# حزم (ح-ز-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ز - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والزاي والميم معهما
ح ز م، ز ح م، م ز ح، ز م ح، ح م ز، م ح ز كلهن مستعملات
حزم:
المِحْزَم: حِزامة البقل، وهو الذي تُشَدُّ به الحُزْمة، حَزَمَه يحزِمُه حَزْماً.
والحِزامُ للدابَّة والصبَّيّ في مَهْده. والمِحْزَم: الذي يَقَع عليه الحِزام من الصَّدْر.
والحَزيم: موضِع الحزِام من الصَّدْر والظَّهْرِ كله ما استدارَ به، يقال: شَدَّ حَزيمَه وشَمَّرَ، قال:
شَيْخٌ إذا حُمِّلَ مَكـروهةً		شدَّ الحَيازيمَ لها والحَزيمْ
والحَيْزُوم: وَسَط الصَّدْر حيث يلتقي فيه رُؤوسُ الجَوانح فوقَ الرُّهابة بحِيال الكاهل، قال ذو الرمة:
تَكادُ تَنْقَضُّ مِنْهُنَّ الحَيازيمُ
والحَيْزوم: اسم فَرَس جِبْريل -عليه السلام-.
والحَزْم أيضاً َضْبُطَك أمرَكَ وأخْذُكَ فيه بالثقة، حَزُمَ الرجُلُ حَزامةً فهو حازم ذو حَزْمة.
والحَزْم: ما احتَزَمَ السَّيْل من نَجَوات الأرضِ والظُهور، وجمعُه حُزُوم.
زحم:
زَحَمَ القَوْمُ بَعضُهم بعضاً من شِدَّة الزِّحام إذا ازدَحموا.
والأمواجُ تَزْدَحِم، قال:
تَزَاحُمَ المَوْجِ إذا الموجُ التَطَمْ
جعل مصدر ازدَحَمَ تَزاحُماً.
والفيل والثَّوْر يُكَنَّيانِ أبا مُزاحِم.
ومُزاحم أو أبو مُزاحِم: أوّل خاقانٍ ولَيَ التُّرْكَ وقاتَلَ العرب،فقُتِل زَمَنَ أَسَد بن عبد الله القسري.
مزح:
المِزاح مصدر كالمُمازَحة، والمُزاحُ الاسم، قال:
ولا تَمْزَح فإن المَزْحَ جَهْلٌ		وبَعضُ الشرِّ يبدَؤُه المُزاح
مَزَحَ يَمْزَحُ مَزْحاً ومُزاحاً ومُزاحةً.
زمح:
الزَّوْمَح والزُّمَّحُ: الأسود القبيح من الرجال، ويقال: الزُّمَّح الضيِّق الخُلُق، قال بعض قريش:
لازُمَّحـيّينَ إذا جـئْتَـهـم		وفي هِياج الحَربِ كالأَشْبُلِ
والزُّمّاح: طائرٌ عظيم
حمز:
حَمَزَ اللَّؤْمُ فُؤاده وقلبَه أيْ: أوجَعَه، قال الشماخ بن ضرار:
فلما شراها فاضَتِ العَيْنُ عَـبْـرَةً		وفي الصَّدْرِ حُزاّزٌ من اللَّوم حامِزُ
الحامِز: الشديدُ من كلِّ شيء. ورحلٌ حامِزُ الفؤاد: شديدُه.
وقال ابن عبّاس: أفضل الشياء أحمزها أي: أَشَدُّها وأَمتَنُها
محز:
المَحْزُ: النِكاح، تقول: مَحَزَها، قال جرير:
مَحَزَ الفرذقُ أُمَّه من شاعرِ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve **الميم** onlarla birlikte

**ح ز م**، **ز ح م**، **م ز ح**، **ز م ح**، **ح م ز**، **م ح ز**: hepsi kullanımdadır.

**حزم**:
**المِحْزَم**: sebzenin bağı; o, **الحُزْمة**’nin onunla sıkıca bağlandığı şeydir. **حَزَمَه** onu **يحزِمُه** **حَزْماً** (bağladı).
Ve **الحِزامُ** binek hayvanı için ve beşik içindeki çocuk için (olan kayış/kuşak). Ve **المِحْزَم**: göğüsten **الحِزام**’ın üzerine düştüğü yer.
Ve **الحَزيم**: göğüs ve sırtın **الحِزام** yeri; onunla çevrelenmiş olanın hepsi. Denir ki: **شَدَّ حَزيمَه** (kuşağını sıktı) ve **شَمَّرَ** (eteklerini topladı). Dedi ki:
ŞEYH, kendisine bir hoşnutsuzluk yüklendiğinde		onun için **الحَيازيم**’i ve **الحَزيم**’i sıkar.
Ve **الحَيْزُوم**: göğsün ortası; orada, **الجَوانح**’ın başları **الرُّهابة**’nin üstünde, **الكاهل**’in hizasında birleşir. Zû’r-Rumme dedi ki:
Onlardan **الحَيازيم** neredeyse parçalanacak.
Ve **الحَيْزوم**: Cebrâil’in -aleyhi’s-selâm- atının adı.
Ve **الحَزْم** ayrıca: işini sağlam tutman ve onda güvenle tutman. **حَزُمَ** adam **حَزامةً** (sağlamlık gösterdi); o, **حازم**’dir, **حَزْمة** sahibi.
Ve **الحَزْم**: selin, yerin yüksek kısımlarından ve sırtlardan kuşatıp aldığı şey; onun çoğulu **حُزُوم**’dur.

**زحم**:
**زَحَمَ** kavim, şiddetli sıkışıklıktan dolayı birbirini (sıkıştırdı); **ازدَحموا** (sıkıştılar) ise.
Ve dalgalar **تَزْدَحِم** (sıkışır). Dedi ki:
Dalganın sıkışması; dalga çarpıştığında.
**ازدَحَمَ**’ın mastarını **تَزاحُماً** kıldı.
Ve fil ile boğa, **أبا مُزاحِم** diye kinayelenir.
Ve **مُزاحم** yahut **أبو مُزاحِم**: Türklerin başına geçen ve Araplarla savaşan ilk hakan; **أَسَد بن عبد الله القسري** zamanında öldürüldü.

**مزح**:
**المِزاح**: **المُمازَحة** gibi bir mastardır; **المُزاحُ** ise isimdir. Dedi ki:
Şakalaşma; çünkü **المَزْحَ** cehalettir		ve şerrin bir kısmını **المُزاح** başlatır.
**مَزَحَ** **يَمْزَحُ** **مَزْحاً** ve **مُزاحاً** ve **مُزاحةً** (şakalaştı).

**زمح**:
**الزَّوْمَح** ve **الزُّمَّحُ**: erkeklerden çirkin siyah (kimse). Ve denir ki: **الزُّمَّح** dar huylu olandır. Kureyş’ten biri dedi ki:
Onlara geldiğinde **لازُمَّحـيّينَ** (zümmahîlere yok)		savaşın kızışmasında ise aslan yavruları gibi.
Ve **الزُّمّاح**: büyük bir kuş.

**حمز**:
**حَمَزَ** kınama, onun gönlünü ve kalbini; yani: ona acı verdi. Şemmâh b. Dırâr dedi ki:
Onu satın alınca göz bir yaş döktü		ve göğüste, kınamadan, acıtan bir **حُزاّزٌ** vardır.
**الحامِز**: her şeyden şiddetli olan. Ve **رحلٌ حامِزُ الفؤاد**: onun şiddetlisi.
Ve İbn Abbâs dedi ki: “Eşyânın en faziletlisi, **أحمزها**’dır”; yani: en şiddetlisi ve en sağlamı.

**محز**:
**المَحْزُ**: nikâh/cinsel birleşme. Dersin ki: **مَحَزَها** (onunla birleşti). Cerîr dedi ki:
**مَحَزَ** el-Ferezdak, şairden annesini.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَزَمْتُ الشيءَ حَزْماً، أي شددته. والحَزْمُ من الأرض أرفعُ من الحَزْنِ. قال لَبيد:
فَكَأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ لَمَّا أشْرَفَتْفي الآلِ وارتفعتْ بهن حُزوم
والحَزْمُ: ضَبْطُ الرجلِ أمرَه وأخذُه بالثقة. وقد حَزُمَ الرجل بالضم حَزامَةً فهو حازِمٌ. واحْتَزَمَ وتَحَزَّمَ بمعنىً، أي تَلَبَّبَ، وذلك إذا شدَّ وسَطَه بحبل. والحُزْمَةُ من الحطب وغيره. وحِزامُ الدابة معروف. ومنه قولهم: جاوَزَ الحِزامُ الطُبْيَيْن. تقول منه: حَزَمْتُ الدابة. ومنه حِزامُ الصبيِّ في مهده. ومَحْزِمُ الدابَّة: ما جرى عليه حِزامُها. والحَزَمُ بالتحريك، كالغَصَصِ في الصدر. يقال منه حَزِمَ بالكسر يَحْزَمُ حَزْماً. والحَزَمُ أيضاً: ضد الهَضم. يقال: فرسٌ أَحْزَمُ، وهو خلاف الأهضم. والحَيْزوم: وسَط الصدر وما يُضَمُّ عليه الحِزامُ. والحَزيمُ مثله. يقال: شددتُ لهذا الأمر حَزيمي.

##### Türkçe

**حَزَمْتُ** şeyi **حَزْماً**, yani onu sıktım. Ve **الحَزْمُ** yerden, **الحَزْنِ**’den daha yüksektir. Lebîd dedi ki:
فَكَأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ لَمَّا أشْرَفَتْفي الآلِ وارتفعتْ بهن حُزوم
Ve **الحَزْمُ**: kişinin işini zaptetmesi ve güvene sarılmasıdır. Ve adam (zamme ile) **حَزُمَ** **حَزامَةً**; o hâlde o **حازِمٌ**’dir. Ve **احْتَزَمَ** ve **تَحَزَّمَ** bir mânâdadır; yani **تَلَبَّبَ**; bu, belini bir iple sıktığı zamandır. Ve **الحُزْمَةُ** odun ve başkasından (olan) demettir. Ve binitin **حِزامُ**’ı bilinir. Ondandır onların sözü: **جاوَزَ الحِزامُ الطُبْيَيْن**. Ondan (şöyle) dersin: **حَزَمْتُ** binite. Ondandır: beşikteki çocuğun **حِزامُ**’ı. Ve binitin **مَحْزِمُ**’i: **حِزامُ**’ının üzerinde yürüdüğü (yer)dir. Ve **الحَزَمُ** (hareke ile), göğüste **الغَصَصِ** gibidir. Ondan (şöyle) denir: kesre ile **حَزِمَ**; **يَحْزَمُ** **حَزْماً**. Ve **الحَزَمُ** ayrıca: **الهَضم**’ın zıddıdır. Denir: **فرسٌ أَحْزَمُ**; ve o, **الأهضم**’un hilâfıdır. Ve **الحَيْزوم**: göğsün ortası ve **الحِزامُ**’ın üzerine sıkıldığı şeydir. Ve **الحَزيمُ** onun gibidir. Denir: Bu iş için **حَزيمي**’mi sıktım.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ز م
حزم ، حمز ، زحم ، زمح ، مزح ، محز : مستعملات .
حزم : قال الليث : الحَزْمُ : حَزْمُك الحَطَب حُزْمَةً .
والمِحْزَمُ : حِزامَةُ البَقْل ، وهو الذي تُشَدُّ به الحُزْمَة ، وأنا أَحْزِمُه حَزْماً .
والحِزَامُ للدَّابَّة : والصَّبيّ في مهده . يقال : فَرَسٌ نَبِيلُ المَحْزِم .
قال : والحَزِيمُ : مَوْضِعُ الحِزَام من الصَّدْرِ والظَّهْرِ كلِّه ما اسْتَدار ، يقال : قَدْ شَمَّر وشَدَّ حَزِيمَه وأنشد :
شَيْخٌ إذا حُمِّلَ مَكْرُوهَةً
شَدَّ الحَيازِيمَ لَهَا والحَزِيمْ
قال : والحَيْزُوم : وَسَطُ الصدر الذي تلتقي فيه رؤوس الجَوَانح فوق الرُّهابَة بِحِيَال الكاهِلِ .
قُلْتُ : فَرَّقَ الليث بَيْن الحَزِيم والْحَيْزُوم ، ولَمْ أر لِغَيْره هذا الفرق ، وقد اسْتَحْسَنْتُه له .
قال : وحَيْزُوم : اسم فرس جبريل ، وفي الحديث أنه سَمِعَ صَوْته يوم بدر يقول : أَقْدِم حَيْزُوم .
قال : والحَزْمُ : ضَبْطُ الرجل أمره وأَخْذُه فيه بالثِّقَةِ ، ويقال : حَزُم الرجلُ يَحْزُمُ حَزَامَةً فهو حَازِمٌ : ذو حَزْم .
قال الأزهري : أُخِذَ الحَزْمُ في الأمور ، وهو الأَخْذُ بالثِّقَةِ من الْحَزمِ ، وهو الشَّدُّ بالحِزام والحَبْلِ استيثاقاً مِنَ المَحْزُومِ .
وقال الليث : الحَزْمُ من الأرض : ما احْتَزَم من السَّيْل من نَجَوَات الأَرْضِ والظُّهُورِ ، والجميع الحُزُوم .
وقال شَمِر : قال ابن شُمَيْل : الْحَزْمُ : ما غَلُظَ من الأرض وكَثُرت حِجَارَتُه وأَشْرَف حتَّى صار له أَقْبَالٌ ، لا تَعْلوه الإبِلُ والنَّاسُ إلا بالجَهْدِ يَعْلونه من قِبَل قُبْلِه ، وهو طِينٌ وحِجَارَة ، وحجارَته أَغْلَظُ وأَخْشَنُ وأَكلَبُ من حِجَارَةِ الأكمة ، غَيْرَ أن ظَهْرَه عَرِيض طَوِيلٌ يَنْقَادُ الفَرسَخَيْن والثَّلاثَة ، ودون ذَاك لا تَعْلوها الإبِلُ إلا في طَرِيقٍ له قُبْلٌ مِثْلُ قُبْل الجِدَار ، والحُزُومُ الجَمِيعُ . قال : وقَدْ يكونُ الحَزْمُ في القُفِّ ، لأنه جَبَلٌ وقُفٌّ ، غير أنه لَيْس بمستطيل مثل الجَبَل ، قال : ولا تَلْقَى الْحَزْمَ إلاَّ في خَشُونَةٍ وقُفَ ، وقا المَرَّارُ بن سَعِيدٍ في حَزْمِ الأَنْعَمَيْن :
بِحَزْمِ الأَنْعَمَيْن لَهُنَّ حَادٍ
مُعَرَ ساقَهُ غَرِدٌ نَسُولُ
قال : وهي حُزوم عِدَّة ، فمنها حَزْما شَعَبْعَب ، وحَزْمُ خَزَازَى ، وهو الذي ذكره ابْنُ الرِّقَاع في شِعْرِه فقال :
فَقُلْتُ لها أَنَّى اهْتَدَيْت وَدُونَنَا
دُلوكٌ وأَشْرَافُ الجِبَالِ القَوَاهِرُ
وجَيْحَانُ جَيْحَانُ الجُيُوش وآلِسٌ
وحَزمٌ خَزَازَى والشُّعُوبُ القَوَاسِرُ
ويُرْوَى العَوَاسِرُ ، ومنها حَزْمُ جَدِيد ، ذكره المَرَّارُ فقال :
يقول صِحَابي إذ نَظَرْتُ صَبَابَةً
بِحَزْمِ جَدِيدٍ ما لِطَرْفِك يَطْمَحُ
ومِنها حَزْمُ الأَنْعَمَيْن الذي ذكره المَرَّارُ أيضاً .
الحَرَّاني عن ابن السكيت قال : الحَزَمُ كالغَصَصِ في الصَّدر ، يقال منه : حَزِمَ يَحْزَم حَزَماً ، قال : حَكاهُ لي الكِلاَبِيُّ والبَاهِليّ . وبَعيرٌ أَحْزَمُ : عظيمُ موضع الحِزَام ، والأَحْزَمُ هُوَ المَحْزِمُ أيضاً ، يقال : بَعيرٌ مُجْفَرُ الأحْزَمِ ، وقال ابنُ فُسْوَةَ التَّمِيمِيّ :
تَرَى ظَلِفَاتِ الرَّحْلِ شُمّاً تُبِينُها
بأَحْزَمَ كالتَّابوتِ أَحْزَمَ مُجْفَرِ
وحَزْمَةُ : اسم فرس معروفة من خيل العَرَب ، وسَمَّى الأخْطَلُ الحَزْمَ من الأرْضِ حَيْزُوماً فقال :
فَظَلَّ بِحَيْزُومٍ يَفُلُّ نُسُورَه
ويُوجِعُها صَوَّانُه وأَعَابِلُه
ثعلب عن سَلَمَة عن الفَرَّاء : رَجُلٌ حَازِمٌ وقَوْمٌ حُزَّمٌ وحُزَّامٌ وأَحْزَامٌ وحَزَمَةٌ وحَزَمٌ وحَزِيمٌ وحُزَمَاءٌ ، وقَدْ حَزُمَ يَحْزُمُ وهو العاقِلُ الممَيِّزُ ذو الحُنْكَةِ ، وقال ابن كَثْوَةَ : من أَمثَالهم : ( إنَّ الوَحَا من طعام الحَزْمَةِ ) يُضْرَبُ عند التحَشُّدِ على الانكماشِ وحَمْدِ المنكَمِش ، قال : والحَزْمَةُ : الحزْمُ . ويقال للرَّجُلِ : تحَزَّمْ في أمرِك أي اقْبَلْه بالحزْمِ والوَثاقَة .
زحم : قال الليث : الزَّحْمُ : أن يَزْحَمَ القَوْمُ بعضُهم بَعْضاً منْ كَثْرةِ الزِّحَامِ إذا ازدحموا ، والأمْوَاجُ تَزْدَحِمْ إذا الْتَطَمت ، وأنشد :
تَزَاحُمَ المَوْج إذا الموجُ الْتَطَمْ
وأَخْبَرَني المُنْذِري عن ثعلب عن ابن الأعْرَابي : زَاحَمَ فُلاَنٌ الأربعين وزَاهَمَها بالهاء إذا بَلَغَها ، وكذلك : حَبَا لَهَا .
قال : والفِيلُ والثَّوْرُ ذو القَرْنَيْنِ يُكَنَّيَانِ بِمُزَاحِمٍ .
قال : وأَبُو مُزَاحم : أَوَّلُ خَاقَان وَلِيَ التُّرْك وقاتَلَ العَرَب .
وَرَجُلٌ مِزْحَمٌ : يَزْحَمُ النَّاسَ فَيَدْفَعهم .
مزح : قال الليث : المَزْحُ من قَوْلِك : مَزَح يَمْزَحُ مَزْحاً ومُزَاحاً ومُزَاحَةً ، قال : والمُزَاحُ الاسْمُ ، والمِزَاحُ مَصْدَر كالمُمَازَحَةِ ، مَازَحَهُ مِزَاحاً ومُمَازَحَةً .
ثعلب عن ابن الأَعْرَابي قال : المُزَّحُ من الرِّجَال : الخارِجُون من طبع الثُّقَلاَء ، المُتَمَيَّزُون من طَبْعِ البُغَضَاء .
زمح : قال الليث : الزَّوْمَحُ : الأَسْوَدُ القَبِيحُ من الرِّجَال قال : ومنهم مَنْ يقول : الزُّمَّحُ ، أبو عُبَيْد عن أَبي عَمْرو قال : الزُّمَّحُ : القَصِيرُ من الرِّجَال الشِّرِّير ، وأنشد شَمِر :
ولَمْ تَكُ شِهْدَارَةَ الأبْعَدين
ولا زُمَّحَ الأقْرَبينَ الشّرِيرا
ثعلب عن ابن الأعْرَابي قال : الزُّمَّحُ : القَصِيرُ السَّمِجُ الخِلْقَةِ السَّيِّءُ الأدَمُّ المشْئُوم قال : والزُّمَّاحُ : طائِرٌ كانت الأعْرَاب تقول : إنه يَأْخُذُ الصَّبِيَّ من مَهْدِه
قال : وَزَمَّحَ الرَّجُلُ إذا قَتَلَ الزُّمَّاحَ ، وهو هذا الطائر الذي يأخُذُ الصَّبِيّ وأنشد :
أَعَلَى العَهْدِ بَعْدَنَا أُمّ عَمْرٍ و
لَيْتَ شِعْرِي أَمْ عَاقها الزُّمَّاحُ
حمز : قال الليث : تقول : حَمَزَ اللَّوْمُ فؤادَه
وقلبَه أي أوجعه :
أبو عُبَيْد : وسُئِلَ ابن عَبَّاس : أَيُّ الأعمالِ أفْضَلُ ؟ فقال : أحْمَزُها يَعْني أمْتَنُها وأقْوَاها . قال : ويقال : رَجُلٌ حَمِيزُ الفؤاد وحامِزٌ . وقال الشَّمَّاخُ في رجل بَاعَ قَوْساً من رَجلٍ :
فَلَمَّا شَرَاها فاضَت العَيْنُ عَبْرَةً
وفي القَلْب حَزَّازٌ من اللَّوم حامِزُ
وقال أنس بن مالك : كَنَّاني رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ببقلة كُنْتُ أجْتَنِيها ، وكانَ يُكْنَى أبَا حَمْزَة . قلت : والحَمْزَةُ في الطَّعامِ : شِبْه اللَّذْعَةِ والحَرَارَة كَطَعْمِ الخَرْدَلِ .
وقال أبو حاتِم : تَغَدَّى أعْرَابيٌّ مع قَوْمٍ فاعْتَمَدَ على الخَرْدَل ، فقالوا : ما يُعْجِبُك منه ؟ فقال : حَمْزَةٌ فيهِ وحَرَاوَةٌ . قلت : وكذلك الشيءُ الحامِضُ إذا لَذَع اللسان وقَرَصَه فَهُوَ حامِز ، وقال في قول الشَّمَّاخ :
وفي الصَّدْر حَزَّازٌ من اللَّوْمِ حَامِزُ
أي مُمِضٌّ مُحْرِقٌ . وقول ابن عَبَّاس : أحْمَزُها ، يريد أمضُّها وأشَقُّها ، والبَقْلَةُ التي جناها أنَس كان في طعمها لَذْعٌ للسان فسُمِّيَت البقْلَةُ حَمْزةً لِفِعْلِها ، وكُنِي أنَسٌ أبَا حَمْزَة لِجَنْيه إيَّاها .
وقال اللِّحياني : كلّمْتُ فلاناً بكلِمَةٍ حَمَزَتْ فُؤَادَه أي قَبَضَتْه وغَمَّتْه فَتَقَبَّضَ فؤادُه من الغَمِّ . ورُمَّانَةٌ حامِزَةٌ : فيها حُمُوضة .
شَمِر : قال ابن شُمَيْل : الحَمِيزُ : الظَّرِيفُ . ورَجُلٌ حَمِيزُ الفؤاد أي صُلْب الفؤاد .
وقال الفَرَّاءُ : إشْرَب من نَبِيذك فإنه حَمُوزٌ لما تَجِدُ ، أي يهضمه .
وفي لغة هُذَيل : الحَمْزُ : التَّحْديدُ ، يقال : حَمَزَ حَديدَتَه إذا حَدَّدَها ، وقَدْ جَاء ذلك في أشعارهم . وقال ابن السِّكِّيت : يقال : فُلاَنٌ أحْمَزُ أمْراً من فُلاَنٍ إذا كان مُتَقَبِّضَ الأمْرِ مُشَمَّرَه ، ومنه اشْتُقَّ حَمْزَةُ ، والحَامِزُ القَابِضُ .
محز : قال الليث : المَحْزُ : النِّكاحُ ، يقال : مَحَزَها ، وأنْشَدَ لجَرِير :
مَحَزَ الفَرَزْدَقُ أمَّه من شَاعِرٍ
وقرأْت بِخَطِّ شَمِر :
رُبَّ فَتَاةٍ من بَنِي العِنَازِ
حَيَّاكَةٍ ذَاتِ هَنٍ كِنازِ
ذي عَضُدَيْنِ مُكْلَئِزَ نَازِي
تَأَشُّ للقُبْلَةِ والمِحَازِ
أرادَ بالمِحازِ النَّيْكَ والجِماع .

