# حزز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حزز

الحز: القطع من الشيء في غير إبانة، ويقال: الحز: قطع في علاج، وقيل: هو في اللحم ما كان غير بائن، حزه يحزه حزا، كالاحتزاز. وفي الحديث:  أنه احتز من كتف شاة ثم صلى ولم يتوضأ  . الحز: الفرض في الشيء، كالعود والمسواك والعظم، الواحدة حزة، وقد حززت العود أحزه حزا. الحز: الحين والوقت، قال أبو ذؤيب:
  حتى إذا جزرت مياه رزونه                      وبأي حز ملاوة تتقـطـع أي بأي حين من الدهر. عن ابن الأعرابي: الحز: الزيادة على الشرف والكرم. وليس في نصه والكرم كالإحزاز، لغة في الحز، نقله الصاغاني، يقال: ليس في القبيلة من يحز على كرم فلان، أي يزيد عليه. الحز: الغامض من الأرض ينقاد بين غليظين. الحز: ع، بالسراة، وقيل أرض تلي السراة بين تهامة واليمن. الحز: الرجل الغليظ الكلام، كالمحز، كمكر، بالكسر. يقال: إذا أصاب المرفق طرف كركرة البعير فقطعه وأدماه قيل: به حاز. وقال العدبس الكناني: العرك والحاز واحد، وهو أن يحز في الذراع حتى يخلص إلى اللحم ويقطع الجلد بحد الكركرة. وقال ابن الأعرابي: إذا أثر فيه قيل: ناكت، فإذا حز به قيل: به حاز، فإن لم يدمه فماسح. وقال غيره: الحاز قطع في كركرة البعير، وهو اسم كالناكت والضاغط. والحزة من السروايل بالضم: الحجزة. قال الأزهري: لغة فيها، وأنكره الأصمعي فقال: تقول حجزة السروايل ولا تقل حزة. وقال ابن الأعرابي: يقال: حجزته وحذلته وحزته وحبكته. الحزة: العنق، وفي الحديث:  أخذ بحزته  وقال بعضهم إن تسميته للعنق إنما هو على التشبيه. الحزة: قطعة من اللحم قطعت طولا، قال أعشى باهلة:
  تكفيه حزة فلـذ إن ألـم بـهـا                      من الشواء ويروى شربه الغمر أو خاص بالكبد ولا يقال في سنام ولا لحم ولا غيره. وحزة بالفتح: ع بين نصيبين ورأس عين، على الخابور، ثم كانت عنده وقعة بين قيس وتغلب. حزة: د، قرب الموصل، شرقي دجلة، بناه أردشير بن بابك. حزة أيضا: ع بالحجاز. وتقول: بيننا حزاز. الحزاز ككتاب: الاستقصاء، كالمحازة، قاله مبتكر الأعرابي. ونقله الأزهري. يقال: الخطمي يذهب بحزاز الرأس، الحزاز، بالفتح: الهبرية في الرأس، وكأنه نخالة، والحزازة واحدته. قال الأزهري: الحزازة: وجع في القلب من غيظ ونحوه، والجمع حزازات، قال زفر بن الحارث الكلابي:
  وقد ينبت المرعى على دمن الثرى                      وتبقى حزازات النفوس كما هـيا قال أبو عبيد: ضربه مثلا لرجل يظهر مودة وقلبه يغلي بالعداوة. حزازة، بلا لام، ابن إبراهيم هكذا في سائر النسخ، وهو غلط وصوابه إبراهيم بن سليمان بن حزازة الكوفي النهمي المحدث، فحزازة اسم جده، كما حققه الحافظ وغيره، حدث عن خلاد بن عيسى، وعنه الأصم. الحزاز، ككتان: كل ما حز في القلب وحك في الصدر، قال الشماخ يصف رجلا باع قوسا من رجل وغبن فيه:
  فلما شراها فاضت العين عـبـرة                      وفي الصدر حزاز من الهم حامز ويضم، وهكذا روي في قول الشماخ أيضا. الحزاز: الرجل الشديد على السوق والقتال والعمل، كالحزيز، كأمير، والحزاز والحزازي، بفتحهما، قال الشاعر:
  فهي تعادى من حزاز ذي حزق

