedi: insanlar **الحَزْوَرَةَ** ve **الحُدَيْبِيَةَ**yı şeddelerler; hâlbuki ikisi de hafifletilmiştir.

Ve Rumca ile **حَزِيرانُ**: Temmuz’dan önce bir ayın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ز ر * * الحَزْرُ * التقدير والخرص تقول * حَرَز * الشيء من باب ضرب ونصر فهو * حازِرٌ * و * حَزْرَةُ * المال خياره بوزن حضرة يقال هذا حزرة نفسي أي خير ما عندي والجمع * حَوَراتٌ * بفتح الزاي وفي الحديث ﴿لا تأخذوا من حزرات أنفس الناس شيئا﴾ يعني في الصدقة و * حَزِيرَانُ * بالرومية اسم شهر قبل تموز

##### Türkçe

* ح ز ر * * **الحَزْرُ** * takdir etme ve tahmin (harâs)dır; şöyle dersin: * **حَرَز** * şeyi, ضرب ve نصر bâbından; o hâlde o * **حازِرٌ** *dir. Ve * **حَزْرَةُ** * mal: onun seçkini; حضرة vezninde. “Bu, nefsimin **حزرة**’sidir” denir; yani: yanımdaki şeylerin en hayırlısı. Çoğulu * **حَوَراتٌ** *dur; **الزاي**’ın fethiyle. Hadiste: { İnsanların nefislerinin **حزرات**’ından hiçbir şey almayın } yani sadakada. Ve * **حَزِيرَانُ** *: Rumca ile, تموز’dan önce bir ayın adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحزر: التقدير والخرص، والحازر: الخارص، كما في الصحاح، كالمحزرة، وهذه عن ثعلب. وفي المحكم: حزره يحزره، من حد نصر، ويحزره، من حد ضرب، حزرا: قدره بالحدس. وحزر: ع بنجد، وقيل: جبل. والحزرة: شجرة حامضة. والحزرة من المال: خياره، كالحزيرة، وبها سمي الرجل. ويقال هذا حزرة نفسي، أي خير ما عندي، ج حزرات، بالتحريك وبالسكون أيضا، كما يأتي فيما أنشده شمر. وفي الحديث  أن النبي صلى الله عليه وسلم بعث مصدقا فقال له: لا تأخذ من حزرات أنفس الناس شيئا، خذ الشارف والبكر  . يعني في الصدقة. قالوا: وإنما سمي خيار مال الرجل حزرة، لأن صاحبها لم يزل يحزرها في نفسه كلما رآها، سميت بالمرة الواحدة من الحزر،، ولهذا أضيفت إلى الأنفس. وأنشد الأزهري:
  الحزرات حزرات النفس أي مما تودها النفس. وقال آخر:
  وحزرة القلب خيار المال وأنشد شمر:
  الحزرات حزرات القلب
  اللبن الغزار غير اللجب
  خفافها الجلاد عند اللزب وفي حديث آخر:  لا تأخذوا حزرات أموال الناس ونكبوا عن الطعام  ويروى بتقديم الراء، وهو مذكور في موضعه. وقال أبو سعيد: حزرات الأموال هي التي يؤديها أربابثها، وليس كل المال الحزرة قال: وهي العلائق. وفي مثل العرب:
  واحزرتي وأبتغي النوافلا. وعن أبي عبيدة: الحزرات: نقاوة المال، الذكر والأنثى سواء. يقال: هي حزرة ماله، وهي حزرة قلبه. وأنشد شمر:
  ندافع عنهـم كـل يوم كـريهة                      ونبذل حزرات النفوس ونصبر. الحزرة: النبقة المرة، كذا في النسخ، وفي التكملة: المزة، ويصغر حزيرة، عن ابن الأعربي. حزرتها: مرارتها. حزرة، بلا لام: واد، نقله الصغاني. وبئر حزرة: من آبارهم، معروفة. والحازر: الحامض من البن. والنبيذ. قال ابن الأعرابي: هو حازر وحامز، بمعنى واحد، وقد حزر اللبن والنبيذ، أي حمض. وفي المحكم: حزر اللبن يحزر. حزرا وحزورا، قال:
  وارضوا بلإحلابة وطب قد حزر. وقيل: الحازر من اللبن: فوق الحامض. الحازر من الوجوه العابس الباسر. يقال: وجه حازر، على لتشبيه، وقد حزر حزرا وحزورا. أو الحازر: دقيق الشعير وله ريح ليست بطيبة، حكاه ابن شميل عن المنتجع. وحزيران، بفتح فكسر والمشهور على الألسنة بضم ففتح: اسم شهر بالرومية، من الشهور الاثنى عشر، وهو قبل تموز، وقد مر تفصيلها في أيار. والحزورة، كقسورة: الناقة المقتلة المذللة، وهي أيضا العظمة، على التشبيه. الحزورة والحزور: الرابية الصغيرة، كالحزوارة، بالكسر. وقيل: هو التل الصغير، ج حزاور وحزاورة وحزاوير. وقال أبو الطيب الغوي: والحزاورة الأرضوان ذوات الحجلرة، جمع حزورة.
 الحزور، بلا هاء، كعملس: الغلام القويا الذي قد شب. قال الشاعر:
  لن يبعثوا شيخا ولا حزورا
  بالفاس إلا الأرقب المصدرا وقال آخر:
  ردي العروج إلى الحيا واستبشري                      بمقام حبل السـاعـدين حـزور في الصحاح: الحزور: الغلام إذا اشتد وقوي وخدم. وقال يعقوب: هو الذي كاد يدرك ولم يفعل. يقال للغلام إذا راهق ولم يدرك بعد: حزور، وإذا أدرك وقوي واشتد فهو حزور، أيضا. قال النابغة:

  نزع الحزور بالرشاء المحصد. هكذا أنشد أبو عمرو، قال أراد البالغ القوي. قلت: وقرأت في كتاب رشد اللبيب ومعاشرة الحبيب قول النابغة هذا، وأوله:
  وإذا لمست أخـثـم جـاثـمـا                      متحيزا بمكانـه مـلء الـيد.
  وإذا طعنت طعنت في مستهدف                      رابي المحسة بالعبير مقرمـد
  وإذا نزعت من مستحـصـف                      نزع الحزور بالرشاء المحصد. قال أبو حاتم في الأضداد: الحزور: الرجل القوي الشديد. الحزور: الضعيف من الرجال، ضد. وأنشد:
  وما أنا إن دافعت مصراع بابه                      بذي صولة فان ولا بحزور. قال: أراد: ولا بصغير ضعيف. وقال آخر:
  إن أحق الناس بالمنـيه                      حزور ليست له ذريه. قال: أراد بالحزور هنا رجلا بالغا ضعيفا لا نسل له. وحكى الأزهري عن الأصمعي وعن المفضل قال: الحزور، عن العرب: الصغير غير البالغ. ومن العرب من يجعل الحزور البالغ القوي البدن الذي قد حمل السلاح قال أبو منصور:والقول هو هذا: قلت: وفي كتاب الأضداد لأبي الطيب اللغوي، عن بعض اللغويين: إذا وصفت بالحزور غلاما أو شابا فهو القوي، وإذا وصفت به كبيرا فهو الضعيف. قال: وفي الحزور لغات، بالتشديد والتخفيف، وهزور، كعملس، بالهاء، والجمع هزاورة وحزاورة. أبو جعفر محمد بن إبارهيم بن يحيى بن الحكم بن الحزور الثقفي الحزوري الأصفهاني مولى السائب بن الأقرع محدث ابن محدث، حدث محمد بن سلمان المصيصي وعنه أبو جعفر أحمد بن محمد بن المرزبان الأبهري. وأبوه إبراهيم بن يحيى يروي عن أبي داوود الطيالسي وبكر ابن بكار، وعنه ولده المذكور. والمحزور، كمنصور، وليس بشيء، وفي بعض بضم الميم وفتح الحاء وكسر الواو: المتغضب العابس الوجه، وهو مجاز. والحرزاء: الضربة الحامضة هكذا في سائر النسخ، الضربة، بالضاد المعجمة، والصواب بالصاد المهملة. ومما يستدرك عليه: حزر المال: زكا أو ثبت فنمى: وحزيرة المال: ما يعلق به القلب. ومن أمثالهم  عدا القارص فحزر  يضرب للأمر إذا بلغ غايته. والحزرة: موت الأفاضل. والحزور كجعفر: المكان الغليظ. وأنشد الأزهري:
  في عوسج الوادي ورضم الحزور. وقال عباس مرداس:
  وذاب لعاب الشمس فيه وأزرت                      به قامسات من رعان وحزور. والحزور لغة في الحزور، حكاه جماعة وبه صدر الجوهري، وقد وقع في أحاديث، وضبطه ابن الأثير بالوجهين، وهو الغلام الذي قد شب وقوي. قال الراجز.

  لن يعدم المطي مني مسفرا
  شيخا بجالا وغلاما حزورا والجمع حزاور، وحزاورة، زادوا الهاء لتأنيث الجمع. والحزور، كعملس: الذي قد انتهى إدراكه. قال بعض نساء العرب:
  إن حري حزور حزابـيه
  كوطبة الظبية فوق الرابيه
  قد جاء منه غلمة ثمانـيه
  وبقيت ثقبته كـمـا هـيه

  وغلمان حزاورة: قاربوا البلوغ، وهو على التشبيه بالرابية كما حققه غير واحد. وفي حديث عبد الله بن الحمراء  أنه سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو واقف بالحزورة من مكة  قال ابن الأثير: هو موضع عند باب الحناطين، وهو بوزن قسورة. قال الإمام الشافعي رضي الله عنه: الناس يشددون الحزورة والحديبة، وهما مخففتان. وفي روض السهيلي: هو اسم سوق كانت بمكة وأدخلت في المسجد لما زيد فيه. ونقل شيخنا عن مشارق عياض مثل ذلك. وفيه عن الدارقطني مثل قول الشافعي، ونسب التشديد للمحدثين. قال: وهو تصحيف. ونسبه صاحب المراصد إلى العامة، وزاد أنهم يقولون: عزورة، بالعين بدل الحاء. وقال القاضي عياض: وقد ضبطنا هذا الحرف علي ابن سراج بالوجهين. وأبو بكر محمد بن إبراهيم بن أبي الحزور الوراق الحزوري، محدث من أهل بغداد. وأبو غالب حزور الباهلي البصري، روى عن أبي أمامة الباهلي. والنضر بن حزور ومحدث روى عن الزبير بن عدي ذكرهم السمعاني. وحزور: قرية بدمشق، منها أبو العباس أحمد بن محمد بن عبد الرحيم ضبطه البقاعي، ونقل عنه الدوودي. وحزور، كجعفر، وكيل القاسم بن عبيد الله علي مطبخه. وفيه يقول ابن الرومي يصف دجاجة:
  وسميطة صفراء دينـارية                      ثمنا ولونا زفها لك حزور وأبو العوام فائد بن كيسان الحزار، ككتان كذا قيده ابن أبي حاتم في الجرح والتعديل، يروى عن أبي عثمان النهدي. وعمرو بن الحزور أبو بسر، محدث، ويروى عن الحسن. وأبو حزرة كنية سيدنا جرير رضي الله عنه. ومن المجاز: حزرت قدومه يوم كذا: قدرته. وحزرت قراءته عشرين آية: قدرتها. واحزر نفسك هل تقدر عليه. كذا في الأساس.