##### Türkçe

ح ز م
**حزم** , **حمز** , **زحم** , **زمح** , **مزح** , **محز** : kullanımdadırlar.
**حزم** : **الليث** dedi: **الحَزْمُ**: senin odunu bir **حُزْمَةً** olarak bağlamandır.
Ve **المِحْزَمُ**: sebzenin bağı; o, onunla **الحُزْمَة**’nin sıkıca bağlandığı şeydir; ben onu **حَزْماً** ile bağlarım.
Ve binek hayvan için **الحِزَامُ**: ve beşikteki çocuk (için de). Denir ki: **فَرَسٌ نَبِيلُ المَحْزِم**.
Dedi: ve **الحَزِيمُ**: göğüs ve sırtın tamamında kuşağın bulunduğu yer; (yani) etrafı dolaşan her şey; denir ki: “Gerçekten paçaları sıvadı ve **حَزِيمَه**’ini sıktı”; ve şu beyti okudu:
شَيْخٌ إذا حُمِّلَ مَكْرُوهَةً
شَدَّ الحَيازِيمَ لَهَا والحَزِيمْ
Dedi: ve **الحَيْزُوم**: göğsün ortasıdır; orada, **الرُّهابَة**’nin üstünde, **الكاهِلِ** hizasında, yan kaburgaların başları birleşir.
Ben dedim: **الليث** **الحَزِيم** ile **الْحَيْزُوم** arasında ayırım yaptı; başkasında bu ayırımı görmedim; ve onu bunun için beğendim.
Dedi: ve **حَيْزُوم**: Cebrâil’in atının adıdır; ve hadiste, Bedir günü onun sesini işittiği, “**أَقْدِم حَيْزُوم**” dediği (geçer).
Dedi: ve **الحَزْمُ**: kişinin işini sağlam tutması ve onda güvenle davranmasıdır; ve denir ki: **حَزُم الرجلُ يَحْزُمُ حَزَامَةً فهو حَازِمٌ**: **حَزْم** sahibi.
**الأزهري** dedi: işlerdeki **الحَزْم** alınmıştır; o da, **الْحَزمِ**’den güvenle tutmaktır; o ise, bağlanmış olandan emin olmak için kuşak ve iple sıkıca bağlamaktır.
Ve **الليث** dedi: yerden **الحَزْمُ**: selin, yerin tümseklerinden ve sırtlarından (akıp) kuşattığı şeydir; çoğulu **الحُزُوم**’dur.
Ve **شَمِر** dedi: **ابن شُمَيْل** dedi: **الْحَزْمُ**: yerden kalınlaşan, taşları çoğalan ve yükselip de ön yamaçları olan şeydir; develer ve insanlar onu ancak güçlükle aşarlar; onu, ön tarafının yönünden aşarlar; o, çamur ve taştır; taşları, tepeciğin taşlarından daha kalın, daha kaba ve daha serttir; ancak sırtı geniş, uzundur; iki ve üç fersah boyunca uzanır; bundan aşağısında, develer onu ancak, duvarın önü gibi bir önü olan bir yoldan aşarlar; **الحُزُومُ** hepsi (topluca)dır. Dedi: ve **الحَزْمُ** **القُفِّ** içinde de olabilir; çünkü o, bir dağ ve bir **قُفٌّ**’tur; ancak dağ gibi uzunca değildir. Dedi: ve sen **الْحَزْمَ**’e ancak bir **قُفَ** sertliğinde rastlarsın. Ve **المَرَّارُ بن سَعِيدٍ** **حَزْمِ الأَنْعَمَيْن** hakkında (şöyle dedi):
بِحَزْمِ الأَنْعَمَيْن لَهُنَّ حَادٍ
مُعَرَ ساقَهُ غَرِدٌ نَسُولُ
Dedi: ve onlar birkaç **حُزوم**’dur; onlardan **حَزْما شَعَبْعَب** ve **حَزْمُ خَزَازَى** vardır; o, **ابْنُ الرِّقَاع**’ın şiirinde andığıdır; şöyle dedi:
فَقُلْتُ لها أَنَّى اهْتَدَيْت وَدُونَنَا
دُلوكٌ وأَشْرَافُ الجِبَالِ القَوَاهِرُ
وجَيْحَانُ جَيْحَانُ الجُيُوش وآلِسٌ
وحَزمٌ خَزَازَى والشُّعُوبُ القَوَاسِرُ
Ve **العَوَاسِرُ** diye de rivayet edilir. Ve onlardan **حَزْمُ جَدِيد** vardır; **المَرَّارُ** onu andı; şöyle dedi:
يقول صِحَابي إذ نَظَرْتُ صَبَابَةً
بِحَزْمِ جَدِيدٍ ما لِطَرْفِك يَطْمَحُ
Ve onlardan, **المَرَّارُ**’ın da andığı **حَزْمُ الأَنْعَمَيْن** vardır.
**الحَرَّاني**’nin **ابن السكيت**’ten rivayetine göre dedi: **الحَزَمُ** göğüste gıcık (takılma) gibidir; ondan denir ki: **حَزِمَ يَحْزَم حَزَماً**. Dedi: bunu bana **الكِلاَبِيُّ** ve **البَاهِليّ** aktardı. Ve **بَعيرٌ أَحْزَمُ**: kuşak yerinin büyük olanı; ve **الأَحْزَمُ** aynı zamanda **المَحْزِمُ**’dir; denir ki: **بَعيرٌ مُجْفَرُ الأحْزَمِ**. Ve **ابنُ فُسْوَةَ التَّمِيمِيّ** dedi:
تَرَى ظَلِفَاتِ الرَّحْلِ شُمّاً تُبِينُها
بأَحْزَمَ كالتَّابوتِ أَحْزَمَ مُجْفَرِ
Ve **حَزْمَةُ**: Arap atlarından bilinen bir atın adıdır. Ve **الأخْطَلُ**, yerden **الحَزْمَ**’e **حَيْزُوماً** adını verdi; şöyle dedi:
فَظَلَّ بِحَيْزُومٍ يَفُلُّ نُسُورَه
ويُوجِعُها صَوَّانُه وأَعَابِلُه
**ثعلب**’ın **سَلَمَة**’den, onun da **الفَرَّاء**’dan rivayetine göre: **رَجُلٌ حَازِمٌ**; ve bir topluluk: **حُزَّمٌ** ve **حُزَّامٌ** ve **أَحْزَامٌ** ve **حَزَمَةٌ** ve **حَزَمٌ** ve **حَزِيمٌ** ve **حُزَمَاءٌ**; ve gerçekten **حَزُمَ يَحْزُمُ**; o, akıllı, ayırt edici, tecrübe sahibi olandır. Ve **ابن كَثْوَةَ** dedi: onların darbımesellerindendir: (**إنَّ الوَحَا من طعام الحَزْمَةِ**) (bu), toparlanma sırasında büzülmeye yönelme ve büzülen kimseyi övme hakkında darb-ı mesel olarak söylenir. Dedi: ve **الحَزْمَةُ**: **الحزْمُ**’dür. Ve erkeğe denir ki: “**تحَزَّمْ** işinde”, yani onu **الحزْم** ve sağlamlıkla karşıla.

**زحم** : **الليث** dedi: **الزَّحْمُ**: kalabalık çokluğundan dolayı, sıkıştıklarında, kavmin birbirini sıkıştırmasıdır. Ve dalgalar, çarpıştıklarında, **تَزْدَحِمْ** eder. Ve şu beyti okudu:
تَزَاحُمَ المَوْج إذا الموجُ الْتَطَمْ
Ve bana **المُنْذِري**, **ثعلب**’dan, o da **ابن الأعْرَابي**’den haber verdi: **زَاحَمَ** falan kimse kırka yaklaştı; ve **زَاهَمَها** (ه ile) ona ulaştıysa; aynı şekilde: **حَبَا لَهَا**.
Dedi: ve fil ile iki boynuzlu boğa, **مُزَاحِمٍ** ile künyelenirler.
Dedi: ve **أَبُو مُزَاحم**: Türklerin başına geçen ve Araplarla savaşan ilk hakan.
Ve **رَجُلٌ مِزْحَمٌ**: insanları sıkıştırır da onları iter.

**مزح** : **الليث** dedi: **المَزْحُ**, senin “**مَزَح يَمْزَحُ مَزْحاً ومُزَاحاً ومُزَاحَةً**” sözündendir. Dedi: ve **المُزَاحُ** isimdir; ve **المِزَاحُ**, **المُمَازَحَةِ** gibi bir mastardır: **مَازَحَهُ مِزَاحاً ومُمَازَحَةً**.
**ثعلب**’ın **ابن الأَعْرَابي**’den rivayetine göre dedi: erkeklerden **المُزَّحُ**: ağırların tabiatından çıkanlar; nefret edilenlerin tabiatından ayrışanlar.

**زمح** : **الليث** dedi: **الزَّوْمَحُ**: erkeklerden siyah, çirkin olan. Dedi: ve onlardan, **الزُّمَّحُ** diyen vardır. **أبو عُبَيْد**’in **أَبي عَمْرو**’dan rivayetine göre dedi: **الزُّمَّحُ**: erkeklerden kısa, şerli olan. Ve **شَمِر** şu beyti okudu:
ولَمْ تَكُ شِهْدَارَةَ الأبْعَدين
ولا زُمَّحَ الأقْرَبينَ الشّرِيرا
**ثعلب**’ın **ابن الأعْرَابي**’den rivayetine göre dedi: **الزُّمَّحُ**: kısa, yaratılışı çirkin, teni kötü, uğursuz olan. Dedi: ve **الزُّمَّاحُ**: Arapların, “beşikteki çocuğu alır” dedikleri bir kuştur.
Dedi: ve kişi, **الزُّمَّاحَ**’ı öldürdüğünde **وَزَمَّحَ** eder; o, çocuğu alan bu kuştur. Ve şu beyti okudu:
أَعَلَى العَهْدِ بَعْدَنَا أُمّ عَمْرٍ و
لَيْتَ شِعْرِي أَمْ عَاقها الزُّمَّاحُ

**حمز** : **الليث** dedi: “**حَمَزَ** kınama onun yüreğini ve kalbini” dersin; yani onu acıttı:
**أبو عُبَيْد**: **ابن عَبَّاس**’a soruldu: “Hangi ameller daha faziletlidir?” dedi ki: “**أحْمَزُها**”; yani en sağlamı ve en güçlüsü. Dedi: ve denir ki: **رَجُلٌ حَمِيزُ الفؤاد** ve **حامِزٌ**. Ve **الشَّمَّاخُ**, bir adamdan bir yay satın alan bir adam hakkında (şöyle dedi):
فَلَمَّا شَرَاها فاضَت العَيْنُ عَبْرَةً
وفي القَلْب حَزَّازٌ من اللَّوم حامِزُ
Ve **أنس بن مالك** dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) beni, toplamakta olduğum bir sebze ile künyelendirdi; ve **أبَا حَمْزَة** künyesiyle künyelenirdi. Ben dedim: ve yemekte **الحَمْزَةُ**: hardal tadı gibi, yakıcılık ve sıcaklığa benzer bir şeydir.
Ve **أبو حاتِم** dedi: bir bedevî bir toplulukla öğle yemeği yedi de hardala dayandı; ona dediler ki: “Ondan hoşuna giden nedir?” dedi ki: “İçinde **حَمْزَةٌ** ve **حَرَاوَةٌ** var.” Ben dedim: aynı şekilde ekşi şey, dili yaktığında ve onu sızlattığında, o **حامِز**’dir. Ve **الشَّمَّاخ**’ın sözünde:
وفي الصَّدْر حَزَّازٌ من اللَّوْمِ حَامِزُ
yani acıtıcı, yakıcı. Ve **ابن عَبَّاس**’ın sözü: **أحْمَزُها**, en acıtıcı ve en meşakkatli olanını ister. Ve **أنس**’in topladığı sebze, tadında dile bir yakma vardı; yaptığı şeyden dolayı sebzeye **حَمْزةً** adı verildi; ve onu toplamasından dolayı **أنس** **أبَا حَمْزَة** diye künyelendi.
Ve **اللِّحياني** dedi: falan kimseyle, onun yüreğini **حَمَزَتْ** eden bir sözle konuştum; yani onu sıktı ve kederlendirdi; böylece yüreği kederden büzüldü. Ve **رُمَّانَةٌ حامِزَةٌ**: onda ekşilik vardır.
**شَمِر**: **ابن شُمَيْل** dedi: **الحَمِيزُ**: zarif olan. Ve **رَجُلٌ حَمِيزُ الفؤاد**: yani yüreği sert.
Ve **الفَرَّاءُ** dedi: “Nebizinden iç; çünkü o, bulduğun şeye karşı **حَمُوزٌ**’dur”; yani onu hazmeder.
Ve **هُذَيل** dilinde: **الحَمْزُ**: keskinleştirmedir; denir ki: demirini keskinleştirdiğinde **حَمَزَ حَديدَتَه**; ve bu, onların şiirlerinde gelmiştir. Ve **ابن السِّكِّيت** dedi: falan kimse, falandan daha **أحْمَزُ أمْراً** denir; işte daha büzülen, onu daha sıkı tutan olduğunda. Ve ondan **حَمْزَةُ** türetildi; ve **الحَامِزُ** büzendir.