  أي حزاز حزق، وهو الشديد جذب الرباط، وهذا كقولك: هذا ذو زيد، أي هذا زيد، حققه الأزهري. الحزاز: الطعام يحمض في المعدة لفساده فيحز في القلب، ومنه قولهم لآخر: أنت أثقل من الحزاز، هكذا نقله أبو الهيثم عن أبي الحسن الأعرابي. حزاز بن كاهل بن عذرة بن سعد هذيم بن زيد بن ليث بن سود بن أسلم بن الحاف بن قضاعة، اسم جد لخالد بن عرفطة بن أبرهة حليف بني زهرة، كذا في أنساب البكري. وقال ابن فهد في معجمه: هو الليثي ويقال البكري، ويقال: القضاعي، ويقال: العذري، مع أن عذرة من قضاعة. قلت الصواب الأخير، روى عنه مولاه مسلم وعبد الله بن يسار، وأبو عثمان النهدي، واستعمله معاوية على بعض حروبه، وتوفي سنة ستين. اسم جد لجمرة بن النعمان العذري واسمه عدي بن حزاز بن كاهل، قال أبو عبيد البكري: هو أول عذري قدم على النبي صلى الله عليه وسلم بالصدقة، وزاد ابن فهد: أقطعه النبي صلى الله عليه وسلم وادي القرى. جد لعبد الله بن ثعلبة بن صعير، ويقال: ابن أبي صعير بن زيد بن عمرو العذري حليف بني زهرة، له رؤية ورواية، ولأبيه صحبة. وروى عن ثعلبة ابنه عبد الله هذا، وعبد الرحمن بن كعب، وكان عبد الله يكنى أبا محمد. قلت: وأبوه ثعلبة بن صعير كان شاعرا، وهو الذي روى عنه الزهري، الصحابيين، وهم الأربعة المذكورون، وحيث عرفت أن كلهم من بني عذرة على الصحيح، وجدهم واحد، كان على المصنف أن يقول: وابن كاهل من عذرة، منهم فلان وفلان، ليكون أتم في السياق والفائدة، كما لا يخفى، فتأمل. والحزيز، كأمير: المكان الغليظ المنقاد، وقيل هو الموضع الذي كثرت حجارته وغلظت كأنها السكاكين. وقال ابن دريد: الحزيز: غلظ من الأرض. فلم يزد على ذلك. وقال ابن شميل: الحزيز: ما غلظ وصلب من جلد الأرض مع إشراف قليل. وفي حديث مطرف: لقيت عليا بهذا الحزيز. هو المنهبط من الأرض. ج: حزان بالضم والكسر. ومنه قصيد كعب بن زهير:
  ترمي الغيوب بعيني مفرد لهق                      إذا توقدت الحزان والـمـيل في المحكم: والجمع أحزة وحزان وحزان عن سيبويه، قال لبيد:
  بأحزة الثلبوت يربأ فوقهـا                      قفر المراقب خوفها آرامها وقال ابن الرقاع يصف ناقة:
  نعم قرقور الـمـرورات إذا                      غرق الحزان في آل السراب وقال زهير:
  تهوي مدافعها في الحزن ناشزة ال                      أكتاف نكبها الـحـزان والأكـم قد قالوا: حزز، بضمتين، فاحتملوا التضعيف، قال كثير عزة:
  وكم قد جاوزت نقصي إليكم                      من الحزز الأماعز والبراق