##### Türkçe

**الحزر**: takdir etme ve tahmin (harṣ) etme; **الحازر**: tahmin eden (harṣ eden), **الصحاح**’ta olduğu gibi; **المحزرة** gibi; bu, **ثعلب**’dendir. **المحكم**’de: **حزره يحزره**; **حد نصر**’dan; ve **يحزره**; **حد ضرب**’dan; **حزرا**: onu sezgiyle takdir etti. Ve **حزر**: Necd’de bir yer adı; ve denildi: dağ. Ve **الحزرة**: ekşi bir ağaç. Ve maldan **الحزرة**: onun seçkini; **الحزيرة** gibi; ve onunla adam adlandırıldı. Ve denilir: “bu, **حزرة** nefsimdir”, yani: yanımdaki en hayırlı şey; çoğulu **حزرات**; harekeli ve sâkinli olarak da; Şemmer’in inşad ettiği şeyde geleceği üzere. Ve hadiste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bir zekât tahsildarı gönderdi de ona dedi ki: “İnsanların nefislerinin **حزرات**’ından hiçbir şey alma; **الشارف** ve **البكر** al.” Yani sadakada (zekâtta). Dediler ki: Adamın malının seçkini ancak **حزرة** diye adlandırıldı; çünkü sahibi onu her gördüğünde kendi nefsinde onu durmadan **يحزرها** (takdir eder) idi; **الحزر**’den bir defalık (marratu’l-vâhide) ile adlandırıldı; bunun için nefislere izafe edildi. Ve Ezherî inşad etti:
  **الحزرات** nefislerin **حزرات**’ıdır; yani nefsin arzuladığı şeylerdendir. Ve bir başkası dedi:
  Ve kalbin **حزرة**’si malın seçkinidir. Ve Şemmer inşad etti:
  **الحزرات** kalbin **حزرات**’ıdır
  bol süt, köpüksüz (lajab olmayan)
  hafifleri, yapışmada (luzb’da) serttir. Ve başka bir hadiste: “İnsanların mallarının **حزرات**’ını almayın; ve yemekten uzak durun.” Ve **الراء**’ın öne alınmasıyla da rivayet olunur; o, yerinde zikredilmiştir. Ve Ebû Saîd dedi: Malların **حزرات**’ı, sahiplerinin eda ettiği şeylerdir; ve her mal **الحزرة** değildir, dedi: ve onlar **العلائق**’tır. Ve Arapların meselinde:
  “**واحزرتي** ve **النوافلا** ararım.” Ve Ebû Ubeyde’den: **الحزرات**: malın arılığıdır; erkek ve dişi eşittir. Denilir: “o, onun malının **حزرة**’sidir” ve “o, onun kalbinin **حزرة**’sidir.” Ve Şemmer inşad etti:
  Onlardan her gün bir musibeti savarız
  ve nefislerin **حزرات**’ını veririz ve sabrederiz. **الحزرة**: acı **النبقة**; nüshalarda böyle; **التكملة**’de: **المزة**; İbnü’l-A‘râbî’den; küçültmesi **حزيرة** yapılır. **حزرتها**: onun acılığı. **حزرة**, lamsız: bir vadi; Sığânî nakletti. Ve **بئر حزرة**: onların kuyularındandır; bilinir. Ve **الحازر**: kahvenin ekşisi; ve nebîzin (şarabın) ekşisi. İbnü’l-A‘râbî dedi: o, **حازر** ve **حامز**’dır; tek mânâdadır; ve süt ve nebîz **حزر** oldu; yani ekşidi. **المحكم**’de: süt **حزر** olur, **يحزر**. **حزرا** ve **حزورا**. Dedi ki:
  “Ve **إحلابة** ve **طب** ile razı olun; çünkü ekşidi.” Ve denildi: sütten **الحازر**: ekşinin üstündedir. Yüzlerden **الحازر**: çatık, asık. Denilir: “**وجه حازر**”, teşbih üzere; ve **حزر** oldu: **حزرا** ve **حزورا**. Yahut **الحازر**: arpa unu inceliğidir; ve onda hoş olmayan bir koku vardır; İbn Şümeyl bunu **المنتجع**’dan hikâye etti. Ve **حزيران**, fetha sonra kesra ile; ve dillerde meşhur olan damme sonra fetha ile: Rumca’da bir ay adıdır; on iki aydandır; **تموز**’dan öncedir; tafsili **أيار**’da geçmişti. Ve **الحزورة**, **قسورة** gibi: öldürülmüş, boyun eğdirilmiş deve; ve o, teşbih üzere “kemik”tir de. **الحزورة** ve **الحزور**: küçük tepe; kesra ile **الحزوارة** gibi. Ve denildi: o, küçük tümsektir; çoğulu **حزاور** ve **حزاورة** ve **حزاوير**. Ebû’t-Tayyib el-Gavî dedi: ve **الحزاورة**: **الحجلرة** sahibi **الأرضوان**’dır; **حزورة**’nin cem‘idir.
**الحزور**, hâ’sız, **عملس** gibi: büyümüş, güçlü delikanlı. Şair dedi:
  “Ne bir ihtiyarı ne de bir **حزورا**’yı gönderecekler
  kazmayla; ancak **الأرقب** **المصدرا**’yı.” Ve bir başkası dedi:
  “Dönüşü hayata geri çevir ve sevin
  iki saîdin ipinin makamıyla: **حـزور**.” **الصحاح**’ta: **الحزور**: delikanlı, sertleşip güçlenip hizmet ettiğinde. Ya‘kūb dedi: o, neredeyse idrake varacak olup da varmamış olandır. Delikanlıya, ergenliğe yaklaşıp henüz idrake varmadığında: **حزور** denilir; idrake varıp güçlenip sertleştiğinde de o, yine **حزور**’dur. Nâbiga dedi:
  “**الحزور** sağlam ipi çekip çıkardı.” Ebû Amr böyle inşad etti; dedi: güçlü bâliğ olanı kastetti. Dedim: **رشد اللبيب ومعاشرة الحبيب** kitabında Nâbiga’nın bu sözünü okudum; başı şöyledir:
  “Ve eğer dokunursam, çökmüş bir **أخثم**’e dokunurum
  yerinde toplanmış, el dolusu.
  Ve eğer saplarsam, saplarım bir hedefe
  misk ile yükselmiş duyusu, **مقرمد**.
  Ve eğer çekip çıkarırsam bir sağlamdan
  **الحزور** sağlam ipi çekip çıkarır.” Ebû Hâtim **الأضداد**’da dedi: **الحزور**: güçlü, şiddetli adam. **الحزور**: erkeklerin zayıfı; zıdd. Ve inşad etti:
  “Ve ben değilim, kapısının kanadını savunsam
  bir hamle sahibi; ne de bir **حزور**.” Dedi: kastetti: ne de küçük zayıf. Ve bir başkası dedi:
  “İnsanların ölüme en layık olanı
  zürriyeti olmayan bir **حزور**.” Dedi: burada **حزور** ile, nesli olmayan, bâliğ zayıf bir adamı kastetti. Ezherî, Asma‘î’den ve Mufaddal’dan hikâye etti; dediler: **الحزور**, Araplardan: bâliğ olmayan küçük. Araplardan kimi de **الحزور**’u, silah taşıyan, bâliğ, güçlü bedenli yapar. Ebû Mansûr dedi: söz budur. Dedim: Ebû’t-Tayyib el-Lugavî’nin **الأضداد** kitabında, bazı lugavîlerden: **حزور** ile bir delikanlıyı veya genci vasfedersen o güçlüdür; onunla bir büyüğü vasfedersen o zayıftır. Dedi: **الحزور**’da lugatlar vardır: teşdîd ve tahfîf ile; ve **هزور**, **عملس** gibi, hâ ile; ve cem‘i **هزاورة** ve **حزاورة**. Ebû Ca‘fer Muhammed b. İbrâhîm b. Yahyâ b. el-Hakem b. el-**حزور** es-Sekafî el-**حزوري** el-İsfahânî, es-Sâib b. el-Akra‘ın mevlâsı; muhaddis, muhaddisin oğlu; Muhammed b. Selmân el-Masîsî rivayet etti; ondan Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. el-Merzebân el-Ebherî rivayet etti. Babası İbrâhîm b. Yahyâ, Ebû Dâvûd et-Tayâlisî ve Bekr b. Bekkâr’dan rivayet eder; ondan zikredilen oğlu rivayet eder. Ve **المحزور**, **منصور** gibi: bir şey değildir; ve bazısında mîm dammeli, hâ fethalı, vâv kesralı: öfkelenen, yüzü asık olan; ve o mecazdır. Ve **الحرزاء**: ekşi darbe; diğer bütün nüshalarda böyle: **الضربة** (dad’lı); doğrusu **الصربة** (sad’lı)dır. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **حزر المال**: zekâtlandı yahut sabit oldu da arttı; ve **حزيرة المال**: kalbin ona bağlandığı şey. Ve onların mesellerinden: “**عدا القارص فحزر**”; iş, nihayetine vardığında darb-ı mesel yapılır. Ve **الحزرة**: fazılların ölümü. Ve **الحزور** **جعفر** gibi: sert yer. Ezherî inşad etti:
  “Vadinin **عوسج**’unda ve **الحزور**’un taş yığınında.” Abbâs Mirdâs dedi:
  “Ve güneşin salyası onda eridi; ve onu güçlendirdi
  **رعان** ve **حزور**’dan **قامسات**.” Ve **الحزور**, **الحزور**’da bir lugattır; bir cemaat hikâye etti; Cevherî bununla başladı; ve hadislerde vaki olmuştur; İbnü’l-Esîr onu iki vecihle ضبط etti; o, büyümüş ve güçlenmiş delikanlıdır. Râciz dedi:
  “Benden binekler, sefer edeni eksik etmeyecek:
  iri bir ihtiyar ve bir **حزورا** delikanlı.” Cem‘i **حزاور** ve **حزاورة**; cem‘in müennesi için hâ’yı artırdılar. Ve **الحزور**, **عملس** gibi: idraki sona ermiş olan. Arap kadınlarından biri dedi:
  “Şüphesiz benim kocam **حزور**dur, **حزابـيه**’dir
  ceylanın **وطبة**’si gibi, tepenin üstünde
  ondan sekiz **غلمة** geldi
  ve deliği olduğu gibi kaldı.”