**محز** : **الليث** dedi: **المَحْزُ**: cinsel birleşmedir; denir ki: **مَحَزَها**. Ve **جَرِير**’e ait olarak okudu:
مَحَزَ الفَرَزْدَقُ أمَّه من شَاعِرٍ
Ve **شَمِر**’in hattıyla okudum:
رُبَّ فَتَاةٍ من بَنِي العِنَازِ
حَيَّاكَةٍ ذَاتِ هَنٍ كِنازِ
ذي عَضُدَيْنِ مُكْلَئِزَ نَازِي
تَأَشُّ للقُبْلَةِ والمِحَازِ
**المِحازِ** ile **النَّيْكَ** ve cinsel birleşmeyi kastetti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والزاء وما يثلثهما)
  (حزق) الحاء والزاء والقاف أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. ومن ذلك [الحِزقُ]: الجماعات. قال عنترة:
  * حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأعجمَ طِمْطِمِ([1]) *
  والحَزيقة من النَّخل: الجماعة. ومن ذلك الحُزُقَّة: الرجُل القصير، وسمِّي بذلك لتجمُّع خَلْقه. والحَزْق: شدُّ القوس بالوَتَر. والرجل المتحزِّق: المتشدِّد على [ما] في يديه بُخْلا. ويقولون: الحازق الذي ضاق عليه خُفُّهُ. والقياس في الباب كله واحد.
  (حزك) الحاء والزاء والكاف كلمةٌ واحدة أُراها من باب الإبدال وأنها ليست أصلاً. وهو الاحتزاك، وذلك الاحتزام بالثَّوب. فإمّا أن يكون الكاف بدلَ ميم، وإما أن يكون الزاء بدلاً من باء وأنه الاحتباك. وقد ذكر الاحتباك في بابه.
  (حزل) الحاء والزاء واللام أصلٌ واحد، وهو ارتفاع الشيء. يقال احْزَأَلَّ، إذا ارتفع. واحزألَّتِ الإبلُ على متن الأرض في السَّير: ارتفعت. واحزألَّ الجبلُ: ارتفع في السَّراب.
  (حزم) الحاء والزاء والميم أصلٌ واحد، وهو شدُّ الشيءِ وجمعُه، قياسٌ مطرد. فالحزم: جَودة الرأي، وكذلك الحَزَامة، وذلك اجتماعُه وألاّ يكون مضطرِباً منتشِراً والحزام للسَّرج من هذا. والمتحزِّم: المُتلبّب. والحُزْمَة من الحطب وغيره معروفة([2]). والحَيزُوم والحَزِيم: الصّدر؛ لأنّه مجتَمَع عِظامه ومَشَدُّها.
  يقول العرب: شددتُ لهذا الأمر([3]) حَزِيمي. قال أبو خِراش يصفُ عُقابا:
رَأت قَنَصاً على فَوْتٍ فَضَمّت *** إلى حيزومها ريشاً رطيبا([4])  أي كاد الصَّيد يفوتها. والرطيب: الناعم. أي كسرت جناحَها حين رأت الصيد لتنقضَّ. وأمّا قول القائل:
  * أعددْتُ حَُزْمَةَ وهي مُقْرَبَةٌ([5]) *
  فهي فرسٌ، واسمُها مشتقٌ مما ذكرناه. والحَزَم كالغَصَص في الصّدر، يقال حَزِمَ يَحْزَم حَزَماً؛ ولا يكون ذلك إلا من تجمُّع شيء هناك. فأمّا الحَزْمُ من الأرض فقد يكون من هذا، ويكون من أن يقلب النون ميما والأصل حَزْن، وإنما قلبوها ميما لأنّ الحَزْم، فيما يقولون، أرفع من الحزن.
  (حزن) الحاء والزاء والنون أصلٌ واحد، وهو خشونة الشيء وشِدّةٌ فيه. فمن ذلكَ الحَزْن، وهو ما غلُظ من الأرض. والحُزْن معروف، يقال حَزَنَنِي الشيءُ يحزُنُني؛ وقد قالوا أحزَنني. وحُزَانتك: أهلُك ومن تتحزَّن له.
(حزو/ي) الحاء والزاء والحرف المعتل أصلٌ قليل الكَلِم، وهو الارتفاع. يقال حَزَا السّرابُ الشيءَ يحزُوهُ، إذا رفعَه. ومنه حَزَوْتُ الشيءَ وحَزَيته إذا خَرَصْته([6]). وهو من الباب؛ لأنّك تفعل ذلك ثم ترفعُه ليُعلم كم هو.
  وقد جعلوا في هذا من المهموز كلمةً فقالوا: حَزَأْتُ الإبلَ أحزَؤُها حَزءاً، إذا جمعتَها وسُقْتها؛ وذلك أيضاً رفْعٌ في السَّير. فأمّا الحَزاء فَنبْتٌ.
  (حزب) الحاء والزاء والباء أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. فمن ذلك الحِزب الجماعة من النّاس. قال الله تعالى: ﴿كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ﴾ [الروم 32]. والطائفة من كلِّ شيءٍ حِزْبٌ. يقال قرأَ حِزْبَهُ من القرآن. والحِزْباء: الأرض الغليظة([7]). والحَزَابِيَةُ: الحِمار المجموع الخَلْق.
  ومن هذا الباب الحيزبُون: العجوز، وزادوا فيه الياء والواو والنون، كما يفعلونه في مثل هذا، ليكون أبلغ في الوصف الذي يريدونه.
  (حزر) الحاء والزاء والراء أصلان: أحدهما اشتداد الشيء، والثاني جنسٌ من إعْمال الرّأْي.
  فالأصل الأول: الحَزَاوِرُ، وهي الرّوابي، واحدتها حَزْوَرَة. ومنه الغلام الحَزْوَر([8]) وذلك إذا اشتدّ وقوِي، والجمع حزاورة. ومن* ذلك  حَزَرَ اللَّبنُ والنّبيذُ، إذا اشتدّت حُموضته. وهو حازر. قال:
  * بَعْدَ الذي عَدَا القُروصَ فَحَزَرْ([9]) *
وأما الثالث فقولهم: حزَرتُ الشيء، إذا خرصْتَه، وأنا حازر. ويجوز أن يحمل على هذا قولُهم لخيار المال حَزَرَات. وفي الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم بَعَثَ مُصدِّقاً فقال: لا تأخُذْ مِن حَزَرات أموال الناس شيئاً. خُذِ الشّارِفَ والبَكْرَ وذا العيب". فالحَزرات: الخيار، كأنّ المصدِّق يَحزُِرُ فيُعمِل رأيَه فيأخذُ الخِيار([10]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) صدره كما في المعلقات:  * تأوي له قلص النعام كما أوت *
([2]) في الأصل: "معرفة".
([3]) في الأصل: "هذا الأمر"، صوابه في المجمل.
([4]) البيت من قصيدة لـه في ديوان الهذليين نسخة الشنقيطي 70 والقسم الثاني من مجموع أشعار الهذليين 57.
([5]) صدر بيت لحنظلة بن فاتك الأسدي، في اللسان (حزم). وعجزه:
* تقفي بقوت عيالنا وتصان *
    وحزمة، بضم الحاء كما في الأصل والقاموس والمخصص (6: 198)، وضبطت في اللسان ونسب الخيل لابن الكلبي بفتحها.
([6]) الخرص: تقدير الشيء بالظن. وفي الأصل: "حرضته"، تحريف.
([7]) يقال حزباء في الجمع، والمفردة حزباءة.
([8]) يقال في وصف الغلام حزور كجعفر، وحزور كعملس.
([9]) أنشده أيضاً في المجمل. والقروص، مصدر لم يرد في المعاجم المتداولة.
([10]) في اللسان وجه آخر للاشتقاق، قال: "سميت حزرة لأن صاحبها لم يزل يحزرها في نفسه كلما رآها".

ـ

##### Türkçe

(باب **الحاء** ve **الزاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**حزق**) **الحاء** ve **الزاء** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Bundan: [**الحِزقُ**]: cemaatler. Antara dedi:
  * **حِزَقٌ** Yemenî (cemaatler), acem, peltek bir (kimse) için([1]) *
  Ve hurmadan **الحَزيقة**: cemaat. Bundan **الحُزُقَّة**: kısa adam; yaratılışının toplanması sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve **الحَزْق**: yayı kirişle sıkmaktır. Ve **المتحزِّق** adam: elindekine karşı cimrilikle sıkı davranan. Ve derler: **الحازق**; kendisine mest’i dar gelen (kimsedir). Ve babın tamamında kıyas tektir.

  (**حزك**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الكاف** tek bir kelimedir; onu ibdâl babından görüyorum ve onun asl (kök) olmadığını. O, **الاحتزاك**tır; bu da elbiseyle kuşanmaktır. Ya **الكاف** bir **ميم** bedelidir; yahut **الزاء** bir **باء** bedelidir ve o **الاحتباك**tır. **الاحتباك** kendi babında zikredilmiştir.

  (**حزل**) **الحاء** ve **الزاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da şeyin yükselmesidir. **احْزَأَلَّ** denir; yükseldiği zaman. Ve develer yürüyüşte yerin sırtı üzerinde **احزألَّتِ**: yükseldiler. Ve dağ **احزألَّ**: serapta yükseldi.

  (**حزم**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir asıldır; o da şeyi sıkmak ve toplamak; düzenli bir kıyastır. O hâlde **الحزم**: görüşün iyiliğidir; aynı şekilde **الحَزَامة**; bu da onun toplanması ve dağınık, yayılmış olmamasıdır; eyerin **الحزام**ı da bundandır. Ve **المتحزِّم**: **المُتلبّب**. Ve odun ve başkasından **الحُزْمَة** bilinir([2]). Ve **الحَيزُوم** ve **الحَزِيم**: göğüstür; çünkü kemiklerinin toplandığı yer ve onların sıkıldığı yerdir.
  Araplar der: Bu iş için([3]) **حَزِيمي**mi sıktım. Ebû Hıraş bir kartalı vasfederek dedi:
رَأت قَنَصاً على فَوْتٍ فَضَمّت *** إلى **حيزومها** ريشاً رطيبا([4])  yani av neredeyse onu kaçıracaktı. Ve **الرطيب**: yumuşak (olan). Yani avı görünce dalmak için kanadını kırdı. Ama söyleyenin sözü:
  * **أعددْتُ حَُزْمَةَ** وهي مُقْرَبَةٌ([5]) *
  o bir attır; adı, zikrettiğimiz şeyden türetilmiştir. Ve **الحَزَم** göğüste gırtlak tıkanması gibi (bir şey)dir; **حَزِمَ يَحْزَم حَزَماً** denir; bu ancak orada bir şeyin toplanmasından olur. Ama yerden **الحَزْم** ise bundan olabilir; ve nûn’u mîm’e çevirmeden de olabilir; asıl **حَزْن**dır; onu mîm’e çevirdiler; çünkü **الحَزْم**ın, dediklerine göre, **الحزن**den daha yüksek olması sebebiyle.

  (**حزن**) **الحاء** ve **الزاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da şeyin pürüzlülüğü ve onda bir sertliktir. Bundan **الحَزْن**: yerden kalın (sert) olan şeydir. Ve **الحُزْن** bilinir; **حَزَنَنِي** şey **يحزُنُني** denir; ve **أحزَنني** de demişlerdir. Ve **حُزَانتك**: ehlin ve kendisi için hüzünlendiğin kimse.

(**حزو/ي**) **الحاء** ve **الزاء** ve illetli harf az kelimeli bir asıldır; o da yükselmedir. **حَزَا** serap şeyi **يحزُوهُ** denir; onu yükselttiği zaman. Ondan: **حَزَوْتُ** şeyi ve **حَزَيته**; onu **خَرَصْته** ettiğim zaman([6]). O, babdandır; çünkü sen bunu yaparsın, sonra onu yükseltirsin ki ne kadar olduğu bilinsin.
  Ve bunda hemzeli olandan bir kelime kıldılar; dediler: **حَزَأْتُ** develeri **أحزَؤُها** **حَزءاً**; onları topladığın ve sürdüğün zaman; bu da yürüyüşte bir yükseltmedir. Ama **الحَزاء** ise bir bitkidir.

  (**حزب**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الباء** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Bundan **الحِزب**: insanlardan cemaat. Allah Teâlâ dedi: ﴿كُلُّ **حِزْبٍ** بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ﴾ [الروم 32]. Her şeyden bir taife **حِزْبٌ**dur. **حِزْبَهُ**ni Kur’ân’dan okudu denir. Ve **الحِزْباء**: kalın (sert) yer([7]). Ve **الحَزَابِيَةُ**: yaratılışı toplanmış eşek.
  Ve bu babdandır **الحيزبُون**: kocakarı; onda **الياء** ve **الواو** ve **النون**u artırdılar; bunun benzerinde yaptıkları gibi; istedikleri vasıfta daha beliğ olsun diye.

  (**حزر**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الراء** iki asıldır: biri şeyin şiddetlenmesi, ikincisi görüş işletmenin bir cinsi.
  Birinci asıl: **الحَزَاوِرُ**; o, tepeler (tümsekler)dir; tekili **حَزْوَرَة**. Ondan **الغلام الحَزْوَر**([8]); bu, şiddetlendiği ve güçlendiği zamandır; çoğulu **حزاورة**. Ve bundan **حَزَرَ** süt ve nebîz; ekşiliği şiddetlendiği zaman. O, **حازر**dir. Dedi:
  * بَعْدَ الذي عَدَا القُروصَ فَحَزَرْ([9]) *
Ve üçüncü ise onların sözü: **حزَرتُ** şeyi; onu **خرصْتَه** ettiğin zaman; ben **حازر**im. Ve malların hayırlılarına **حَزَرَات** demeleri bunun üzerine taşınabilir. Hadiste: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم bir zekât tahsildarı gönderdi de dedi ki: İnsanların mallarının **حَزَرات**ından hiçbir şey alma. **الشّارِفَ**i ve **البَكْرَ**ı ve ayıplı olanı al.” O hâlde **الحَزرات**: seçkin (olan)dır; sanki tahsildar **يَحزُِرُ** eder de görüşünü işletir, böylece seçkini alır([10]).

-------------------------------------------------ـ
([1]) صدره كما في المعلقات:  * تأوي له قلص النعام كما أوت *
([2]) Asılda: “معرفة”.
([3]) Asılda: “هذا الأمر”; doğrusu **المجمل**’deki gibidir.
([4]) Beyit, onun bir kasidesindendir; **ديوان الهذليين** Şınkîtî nüshası 70 ve **القسم الثاني من مجموع أشعار الهذليين** 57.
([5]) Hanẓale b. Fâtik el-Esedî’nin bir beytinin صدر’ıdır; **اللسان** (**حزم**)’de. Ve عجز’ı:
* تقفي بقوت عيالنا وتصان *
    Ve **حزمة**; **الحاء**’ın dammesiyle, asıl ve **القاموس** ve **المخصص** (6: 198)’deki gibi; **اللسان**’da ve İbnü’l-Kelbî’nin **نسب الخيل**’inde fethayla ضبط edilmiştir.
([6]) **الخرص**: şeyi zan ile takdir etmektir. Asılda: “حرضته”; tahriftir.
([7]) Cem‘de **حزباء** denir; müfredesi **حزباءة**dır.
([8]) Oğlanın vasfında **حزور** (Ca‘fer gibi) ve **حزور** (ʿAmles gibi) denir.
([9]) Onu **المجمل**’de de inşâd etti. Ve **القروص**; kaynak (masdar)dır; yaygın sözlüklerde gelmemiştir.
([10]) **اللسان**’da iştikak için başka bir vecih vardır; dedi: “**حزرة** diye adlandırıldı; çünkü sahibi onu her gördüğünde kendi içinde sürekli **يحزرها** ederdi.”