  قالوا: وليس في القفاف ولا في الجبال حزان، إنما هي جلد الأرض، ولا يكون الحزيز إلا في أرض كثيرة الحصباء. الحزيز: ماء عن يسار سميراء للقاصد مكة حرسها الله تعالى. الحزيز: ع بديار كلب، يقال له حزيز الكلب، الحزيز، ع بديار ضبة. الحزيز: ع بالبصرة، قال ابن شميل: إذا جلست في بطن المربد فما أشرف من أعلاه حزيز. الحزيز: ع بديار كلب ابن وبرة بالبصرة يقال له حزيز الجوأب وهو غير حزيز الكلب. الحزيز: ع بطريق البصرة. الحزيز: ع لمحارب. والحزيز: ع لغني بن أعصر. الحزيز: ع لعكل. والحزيز: ماء لبني أسد، يقال له حزيز صفية. وحزيز تلعة، وحزيز رامة، وحزيز غول: مواضع في بلاد العرب فهي ثلاثة عشر موضعا، ذكر منها الصاغاني ثلاثة. وفاته حزيز: قرية باليمن، وإليها نسب يزيد بن مسلم الجرتي، لكونه انتقل من جرت إليها، وهي أيضا قرية بها، هكذا ضبطه الرشاطي، وضبطه السمعاني بكسر الحاء، والأول الصواب. والحزحزة: ألم في القلب من خوف أو وجع، والجمع حزاحز، قال الشماخ:
  وصدت صدودا عن ذريعة عثلـب                      ولا بني عياذ في الصدور حزاحز الحزحزة أيضا: من فعل الرئيس في الحرب عند تعبية الصفوف وهو تقديم بعض وتأخير بعض، يقال: هم في حزاحز من أمرهم، قال أبو كبير الهذلي:
  وتبوأ الأبطال بعـد حـزاحـز                      هكع النواحز في مناخ الموحف والموحف: المنزل بعينه، وذلك أن البعير الذي به النحاز يترك في مناخه لا يثأر حتى يبرأ أو يموت. التحزيز: كثرة الحز كأسنان المنجل، وربما كان ذلك في أطراف الأسنان، يقال: في أسنانه تحزيز، أي أشر، وقد حززها تحزيزا. والتحزز: التقطع، ويقال بينهما شركة حزاز، ككتاب، إذا كان لا يثق كل واحد منهما بصاحبه، نقله الأزهري عن مبتكر الأعرابي. قال أبو زيد: في المثل: حزت حازة من كوعها. يضرب في، ونص النوادر: عند اشتغال القوم، يقول: فالقوم مشغولون بأمرهم عن غيره، أي فالحازة قد شغلها ما هي فيه عن غيرها. وحواز القلوب، بتشديد الزاي، ذكره شمر في ح-و-ز، وكان الأولى ذكره هنا، وسيأتي الكلام عليه في محله. ومما يستدرك عليه: المحز: موضع الحز، أي القطع، ومنه قولهم: قطع فأصاب المحز. ويقال رد الوتر إلى حزها، وهو فرض في رأس القوس. والحزة، بالضم: القطعة من كل شيء، كالبطيخ وغيره، هكذا يستعمله أهل الشام. والتحزيز: أثر الحز، قال المتنخل الهذلي:
  إن الهوان فلا يكذبكما أحـد                      كأنه في بياض الجلد تحزيز والحزاحز: الحركات. والحزة، بالفتح، الساعة، يقال: أي حزة أتيتني قضيت حقك، وأنشد أبو عمرو لساعدة بن العجلان:
  ورميت فوق ملاءة محبوكة                      وأبنت للأشهاد حزة أدعي أي ساعة أدعي. والحزة: الحالة، يقال: جئت على حزة منكرة، أي حالة أو ساعة. وقال الليث بعير محزوز: موسوم بسمة الحزة، وهو أن يحز في العضد والفخذ بشفرة ثم يفتل فتبقى الحزة كالثؤلول. والحزاز ككتان: وجع في القلب. وتحزحز عن المكان: تنحى، مقلوب تزحزح. وأبو الحزاز كشداد: كنية أربد الشاعر أخي لبيد بن ربيعة الشاعر لأمه الذي يقول فيه:
  فأخي إن شربوا من خيرهم                      وأبو الحزاز من أهل ملك وكسحاب بدر بن حزاز المازني، شاعر معاصر للنابغة الذبياني. وأسد بن حزاز في بكر بن هوازن، كما نقله الحافظ. ويقال: تكلم أو أشار فأصاب المحز. وهو مجاز، قاله الزمخشري.

### Türkçe

**الحز**: şeyden, ayırıp koparmaksızın kesmedir; ve denilir ki: **الحز**: bir tedavide kesmedir; ve denildi: o, ette, ayrılıp kopmamış olan şeydir; onu **حزه يحزه حزا** (keser), **كالاحتزاز** (koparırcasına kesme gibi). Ve hadiste: “Şüphesiz o, bir koyunun kürek kemiğinden koparırcasına kesti, sonra namaz kıldı ve abdest almadı.”