Ve **حزاورة** oğlanlar: bulûğa yaklaştılar; o, **الرابية** ile teşbih üzerinedir; nitekim bunu birden fazlası tahkik etmiştir. Ve **عبد الله بن الحمراء** hadîsinde: Mekke’den **الحزورة**’da ayakta iken Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i işitti ki dedi. **ابن الأثير** dedi: O, **باب الحناطين** yanında bir yerdir; ve o, **قسورة** veznindedir. İmam **الشافعي** رضي الله عنه dedi: İnsanlar **الحزورة** ve **الحديبة**’yi şeddeli yaparlar; hâlbuki ikisi de muhaffeftir. Ve **روض السهيلي**’de: O, Mekke’de olan bir çarşının adıdır; onda (mescidde) ziyade yapıldığında mescide dâhil edilmiştir. Şeyhimiz, **مشارق عياض**’dan bunun benzerini nakletti. Ve onda, **الدارقطني**’den, Şâfiî’nin sözü gibi (bir söz) vardır; ve şeddelendirmeyi muhaddislere nisbet etti. Dedi: Ve o, bir tashîftir. Ve **صاحب المراصد** onu avâma nisbet etti; ve şunu artırdı: Onlar “**عزورة**” derler; **العين** ile, **الحاء** yerine. **القاضي عياض** dedi: Ve biz bu harfi **علي ابن سراج**’dan iki vecih ile ضبط ettik. Ve **أبو بكر محمد بن إبراهيم بن أبي الحزور الوراق الحزوري**: Bağdat ehlinden bir muhaddistir. Ve **أبو غالب حزور الباهلي البصري**: **أبي أمامة الباهلي**’den rivayet etti. Ve **النضر بن حزور** ve bir muhaddis: **الزبير بن عدي**’den rivayet etti; onları **السمعاني** zikretti. Ve **حزور**: Dımaşk’ta bir köydür; ondan **أبو العباس أحمد بن محمد بن عبد الرحيم** (vardır); onu **البقاعي** ضبط etti; ve ondan **الدوودي** nakletti. Ve **حزور**; **جعفر** gibi: **القاسم بن عبيد الله**’ın mutfağı üzerinde vekildir. Ve onda **ابن الرومي** bir tavuğu vasfederek şöyle der:
  Ve **سميطة** sarı, dinârî;                      fiyatça ve renkte; onu sana **حزور** zifaf etti. Ve **أبو العوام فائد بن كيسان الحزار**: **كتان** gibi; onu **ابن أبي حاتم** **الجرح والتعديل**’de böyle kaydetti; **أبي عثمان النهدي**’den rivayet eder. Ve **عمرو بن الحزور أبو بسر**: bir muhaddistir; ve **الحسن**’den rivayet olunur. Ve **أبو حزرة**: efendimiz **جرير** رضي الله عنه’nun künyesidir. Ve mecazdan: “**حزرت** onun gelişini filân gün”: onu takdir ettim. Ve “**حزرت** onun kıraatini yirmi âyet”: onu takdir ettim. Ve “**احزر** kendini: ona güç yetirir misin?” **الأساس**’ta böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَزَرَهُ
1 حَزَرَهُ حزر حزره حزرة , aor. حَزُرَ and حَزِرَ , inf. n. حَزْرٌ (S, M, Msb K) and مَحْزَرَةٌ, (Th, K,) He computed, or determined, its quantity, measure, size, bulk, proportion, extent, amount, sum, or number: (S, Mgh, * Msb, K:) [more commonly,] he computed by conjecture its quantity or measure &c.; syn. خَرَصَهُ, (S, K,) and قَدَّرَهُ بِالحَدْسِ; (M;) he took its quantity or measure &c. by the eye. (TK.) [He conjectured it; and so ↓ حزّرهُ, inf. n. تَحْزِيرٌ: perhaps post-classical: whence عِلْمُ التَّحْزِيرِ The science of divination.] You say, حَزَرَ النَّخْلِ He computed by conjecture the quantity of the fruit upon the palm-trees. (A, Msb.) And حَزَرْتُ قِرَاءَتَهُ عِشْرِينَ آيَةً (tropical:) I computed his recitation, or reading, to be twenty verses [of the Kur-لn]. (A.) And حَزَرْتُ فُدُومَهُ يَوْمَ كَذَا (tropical:) I computed his arrival to be on such a day. (A.) And اِحْزِرْ نَفْسِكَ هَلْ تَقْدِرُ عَلَيْهِ (tropical:) Measure thyself, whether thou be able to do it. (A.) -A2- حَزَرَ, (S, M, K,) aor. حَزُرَ , inf. n. حَزْرٌ and حُزُورٌ, (M,) It (milk, S, M, K, and beverage of the kind called نَبِيذ, S, K) became sour, or acid. (S, M, K.) It is said in a prov., عَدَا القَارِصُ فَحَزَرَ [explained in art. قرص]. (A.) ― -b2- Hence, (TA,) (tropical:) It (a man's face) was, or became, [sour, i. e.] frowning, contracted, stern, austere, or morose. (K, TA.)