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ز م
حزم الدابة بالحزام وفـرس غليـظ المحـزم وقـد استرخـى حزامـه ومحزمـه‏.‏
وحـزم المتـاع وحـزم الحطب‏:‏ شده حزماً‏.‏
وحزمت وسطي بالحبل واحتزمت وتحزمت‏.‏
ورجل حازم بين الحزم وهو ضبط الأمر والأخذ فيه بالثقة وقد حزم حزامة‏.‏
وتقول‏:‏ ربما كان من الحزامة أن تجعل أنفك في الخزامة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ شددت لهذا الأمر حزيمي وحيزومي وحيازيمي‏.‏
قال لبيد‏:‏ وكـم لاقيـت بعـدك من أمور وأهوال أشـد لهـا حزيمـي وقال آخر‏:‏ حيازيمـك للمـوت فـإن المـوت لاقيك ولا بـدّ من الموت إذا حل بواديك وتحزم للأمر وتلبب وشد له الحزام‏:‏ استعد له وتشمر‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ أقصر إليك مـن الوعيـد فإننـي مما ألاقي لا أشد حزامي أي لا أبالي به فأتشزن له وأتهيأ‏.‏
وآخذ حزام الطريق أي وسطه ومحجته‏.‏

##### Türkçe

ح ز م
**حزم** biniti **الحزام** ile bağladı; ve (o) kalın **المحزم**’li bir attır; ve onun **حزام**’ı ve **محزم**’i gevşemiştir.
Ve **حزم** eşyayı ve **حزم** odunu: onu bağladı, bağlama olarak.
Ve belimi iple **حزمت** ettim; ve **احتزمت** ettim ve **تحزمت** ettim.
Ve **حازم** bir adam, **الحزم** içinde; ve o, işin ضبط’ı ve onda güvenle tutunmadır; ve **حزم** etti, **حزامة** olarak.
Ve dersin ki: belki **الحزامة**’dandır ki burnunu **الخزامة**’ya koyasın.
Ve mecazdan: bu iş için **حزيمي**’mi ve **حيزومي**’mi ve **حيازيمي**’mi sıktım.
Lebîd dedi:
Ve senden sonra nice işler ve dehşetler ile karşılaştım; onlara **حزيمي**’mi daha sıkı sıkarım.
Ve bir başkası dedi:
**حيازيمك**’in ölüme (olsun); çünkü ölüm sana rastlayacaktır; ve ölümden kaçınılmazdır, vadine indiği zaman.
Ve iş için **تحزم** etti ve **تلبب** etti ve ona **الحزام**’ı sıktı: ona hazırlandı ve eteğini topladı.
İmru’ul-Kays dedi:
Tehdidi kendine kısalt; çünkü ben, karşılaştıklarımdan dolayı **حزامي**’mi sıkmam; yani ona aldırmam; böylece ona **أتشزن** ederim ve hazırlanırım.
Ve yolun **حزام**’ını alırım; yani onun ortasını ve ana yolunu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَزْمُ: ضبط الإنسان أَمره والأَخذ فيه بالثِّقة. حَزُمَ، بالضم، يَحْزُم حَزْماً وحَزامَةً وحُزُومة، وليست الحُزُومةُ بثبت. ورجل حازمٌ وحَزيمٌ من قوم حَزَمة وحُزَماء وحُزَّمٍ وأَحْزامٍ وحُزَّامٍ: وهو العاقل المميز ذو الحُنْكةِ. وقال ابن كَثْوَةَ: من أَمثالهم: إن الوَحَا من طعام الحَزْمَة؛ يضرب عند التَّحَشُّد على الانْكِماش وحَمْدِ المُنْكَمِشِ. والحَزْمَةُ: الحَزْمُ. ويقال: تَحَزَّم في أَمرك أَي اقبله بالحَزْم والوَثاقة. وفي الحديث: الحَزْمُ سوء الظن؛ الحَزْمُ ضبط الرجل أَمْرَه والحَذَرُ من فواته. وفي حديث الوِتْر: أَنه قال لأَبي بكر أَخذتَ بالحَزْم. وفي الحديث: ما رأَيتُ من ناقصات عقل ودِينٍ أَذهبَ للُبِّ الحازِمِ من إحداكن أَي أَذْهَبَ لعقل الرجل المُحْتَرِزِ في الأُمور، المستظهر فيها. وفي الحديث: أَنه سُئِلَ ما الحَزْمُ؟ فقال: الحَزْمُ أَن تستشير أَهل الرأْي وتطيعهم. الأَزهري: أُخِذَ الحَزْمُ في الأُمور، وهو الأَخذ بالثِّقة، من الحَزْمِ، وهو الشدّ بالحِزامِ والحبل استيثاقاً من المَحْزوم؛ قال ابن بري: وفي المثل: قد أَحْزِمُ لو أَعْزِمُ أَي قد أَعرف الحَزْمَ ولا أَمضي عليه.
والحَزْمُ: حزْمُكَ الحطب حُزْمةً. وحَزَمَ الشيء يَْْزِمُه حَزْماً: شده. والحُزْمَةُ: ما حُزِمَ. والمِحْزَمُ والمِحْزَمةُ والحِزامُ والحِزامَةُ: اسم ما حُزِمَ به، والجمع حُزُمٌ. واحْتَزَمَ الرجلُ وتَحَزَّمَ بمعنى، وذلك إذا شَدَّ وسطه بحبل. وفي الحديث: نهى أَن يصلي الرجل بغير حِزامٍ أَي من غير أَن يشُدَّ ثوبه عليه، وإنما أَمر بذلك لأَنهم قَلَّما يَتَسَرْوَلُونَ، ومن لم يكن عليه سَراويلُ، أَو كان عليه إزار، أَو كان جَيْبُه واسعاً ولم يَتَلَبَّبْ أَو لم يشد وسْطه فربما إنكشفت عورتُه وبطلت صلاته. وفي الحديث: نهى أَن يصلي الرجلُ حتى يَحْتَزِمَ أَي يتَلَبَّبَ ويشد وسطه. وفي الحديث الآخر: أَنه أَمر بالتَّحَزُّمِ في الصلاة. وفي حديث الصوم: فتَحَزَّمَ المفطرون أَي تلَبَّبُوا وشدوا أَوساطهم وعَمِلُوا للصائمين. والحِزامُ للسِّرْج والرحْل والدابةِ والصبيّ في مَهْدِه. وفرس نبيلُ المِحْزَمِ. وحِزامُ الدابة معروف، ومنه قولهم: جاوَزَ الحِزامُ الطُّبْيَيْنِ. وحَزَمَ الفرسَ: شَدَّ حزامَهُ: قال لبيد: حتى تَحَيَّرَتِ الدِّبارُ كأَنها
زَلَفٌ، وأُلقِيَ قِتْبُها المَحْزوم
تَحَيَّرَت: امتلأَت ماءً. والدّبارُ: جمع دَبْرةٍ أَو دِبارَة، وهي مَشارَةُ الزرع. والزَّلَفُ: جمع زَلَفَةٍ وهي مَصْنَعة الماء الممتلئة، وقيل: الزَّلَفَةُ المَحارَةُ أَي كأَنها محار مملوءة. وأَحْزَمهُ: جعل له حِزاماً، وقد تَحَزَّمَ واحْتَزَمَ. ومَحْزِمُ الدابة: ما جرى عليه حِزامُها.
والحَزيمُ: موضع الحِزامِ من الصدر والظهرِ كله ما استدار، يقال: قد شَمَّر وشدَّ حَزيمَهُ؛ وأَنشد:
شيخٌ، إذا حُمِّلَ مَكْروهة،
شَدَّ الحَيازِيمَ لها والحَزِيما
وفي حديث عليّ، عليه السلام:
اشْدُدْ حَيازيمكَ للمَوْتِ،
فإن المَوْتَ لاقِيكا
(* قوله «اشدد حيازيمك إلخ» هذا بيت من الهزج
مخزوم كما استشهد به العروضيون على ذلك وبعده:
ولا تجزع من الموت * إذا حل بناديكا).
هي جمع الحَيْزُوم، وهو الصَّدْر، وقيل: وسطه، وهذا الكلام كناية عن التَّشَمُّرِ للأَمر والاستعداد له. والحَزيمُ: الصدر، والجمع حُزُمٌ وأَحْزِمَةٌ؛ عن كراع. قال ابن سيده: والحَزيمُ والحَيْزُومُ وسط الصدر وما يُضَمُّ عليه الحِزامُ حيث تلتقي رؤوس الجَوانح فوق الرُّهابةِ بحِيالِ الكاهِل؛ قال الجوهري: والحَزيمُ مثله. يقال: شددت لهذا الأَمر حَزيمي، واستحسن الأَزهري التفريق بين الحَزيم والحَيْزُوم وقال: لم أَر لغير الليث هذا الفرق. قال ابن سيده: والحَيْزوم أَيضاً الصدر، وقيل: الوسط، وقيل: الحيَازيمُ ضلوع الفُؤاد، وقيل: الحَيْزوم ما استدار بالظهر والبطن، وقيل: الحَيْزومانِ ما اكتنف الحُلْقوم من جانب الصدر؛ أَنشد ثعلب: يدافِعُ حَيْزومَيْهِ سُخْنُ صَريحِها،
وحلقاً تراه للثُّمالَةِ مُقْنَعا
واشْدُدْ حَيْزومَكَ وحيَازيمك لهذا الأَمر أَي وطِّنْ عليه. وبعير أَحْزَمُ: عظيم الحَيْزوم، وفي التهذيب: عظيمُ موضعِ الحِزام. والأَحْزَمُ: هو المَحْزِمُ أَيضاً، يقال: بعير مُجْفَرُ الأَحْزَمِ؛ قال ابن فَسْوة التميمي:
تَرى ظَلِفات الرَّحْل شُمّاً تُبينها
بأَحْزَمَ، كالتابوت أَحزَمَ مُجْفَرِ
ومنه قول ابنة الخُسِّ لأَبيها: اشْتَرِه أَحْزَمَ أَرْقَب. الجوهري: والحَزَمُ
ضدُّ الهَضَمِ، يقال: فرس أَحْزَمُ وهو خلاف الأَهْضَم. والحُزْمةُ: من الحطب وغيره.
والحَزْمُ: الغليظ من الأَرض، وقيل: المرتفع وهو أَغْلَظُ وأَرفع من الحَزْنِ، والجمع حُزومٌ؛ قال لبيد:
فكأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ، لما أَشْرَفَتْ
في الآلِ، وارْتَفَعَتْ بهنَّ حُزومُ،
نَخْلٌ كَوارِعُ في خَليج مُحَلِّمٍ
حَمَلَتْ، فمنها موقَرٌ مَكْمومُ
وزعم يعقوب أَن ميم حَزْمٍ بدل من نون حَزْنٍ. والأَحْزَمُ والحَيْزُوم: كالحَزْم؛ قال:
تاللهِ لولا قُرْزُلٌ، إذ نَجا،
لكانَ مأوى خَدِّكَ الأَحْزَما
ورواه بعضم الأَحَرَما أَي لقطع رأسك فسقط على أَخْرَمِ
كتفيه. والحَزْمُ من الأَرض: ما احْتَزَمَ من السيل من نَجَوات الأَرض والظُّهور، والجمع الحُزُوم. والحَزْمُ: ما غَلُظ من الأَرض وكثرت حجارته وأَشرف حتى صار له إقبال لا تعلوه الإبلُ والناس إلا بالجَهْد، يعلونه من قِبَلِ قُبْلهِ، أَو هو طين وحجارة وحجارته أَغلظ وأَخشن وأكْلَبُ من حجارة الأَكَمَةِ، غير أَن ظهره عريض طويل ينقاد الفرسخين والثلاثةَ، ودون ذلك لا تعلوها الإبل إلا في طريق له قُبْل، وقد يكون الحَزْم في القُِفِّ لأَنه جبل وقُفٌّ غير أَنه ليس بمستطيل مثل الجَبَلِ، ولا يُلْفَى الحَزْمُ إلا في خشونة وقُفٍّ؛ قال المَرَّارُ بن سعيد في حَزمِ الأَنْعَمَيْنِ:
بحَزْم الأَنْعَمَيْنِ لهُنَّ حادٍ،
مُعَرٍّ ساقَهُ غَرِدٌ نَسولُ
قال: وهي حُزومٌ عِدَّةٌ، فمنها حَزْما شَعَبْعَبٍ وحَزْمُ خَزارى، وهو الذي ذكره ابن الرِّقاعِ في شعره:
فَقُلْتُ لها: أَنَّى اهْتَدَيْتِ ودونَنا
دُلوكٌ، وأَشرافُ الجِبالِ القَواهِرُ
وجَيْحانُ جَيْحانُ الجُيوشِ وآلِسٌ،
وحَزْمُ خَزازَى والشُّعوبُ القَواسِرُ
ويروى العَواسِرُ؛ ومنها حَزْمُ جَديدٍ ذكره المرَّار فقال: يقولُ صِحابي، إذ نَظَرْتُ صَبابةً
بحَزْمِ جَدِيدٍ: ما لِطَرْفِك يَطْمَحُ؟
ومنها حَزْمُ الأَنْعَمَيْنِ الذي ذكره المرار أَيضاً؛ وسَمَّى الأَخطلُ الحَزْمَ من الأَرض حَيْزُوماً فقال:
فَظَلّ بحَيْزُومٍ يفُلُّ نُسورَهُ،
ويوجِعُها صَوَّانُهُ وأَعابِلُهْ
ابن بري: الحَيزُوم الأَرض الغليظة؛ عن اليزيدي. والحَزَمُ: كالغَصَصِ في الصدر، وقد حَزِمَ يَحْزَمُ حَزَماً. وحَزْمَةُ: اسم فرس معروفة من خيل العرب، قال: وحَزْمَةُ في قول حَنْظَلَةَ بن فاتِكٍ الأَسَدِيّ: أَعْدَدْتُ حَزْمَةَ، وهي مُقْرَبَةٌ،
تُقْفَى بقوتِ عِيالِنا وتُصانُ
اسم فرس؛ قال ابن بري: ذكر الكلبيُّ أَن اسمها حَزْمَةُ، قال: وكذا وجدته، بفتح الحاء، بخط من له عِلمٌ؛ وأَنشد لحَنْظَلَة بن فاتِكٍ الأَسديّ أَيضاً:
جَزَتْني أَمْسِ حَزْمَةُ سَعْيَ صِدْقٍ،
وما أَقْفَيْتُها دون العِيالِ
وحَيْزُومُ: اسم فرس جبريل، عليه السلام. وفي حديث بَدْرٍ: أَنه سمع صوته يوم بدر يقول: أَقْدِم حَيْزُومُ؛ أَراد أقْدِمْ يا حَيْزومُ فحذف حرف النداء، والياء فيه زائدة؛ قال الجوهري: حَيْزُوم اسم فرس من خيل الملائكة.
وحِزامٌ وحازِمٌ: إسمان. وحَزيمةُ: اسم فارس من فرسان العرب. والحَزيمَتانِ والزَّبينتانِ من باهِلَةَ بن عَمْرو بن ثَعْلبَة، وهما حَزِيمَةُ وزبينةُ؛ قال أَبو مَعْدانَ الباهليّ:
جاء الحزائِمُ والزّبائِنُ دُلْدُلاً،
لا سابِقينَ ولا مَعَ القُطَّانِ
فَعَجِبْتُ من عَوفٍ وماذا كُلِّفَتْ،
وتَجِيء عَوْفٌ آخِرَ الرُّكْبانِ

##### Türkçe

**الحَزْمُ**: insanın işini ضبط etmesi ve onda **الثِّقة** ile tutunmasıdır. **حَزُمَ** (ضم ile), **يَحْزُم** **حَزْماً** ve **حَزامَةً** ve **حُزُومة**; **الحُزُومةُ** sabit/sağlam değildir.

Ve **رجل حازمٌ** ve **حَزيمٌ**; **قوم حَزَمة**’den, ve **حُزَماء** ve **حُزَّمٍ** ve **أَحْزامٍ** ve **حُزَّامٍ**: o, **الحُنْكةِ** sahibi, ayırt edici akıllıdır. İbn **كَثْوَةَ** dedi: onların darbımesellerindendir: “**الوَحَا** **الحَزْمَة**’nin yemeğindendir”; **الانْكِماش** üzerine **التَّحَشُّد** sırasında ve **المُنْكَمِشِ**’i övmede darb-ı mesel yapılır. Ve **الحَزْمَةُ**: **الحَزْمُ**’dur. Ve denir: **تَحَزَّم** işinde; yani onu **الحَزْم** ve **الوَثاقة** ile karşıla. Hadiste: **الحَزْمُ** kötü zan’dır; **الحَزْمُ** kişinin işini ضبط etmesi ve onun kaçıp gitmesinden sakınmasıdır. **الوِتْر** hadîsinde: Ebû Bekir’e dedi ki: **أَخذتَ بالحَزْم**. Hadiste: “Sizden birinizden, akıl ve din noksanlarından, **الحازِمِ**’in **اللُبِّ**’ünü daha çok gideren görmedim”; yani işlerde ihtiyatlı olan, onlarda kendini sağlamlaştıran kişinin aklını daha çok gideren. Hadiste: ona “**الحَزْمُ** nedir?” diye soruldu; dedi ki: **الحَزْمُ** görüş ehline danışman ve onlara itaat etmendir. **الأَزهري**: işlerde **الحَزْمُ** alındı; o, **الثِّقة** ile tutunmadır; **الحَزْم**’den (yani) **الحِزامِ** ve ip ile, **المَحْزوم**’dan emin olmak için sıkıca bağlamaktan; İbn Berî dedi: ve meselde: “**قد أَحْزِمُ لو أَعْزِمُ**”; yani **الحَزْم**’i bilirim de onun üzere yürümem.

Ve **الحَزْمُ**: odunu **حُزْمةً** olarak demetlemen. Ve **حَزَمَ** şeyi, **يَْْزِمُه** **حَزْماً**: onu bağladı. Ve **الحُزْمَةُ**: bağlanmış olan şey. Ve **المِحْزَمُ** ve **المِحْزَمةُ** ve **الحِزامُ** ve **الحِزامَةُ**: onunla bağlanan şeyin adıdır; çoğulu **حُزُمٌ**. Ve **احْتَزَمَ** adam ve **تَحَزَّمَ** aynı mânâdadır; bu, belini bir ip ile sıktığı zamandır. Hadiste: erkeğin **حِزامٍ**sız namaz kılması yasaklandı; yani elbisesini onun üzerine sıkmadan; buna ancak şu sebeple emretti: çünkü onlar nadiren **يَتَسَرْوَلُونَ**; ve üzerinde **سَراويلُ** olmayan, yahut üzerinde **إزار** olan, yahut **جَيْبُه** geniş olup **يَتَلَبَّبْ** etmemiş yahut belini sıkmamış olanın, belki avreti açılır ve namazı bâtıl olur. Hadiste: erkeğin, **يَحْتَزِمَ** edinceye kadar namaz kılması yasaklandı; yani **يتَلَبَّبَ** etsin ve belini sıksın. Diğer hadiste: namazda **التَّحَزُّم** ile emretti. Oruç hadîsinde: “**فتَحَزَّمَ المفطرون**”; yani **تلَبَّبُوا** ve bellerini sıktılar ve oruçlular için çalıştılar. Ve **الحِزامُ** eyer için, **الرحْل** için, binek hayvanı için ve çocuğun beşiğinde (olan) içindir. Ve “**فرس نبيلُ المِحْزَمِ**”. Ve **حِزامُ الدابة** bilinir; ondan onların sözü: “**جاوَزَ الحِزامُ الطُّبْيَيْنِ**”. Ve **حَزَمَ** atı: **حزامَهُ**’ni sıktı; Lebîd dedi:

حتى تَحَيَّرَتِ الدِّبارُ كأَنها
زَلَفٌ، وأُلقِيَ قِتْبُها المَحْزوم

**تَحَيَّرَت**: su ile doldu. Ve **الدّبارُ**: **دَبْرةٍ** yahut **دِبارَة**’nin çoğuludur; o, ekinin sulama arkıdır. Ve **الزَّلَفُ**: **زَلَفَةٍ**’nin çoğuludur; o, dolu su yapısıdır; ve denildi ki: **الزَّلَفَةُ** **المَحارَةُ**’dır; yani sanki dolu midye kabuklarıdır. Ve **أَحْزَمهُ**: ona **حِزاماً** yaptı; ve **تَحَزَّمَ** ve **احْتَزَمَ** etmiştir. Ve **مَحْزِمُ الدابة**: onun **حِزامُها**’sının üzerinde yürüdüğü yerdir.