**الحز**: şeydeki yarma/oymadır; **كالعود والمسواك والعظم** (çubuk, misvak ve kemik gibi); bir tanesi **حزة**’dir; ve “çubuğu **حززت العود أحزه حزا** (kestim/yardım)” demişsindir.

**الحز**: vakit ve zamandır. Ebû Züeyb dedi ki:
  “Hatta ne zaman ki Rezûne’nin suları çekildi,
                      ve hangi **حز**’da (hangi vakitte) **ملاوة** (uzun bir süre) kesilip parçalanır?”
Yani: zamanın hangi vaktinde.

İbnü’l-A‘râbî’den: **الحز**: şeref ve kerem üzerine artıştır. Ve onun metninde “ve kerem” yoktur; **كالإحزاز** (ihzâz gibi), **الحز**’da bir dildir; onu Sâgânî nakletti; denilir ki: “Kabilede, falanın keremi üzerine **يحز** (artan) kimse yoktur”; yani onun üzerine artar.

**الحز**: yerin, iki kalın/sert (yer) arasında uzayıp giden gizli/derin kısmıdır.

**الحز**: Sırât’ta bir yer adıdır; ve denildi: Tihâme ile Yemen arasında Sırât’a bitişik bir arazidir.

**الحز**: sözü kaba olan adamdır; **كالمحز** gibi; **كمكر** gibi; kesre ile.

Denilir ki: dirseğin, devenin **كركرة**’sinin (göğüs çıkıntısının) ucuna isabet edip onu keser ve kanatırsa: “onda **حاز** vardır” denilir.

Ad‘abes el-Kinânî dedi ki: **العرك** ile **الحاز** birdir; o da, kolda, ete ulaşıncaya kadar kesmesi ve **كركرة**’nin keskinliğiyle deriyi kesmesidir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: onda iz bırakırsa **ناكت** denilir; onunla keserse “onda **حاز** vardır” denilir; eğer onu kanatmazsa **ماسح** (sürtüp geçen)tir.

Başkası dedi ki: **الحاز** devenin **كركرة**’sinde bir kesiktir; ve o, **كالناكت والضاغط** (nâkit ve dâğıt gibi) bir isimdir.

**الحزة** (zammesiyle), şalvarlardan: **الحجزة**’dir. Ezherî dedi ki: onda bir dildir; Asma‘î bunu inkâr etti ve dedi ki: “**حجزة السروايل** dersin, **حزة** deme.”

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: denilir: “Onu **حجزته** ve **حذلته** ve **حزته** ve **حبكته**.”

**الحزة**: boyundur; ve hadiste: “Onun **حزته**’sinden (boynundan) tuttu.” Ve bazısı dedi ki: boyna bu adlandırması ancak benzetme üzerinedir.

**الحزة**: uzunlamasına kesilmiş bir et parçasıdır. A‘şâ Bâhile dedi ki:
  “Ona, şayet ona dokunursa, kızartmadan bir **حزة** yeter;
                      ve içeceğini **الغمر** (bol su) sular.”
Veya karaciğere mahsustur; ve hörgüçte, ette ve başkasında söylenmez.

**حزة** (fethayla): Hâbûr üzerinde, Nasîbîn ile Re’su Ayn arasında bir yer adıdır; sonra onun yanında Kays ile Tağlib arasında bir savaş oldu.

**حزة**: Musul yakınında, Dicle’nin doğusunda bir köydür; onu Erdeşîr b. Bâbek bina etti.

**حزة** ayrıca: Hicaz’da bir yer adıdır.

Ve dersin ki: “Aramızda **حزاز** vardır.”

**الحزاز** (kitâb vezninde): istiksâdır (sonuna kadar araştırıp tüketme); **كالمحازة** (muhâze gibi); bunu Mübtakir el-A‘râbî söyledi. Ezherî de onu nakletti. Denilir ki: “Hatmî, başın **حزاز**’ını giderir.”

**الحزاز** (fethayla): baştaki **الهبرية**’dir; sanki kepek kırıntısıdır; onun bir tanesi **الحزازة**’dir.

Ezherî dedi ki: **الحزازة**: öfke ve benzerinden kalpte bir ağrıdır; çoğulu **حزازات**’tır. Züfer b. el-Hâris el-Kilâbî dedi ki:
  “Ot, toprağın gübresi üzerinde biter;
                      ve nefislerin **حزازات**’ı, olduğu gibi kalır.”
Ebû Ubeyd dedi ki: onu, sevgi gösterip kalbi düşmanlıkla kaynayan bir adam için mesel yaptı.