2 حَزَّرَ see above.

حَزْرَةُ المَالِ
حَزْرَةُ المَالِ حزرة المال The better, or best, of cattle or other property; (S, A, Mgh, Msb, K;) as also ↓ حَزِيرَةُ المالِ: or the latter signifies property to which the heart clings: (TA:) the term حزرة is applied alike to what is masc. and what is fem.: (AO, Msb:) the pl. is حَزَرَاتٌ (S, Msb, K) and حَزْرَاتٌ, as though the sing. were an epithet: (Msb:) it is applied to the better or best of property because the owner of such property always, when he sees it, computes its quantity or number in his mind: accord. to Aboo-Sa'eed, حَزَرَاتُ الأَمْوَالِ signifies those kinds of property which their owners love: accord. to AO, choice kinds of property. (TA.) You say also, هٰذَا حَزْرَةُ نَفْسِى, meaning This is the best of what I have: and of such property the collector of the poor-rate is forbidden to take. (S, Mgh, * TA.) Also, هِىَ حَزْرَةُ قَلْبِهِ It is the choice thing of his heart. (AO.)

حَزْرَآءٌ
حَزْرَآءٌ حزرآء Sour [milk such as is termed] صَرْبَة. (K. [In some copies of the K, ضربة, which SM thinks to be a mistake for صربة. See also حَازِرٌ.])

حَزْوَرٌ
حَزْوَرٌ حزور (TA) and ↓ حَزْوَرَةٌ (S, K) and ↓ حِزْوَارَةٌ (K) A small hill: (S, K, TA:) or the first, rugged ground: (TA:) and the second, stony ground: (Abu-t-Teiyib:) pl. [of the first and second] حَزَاوِرُ (S, K) and حَزَاوِرَةٌ (K, mentioned by Abu-t-Teiyib as pl. of the second,) and [of the third] حَزَاوِيرُ. (K.) ― -b2- Also حَزْوَرٌ and ↓ حَزَوَّرٌ, (S, A, K,) [the latter the more common,] (assumed tropical:) A strong boy; (K;) one that has attained to youthful vigour, or the prime of manhood: (TA:) or a boy who has become strong, (S, A,) and has served: (S:) or one who has nearly attained the age of puberty, and has not had commerce with a woman (وَلَمْ يَفْعَلْ [app. meaning ولم يفعل بِامَرَأَةٍ]): (Yaakoob, S:) or one who has attained the age of puberty, and has become strong: (Mgh, TA, in explanation of the latter word:) or a boy who has nearly attained the age of puberty; so called, accord. to several authors, as being likened to a hill: or one who has fully attained that age: (TA:) or, accord. to As and El-Mufaddal, a young boy, who has not attained the age of puberty: and sometimes, one who has attained that age, and become strong in body, and has borne arms: and this is the right explanation: (Az:) and a strong man: and, contr., a weak man: (AHلt, K:) or, accord. to some of the lexicologists, when applied to a boy, or young man, it signifies strong: and when applied to an old man, weak: (Abu-t-Teiyib:) pl. حَزَاوِرَةٌ (S, TA) and حَزَاوِرُ. (TA.)

حَزْوَرَةٌ
حَزْوَرَةٌ حزوره حزورة : see حَزْوَرٌ.

حَزِيرَةُ المَالِ
حَزِيرَةُ المَالِ حزيرة المال : see حَزْرَةُ المالِ.

حَزِيرَانُ
حَزِيرَانُ حزيران The name of a month, in Greek; [the Syrian month corresponding to June, O. S.;] (S, K;) [next] before تَمُّوز. (S.)

حَزَوَّرٌ
حَزَوَّرٌ حزور : see حَزْوَرٌ.

حِزْوَارَةٌ
حِزْوَارَةٌ حزواره حزوارة : see حَزْوَرٌ.

حَازِرٌ
حَازِرٌ حازر A man computing, or who computes, by conjecture, the quantity or number [&c.] of a thing or things. (S, TA.) [See 1.] -A2- Applied to milk, and to the beverage called نَبِيذ, Sour, or acid: (S, K:) or, applied to milk, it means more than حَامِضٌ: (TA:) or i. q. حَامِزٌ: (IAar, TA:) or more than حامز. (TA in art. حمز.) ― -b2- And hence, (TA,) applied to a face, (tropical:) [Sour, i. e.] frowning, contracted, stern, austere, or morose. (K, TA.) [See also what follows.]

مَحْزُورٌ
مَحْزُورٌ محزور , (K, TA,) in some copies of the K مُحَزْوَرٌ, (TA,) [in the CK مُحَزْور,] (tropical:) Angered; (K, TA;) and having a frowning, contracted, stern, austere, or morose face. (TA.) [See also what next precedes.]

