# حزل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حزل

الليث: الحزل من قولك احْزأَلَّ يَحْزِئِلُّ احْزِئْلالاً يراد به ارتفاع في السير والأَرض. قال: والسحابُ إِذا ارتفع نَحْوَ بطن السماء قيل احْزَأَلَّ. والمُحْزَئِلُّ: المرتفع؛ قال:
فَمَرَّتْ، وأَطراف الصُّوَى مُحْزَئِلَّة،
تَئِجُّ كما أَجَّ الظَّلِيم المُفْزَّع
واحْزَأَلَّ أَي ارتفع واجتمع؛ قال أَبو دُواد يصف ناقة:
أَعددت للحاجة القُصْوَى يَمانِيَة،
بين المَهَارَى وبين الأَرْحَبِيَّات
ذات انتباذ من الحادي، إِذا برَكتْ
خَوَّت على ثَفِناتٍ مُحْزَئِلاَّت
وأَنشده الجوهري: ذات، بالرفع؛ قال ابن بري: صواب إِنشاده ذات انتباذ بالنصب معطوفاً على ما قبله. واحْزَأَلَّ القومُ: اجتمعوا؛ قال الطِّرمَّاح:ولو خَرَجَ الدَّجَّالُ ينشر دِينَه،
لوافَت تمِيمٌ حَوْلَه، واحزَأَلَّتِ
أَي اجتمعت إِليه؛ وقال المَرَّار الفَقْعَسي يصف إِبلاً وحادِيَها: تَغَنَّى ثم هَزَّج، فاحْزَأَلَّتْ
تَميل بها النَّحائزُ والسُّدُول
قال ابن بري: ويقال احْزَلَّت أَيضاً، بغير همز؛ قال الراجز: تَرْمي الفَيافيَ إِذا ما احْزَلَّتِ،
بمثل عَيْنَيْ فارِكٍ قد مَلَّتِ
ويقال أَيضاً من المهموز: صَدْر مُحْزَئِلُّ أَي مرتفع؛ قال الراجز: رابي القصير مُحْزَئِلّ الصَّدْر
(* قوله «رابي القصير» كذا في الأصل، ولعله محرف عن القصيري، بضم ففتح، وهي كما في القاموس: الضلع وأصل العنق).
واحْزَأَلَّت الإِبلُ اجتمعت ثم ارتفعت عن مَتن من الأَرض في ذهابها. واحْزَأَلَّ الجبل: ارتفع فوق السَّراب. وفي حديث زيد بن
ثابت قال: دعاني أَبو بكر إِلى جمع القرآن فدخلت عليه وعُمَر مُحْزَئِلٌّ في المجلس أَي مُنْضَمٌّ بعضُه إِلى بعض، وقيل: مُسْتَوفِز؛ ومنه: احْزَأَلَّت الإِبل في السير إِذا ارتفعت فيه. الليث: الاحْتِزال هو الاحْتِزام بالثوب؛ قال الأَزهري: هذا تصحيف والصواب الاحْتِزاك، بالكاف، قال: هكذا رواه أَبو عبيد عن الأَصمعي في باب ضروب اللُّبْس، وأَصله من الحَزْك والحَزْق، وهو شدَّة المَدِّ، وأَنشد، وهو مذكور في موضعه. ويقال للبعير إِذا بَرَك ثم تَجافى عن الأَرض: قد احْزَأَلَّ. واحْزَأَلَّت إِذا اجتمعت. واحْزَأَلَّ فؤادُه إِذا انضمَّ من الخوف. ويقال: احْزَأَلَّ إِذا شخص.

### Türkçe

الليث: **الحزل** senin “**احْزَأَلَّ يَحْزِئِلُّ احْزِئْلالاً**” demenden (olan)dır; bununla yürüyüşte ve yerde bir yükselme kastedilir. Dedi: Bulut, göğün karnı tarafına doğru yükseldiği zaman “**احْزَأَلَّ**” denir. Ve **المُحْزَئِلُّ**: yükselmiş olan; dedi:
فَمَرَّتْ، وأَطراف الصُّوَى مُحْزَئِلَّة،
تَئِجُّ كما أَجَّ الظَّلِيم المُفْزَّع

Ve **احْزَأَلَّ** yani yükseldi ve toplandı; Ebû Duvâd bir dişi deveyi vasfederek dedi:
أَعددت للحاجة القُصْوَى يَمانِيَة،
بين المَهَارَى وبين الأَرْحَبِيَّات
ذات انتباذ من الحادي، إِذا برَكتْ
خَوَّت على ثَفِناتٍ مُحْزَئِلاَّت

Ve Cevherî onu şöyle rivayet etti: “**ذات**”, ref‘ ile; İbn Berrî dedi: Onun rivayetinin doğrusu “**ذات انتباذ**”ın nasb ile, öncesine atfedilmiş olarak (gelmesidir). Ve **احْزَأَلَّ القومُ**: toplandılar; dedi
الطِّرمَّاح:ولو خَرَجَ الدَّجَّالُ ينشر دِينَه،
لوافَت تمِيمٌ حَوْلَه، واحزَأَلَّتِ

Yani ona toplandı; ve el-Merrâr el-Fak‘asî, develeri ve onların sürücüsünü vasfederek dedi:
تَغَنَّى ثم هَزَّج، فاحْزَأَلَّتْ
تَميل بها النَّحائزُ والسُّدُول

İbn Berrî dedi: Hemzesiz olarak da “**احْزَلَّت**” denir; râciz dedi:
تَرْمي الفَيافيَ إِذا ما احْزَلَّتِ،
بمثل عَيْنَيْ فارِكٍ قد مَلَّتِ

Ve hemzeli olandan da denir: **صَدْر مُحْزَئِلُّ** yani yüksek; râciz dedi:
رابي القصير مُحْزَئِلّ الصَّدْر

(* Onun “رابي القصير” sözü: asılda böyledir; ve belki “القصيري”den tahrif edilmiştir, damme sonra fetha ile; ve o, Kāmûs’ta olduğu üzere: kaburga ve boynun kökü).

Ve **احْزَأَلَّت الإِبلُ**: toplandı, sonra gidişinde yerden bir sırtın üzerinden yükseldi. Ve **احْزَأَلَّ الجبل**: serabın üstüne yükseldi. Ve Zeyd b. Sâbit hadîsinde dedi: Ebû Bekir beni Kur’ân’ı toplamak için çağırdı; onun yanına girdim, ve mecliste Ömer **مُحْزَئِلٌّ** idi; yani onun bir kısmı bir kısmına bitişik (toparlanmış); ve denildi: tetikte (hazır) duran; ve ondandır: yürüyüşte develer, onda yükseldiği zaman **احْزَأَلَّت الإِبل**. el-Leys: **الاحْتِزال** elbiseyle **الاحْتِزام**dır; el-Ezherî dedi: Bu bir tashîftir; doğrusu **الاحْتِزاك**tır, ك ile; dedi: Ebû Ubeyd bunu el-Asma‘î’den “giyinme çeşitleri” bâbında böyle rivayet etti; ve aslı **الحَزْك** ve **الحَزْق**tandır; o, çekmenin şiddetidir; ve (bir beyit) rivayet etti; o, yerinde zikredilmiştir. Ve deve için, çöktüğü sonra yerden uzaklaşıp yükseldiği zaman: “**قد احْزَأَلَّ**” denir. Ve **احْزَأَلَّت**: toplandığı zaman. Ve **احْزَأَلَّ فؤادُه**: korkudan büzülüp toplandığı zaman. Ve denir: **احْزَأَلَّ**: dikildiği zaman.