**حزازة**, lamsız: İbn İbrâhîm, bütün nüshalarda böyle (gelmiştir); o yanlıştır; doğrusu: Kûfeli Nehmî muhaddis **إبراهيم بن سليمان بن حزازة**’dir; **حزازة** onun dedesinin adıdır; hâfız ve başkaları bunu tahkik ettiği üzere; Hallâd b. Îsâ’dan rivayet etti; ondan da el-Asamm (rivayet etti).

**الحزاز** (kettân vezninde): kalpte kesen ve göğüste kaşıyan her şeydir. Şemmâh, bir adamdan yay satın alıp onda aldanan bir adamı vasfederek dedi ki:
  “Onu satın alınca göz yaşla dolup taştı;
                      ve göğüste, yakıcı bir kederden bir **حزاز** (vardı).”
Ve zamme ile de (gelir); Şemmâh’ın sözünde de böyle rivayet edilmiştir.

**الحزاز**: çarşıya, savaşa ve işe karşı şiddetli adamdır; **كالحزيز** gibi; **كأمير** gibi. Ve **الحزاز** ile **الحزازي**, ikisinin de fethasıyla. Şair dedi ki:
  “O, **حزاز** (olan) bir **ذي حزق**’dan (hızk sahibi olandan) düşmanlık görür.”

Yani: **حزاز حزق**; o, bağın (kayışın) çekişini şiddetli yapandır. Bu, senin “bu **ذو زيد**’dir” demen gibidir; yani “bu Zeyd’dir”; Ezherî bunu tahkik etti.

**الحزاز**: yiyecek bozulmasından dolayı midede ekşir de kalbi keser; bundan, bir başkasına sözleri: “Sen **الحزاز**’dan daha ağır(sın).” Ebû’l-Heysem bunu Ebû’l-Hasen el-A‘râbî’den böyle nakletti.

**حزاز** b. Kâhil b. ‘Uzra b. Sa‘d Huzeym b. Zeyd b. Leys b. Sûd b. Eslem b. el-Hâf b. Kudâ‘a: Benî Zühre’nin müttefiki Hâlid b. ‘Arfata b. Ebrehe’nin bir dedesinin adıdır; Bekrî’nin ensâbında böyle (geçer).

İbn Fehd, mu‘ceminde dedi ki: o **الليثي**’dir; ve denilir **البكري**; ve denilir **القضاعي**; ve denilir **العذري**; ‘Uzra, Kudâ‘a’dan olduğu hâlde. Ben derim ki: doğrusu sonuncusudur. Mevlâsı Müslim ve ‘Abdullâh b. Yesâr ve Ebû ‘Osmân en-Nehdî ondan rivayet etti; Muâviye onu bazı savaşları üzerine görevlendirdi; ve altmış yılında vefat etti.

Cemre b. en-Nu‘mân el-‘Uzrî’nin bir dedesinin adıdır; onun adı: ‘Adî b. **حزاز** b. Kâhil’dir. Ebû Ubeyd el-Bekrî dedi ki: o, sadaka ile Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) gelen ilk ‘Uzrî’dir. İbn Fehd artırdı: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ona **وادي القرى**’yı iktâ etti.

‘Abdullâh b. Sa‘lebe b. Sa‘îr’in dedesidir; ve denilir: Benî Zühre’nin müttefiki ‘Uzrî Zeyd b. ‘Amr b. Ebî Sa‘îr’in oğlu. Onun görmesi ve rivayeti vardır; babasının da sahâbeliği vardır. Sa‘lebe’den, oğlu ‘Abdullâh bu (kimse) ve ‘Abdurrahmân b. Ka‘b rivayet etti; ‘Abdullâh’ın künyesi Ebû Muhammed idi.

Ben derim ki: onun babası Sa‘lebe b. Sa‘îr şair idi; ve Zührî’nin kendisinden rivayet ettiği odur; sahâbîler, zikredilen dört kişidir. Ve her birinin sahih olana göre Benî ‘Uzra’dan olduğunu bildiğin vakit, dedeleri birdir. Musannifin, “ve İbn Kâhil ‘Uzra’dandır; onlardan falan ve falan” demesi gerekirdi ki, siyakta ve faydada daha tamam olsun; gizli olmadığı üzere; öyleyse düşün.