Ve **الحَزيمُ**: göğüs ve sırtın tamamında, kuşatan kısmın **الحِزامِ** yeri; denir: “**قد شَمَّر وشدَّ حَزيمَهُ**”; ve şu beyit okundu:

شيخٌ، إذا حُمِّلَ مَكْروهة،
شَدَّ الحَيازِيمَ لها والحَزِيما

Ali’nin hadîsinde, عليه السلام:

اشْدُدْ حَيازيمكَ للمَوْتِ،
فإن المَوْتَ لاقِيكا

(* “**اشدد حيازيمك إلخ**” sözü: bu, **الهزج**’den bir beyittir, **مخزوم**; aruzcular bunun üzerine istişhâd ettikleri gibi; ve ondan sonra:
ولا تجزع من الموت * إذا حل بناديكا).

O, **الحَيْزُوم**’un çoğuludur; o, **الصَّدْر**’dür; ve denildi ki: onun ortasıdır. Bu söz, iş için **التَّشَمُّرِ** ve ona hazırlanmanın kinayesidir. Ve **الحَزيمُ**: göğüstür; çoğulu **حُزُمٌ** ve **أَحْزِمَةٌ**; Kırâ‘dan. İbn Sîde dedi: **الحَزيمُ** ve **الحَيْزُومُ**, göğsün ortasıdır ve **الحِزامُ**’ın üzerine sıkıldığı yerdir; **الجَوانح** başlarının **الرُّهابةِ** üstünde, **الكاهِل** hizasında birleştiği yer. **الجوهري** dedi: **الحَزيمُ** de böyledir. Denir: “**شددت لهذا الأَمر حَزيمي**”. **الأَزهري**, **الحَزيم** ile **الحَيْزُوم** arasında ayırımı güzel gördü ve dedi: Leys’ten başkası için bu farkı görmedim. İbn Sîde dedi: ve **الحَيْزوم** da göğüstür; ve denildi ki: ortadır; ve denildi ki: **الحيَازيمُ** kalbin kaburgalarıdır; ve denildi ki: **الحَيْزوم** sırt ve karınla kuşatan şeydir; ve denildi ki: **الحَيْزومانِ** göğsün yanından **الحُلْقوم**’u iki yandan kuşatan şeydir; Sa‘leb okudu:

يدافِعُ حَيْزومَيْهِ سُخْنُ صَريحِها،
وحلقاً تراه للثُّمالَةِ مُقْنَعا

Ve “**اشْدُدْ حَيْزومَكَ وحيَازيمك لهذا الأَمر**”; yani ona kendini alıştır. Ve **بعير أَحْزَمُ**: **الحَيْزوم**’u büyük olan; **التهذيب**’de: **موضعِ الحِزام**’ı büyük. Ve **الأَحْزَمُ**: o, **المَحْزِمُ**’dir de; denir: “**بعير مُجْفَرُ الأَحْزَمِ**”; İbn **فَسْوة** et-Temîmî dedi:

تَرى ظَلِفات الرَّحْل شُمّاً تُبينها
بأَحْزَمَ، كالتابوت أَحزَمَ مُجْفَرِ

Ve ondan, **ابنة الخُسِّ**’ün babasına sözü: “**اشْتَرِه أَحْزَمَ أَرْقَب**”. **الجوهري**: ve **الحَزَمُ** **الهَضَمِ**’in zıddıdır; denir: “**فرس أَحْزَمُ**”; o, **الأَهْضَم**’ın hilâfıdır. Ve **الحُزْمةُ**: odun ve başkasından (olan demet).

Ve **الحَزْمُ**: yerin kalın olanı; ve denildi ki: yüksek olanıdır; o, **الحَزْنِ**’den daha kalın ve daha yüksektir; çoğulu **حُزومٌ**; Lebîd dedi:

فكأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ، لما أَشْرَفَتْ
في الآلِ، وارْتَفَعَتْ بهنَّ حُزومُ،
نَخْلٌ كَوارِعُ في خَليج مُحَلِّمٍ
حَمَلَتْ، فمنها موقَرٌ مَكْمومُ

Ve Ya‘kūb, **حَزْمٍ**’in **ميم**’inin, **حَزْنٍ**’in **نون**’undan بدل olduğunu iddia etti. Ve **الأَحْزَمُ** ve **الحَيْزُوم**: **الحَزْم** gibidir; dedi ki:

تاللهِ لولا قُرْزُلٌ، إذ نَجا،
لكانَ مأوى خَدِّكَ الأَحْزَما

Ve bazıları onu **الأَحَرَما** diye rivayet etti; yani başını kesmek için, böylece iki omzunun **أَخْرَمِ**’i üzerine düştü. Ve yerden **الحَزْمُ**: selin, yerin **نَجَوات**’ından ve sırtlarından kuşattığı şeydir; çoğulu **الحُزُوم**. Ve **الحَزْمُ**: yerden kalınlaşan, taşları çoğalan ve yükselip, öyle ki onun bir karşıdan gelişi olan; develer ve insanlar onu ancak güçlükle aşar; onu, onun ön tarafından aşarlar; yahut o, çamur ve taş(lar)dır; taşları **الأَكَمَةِ** taşlarından daha kalın, daha kaba ve daha serttir; ancak sırtı geniş, uzun olup iki ve üç fersah boyunca uzanır; bundan aşağısında develer onu ancak, bir ön tarafı olan bir yoldan aşar. Ve **الحَزْم** **القُِفِّ**’te de olabilir; çünkü o bir dağ ve **قُفٌّ**’tur; ancak dağ gibi uzunlamasına değildir; ve **الحَزْمُ** ancak bir **قُفٍّ** kabalığında bulunur; **المَرَّارُ بن سعيد** **حَزمِ الأَنْعَمَيْنِ** hakkında dedi:

بحَزْم الأَنْعَمَيْنِ لهُنَّ حادٍ،
مُعَرٍّ ساقَهُ غَرِدٌ نَسولُ

Dedi: ve onlar birkaç **حُزومٌ**’dur; onlardan **حَزْما شَعَبْعَبٍ** ve **حَزْمُ خَزارى**; o, İbn **الرِّقاعِ**’ın şiirinde zikrettiği şeydir:

فَقُلْتُ لها: أَنَّى اهْتَدَيْتِ ودونَنا
دُلوكٌ، وأَشرافُ الجِبالِ القَواهِرُ
وجَيْحانُ جَيْحانُ الجُيوشِ وآلِسٌ،
وحَزْمُ خَزازَى والشُّعوبُ القَواسِرُ

Ve **العَواسِرُ** diye rivayet edilir. Ve onlardan **حَزْمُ جَديدٍ**; **المرَّار** onu zikretti ve dedi:

يقولُ صِحابي، إذ نَظَرْتُ صَبابةً
بحَزْمِ جَدِيدٍ: ما لِطَرْفِك يَطْمَحُ؟

Ve onlardan **حَزْمُ الأَنْعَمَيْنِ**; **المرار** onu da zikretti. Ve **الأَخطلُ**, yerden **الحَزْم**’e **حَيْزُوماً** adını verdi ve dedi:

فَظَلّ بحَيْزُومٍ يفُلُّ نُسورَهُ،
ويوجِعُها صَوَّانُهُ وأَعابِلُهْ

İbn Berî: **الحَيزُوم** kalın yer(ler)dir; **اليزيدي**’den. Ve **الحَزَمُ**: göğüste **الغَصَصِ** gibi; ve **حَزِمَ** **يَحْزَمُ** **حَزَماً** olmuştur. Ve **حَزْمَةُ**: Arap atlarından bilinen bir atın adıdır. Dedi: ve **حَزْمَةُ**, **حَنْظَلَةَ بن فاتِكٍ الأَسَدِيّ**’nin sözünde:

أَعْدَدْتُ حَزْمَةَ، وهي مُقْرَبَةٌ،
تُقْفَى بقوتِ عِيالِنا وتُصانُ

bir atın adıdır. İbn Berî dedi: **الكلبيُّ** onun adının **حَزْمَةُ** olduğunu zikretti; dedi: ve onu böyle buldum; **الحاء**’ın fethiyle; ilmi olan birinin hattıyla. Ve **حَنْظَلَة بن فاتِكٍ الأَسديّ**’den de okudu:

جَزَتْني أَمْسِ حَزْمَةُ سَعْيَ صِدْقٍ،
وما أَقْفَيْتُها دون العِيالِ

Ve **حَيْزُومُ**: Cebrâil’in atının adıdır, عليه السلام. **بَدْرٍ** hadîsinde: Bedir günü onun sesini işitti; diyordu: “**أَقْدِم حَيْزُومُ**”; “**أَقْدِمْ يا حَيْزومُ**” demek istedi; nida harfini hazfetti; ve ondaki **الياء** ziyadedir. **الجوهري** dedi: **حَيْزُوم** meleklerin atlarından bir atın adıdır.

Ve **حِزامٌ** ve **حازِمٌ**: iki isimdir. Ve **حَزيمةُ**: Arap süvarilerinden bir süvarinin adıdır.

Ve **الحَزيمَتانِ** ve **الزَّبينتانِ**, **باهِلَةَ بن عَمْرو بن ثَعْلبَة**’dendir; ikisi **حَزِيمَةُ** ve **زبينةُ**’dir; **أَبو مَعْدانَ الباهليّ** dedi:

جاء الحزائِمُ والزّبائِنُ دُلْدُلاً،
لا سابِقينَ ولا مَعَ القُطَّانِ
فَعَجِبْتُ من عَوفٍ وماذا كُلِّفَتْ،
وتَجِيء عَوْفٌ آخِرَ الرُّكْبانِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ز م * * حَزَم * الشيء شده وبابه ضرب و * الحَزْمُ * أيضا ضبط الرجل أمره وأخذه بالثقة وقد * حَزُمَ * الرجل من باب ظرف فهو * حَازِمٌ * و * احْتَزَمَ * و * تَحَزَّمَ * بمعنى أي تلبب وذلك إذا شد وسطه بحبل و * الحُزْمَةُ * من الحطب وغيره و * حِزَامُ * الدابة معروف وقد * حَزَم * الدابة من باب ضرب ومنه * حِزَامُ * الصبي في مهده و * مَحْزِمُ * الدابة بوزن مجلس ما جرى عليه حزامها و * الحَيْزُومُ * وسط الصدر وما يضم عليه الحزام وحيزوم اسم فرس من خيل الملائكة

##### Türkçe

* **ح ز م** * * **حَزَم** * şeyi sıktı; babı **ضرب**’dır. Ve * **الحَزْمُ** * da: kişinin işini sağlam tutması ve onu güvenle almasıdır. Ve kişi bab **ظرف**’tan * **حَزُمَ** *; o hâlde o * **حَازِمٌ** *’dir. Ve * **احْتَزَمَ** * ve * **تَحَزَّمَ** * “yani **تلبب**” mânâsınadır; bu, belini bir iple sıktığı zamandır. Ve * **الحُزْمَةُ** * odun ve başkasından (olan) demettir. Ve * **حِزَامُ** * binek hayvanının (kuşağı) bilinir. Ve binek hayvanını bab **ضرب**’dan * **حَزَم** *; bundan da: beşikteki çocuğun * **حِزَامُ** *’ı. Ve * **مَحْزِمُ** * binek hayvanının, vezni **مجلس** üzere: kuşağının üzerinde yürüdüğü (geçtiği) şeydir. Ve * **الحَيْزُومُ** * göğsün ortasıdır ve kuşağın üzerine sıkıldığı şeydir. Ve **حيزوم** meleklerin atlarından bir atın adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

* | | ( الحَزْمُ : ضَبْطُ الأَمْرِ ) والحَذَرُ من | فَواتِهِ ( والأَخْذُ فيه بالثِّقَةِ ) ، وفي | الحديث : ( ( الحَزْمُ سُوءُ الظَّنّ ) ) . | | وفي حديث الوِتْر ، أَنَّه قال لأَبِي | بَكْرٍ : ( ( أَخَذْتَ بالحَزْم ) ) . وفي | حديثٍ آخَرَ أَنَّهُ سُئِلَ ما الحَزْمُ ؟ | فقال : ( ( أَنْ تَسْتَشِيرَ أَهْلَ الرَّأْي | وتُطِيعَهُم ) ) ، ( كالحَزامَةِ والحُزومَة ) ، | الأخيرة ليست بثَبَتٍ ، وقد ( حَزُمَ | كَكَرُم ، فهو حازِمٌ وحَزِيمٌ ) أي : | | عاقِلٌ مُمَيِّز ذُو حُنْكَة . وفي | الحَدِيث : ( ( مَا رَأَيْتُ من ناقِصاتِ | عَقْلٍ ودِينٍ أَذْهَبَ لِلُّبّ الحازِمِ من | إِحْداكُنَّ ) ) أي : أَذْهَبَ لعقلِ الرجلَ | المُحْتَرِزِ في الأُمور المُسْتَظْهِر فيها . | | وقال الأزهري : أُخِذَ الحَزمُ في | الأُمورِ - وهو الأَخْذُ بالثِّقَة - من | الحَزْمِ وهو الشَّدُّ بالحِزامِ والحَبْلِ | اسْتِيثَاقًا من المَحْزُوم . ( ج : حَزَمَةٌ ) ، | بالتَّحْرِيك ، ككاتِبٍ وَكَتَبَة ، | ( وَحُزْماءُ ) ، كَكَرِيمٍ وكُرَماء . | | ( وَحَزْمُ بن أَبِي كَعْبٍ ) السُّلَمِيّ ، | يقال : هو حَرامُ بن أَبِي كَعْبٍ الذي | تقدّم ذكره في ( ( ح ر م ) ) ، وهو الّذي | طَوَّل عليه مُعاذٌ في العِشاءِ ففارَقَهُ ، | ( صَحابِيٌّ ) رضيَ اللّهُ تعالَى عَنْه ، | رَوَى عنه وَلَدُه جابِرٌ . | | ( وحَزْمُ بن أَبِي حَزْمٍ ) مُهْرانَ | ( القُطَعِيُّ من تابِعِي التابِعِينَ ) من أهل |

| البَصْرَة ، كُنْيَتُه أبو عَبْد اللّهِ ، وهو أخو | سُهَيْلٍ ، والقُطَعِيّ بضمّ فَفَتْح ؛ | يروى . | | ( وأبو مُحَمَّد ) سَعِيدُ ( بن حَزْمٍ ) | الأَنْدَلُسِيّ الفقيهُ الظاهِرِيّ ( ذُو | التَّصانِيفِ ) في فُنونٍ شَتَّى ، كان كثيرَ | الحِفْظ وَرِعًا دَيِّنًا جَوَّالاً في البِلادِ . | | وبالأَنْدَلُس حَزْمِيُّون يَنْتِسِبُون إليه . | | ( وأَبُو الحَزْمِ جَهْوَرٌ : رَئيسُ قُرْطُبَةَ ) | مشهورٌ . | | ( وحَزْمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ ) الفِهْرِيَّة | ( أُخْتُ فاطِمَةَ : صَحابِيَّةٌ ) تَزَوَّجَها | سَعِيدُ بن زَيْد بن عَمْرِو بن نُفَيْل | فَأَوْلَدَها . ( و ) حَزْمَةُ ( بِنْتُ العَجَّاجِ | الشاعِرِ ) أخْتُ رُؤْبَةَ لها ذِكْرٌ . | | ( وَحَزَمَهُ يَحْزِمُهُ ) حَزْمًا : ( شَدَّهُ . و ) | حَزَمَ ( الفَرَسَ ) حَزْمًا : ( شَدَّ حِزامَهُ ) ، | قال لَبِيدٌ : | | % ( حَتَّى تَحَيَّرَت الدِّبارُ كَأَنَّها % | زَلَفٌ وَأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزُومُ ) % | | ( وَأَحْزَمَهُ : جَعَلَ له حِزامًا ، وقد | تَحَزَّمَ واحْتَزَمَ ) : شَدَّ وَسَطَهُ بِحَبْلٍ ، | ومنه الحديثُ : ( ( نهى أَنْ يُصَلِّيَ | الرَّجُل حَتَّى يَحْتَزِم ) ) ، يُقالُ : قد | شَمَّرَ وَشَدَّ حَزِيمَهُ ، قال : | % ( شَيْخٌ إِذا حُمِّلَ مَكْرُوهَةً % | شَدَّ الحَيازِيمَ لها والحَزِيمَا ) % | | ( وكَأَمِيرٍ : الصَّدْرُ أو وَسَطُه ، | كالحَيْزُومِ ) ، وقِيلَ : الحَزِيمُ | والحَيْزُوم : ما يُضَمُّ عليه الحِزامُ | حَيْث تَلْتَقِي رُؤُوس الجَوانِحِ فوق | الرُّهابَةِ بِحِيالِ الكاهِلِ . وقوله : | ( فِيهِما ) أي : في مَعْنَى الصَّدْر | وَوَسَطِه . ( ج : أَحْزِمَةٌ ) ، عن كُراع ، | ( وحُزُمٌ ) بِضَمَّتَيْن . وجَمْعُ الحَيْزُوم | حَيازِيمُ ، وفي حَدِيث عليّ رَضِيَ اللّهُ | تَعالَى عنه : |

| % ( اشْدُدْ حَيازِيمَكَ لِلْمَوْتِ % | فَإِنَّ المَوْتَ لاقِيكا ) % | | واسْتَحْسَن الأَزْهريُّ التفريقَ بين | الحَزِيم والحَيْزُوم ، وقال : لم أَرَ لِغَيْرِ | اللَّيْثِ هذا الفَرْقَ . وقولُهم : اشْدُد | حَيْزُومَك وحَيازِيمَكَ لهذا الأَمْرِ ، | أي : وَطِّن عليه ، وهو كِنايَةٌ عن | التَّشَمُّر للأَمْرِ والاسْتِعْداد له . | | ( والحُزْمَةُ ، بالضَّمِّ : ما حُزِمَ ) أي : | شُدَّ ، والجَمْعُ حُزُم . | | ( و ) حُزْمَةُ : ( فَرَسُ أُسَيْلِمِ بنِ | الأَحْنَفِ . و ) أيضًا : ( فَرَسُ | حَنْظَلَةَ بنِ فاتِكٍ ) الأَسَدِيّ ، وله يقول : | % ( أَعْدَدْتُ حُزْمَةَ وهْيَ مُقْربَةٌ % | تُقْفَى بِقُوتِ عِيالِنا وتُصانُ ) % | | | قال ابن بَرّي عن ابن الكَلْبِيِّ : إِنَّهُ | وَجَده مَضْبُوطًا بِخَطِّ من له عِلْمٌ بِفَتْح | الحاء ، وأَنْشَدَ أيضًا له : | % ( جَزَتْنِي أَمْسِ حَزْمَةُ سَعْيَ صِدْقٍ % | وما أَقْفَيْتُها دُونَ العِيالِ ) % | | ( والمِحْزَمُ والمِحْزَمَةُ ) والحِزامُ | والحِزامَةُ ، ( كَمِنْبَرٍ وَمِكْنَسَةٍ وَكِتابٍ | وكِتابَةٍ : ما حُزِمَ به ) ، وَجَمْعُ | المِحْزَمَة المَحازم ، و ( ج ) الحِزام | ( حُزُمٌ ) ، بِضَمَّتَيْن . | | ( والحَيْزُومُ : ما اسْتدارَ بالظَّهْرِ | والبَطْنِ ، أو ) هو ( ضِلَعُ الفُؤادِ . و ) | قيل : هو ( ما اكْتَنَفَ الحُلْقُومَ من | جانِبِ الصَّدْرِ ) وهُما حَيزُومانِ ، | وأنشد ثَعْلب : | % ( يُدافِعُ حَيْزُومَيْه سُخْنُ صَرِيحِها % | وحَلْقًا تَراه للثُّمالَةِ مُقْنَعَا ) % | | ( و ) الحَيْزُوم : ( الغَلِيظُ من الأَرْضِ ) ، | نقله ابنُ بَرّي عن اليَزِيدِيّ . ( و ) سَمَّى |