##### Türkçe

**حَزَرَهُ**
1 **حَزَرَهُ** حزر حزره حزرة, muzâri‘ı **حَزُرَ** ve **حَزِرَ**, mastarı **حَزْرٌ** (S, M, Msb K) ve **مَحْزَرَةٌ**, (Th, K,) O, onun miktarını, ölçüsünü, büyüklüğünü, hacmini, oranını, kapsamını, tutarını, toplamını veya sayısını hesapladı yahut belirledi: (S, Mgh, * Msb, K:) [daha yaygın olarak,] onun miktarını veya ölçüsünü vb. zan ile hesapladı; eş anlamlısı **خَرَصَهُ**, (S, K,) ve **قَدَّرَهُ بِالحَدْسِ**; (M;) onun miktarını veya ölçüsünü vb. gözle aldı. (TK.) [Onu tahmin etti; ve böylece ↓ **حزّرهُ**, mastarı **تَحْزِيرٌ**: belki klasik-sonrası: buradan **عِلْمُ التَّحْزِيرِ** falcılık ilmi.] Sen dersin ki, **حَزَرَ النَّخْلِ** O, hurma ağaçları üzerindeki meyvenin miktarını zan ile hesapladı. (A, Msb.) Ve **حَزَرْتُ قِرَاءَتَهُ عِشْرِينَ آيَةً** (mecaz:) Ben onun kıraatini yahut okumasını yirmi âyet [Kur’ân’dan] olarak hesapladım. (A.) Ve **حَزَرْتُ فُدُومَهُ يَوْمَ كَذَا** (mecaz:) Ben onun gelişini falanca gün olarak hesapladım. (A.) Ve **اِحْزِرْ نَفْسِكَ هَلْ تَقْدِرُ عَلَيْهِ** (mecaz:) Kendini ölç; onu yapmaya gücün yetiyor mu. (A.) -A2- **حَزَرَ**, (S, M, K,) muzâri‘ı **حَزُرَ**, mastarı **حَزْرٌ** ve **حُزُورٌ**, (M,) O (süt, S, M, K, ve **نَبِيذ** denilen türden içecek, S, K) ekşidi yahut asidik oldu. (S, M, K.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **عَدَا القَارِصُ فَحَزَرَ** [**قرص** maddesinde açıklandığı üzere]. (A.) ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) (mecaz:) O (bir adamın yüzü) [ekşi, yani] kaşlarını çatmış, büzülmüş, sert, haşin yahut somurtkan oldu. (K, TA.)

2 **حَزَّرَ** yukarıya bak.

**حَزْرَةُ المَالِ**
**حَزْرَةُ المَالِ** حزرة المال Sığırın yahut başka malın daha iyisi veya en iyisi; (S, A, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **حَزِيرَةُ المالِ**: yahut ikincisi, kalbin kendisine bağlandığı mal demektir: (TA:) **حزرة** lafzı, müzekker olana da müennes olana da aynı şekilde uygulanır: (AO, Msb:) çoğulu **حَزَرَاتٌ** (S, Msb, K) ve **حَزْرَاتٌ**, tekil sanki bir sıfatmış gibi: (Msb:) malın daha iyisine veya en iyisine uygulanır; çünkü böyle malın sahibi onu her gördüğünde zihninde onun miktarını veya sayısını hesaplar: Ebû Sa‘îd’e göre **حَزَرَاتُ الأَمْوَالِ**, sahiplerinin sevdiği mal türleri demektir: AO’ya göre, seçkin mal türleri. (TA.) Sen ayrıca dersin ki, **هٰذَا حَزْرَةُ نَفْسِى**, yani: Bu, bende olanın en iyisidir: ve böyle maldan zekât toplayıcısının alması yasaklanmıştır. (S, Mgh, * TA.) Yine, **هِىَ حَزْرَةُ قَلْبِهِ** O, onun kalbinin seçkin şeyidir. (AO.)

**حَزْرَآءٌ**
**حَزْرَآءٌ** حزرآء [**صَرْبَة** diye adlandırılan türden] ekşi süt. (K. [K’nin bazı nüshalarında **ضربة**, ki SM bunun **صربة** yerine bir hata olduğunu düşünür. Ayrıca **حَازِرٌ**’e de bak.])

**حَزْوَرٌ**
**حَزْوَرٌ** حزور (TA) ve ↓ **حَزْوَرَةٌ** (S, K) ve ↓ **حِزْوَارَةٌ** (K) Küçük bir tepe: (S, K, TA:) yahut birincisi, engebeli arazi: (TA:) ve ikincisi, taşlı arazi: (Abu-t-Teiyib:) [birinci ve ikincinin] çoğulu **حَزَاوِرُ** (S, K) ve **حَزَاوِرَةٌ** (K, Abu-t-Teiyib tarafından ikincinin çoğulu olarak zikredilmiştir,) ve [üçüncünün] **حَزَاوِيرُ**. (K.) ― -b2- Ayrıca **حَزْوَرٌ** ve ↓ **حَزَوَّرٌ**, (S, A, K,) [ikincisi daha yaygın,] (varsayılan mecaz:) Güçlü bir oğlan; (K;) gençlik kuvvetine yahut erkekliğin olgunluğuna erişmiş olan: (TA:) yahut güçlenmiş, (S, A,) ve hizmet etmiş bir oğlan: (S:) yahut bulûğ yaşına yaklaşmış ve bir kadınla cinsel ilişkide bulunmamış olan ( **وَلَمْ يَفْعَلْ** [görünüşe göre anlamı **ولم يفعل بِامَرَأَةٍ**]): (Yaakoob, S:) yahut bulûğ yaşına erişmiş ve güçlenmiş olan: (Mgh, TA, ikinci kelimenin açıklamasında:) yahut bulûğ yaşına yaklaşmış bir oğlan; birkaç müellife göre, bir tepeye benzetildiği için böyle adlandırılmıştır: yahut o yaşa tam erişmiş olan: (TA:) yahut As ve El-Mufaddal’a göre, bulûğ yaşına erişmemiş genç bir oğlan: ve bazen, o yaşa erişmiş, bedence güçlenmiş ve silah taşımış olan: ve bu doğru açıklamadır: (Az:) ve güçlü bir adam: ve zıddı olarak, zayıf bir adam: (AHلt, K:) yahut lugatçılardan bazısına göre, bir oğlana yahut genç adama uygulandığında güçlü demektir: ve yaşlı bir adama uygulandığında zayıf: (Abu-t-Teiyib:) çoğulu **حَزَاوِرَةٌ** (S, TA) ve **حَزَاوِرُ**. (TA.)