Ve **الحزيز** (emîr vezninde): uzayıp giden kaba/sert yerdir; ve denildi: taşları çoğalıp kalınlaşan, sanki bıçaklar gibi olan yerdir.

İbn Düreyd dedi ki: **الحزيز**: yerden bir kalınlıktır; bunun üzerine bir şey artırmadı.

İbn Şümeyl dedi ki: **الحزيز**: yer derisinin, az bir yükseltiyle birlikte kalınlaşıp sertleşen kısmıdır.

Mutarrif’in hadisinde: “Ali ile bu **الحزيز**’de karşılaştım.” O, yerin alçalan kısmıdır.

Çoğulu: **حزان** (zamme ve kesre ile).

Bundan, Ka‘b b. Züheyr’in kasidesi:
  “Tek başına, ince (bir) gözle gayblere atar;
                      **الحزان** ve **الميل** sağlamda tutuştuğu zaman.”

**المحكم**’de: çoğul **أحزة** ve **حزان** ve Sîbeveyh’ten **حزان**. Lebîd dedi ki:
  “**بأحزة** **الثلبوت**’un (sarp yerlerinin) üzerinde yükselir;
                      gözetleme yerlerinin ıssızı, onun **آرام**’ından korkar.”

İbn er-Rikâ‘, bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
  “Evet, geçişlerin **قرقور**’u (güçlüsü), ne zaman ki
                      serap âlinde **الحزان** boğulur.”

Züheyr dedi ki:
  “Onun itişleri, **الحزن**’da (sert yerde) yükselmiş (hâlde) düşer;
                      omuzlar; onun yanlarını **الحزان** ve **الأكم** (tümsekler) çarpar.”

Demişlerdir ki: **حزز** (iki zamme ile); böylece şeddeli (harfi) taşıdılar. Kesîr ‘Azze dedi ki:
  “Nice kez, size doğru, benim eksiğimi aşmışımdır;
                      **الحزز**’dan, **الأماعز** ve **البراق** (yerlerinden).”

Dediler ki: Ne **القفاف**’da ne de dağlarda **حزان** vardır; ancak o, yerin derisidir; **الحزيز** ancak çakılı çok olan bir yerde olur. **الحزيز**: Mekke’yi kasteden için **سميراء**’nın solunda bir sudur; Allah Teâlâ onu korusun. **الحزيز**: Kelb diyarında bir yer; ona **حزيز الكلب** denir. **الحزيز**: **ضبة** diyarında bir yer. **الحزيز**: Basra’da bir yer; İbn Şümeyl dedi ki: **المربد**’in karnında oturduğun zaman, onun en üstünden görünen şey **حزيز**’dir. **الحزيز**: Basra’da Kelb b. Vebere diyarında bir yer; ona **حزيز الجوأب** denir ve o, **حزيز الكلب**’ten başkadır. **الحزيز**: Basra yolunda bir yer. **الحزيز**: Muhârib’e ait bir yer. Ve **الحزيز**: Ganî b. A‘sar’a ait bir yer. Ve **الحزيز**: Akl’e ait bir yer. Ve **الحزيز**: Benî Esed’e ait bir su; ona **حزيز صفية** denir. Ve **حزيز تلعة** ve **حزيز رامة** ve **حزيز غول**: Arap beldelerinde yerlerdir; onlar on üç yerdir; onlardan Sâğânî üç tanesini zikretti. Ve ondan düşen (eksik kalan): **حزيز**: Yemen’de bir köy; ona, Certe’den oraya intikal etmiş olması sebebiyle Yezîd b. Müslim el-Certî nisbet edilmiştir; o, orada da bir köydür; Reşâtî onu böyle ضبط etti; Sem‘ânî ise **الحاء**’ı kesre ile ضبط etti; birincisi doğrudur. Ve **الحزحزة**: korkudan veya ağrıdan kalpte bir acı; çoğulu **حزاحز**’dir. Şemmâh dedi ki:
  Ve **عثلـب**’in vesilesinden bir yüz çevirişle yüz çevirdi;
                      ve göğüslerde Benî İyâz için **حزاحز** yoktur.