| الأَخْطَلُ الحَزْمَ من الأَرْضِ حَيْزُوما | وهو ( المُرْتَفِعُ ) فقال : | % ( فَظَلَّ بحَيْزُومٍ يَفُلُّ نُسُورَهُ % | ويُوجِعُها صَوّانُه وأَعابِلُه ) % | | ( كالأَحْزَمِ والحَزْمِ ) ، وَزَعَم يعقوبُ | أَنَّ مِيمَ حَزْم بَدَلٌ من نُون حَزْنٍ ، شاهِدُ | الأَحْزَم : | % ( تاللهِ لَوْلاَ قُرْزُلٌ إِذْ نَجَا % | لَكانَ مَأْوَى خَدِّكَ الأَحْزَمَا ) % | | وقيل الحَزْم من الأَرْض : ما احْتَزَم | من السَّيْل من نَجَوات الأرضِ | والظُّهور . وقيل : ما غَلُظَ من الأَرْض | وَكَثُرَت حِجارتُه ، وجِحارَتُه أَغْلَظُ | وَأَخْشَنُ وَأَكْلَبُ من حِجَارَةِ الأَكَمَة ، | غير أَنّ ظهرَه عَرِيضٌ طويل ، يَنْقاد | الفَرْسَخَيْن والثَّلاثَةَ ، ودُونَ ذلِك ، لا | تَعْلُوها الإِبِلُ إِلاَّ في طَرِيقٍ له قُبْل . | | والجَمْعُ حُزُومٌ ، وقال لَبِيدٌ : | | % ( فَكَأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ لمّا أَشْرَفَتْ % | في الآلِ وارْتَفَعَت بِهِنَّ حُزُومُ ) % | % ( نَخْلٌ كَوارعُ في خَلِيجِ مُحَلِّمٍ % | حَمَلَتْ فَمِنْها مُوَقَرٌ مَكْمُومُ ) % | | ( و ) حَيْزُوم : ( فَرَسُ جِبْرِيلَ عليه | السَّلامُ ) رَكِبَ عليها إذْ أَتَى مُوسَى | لِيَذْهَب ، كما حرّره البَغَوِيّ أثناءٌ | ( ( طه ) ) ، ويُرْوَى بالنون بدل الميم | أيضاً . وروى البَيْهَقِيُّ عن خارِجَةَ بنِ | إِبْراهِيمَ عن أَبِيهِ أَنَّه & | قال لِجِبْرِيلَ : ( ( مَنْ قال مِنَ | الملائكةِ يَوْمَ بَدْرٍ : أَقْدِم حَيْزُوم ؟ | فقال : ما كُلّ أَهْلِ السَّماءِ أَعْرِفُ ) ) كذا | في شَرْحِ المَواهِب . | | ( و ) في الصّحاح : الحَزَمُ ضِدُّ | الهَضَمِ ، و ( الأَحْزَمُ ) من الأَفْراس | ( ضِدُّ الأَهْضَمِ ، و ) الأَحْزَم من | الجِمالِ ( العَظِيمُ الحَيْزُومِ ) ، وفي | التَّهْذِيب : عَظِيمُ مَوْضِعُ الحِزام ، | ومنه قولُ ابنَةِ الخُسِّ لأِبِيها : اشْتَرِهْ | أَحْزَمَ أَرْقَبِ . |

| | ( و ) الأَحْزَمُ : ( فَرَسُ نُبَيْشَةَ | السُّلَمِيّ ) . | | ( و ) أَحْزَمُ ( بنُ ذُهْلٍ في نَسَبِ | سامَةَ بنِ لُؤَيٍّ ، مِنْ نَسْلِه عَبّادُ بنُ | مَنْصُورٍ قاضِي البَصْرَةِ ، وَعَبْدُ اللهِ ذُو | الرُّمْحَيْنِ أَحَدُ الأَشْرافِ ) وهو عَبدُ | اللهِ بن نعام ، وفي التَّبْصِيرِ عَبْدُ | الله بن ذِي الرُّمْحَيْنِ . | | ( واحْزَوْزَمَ : اجْتَمَعَ واكْتَنَزَ ) ، وهو | من الحَزْمِ ، كاعْشَوْشَبَ من العُشْبِ : | ( و ) احْزَوْزَم ( المَكانُ : غَلُظَ ) ، وقيل : | ارْتَفَعَ . ( و ) احْزَوْزَم ( الرَّجُلُ : بَطُنَ ) | أي : صار بَطِينًا ( وَلَمْ يَمْتَلِئْ ) . | | ( و ) قال ابنُ بَرِّي الحَزَمُ ، محرّكَةً : | شِبْهُ الغَصَصِ في الصَّدْر ، وقد ( حَزِمَ ، | كَفَرِحَ ) حَزَمًا : ( غُصَّ في صَدْرِه ) . | | ( والحُزُمَّةُ ، بِضَمَّتَيْن وشَدِّ المِيمِ : | القَصِيرُ ) من الرِّجال . | | ( والأَحْزامُ : الأَحْزابُ ) ، الميم بَدَلٌ | من الباء . | | | ( وحَزْمَى واللهِ ) مِثلُ سَكْرَى : ( كَأَما | واللهِ ) ، وقد تقدّم في ( ( ح ر م ) ) أيضًا . | | ( والإِمامُ أبو بَكْرٍ محمَّدُ بنُ ) ) أبي | عثمان ( مُوسَى ) بن عُثْمانَ ( الحازِميُّ ) | الحافِظُ النَّسّابَة ، ( ذُو التَّصانِيفِ ) ، | مات سَنَةَ خمسمائةٍ وأربعٍ وثمانِينَ ، | عن خَمْسٍ وثَلاثِين سَنَةً ، قاله الذَّهَبِيُّ . | | ( و ) أبو نصر ( أَحْمَدُ بنُ مُحَمَّد بن | إِبْراهيم بن حازِم الحازِمِيّ ) البُخارِي | المؤَذِّن : ( مُحَدِّث ) قدم بغداد حاجًّا ، | وحدَّثَ بها عن إِسْحاقَ بن أَحْمَدَ بن | خَلَفٍ الأَزْدِي وَغَيْرُه ، سَمِعَ منه أبو | القاسِم التَّنُوخِيّ شيخ الأمير ، قال ابنُ | الأثير : ثقةٌ ، تُوُفِّي سنة ثلثمائةٍ وثَلاثٍ | وسَبْعِين . | | ( وحازِمُ بنُ أبِي حازِمٍ ) الأَحْمَسِيّ | البَحَلِيّ أَخُو قَيْسٍ الآتي ذِكْرُه ، أَسْلَما | في حياة النبي & | ، وأبو حازِمٍ اسمُه عَوْفُ بن |

| الحارِثِ ، ويقال عَبْد عَوْفٍ وله | صُحْبَةٌ ، رَوَى عنه ابْنُه قَيْسٍ . ( و ) | حازِمُ ( بنُ حَرْمَلَةَ ) الغِفارِيّ ، يروى | عن مَوْلاه أَبِي زَيْنَب عنه في ( ( لا | حول ولا قُوّة إِلاّ بالله ) ) . ( و ) حازِمُ | ( ابنُ حِزامٍ ) يرْوِي عن ابْنِهِ شَبِيب | عنه . ( وآخَرُ غَيْرُ مَنْسُوبٍ ) يُرْوَى له | في زَكاةِ الفِطْر : ( صَحابِيُّونَ ) رَضِيَ الله | تعالى عَنْهم . | | ( وقَيْسُ بن أبِي حازِمٍ ) عَوْف بن | الحارِث البَجَلِيّ الأَحْمَسِيّ الكُوْفِيّ ، | كُنْيَته أبو بَكْرٍ ، وقيل أبو عبد الله | ( تابِعِيٌّ ) . رَوَى عن العَشَرَة ، وعنه | إِسْماعِيلُ بن أبي خالِدٍ وأبو إِسْحاقَ | السبيعي ، وسِمَاكُ بنُ حَرْب ، مات | | سنة أَرْبَعٍ وقيل ثَمانٍ وتِسْعِين ، | وقيل : سنة أَرْبَعٍ وثَمانِينَ ، وقد قيل : | سنة سِتٍّ وثَمانِين . ( كادَ يُدْرِكُ ) النبيَّ | & ، لأَنَّه | كَأَخِيهِ أَسْلَما في حَياتِه & | ، فَقَدِمَ المدينةَ لِيُبايِعَه | فقُبِضَ النبيّ & | ، فبايعَ أبا بَكْرٍ رَضِيَ الله | تعالى عنه . قاله ابنُ حِبّان . | | ( والضَّحَّاك بنُ عُثْمانَ ) بن عَبْد | الله بن خالِد بِن حِزام بن خُوَيْلِدِ بن | أَسَدٍ المَدَنِيّ ، عن شُرَحْبِيل بن سَعْدٍ ، | ونافِع والمَقْبُرِيّ ؛ وعنه ابنُه مُحَمّد ، | وابنُ وَهْبٍ ، وَثَّقَه ابنُ مَعِين ، وقال | أبو زُرْعَة : ليس بِقَوِيّ ، مات سنة | مائةٍ وثلاثٍ وخَمْسِين ، وسَمِعَ منه | حَفِيدُهُ الضَّحَّاك بنُ عُثْمان ، كذا في | الكاشِفِ للذَّهَبِيّ . قلت : وقال | الواقِدِيّ : أَحْمَدُ بنُ محمّد بنِ | الضَّحَّاك بنِ عُثْمانَ بنِ الضَّحّاك | خامِسُ خَمْسَةٍ جالستُهم وجالَسُوني

| على طَلَبٍ ، يعني فهُمْ من الشُّيُوخ ومن | الطَّلَبَة ، أورده السَّخاوِيّ في الضوء | اللامع عند ذكر ترجمة نَفْسِه . ( و ) | أبو إِسحاق ( إِبْراهِيمُ بنُ | المُنْذِرِ ) بنِ عَبْدِ الله بن المُنْذِرِ بن | المُغِيرَة بن عبد الله بنِ حِزامٍ المَدَنِيّ | ( شَيْخُ البُخارِيّ ) ، وابن ماجَه ، روى | عن ابن عُيَيْنَةَ وَأَنَسِ بن عِياضٍ ؛ وعنه | عِمْرانُ بنُ مُوسَى الجُرْجانِيّ ، | وثَعْلَب ، ومحمّد بن إِبراهيم | البُوشَنْجِيّ ، صَدُوقٌ توفّي سنة مائِتَيْن | واثْنَتَيْن وثَلاثِين . ( وَأَبُو بَكْرِ بن | شَيْبَةَ ) ، وهو ( عَبْدُ الرَّحْمنِ بنُ | عَبْدِ المَلِكِ ) بن شَيْبَةَ المَدَنيّ ، عن | هُشَيْم ، والوَلِيد بن مُسْلِم ، وابنِ أبي | فَدَك ، صَدُوقٌ ، ( الحِزامِيُّونَ ، | بالكَسْرِ : مُحَدِّثُونَ ) ، وكُلُّهم من وَلَد | حِزامِ بن خُوَيْلِدٍ ، إِلاَّ الأَخِير فَإِنَّه | مَوْلَى بني حِزامِ بن خُوَيْلد ، فاعرف | ذلِك . | | | ( والعَلاّمَةُ ) القُدْوَة ( عِمادُ الدِّينِ | الحَزَّامِيُّ ) الواسطي ، ( بالفَتْحِ | والشَّدِّ ) ، مُحَدِّث ( مُتَأَخِّرٌ ) ، أورده | الذَّهَبِيّ . | | ( وكَكِتابٍ ) أبو خالِدٍ ( حَكِيمُ بنُ | حِزام ) بن خُوَيْلد بنِ أَسَدٍ القُرَشِيّ | ( الصَّحابِيُّ ) ، وُلد في الكعبة ، وكان | من المُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهم ، ثم حَسُنَ | إِسْلامُه ، ( هُوَ ) صحابِيّ بالاتّفاق ، | ( و ) أَمّا ( أَبُوهُ ) حِزامُ بن خُوَيلِد | فهو أَخُو خَدِيجَةَ بنت خُوَيْلِدٍ ، وغلط | من عَدَّه صحابِيًّا . ( وابنُه حِزامٌ ) ، | عن أبيه ، وعنه عَطاءٌ . وقال ابن | حِبّان : حِزامُ بن حَكِيمٍ الدِّمَشْقِيّ | يَرْوِي عن أبي هُرَيْرَة ، وعنه يَزِيدُ بن | واقِدٍ والعَلاءُ بنُ الحارِث ، وذكر في | الطبقة الثالثة حِزام بن حَكِيمٍ من أَهْل | الشامِ ، رَوَى عن مَكْحُول ، وعنه |

| يَزِيدُ بن واقد . ( وحِزامُ بن دَرّاجٍ ) | عن عُمَرَ وعَلِيٍّ ، لَقِيَهما في طَرِيق | مَكَّة ، روى عنه الزُّهْرِيُّ قاله ابنُ | حِبّان ، قال الحافِظُ : ويُرْوَى بالراءِ | أيضًا : ( تابِعِيّان ) ثقتان . ( و ) حزام | ( ابنُ هِشامِ ) بن حُبَيْشٍ الخُزاعِيّ من | أهل الرقم ، موضع بالبادِيَة ، يَرْوِي | عن أبيه عن حُبَيْشِ بن خالِدٍ قِصَّة أُمّ | مَعْبد . ولِحُبَيْشٍ المَذْكُور صُحْبَةٌ ، | روى عن حزامٍ هاشمُ [ بن القاسم ] | ومُحْرِز بن المهديّ أبو مكرم . ( و ) | حزام ( بنُ إِسماعِيلَ ، و ) أبو | عمران ( مُوسَى بنُ حِزامٍ التِّرْمِذِيّ ) | نزيل بَلْخَ ، عن حسين الجعفي وابن | أُسامة ، وَعنه البُخارِيّ والتِّرْمِذِيّ | والنَّسائيّ ، وابنُ أبي داود ، ثِقَةٌ عابدٌ | داعِيَةٌ إلى السُّنَّة : ( مُحدّثُونَ ) . | | | ( وَكَسَفِينَةٍ : حَزِيمَةُ بنُ حَرْبِ ) بن | عَلِيّ بن مالِك بن سَعْد بِن نذير ، ( في | بَجِيلَةَ . و ) حَزِيمَةُ ( بن حَيّانَ ، | في بَنِي سامَةَ بن لُؤَيّ ) ، من وَلَدِهِ | بِشْرُِ بنُ عَبْدِ المَلِك بن بِشْر بن سربال | ابن حَزِيمَة ، له ذِكْرٌ . ( و ) حَزِيمَة ( بنُ | نَهْدٍ في قُضاعَةَ . والزُّبَيْرُ بن حَزِيمَةَ | وَهُبَيْرَةُ بنُ حَزِيمَةَ رَوَيا ) ، الأوّل | عن محمّد بن قَيْس الأَسديّ ، والثاني | عن الرَّبِيع بن خُثَيْم . ( وأبو حَزيمَةَ جَدٌّ | لِسَعْدِ بن عُبادَةَ ) سَيّد الخَزْرَج . | | ( والحَزِيمَتانِ والزَّبِينَتان ) : قَبِيلتان | ( من باهِلَةَ بنِ عَمْرِو ) بنِ ثَعْلَبَة ، | ( وهُما حَزِيمَةُ وَزَبِينَةُ ) ، والجمع | حَزائمُ وزَبائِنُ ، قال أبو مَعْدانَ | الباهِليُّ : | % ( جاء الحَزائمُ والزَّبائنُ دُلْدُلاً % | لا سابِقِينَ ولا مع القُطّانِ ) % |

| % ( فَعَجِبْت من عَوْفٍ وماذا كُلِّفَتْ % | وَتَجِيءُ عَوْفٌ آخِرَ الرُّكْبانِ ) % | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | الحُزَمُ والحُزَّمُ والأَحْزامُ وحُزّام ، | كَصُرَد وسُكَّر وَأَنْصار وَرُمّان : جُموعٌ | لحازِمٍ بمعنى : العاقِل ذُو الحُنْكة . | | وفي المَثَل : ( ( قَدْ أَحْزِمُ لَوْ أَعْزِمُ ) ) | أي : قد أَعْرِف الحَزْمَ ولا أَمْضِي عليه . | | نقله ابن بَرِّي . | | وقال ابنُ كَثْوَةَ : من أَمثالهم : ( ( إِنّ | الوَحَا من طَعامِ الحَزَمَة ) ) يُضْرب عند | التَّحَشُّدِ على الانْكِماشِ وحمد | المُنْكَمِش . | | والحَزْمَةُ : الحَزْمُ . ويُقال : تَحَزَّمْ | في أَمْرِكَ ، أي : اقْبَلْه بالحَزْمِ والوَثاقَة . | | وحِزامُ الدَّابَّةِ معروفٌ ، ومنه | قولهم : ( ( جاوَزَ الحِزامُ الطُّبْيَيْنِ ) ) . | | والحَزّام ، كَشَدّادٍ لِمَنْ يَحْزِم الكاغِدَ | بما وراءَ النَّهر ، واشتهر به أبو أَحْمَد | | مُحَمّد بنُ أَحْمَدَ بنِ عليّ بنِ الحَسَنِ | المَرْوَزِيّ الحَزّام ، سَكَن سَمَرْقَنْد ، | وانتقل إلى اسْبِيجاب وسَكَن بها ، | وقد حَدّث . | | وحَزِيمَةُ بن شَجَرَة ، كَسَفِينَة ، عن | عُثْمانَ بنِ سُوَيْد ، وعنه سَيْفٌ . | | وفي قَيْسِ عَيْلانَ حَزِيمَة بن | رِزام بن مازِن : بَطْنٌ . | | وأبو الحَزْم خَلَفُ بنُ عِيسَى بنِ | سَعِيدِ بن أَبِي دِرْهَم الوَشْقِيُّ ، كان | قاضِيَ وَشْقَة ، وله رِحْلَةٌ سمع فيها | ابنَ رَشِيقٍ وَغَيْرَه . | | وأبو الحَزْم جَهْوَر بن إِبْراهِيمَ | التُّجِيبِيُّ المقرئ اللُّغَويّ المحدِّث ، | سمع الحُسَيْنَ بنَ عَليّ الطَّبَرِيّ بِمَكَّة . |