**حَزْوَرَةٌ**
**حَزْوَرَةٌ** حزوره حزورة: **حَزْوَرٌ**’e bak.

**حَزِيرَةُ المَالِ**
**حَزِيرَةُ المَالِ** حزيرة المال: **حَزْرَةُ المالِ**’e bak.

**حَزِيرَانُ**
**حَزِيرَانُ** حزيران Yunanca’da bir ayın adı; [Süryânî aylarından Haziran’a tekabül eden ay, eski usûl;] (S, K;) **تَمُّوز**’dan [hemen] önce. (S.)

**حَزَوَّرٌ**
**حَزَوَّرٌ** حزور: **حَزْوَرٌ**’e bak.

**حِزْوَارَةٌ**
**حِزْوَارَةٌ** حزواره حزوارة: **حَزْوَرٌ**’e bak.

**حَازِرٌ**
**حَازِرٌ** حازر Bir şeyin yahut şeylerin miktarını veya sayısını [&c.] zan ile hesaplayan yahut hesaplayan adam. (S, TA.) [1’e bak.] -A2- Süte ve **نَبِيذ** denilen içeceğe uygulandığında: Ekşi yahut asidik: (S, K:) yahut süte uygulandığında, **حَامِضٌ**’dan daha fazlası demektir: (TA:) yahut **حَامِزٌ** ile aynı mânâdadır: (IAar, TA:) yahut **حامز**’den daha fazlası. (TA, **حمز** maddesinde.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (TA,) yüze uygulandığında, (mecaz:) [Ekşi, yani] kaşlarını çatmış, büzülmüş, sert, haşin yahut somurtkan. (K, TA.) [Ayrıca aşağıda gelen şeye de bak.]

**مَحْزُورٌ**
**مَحْزُورٌ** محزور, (K, TA,) K’nin bazı nüshalarında **مُحَزْوَرٌ**, (TA,) [CK’de **مُحَزْور**,] (mecaz:) Öfkelenmiş; (K, TA;) ve kaşlarını çatmış, büzülmüş, sert, haşin yahut somurtkan bir yüze sahip. (TA.) [Ayrıca hemen önce gelen şeye de bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَزَرَ
حَزَرَ I ,  U ( n. ac. حَزْر 1 ,  مَحْزَرَة 17t ),
a.  Guessed, surmised, conjectured.

b.  Estimated; reckoned, computed.

c.  U ( n. ac. حَزْر 1 ,  حُزُوْر 27 ), Became sour, acid.

حَزَّرَ
حَزَّرَ II ,
a.  Gave to guess, propounded to ( riddle ).

تَحَاْزَرَ
تَحَاْزَرَ VI ,
a.  Asked one another ( riddles ).

حَزْر
حَزْر 1 ,
a.  Conjecture, supposition, surmise, guess.

حَزْرَة
حَزْرَة 1t ,
a.  The best or choice of.

مَحْزَرَة
مَحْزَرَة 17t ,
a.  see 1 .

حَاْزِر
حَاْزِر 21 ,
a.  Guesser, diviner.

b.  Sour, acid.

حَزُّوْرَة
حَزُّوْرَة 31t ,
a.  Enigma, riddle.

حَزِيْرَان
حَزِيْرَان
a.  June.

##### Türkçe

**حَزَرَ**
**حَزَرَ** I , U ( n. ac. **حَزْر** 1 , **مَحْزَرَة** 17t ),
a. Tahmin etti, zannetti, varsaydı.

b. Tahminî değer biçti; saydı, hesapladı.

c. U ( n. ac. **حَزْر** 1 , **حُزُوْر** 27 ), ekşidi, asidik oldu.

**حَزَّرَ**
**حَزَّرَ** II ,
a. Tahmin ettirdi, (bilmeceyi) ortaya attı.

**تَحَاْزَرَ**
**تَحَاْزَرَ** VI ,
a. Birbirlerine (bilmeceler) sordular.

**حَزْر**
**حَزْر** 1 ,
a. Zan, faraziye, tahmin, kestirim.

**حَزْرَة**
**حَزْرَة** 1t ,
a. En iyisi yahut seçkini.

**مَحْزَرَة**
**مَحْزَرَة** 17t ,
a. 1’e bak.

**حَاْزِر**
**حَاْزِر** 21 ,
a. Tahmin eden, kâhin.

b. Ekşi, asidik.

**حَزُّوْرَة**
**حَزُّوْرَة** 31t ,
a. Muamma, bilmece.

**حَزِيْرَان**
**حَزِيْرَان**
a. Haziran.