**الحزحزة** ayrıca: savaşta safları düzenlerken reis’in fiilindendir; o, bazısını öne almak ve bazısını geri bırakmaktır; “Onlar işlerinde **حزاحز** içindedir” denir. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
  Ve yiğitler, **حـزاحـز**’den sonra yer edindiler;
                      **الموحف**’in konak yerinde **النواحز**’in **هكع**’ı.

Ve **الموحف**: bizzat menzildir; bu, **النحاز**ı olan devenin, iyileşinceye veya ölünceye kadar, intikam alınmaksızın, çöktüğü yerde bırakılması sebebiyledir. **التحزيز**: orak dişleri gibi **الحز**’ın çokluğu; bazen bu, dişlerin uçlarında olur; “Dişlerinde **تحزيز** vardır” denir; yani keskindir; ve onu **تحزيزا** ile **حزز** etmiştir. Ve **التحزز**: parçalanma; ve “Aralarında **حزاز** (kitap gibi) bir ortaklık vardır” denir; her birinin diğerine güvenmediği zaman; Ezherî bunu Mübtakir el-A‘râbî’den nakletti. Ebû Zeyd dedi ki: Meselde: “**حزت حازة من كوعها**.” Şunun hakkında darb olunur; ve **النوادر**’in nassı: kavmin meşguliyeti sırasında; der ki: “Kavim, işlerinden başkasıyla meşgul olmaktan (uzak) kendi işleriyle meşguldür”; yani **الحازة**, içinde bulunduğu şey, onu başkasından meşgul etmiştir. Ve **حواز القلوب**, **الزاي**’ı şeddeli olarak; Şemmer onu **ح-و-ز**’da zikretti; burada zikretmek daha evlâ idi; onun hakkında söz, yerinde gelecektir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المحز**: **الحز**’ın yeri; yani kesme; ondan “Kesti de **المحز**’a isabet etti” sözleri. Ve “**الوتر**’ü **حزها**’sına geri döndürdü” denir; o, yayın başındaki bir farzdır. Ve **الحزة** (zamm ile): her şeyden bir parça; karpuz ve başkası gibi; Şam ehli onu böyle kullanır. Ve **التحزيز**: **الحز**’ın izi. Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
  Şu zillet; ikiniz de sizi kimse yalanlamasın;
                      sanki derinin beyazlığında **تحزيز** gibidir.

Ve **الحزاحز**: hareketlerdir. Ve **الحزة** (fetha ile): saat; “Bana hangi **حزة**’de geldin, hakkını yerine getirdim” denir. Ebû Amr, Sâ‘ide b. el-Aclân için inşâd etti:
  Ve dokunmuş bir örtünün üstüne attım;
                      ve şahitlere, çağırdığım bir **حزة**yi açıkladım.

Yani: çağırdığım hangi saat. Ve **الحزة**: hâl; “Bilinmeyen bir **حزة** üzerine geldim” denir; yani bir hâl veya bir saat. Leys dedi ki: **بعير محزوز**: **الحزة** damgasıyla dağlanmış; o, pazu ve uylukta bir bıçakla **يحز** edilmesi, sonra bükülmesidir; böylece **الحزة** siğil gibi kalır. Ve **الحزاز** (keten gibi): kalpte bir ağrı. Ve “Mekândan **تحزحز** etti”: uzaklaştı; **تزحزح**’ın maklûbudur. Ve Ebû **الحزاز** (Şeddâd gibi): Lebîd b. Rebîa şairin anne bir kardeşi şair Erbed’in künyesidir; onun hakkında şöyle der:
  Şayet hayırlarından içerlerse, o benim kardeşimdir;
                      ve Ebû **الحزاز**, mülk ehli kimselerdendir.

Ve (Sehâb gibi) Bedr b. **حزاز** el-Mâzinî: Nâbiğa ez-Zübyânî’ye muasır bir şair. Ve Bekr b. Hevâzin’de Esed b. **حزاز**; Hâfız’ın naklettiği üzere. Ve “Konuştu veya işaret etti de **المحز**’a isabet etti” denir; bu mecazdır; Zemahşerî söyledi.