| | وأبو الحَزْمِ خَلَفُ بنُ مُحَمَّد | السَّرَقُسْطِيّ من شُيُوخ أبي عَلِيّ | الصَّدَفِيّ . | | والحَزْمُ ، بالفتح : موضعٌ بمكّة أمام | خَطْمِ الحَجُونِ مُياسِراً عن طَرِيقِ | العِراق . وللعَرَب حُزُومٌ عِدّة ، منها : | حَزْمُ الأَنْعَمَيْن ، قال المَرّار بن سَعِيد : | % ( بِحَزْمِ الأَنْعَمَيْن لَهُنَّ حادٍ % | مُعَرٍّ ساقَهُ غَرِدٌ نَسُولُ ) % | | وحَزْمُ خَزازَى : جُبَيْل بَيْنَ مَنْعِج | وعاقِل ، حِذاءَ حِمَى ضَرِيَّة ، قال ابنُ | الرِّقاع : | % ( فَقُلْتُ لها أَنَّى اهْتَدَيْتِ ودُونَنا % | دُلُوكٌ وَأَشْرافُ الجِبالِ القَواهِرُ ) % | % ( وجَيْحانُ جَيْحانُ الجُيوشِ وآلِسٌ % | وَحَزْمُ خَزازَى والشُّعُوب القَواسِرُ ) % | | | وحَزْمُ جِدِيد ، ذكره المَرّار أيضًا | فقال : | % ( تَقُولُ صِحابِي إِذْ نَظَرْتُ صَبابَةً % | بِحَزْمِ جَدِيدٍ ما لِطَرْفِكَ يَطْمَحُ ) % | | وحَزْما شَعَبْعَب في بلاد بَنِي قُشَيْرٍ . | | وحَيْزُمٌ ، بحذف الواو : لُغَةٌ في | حَيْزُوم لِفَرَس جِبْرِيل عليه السَّلام ، | وهكذا رُوِيَ أيضًا : ( ( أَقْدِمْ حَيْزُمُ ) ) | ذَكَره أبو حَيَّانَ في الارْتِشاف وشَرْحِ | التَّسْهِيل . | | وحَزَمَةُ ، مُحرّكة : اسمُ فارِسٍ من | فُرْسانِ العَرَب . | | وحَزْمُ بنُ زَيْدِ بن لَوْذان : بَطْنٌ في | الأَنْصار ، وَولداه عَمْرو وعُمارة | لَهُما صُحْبَة ، ومحمّد وعبدُ الله ابنا | أَبِي بَكْرِ بن محمّد بن عمرو هذا | حَدَّث عنهما مالِكٌ . |

| | وأبو الطاهِر عَبْدُ المَلِك بن محمّد | ابن أبي بَكْرِ بن مُحَمّد بن عَمْرٍ و | الحَزْمِيّ ، رَوَى عن عَمّه عَبْدِ الله بن | أبي بَكْر ، وعنه ابنُ وَهْبٍ ، ذكره | الدارقُطْنِي . | | ويُقال : أَخَذَ حِزامَ الطَّرِيقِ ، أي | وَسَطَهُ وَمَحَجَّتَه ، وهو مجاز : | وأبو حازِمٍ البَياضِيّ مَوْلاهم | مُخْتَلَفٌ في صُحْبَته . وأبو حازِمٍ | الأَعْرَج المَدَنِيّ ، اسمُه سَلَمَةُ بن | دِينارٍ تابِعِيّ . وأبو حازِمٍ التَّمّارُ | الغِفارِيُّ ، اسمُه عبدُ اللهِ بنُ جابِرٍ ، | رَوَى عن البَياضِيّ . |

##### Türkçe

* | | ( **الحَزْمُ** : işin ضبطُ) ve ondan | fâit olmasından **الحَذَرُ** (ve onda **بالثِّقَةِ** ile alma) , ve | hadiste: ( ( **الحَزْمُ** **سُوءُ الظَّنّ** ) ) . | | Ve **الوِتْر** hadîsinde, onun Ebû | Bekr’e dediği: ( ( **أَخَذْتَ بالحَزْم** ) ) . Ve | başka bir hadiste onun, **الحَزْمُ** nedir? diye sorulduğu, | şöyle dediği: ( ( **أَنْ تَسْتَشِيرَ أَهْلَ الرَّأْي** | **وتُطِيعَهُم** ) ) , ( **كالحَزامَةِ والحُزومَة** ) , | sonuncusu sabit değildir; ve ( **حَزُمَ** | **كَكَرُم** ، o hâlde o **حازِمٌ** ve **حَزِيمٌ**’dir ) yani: | | akıllı, ayırt edici, tecrübe sahibi. Ve | hadiste: ( ( **مَا رَأَيْتُ من ناقِصاتِ** | **عَقْلٍ ودِينٍ أَذْهَبَ لِلُّبّ الحازِمِ من** | **إِحْداكُنَّ** ) ) yani: işlerde ihtiraz eden, onlarda tedbir alan | erkeğin aklını daha çok giderici. | | Ezherî dedi: işlerde **الحَزمُ** alındı—ki o **بالثِّقَة** ile almaktır— | **الحَزْم**’den; o da **الحِزام** ve **الحَبْل** ile sıkıca bağlamaktır, | **المَحْزُوم**’dan sağlamlık istemek için. (çoğulu: **حَزَمَةٌ**) , | hareke ile, **كاتِبٍ** ve **كَتَبَة** gibi, | ( ve **حُزْماءُ** ) , **كَكَرِيمٍ** ve **كُرَماء** gibi. | | ( **وَحَزْمُ بن أَبِي كَعْبٍ** ) es-Sülemî, | denir ki: o, ( ( **ح ر م** ) )’de zikri geçmiş olan **حَرامُ بن أَبِي كَعْبٍ**’dır; | ve o, Muâz’ın yatsıda ona uzun tuttuğu, onun da ondan ayrıldığı kimsedir, | (sahâbîdir), Allah Teâlâ ondan razı olsun, | ondan oğlu Câbir rivayet etti. | | ( ve **حَزْمُ بن أَبِي حَزْمٍ** ) Mührân | ( **القُطَعِيُّ من تابِعِي التابِعِينَ** )’dendir, أهل | | Basra’dandır; künyesi Ebû Abdullâh’tır; o, | Süheyl’in kardeşidir; ve **القُطَعِيّ** ضمّ ile sonra فتح iledir; | rivayet olunur. | | ( ve **أبو مُحَمَّد** ) Saîd ( **بن حَزْمٍ** ) | Endelüslü, zâhirî fakih ( **ذُو التَّصانِيفِ** ) | çeşitli فنون’da; çok hıfz sahibi, vera’ sahibi, dindar, beldelerde dolaşan idi. | | Ve Endülüs’te ona nisbet eden **حَزْمِيُّون** vardır. | | ( ve **أَبُو الحَزْمِ جَهْوَرٌ : رَئيسُ قُرْطُبَةَ** ) | meşhurdur. | | ( ve **حَزْمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ** ) el-Fihrîyye | ( **أُخْتُ فاطِمَةَ : صَحابِيَّةٌ** ) onu | Saîd b. Zeyd b. Amr b. Nüfeyl ile evlendi, | ondan çocuk doğurdu. ( ve ) **حَزْمَةُ** ( **بِنْتُ العَجَّاجِ** | **الشاعِرِ** ) Ru’be’nin kız kardeşidir; onun bir zikri vardır. | | ( **وَحَزَمَهُ يَحْزِمُهُ** ) **حَزْمًا**: ( onu bağladı. ve ) | **حَزَمَ** ( **الفَرَسَ** ) **حَزْمًا**: ( onun **حِزام**’ını bağladı ) , | Lebîd dedi: | | % ( حَتَّى تَحَيَّرَت الدِّبارُ كَأَنَّها % | زَلَفٌ وَأُلْقِيَ قِتْبُها المَحْزُومُ ) % | | ( ve **أَحْزَمَهُ**: ona bir **حِزام** yaptı; ve | **تَحَزَّمَ** ve **احْتَزَمَ** etti ) : belini bir iple bağladı; | bundan hadistir: ( ( **نهى أَنْ يُصَلِّيَ** | **الرَّجُل حَتَّى يَحْتَزِم** ) ) , denir ki: | o, **شَمَّرَ** etti ve **حَزِيمَهُ**’ni bağladı; dedi ki: | % ( شَيْخٌ إِذا حُمِّلَ مَكْرُوهَةً % | شَدَّ الحَيازِيمَ لها والحَزِيمَا ) % | | ( ve **كَأَمِيرٍ**: göğüs yahut onun ortasıdır, | **كالحَيْزُومِ** ) , ve denildi ki: **الحَزِيمُ** | ve **الحَيْزُوم**: **الحِزام**’ın üzerine sıkıldığı şeydir; | kanatların başlarının, **الرُّهابَة**’nin üstünde, **الكاهِل** hizasında birleştiği yerde. Ve onun sözü: | ( **فِيهِما** ) yani: göğüs ve onun ortası mânâsında. (çoğulu: **أَحْزِمَةٌ**) , Kurâ‘dan, | ( ve **حُزُمٌ** ) iki ضمّ ile. Ve **الحَيْزُوم**’un çoğulu | **حَيازِيمُ**’dur; Ali hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: | | % ( اشْدُدْ حَيازِيمَكَ لِلْمَوْتِ % | فَإِنَّ المَوْتَ لاقِيكا ) % | | Ezherî, **الحَزِيم** ile **الحَيْزُوم** arasında ayırmayı güzel gördü, | ve dedi: Leys’ten başkası için bu farkı görmedim. Ve onların sözü: **اشْدُد** | **حَيْزُومَك** ve **حَيازِيمَكَ** bu iş için, | yani: ona yerleş; ve bu, | iş için sıvanmaya ve ona hazırlanmağa bir kinayedir. | | ( ve **الحُزْمَةُ** , ضمّ ile: **ما حُزِمَ** ) yani: | bağlanan; ve çoğulu **حُزُم**’dur. | | ( ve ) **حُزْمَةُ**: ( Üseylim b. | el-Ahnef’in atıdır. ve ) ayrıca: ( | Hanzala b. Fâtik’in atıdır ) el-Esedî; ona dair şöyle der: | % ( أَعْدَدْتُ حُزْمَةَ وهْيَ مُقْربَةٌ % | تُقْفَى بِقُوتِ عِيالِنا وتُصانُ ) % | | | İbn Berrî, İbn el-Kelbî’den: onu, ilmi olan birinin hattıyla, | **الحاء**’ın فتح’ı ile ضبط edilmiş bulduğunu söyledi; ve ona ayrıca şu beyti okudu: | % ( جَزَتْنِي أَمْسِ حَزْمَةُ سَعْيَ صِدْقٍ % | وما أَقْفَيْتُها دُونَ العِيالِ ) % | | ( ve **المِحْزَمُ والمِحْزَمَةُ** ) ve **الحِزامُ** | ve **الحِزامَةُ** , ( **كَمِنْبَرٍ وَمِكْنَسَةٍ وَكِتابٍ** | **وكِتابَةٍ : ما حُزِمَ به** ) , ve | **المِحْزَمَة**’nin çoğulu **المَحازم**’dir; ve **الحِزام**’ın (çoğulu) | ( **حُزُمٌ** ) iki ضمّ ile. | | ( ve **الحَيْزُومُ**: sırt ve karınla çevrelenen şeydir, yahut ) o ( **ضِلَعُ الفُؤادِ**’dır. ve ) | denildi ki: o ( boğazı, göğüs tarafından kuşatan şeydir ) ve onlar iki **حَيزُومانِ**’dır; | Sa‘leb şu beyti okudu: | % ( يُدافِعُ حَيْزُومَيْه سُخْنُ صَرِيحِها % | وحَلْقًا تَراه للثُّمالَةِ مُقْنَعَا ) % | | ( ve ) **الحَيْزُوم**: ( yerin kalın olanıdır ) , | onu İbn Berrî, el-Yezîdî’den nakletti. ( ve ) adlandırdı |

الأَخْطَلُ: **الحَزْمَ** yerden **حَيْزُوما**(dır); o da (**المُرْتَفِعُ**) (olan)dır. Şöyle dedi:
% ( فَظَلَّ بحَيْزُومٍ يَفُلُّ نُسُورَهُ %
ويُوجِعُها صَوّانُه وأَعابِلُه ) %

(**كالأَحْزَمِ والحَزْمِ**) (gibi). Ya‘kūb, **حَزْم**’ın **مِيم**’inin **حَزْنٍ**’ın **نُون**’undan bedel olduğunu iddia etti; **الأَحْزَم**’ın şahidi:
% ( تاللهِ لَوْلاَ قُرْزُلٌ إِذْ نَجَا %
لَكانَ مَأْوَى خَدِّكَ الأَحْزَمَا ) %

Ve denildi ki: yerden **الحَزْم**: yerin **نَجَوات**’ından ve **الظُّهور**’undan selin (önüne) **احْتَزَم** ettiği şeydir. Ve denildi ki: yerden kalınlaşan şeydir; taşları çoğalmıştır; onun taşları, **الأَكَمَة**’nin taşından daha kalın, daha kaba ve daha serttir; ancak sırtı geniş, uzundur; iki ve üç fersah, ve bundan aşağısı boyunca uzanır; develer ona, kendisi için bir **طَرِيقٍ** içinde olmadıkça çıkmaz.

Ve cem‘i **حُزُومٌ**’dur. Lebîd dedi:

% ( فَكَأَنَّ ظُعْنَ الحَيِّ لمّا أَشْرَفَتْ %
في الآلِ وارْتَفَعَت بِهِنَّ حُزُومُ ) %
% ( نَخْلٌ كَوارعُ في خَلِيجِ مُحَلِّمٍ %
حَمَلَتْ فَمِنْها مُوَقَرٌ مَكْمُومُ ) %

(و) **حَيْزُوم**: (**فَرَسُ جِبْرِيلَ عليه السَّلامُ**)’dır; Mûsâ’ya gelip gitmesi için onun üzerine bindi; bunu el-Begavî, **( ( طه ) )** esnasında tahrîr etti; ayrıca **الميم** yerine **النون** ile de rivayet olunur. el-Beyhakî, Hârice b. İbrâhîm’den, babasından rivayet etti: o, & şöyle dedi: Cibrîl’e: **( ( مَنْ قال مِنَ الملائكةِ يَوْمَ بَدْرٍ : أَقْدِم حَيْزُوم ؟ فقال : ما كُلّ أَهْلِ السَّماءِ أَعْرِفُ ) )**; **شَرْحِ المَواهِب**’de böyledir.

(و) **الصّحاح**’ta: **الحَزَمُ** **الهَضَمِ**’in zıddıdır; ve (**الأَحْزَمُ**) atlardan (**الأَهْضَمِ**’in zıddı)dır; ve **الأَحْزَم** develerden (**العَظِيمُ الحَيْزُومِ**) (olan)dır. **التَّهْذِيب**’de: **عَظِيمُ مَوْضِعُ الحِزام** (olan)dır. Ondandır: el-Huss’un kızının babasına sözü: **اشْتَرِهْ أَحْزَمَ أَرْقَبِ**.

| | ( و ) **الأَحْزَمُ**: (**فَرَسُ نُبَيْشَةَ السُّلَمِيّ**)’dir. | |
| | ( و ) **أَحْزَمُ** (**بنُ ذُهْلٍ**), **سامَةَ بنِ لُؤَيٍّ**’in nesebinde; onun neslindendir: Basra kadısı **عَبّادُ بنُ مَنْصُورٍ**, ve eşraftan biri **عَبْدُ اللهِ ذُو الرُّمْحَيْنِ**; o, **عَبدُ اللهِ بن نعام**’dır. **التَّبْصِير**’de: **عَبْدُ الله بن ذِي الرُّمْحَيْنِ**. | |
| | (**واحْزَوْزَمَ : اجْتَمَعَ واكْتَنَزَ**)dır; o, **الحَزْمِ**’dendir; **اعْشَوْشَبَ**’ın **العُشْبِ**’den (olması) gibi. (و) **احْزَوْزَم** (**المَكانُ : غَلُظَ**)dır; ve denildi ki: yükseldi. (و) **احْزَوْزَم** (**الرَّجُلُ : بَطُنَ**)dır; yani: **بَطِينًا** oldu (**وَلَمْ يَمْتَلِئْ**). | |
| | ( و ) İbn Berrî dedi: **الحَزَمُ**, harekeli olarak: göğüste gırtlak tıkanmasına benzer (şey)dir; ve ( **حَزِمَ ، كَفَرِحَ** ) **حَزَمًا**: (**غُصَّ في صَدْرِه**) (demektir). | |
| | (**الحُزُمَّةُ ، بِضَمَّتَيْن وشَدِّ المِيمِ : القَصِيرُ**) erkeklerden (olan)dır. | |
| | (**الأَحْزامُ : الأَحْزابُ**)dır; **الميم** **الباء**’dan bedeldir. | |
| | | (**وحَزْمَى واللهِ**) **سَكْرَى** gibi: (**كَأَما واللهِ**) (demektir); ve **( ( ح ر م ) )**’de de geçmişti. | |
| | (**الإِمامُ أبو بَكْرٍ محمَّدُ بنُ**) ) Ebû Osmân (**مُوسَى**) b. Osmân (**الحازِميُّ**), hâfız, nesep âlimi, (**ذُو التَّصانِيفِ**); beş yüz seksen dört senesinde, otuz beş yaş üzerinde iken öldü; ez-Zehebî söyledi. | |
| | ( و ) Ebû Nasr (**أَحْمَدُ بنُ مُحَمَّد بن إِبْراهيم بن حازِم الحازِمِيّ**) el-Buhârî, müezzin: (**مُحَدِّث**)tir; hacı olarak Bağdat’a geldi; orada İshâk b. Ahmed b. Halef el-Ezdî ve başkasından rivayet etti; ondan, emir şeyhi Ebû’l-Kâsım et-Tenûhî işitti. İbnü’l-Esîr dedi: sika; üç yüz yetmiş üç senesinde vefat etti. | |
| | (**وحازِمُ بنُ أبِي حازِمٍ**) el-Ahmesî el-Bahalî, zikri gelecek olan Kays’ın kardeşidir; Nebî &’in hayatında Müslüman oldular. Ebû Hâzim’in adı **عَوْفُ بن الحارِثِ**’tir; ve **عَبْد عَوْفٍ** denilir; onun sohbeti vardır; ondan oğlu Kays rivayet etti. (و) **حازِمُ** (**بنُ حَرْمَلَةَ**) el-Gıfârî; ondan, mevlâsı Ebû Zeyneb’den, **( ( لا حول ولا قُوّة إِلاّ بالله ) )** hakkında rivayet olunur. (و) **حازِمُ** (**ابنُ حِزامٍ**) ondan oğlu Şebîb rivayet eder. (**وآخَرُ غَيْرُ مَنْسُوبٍ**) (olan) bir başkası: onun için, fıtır zekâtında rivayet olunur: (**صَحابِيُّونَ**)dır; Allah Teâlâ onlardan razı olsun. | |
| | (**وقَيْسُ بن أبِي حازِمٍ**) Avf b. el-Hâris el-Becelî el-Ahmesî el-Kûfî; künyesi Ebû Bekr’dir; ve Ebû Abdullâh denildi. (**تابِعِيٌّ**)dir. On kişiden rivayet etti; ondan İsmâîl b. Ebî Hâlid, Ebû İshâk es-Sebî‘î ve Simâk b. Harb rivayet etti. Doksan sekiz senesinde öldü denildi; ve seksen dört senesinde denildi; ve seksen altı senesinde denildi. (**كادَ يُدْرِكُ**) Nebî’yi &; çünkü o, kardeşi gibi, onun & hayatında Müslüman oldular; ona biat etmek için Medine’ye geldi; Nebî & vefat etti; böylece Ebû Bekr’e, Allah Teâlâ ondan razı olsun, biat etti. Bunu İbn Hibbân söyledi. | |
| | (**والضَّحَّاك بنُ عُثْمانَ**) b. Abdullâh b. Hâlid b. Hızâm b. Huveylid b. Esed el-Medenî; Şurahbîl b. Sa‘d’dan, Nâfi‘den ve el-Makburî’den (rivayet eder); ondan oğlu Muhammed ve İbn Vehb (rivayet etti). İbn Ma‘în onu sika saydı; Ebû Zur‘a dedi: kuvvetli değildir. Yüz elli üç senesinde öldü; ondan, torunu ed-Dahhâk b. Osmân işitti; ez-Zehebî’nin **الكاشِف**’inde böyledir. Dedim: el-Vâkıdî dedi: **أَحْمَدُ بنُ محمّد بنِ الضَّحَّاك بنِ عُثْمانَ بنِ الضَّحّاك**: beş kişinin beşincisi; onlarla oturdum ve onlar benimle oturdular.

| bir **طَلَبٍ** üzere; yani onlar şeyhlerden ve talebelerden bir topluluktur; onu es-Sehâvî, **الضوء اللامع**’da kendi tercemesini zikrederken nakletti. (Ve) Ebû İshâk (**إِبْراهِيمُ بنُ المُنْذِرِ**) b. Abdullâh b. el-Münzir b. el-Muğîra b. Abdullâh b. **حِزامٍ** el-Medenî (Buhârî’nin şeyhi) ve İbn Mâce; İbn Uyeyne ve Enes b. İyâz’dan rivayet etti; ondan İmrân b. Mûsâ el-Cürcânî, Sa‘leb ve Muhammed b. İbrâhîm el-Bûşencî rivayet etti; sâdıktır; iki yüz otuz iki yılında vefat etti. (Ve Ebû Bekr b. Şeybe), o (**عَبْدُ الرَّحْمنِ بنُ عَبْدِ المَلِكِ**) b. Şeybe el-Medenî’dir; Hüşeym, el-Velîd b. Müslim ve İbn Ebî Fedek’ten (rivayet etti); sâdıktır. (**الحِزامِيُّونَ**), kesre ile: muhaddislerdir; hepsi **حِزامِ بن خُوَيْلِدٍ**’in evlâdındandır; ancak sonuncu müstesna, çünkü o Benî **حِزامِ بن خُوَيْلد**’in mevlâsıdır; bunu bil. | | | (**والعَلاّمَةُ**) örnek alınan (**عِمادُ الدِّينِ الحَزَّامِيُّ**) el-Vâsıtî, (fetha ve şedde ile), (müteahhir) bir muhaddistir; onu ez-Zehebî zikretti. | | (**وكَكِتابٍ**) Ebû Hâlid (**حَكِيمُ بنُ حِزام**) b. Huveylid b. Esed el-Kureşî (sahâbî); Kâbe’de doğdu; **المُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهم**’dandı; sonra İslâmı güzelleşti; (o) ittifakla sahâbîdir. (Ve) (**أَبُوهُ**) Hızâm b. Huveylid ise Huveylid kızı Hadîce’nin kardeşidir; onu sahâbî sayan yanılmıştır. (Ve oğlu Hızâm), babasından; ondan Atâ rivayet etti. İbn Hibbân dedi ki: Hızâm b. Hakîm ed-Dımaşkî Ebû Hureyre’den rivayet eder; ondan Yezîd b. Vâkıd ve el-Alâ b. el-Hâris (rivayet eder). Ve üçüncü tabakada Şam ehlinden Hızâm b. Hakîm’i zikretti; Mekhûl’den rivayet etti; ondan | | Yezîd b. Vâkıd (rivayet etti). (Ve Hızâm b. Derrâc), Ömer ve Ali’den; Mekke yolunda ikisiyle karşılaştı; ondan ez-Zührî rivayet etti; bunu İbn Hibbân söyledi. Hâfız dedi ki: râ ile de rivayet olunur: (iki tâbiî) iki sika. (Ve) Hızâm (İbn Hişâm) b. Hubeyş el-Huzâ‘î, er-Rakam ehlindendir; (er-Rakam) bâdiyede bir yerdir; babasından, Hubeyş b. Hâlid’den Ümm Ma‘bed kıssasını rivayet eder. Zikredilen Hubeyş’in sohbeti vardır; Hızâm’dan Hâşim [b. el-Kâsım] ve Muhriz b. el-Mehdî Ebû Mekrem rivayet etti. (Ve) Hızâm (b. İsmâ‘îl) ve Ebû İmrân (**مُوسَى بنُ حِزامٍ التِّرْمِذِيّ**), Belh’e yerleşmiş; Hüseyin el-Ca‘fî ve İbn Üsâme’den; ondan el-Buhârî, et-Tirmizî, en-Nesâî ve İbn Ebî Dâvûd (rivayet etti); sika, âbid, sünnete davet edici: (muhaddislerdir). | | | (**وَكَسَفِينَةٍ : حَزِيمَةُ بنُ حَرْبِ**) b. Alî b. Mâlik b. Sa‘d b. Nezîr, (Becîle’dedir). (Ve) Hazîme (b. Hayyân, Benî Sâme b. Lüeyy’dedir); onun soyundan Bişr b. Abdülmelik b. Bişr b. Serbâl b. Hazîme; onun bir zikri vardır. (Ve) Hazîme (b. Nehd, Kudâ‘a’dadır). Ve ez-Zübeyr b. Hazîme ile Vüheyre b. Hazîme (rivayet ettiler); birincisi Muhammed b. Kays el-Esedî’den, ikincisi er-Rebî‘ b. Huseym’den. (Ve Ebû Hazîme, Sa‘d b. Ubâde’nin dedesidir), Hazrec’in seyyidi. | | (**والحَزِيمَتانِ والزَّبِينَتان**) : iki kabiledir (Bâhile b. Amr b. Sa‘lebe’dendir); (ikisi Hazîme ve Zebîne’dir); cem‘i: Hazâim ve Zebâin. Ebû Ma‘dân el-Bâhilî dedi ki: | % (جاء الحَزائمُ والزَّبائنُ دُلْدُلاً % | لا سابِقِينَ ولا مع القُطّانِ) % | | % (فَعَجِبْت من عَوْفٍ وماذا كُلِّفَتْ % | وَتَجِيءُ عَوْفٌ آخِرَ الرُّكْبانِ) % | | [ ] Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir: **الحُزَمُ** ve **الحُزَّمُ** ve **الأَحْزامُ** ve **حُزّام**; **صُرَد** ve **سُكَّر** ve **أَنْصار** ve **رُمّان** gibi: **حازِمٍ**’in cem‘leridir; şu mânâda: akıllı, tecrübeli, dirayet sahibi. | | Meselde: ((**قَدْ أَحْزِمُ لَوْ أَعْزِمُ**)) yani: ben hazmi bilirim de onun üzerine yürümem. | | Onu İbn Berrî nakletti. | | İbn Kesve dedi ki: onların mesellerindendir: ((**إِنّ الوَحَا من طَعامِ الحَزَمَة**)) toplanıp sıkı durmaya teşvik sırasında ve sıkı duran kimseyi övmede darb-ı mesel yapılır. | | **الحَزْمَةُ**: **الحَزْمُ**’dür. Ve denilir: işinde **تَحَزَّمْ**, yani: onu hazm ve sağlamlık ile karşıla. | | **حِزامُ الدَّابَّةِ** mâlûmdur; ondan onların sözü: ((**جاوَزَ الحِزامُ الطُّبْيَيْنِ**)). | | **الحَزّام**, **شَدّادٍ** gibi; Mâverâünnehir’de kâğıdı bağlayan kimse içindir. Ve bununla Ebû Ahmed Muhammed b. Ahmed b. Alî b. el-Hasen el-Mervezî **الحَزّام** meşhur oldu; Semerkand’da oturdu; sonra İsbîcâb’a intikal etti ve orada oturdu; ve hadis rivayet etti. | | Hazîme b. Şecere, **كَسَفِينَة** gibi; Osman b. Süveyd’den; ondan Seyf (rivayet etti). | | Kays Aylân’da Hazîme b. Rızâm b. Mâzin: bir batındır. | | Ebû’l-Hazm Halef b. Îsâ b. Sa‘îd b. Ebî Dirhem el-Veşkî; Veşka kadısı idi; bir rıhlesi vardı, onda İbn Reşîk’i ve başkasını dinledi. | | Ebû’l-Hazm Cehver b. İbrâhîm et-Tücîbî, kıraat ehli, lugavî, muhaddis; Mekke’de el-Hüseyn b. Alî et-Taberî’yi dinledi. |

| | Ve **أبو الحَزْمِ** **خَلَفُ بنُ مُحَمَّد** **السَّرَقُسْطِيّ**: **أبي عَلِيّ** **الصَّدَفِيّ**’nin şeyhlerindendir. | | Ve **الحَزْمُ** (fetih ile): Mekke’de, **خَطْمِ الحَجُونِ**’un karşısında, Irak yolundan sola meyleden bir yerdir. Arapların birkaç **حُزُومٌ**’u vardır; onlardan: **حَزْمُ الأَنْعَمَيْن**. **المَرّار بن سَعِيد** dedi ki: | % ( **بِحَزْمِ الأَنْعَمَيْن** لَهُنَّ حادٍ % | مُعَرٍّ ساقَهُ غَرِدٌ نَسُولُ ) % | | Ve **حَزْمُ خَزازَى**: **مَنْعِج** ile **عاقِل** arasında bir küçük dağdır; **حِمَى ضَرِيَّة**’nin hizasındadır. **ابنُ الرِّقاع** dedi ki: | % ( فَقُلْتُ لها أَنَّى اهْتَدَيْتِ ودُونَنا % | دُلُوكٌ وَأَشْرافُ الجِبالِ القَواهِرُ ) % | % ( وجَيْحانُ جَيْحانُ الجُيوشِ وآلِسٌ % | وَحَزْمُ خَزازَى والشُّعُوب القَواسِرُ ) % | | | Ve **حَزْمُ جِدِيد**; onu **المَرّار** da zikretti; şöyle dedi: | % ( تَقُولُ صِحابِي إِذْ نَظَرْتُ صَبابَةً % | بِحَزْمِ جَدِيدٍ ما لِطَرْفِكَ يَطْمَحُ ) % | | Ve **حَزْما شَعَبْعَب**: **بَنِي قُشَيْرٍ** diyarında. | | Ve **حَيْزُمٌ** (vavın hazfiyle): **جِبْرِيل**’in (aleyhi’s-selâm) atı için **حَيْزُوم**’da bir lugattır; şöyle de rivayet edilmiştir: ( ( **أَقْدِمْ حَيْزُمُ** ) ) Bunu **أبو حَيَّانَ** **الارْتِشاف**’ta ve **شَرْحِ التَّسْهِيل**’de zikretti. | | Ve **حَزَمَةُ** (harekeli): Arap süvarilerinden bir süvarinin adıdır. | | Ve **حَزْمُ بنُ زَيْدِ بن لَوْذان**: Ensar içinde bir batındır; iki oğlu **عَمْرو** ve **عُمارة**’nin sohbeti vardır; ve bu **عَمْرو**’nun oğlu **محمّد** ile **عبدُ الله**—**أَبِي بَكْرِ بن محمّد بن عمرو**’nun iki oğlu—onlardan **مالِكٌ** hadis rivayet etti. |

| | Ve **أبو الطاهِر عَبْدُ المَلِك بن محمّد ابن أبي بَكْرِ بن مُحَمّد بن عَمْرٍ** ve **الحَزْمِيّ**: amcası **عَبْدِ الله بن أبي بَكْر**’den rivayet etti; ondan da **ابنُ وَهْبٍ** (rivayet etti). Onu **الدارقُطْنِي** zikretti. | | Ve denilir ki: **أَخَذَ حِزامَ الطَّرِيقِ**; yani onun ortasını ve ana yolunu (aldı); bu mecazdır. Ve **أبو حازِمٍ البَياضِيّ** onların mevlâsıdır; onun sohbeti hakkında ihtilaf edilmiştir. Ve **أبو حازِمٍ الأَعْرَج المَدَنِيّ**: adı **سَلَمَةُ بن دِينارٍ**’dır; tâbiîdir. Ve **أبو حازِمٍ التَّمّارُ الغِفارِيُّ**: adı **عبدُ اللهِ بنُ جابِرٍ**’dir; **البَياضِيّ**’den rivayet etti. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَزَمَهُ
1 حَزَمَهُ حزام حزم حزمه حزمة , (S, Msb, K,) aor. حَزِمَ , (K,) inf. n. حَزْمٌ, (S,) He bound it, or tied it; (S, K;) namely, a thing: (S:) or he made it a حُزْمَة [q. v.]. (Msb.) ― -b2- حَزَمَ الدَّابَّةَ (S, Msb) or الفَرَسَ, (K,) aor. as above, (Msb,) and so the inf. n., (Mgh, Msb,) He bound the beast [or horse] with the حِزَام [or girth]; (T, * S, * Mgh, * Msb;) and with a rope; (T, TA;) or he bound the حِزَام of the [beast or] horse. (K.) ― -b3- [And hence,] حَزَمَ رَأْيَهُ, [aor. and] inf. n. as above, (assumed tropical:) He made his judgment, opinion, or counsel, firm, or sound. (Msb.) It is said in a prov., قَدْ أَحْزِمُ لَوْ أَعْزِمُ [Certainly I make firm my determination if I determine upon doing a thing]; meaning I know الحَزْم [i. e. prudence, or discretion, and precaution], though I do not practise it. (IB, TA. [See also Freytag's Arab. Prov. ii. 262.]) -A2- [Hence, also,] حَزُمَ, (S, K,) aor. حَزُمَ , (K,) inf. n. حَزَامَةٌ (S, K *) and حُزُومَةٌ, (K, * TK,) but this latter is not of established authority, (TA,) and حَزْمٌ, (CK, * TK, [or this is probably a simple subst. in relation to حَزُمَ,]) He possessed the quality of حَزْم [explained below, as meaning prudence, or discretion, &c.]. (S, K.) -A3- حَزِمَ, aor. حَزَمَ , inf. n. حَزَمٌ, (S, K,) He was, or became, choked, (K,) or he had what resembled a choking, (S,) in his chest. (S, K.)

احزمهُ
4 احزمهُ احزمه احزمة أحزم أحزمه أحزمة حزام حزم He made for him, or put to him, [namely, a horse, as is implied in the K,] a حِزَام [or girth]. (K.)

تحزّم
5 تحزّم حزم تحزم and ↓ احتزم, (S, K,) [said of a horse, as is implied in the K, and of a man,] He became furnished with a حِزَام [i. e. girth, or girdle]: (K:) [or, said of a man, he became girt; or he girded himself;] or i. q. تَلَبَّبَ, meaning he bound his waist with a rope [or girdle]. (S.) It is said in a trad., ↓ نَهَى أَنْ يُصَلِّىَ الرَّجُلُ حَتَّى يَحْتَزِمَ [He forbade that the man should pray unless he were girt, or unless he girded himself]. (TA.) -A2- تحزّم فِى أَمْرِهِ He acted with prudence, or discretion, and precaution, in his affair, or case. (TA.)

احتزم
8 احتزم احتزم أحتزم ٱحتزم : see 5, in two places: ― -b2- and see حَزْمٌ. ― -b3- Also It was, or became, inwrapped. (Ham p. 614.)

اِحْزَوْزَمَ
12 اِحْزَوْزَمَ احزوزم , (K,) from الحَزْمُ; like اِعْشَوْشَبَ, from العُشْبُ; (TA;) It (a place) was, or became, rough, or rugged: (K:) or elevated. (TA.) ― -b2- It was, or became, collected together, and compacted, or compact. (K.) ― -b3- He (a man) was, or became, big, or large, in the belly, without being full. (K, TA.)

حَزْمٌ
حَزْمٌ حزام حزم حزمة [Prudence, or discretion, and precaution;] sound management of one's affair or case, (S, K,) and taking the sure course therein, (T, S, K,) and precaution, that it may not become beyond the power of management: (TA:) said in a trad. to consist in evil opinion: and in another, in the asking counsel of people of judgment and obeying them: (TA:) or good judgment: (Mgh:) or strength, [or firmness of mind or of judgment, (see حَازِمٌ,)] and sound management: (Ham p. 33:) the first part thereof said by Aktham Ibn-Seyfee to be consultation: (Ham ibid:) from the same word as signifying the act of “ binding the حِزَام, ” (Mgh,) or from this word as signifying the act of “ binding with the حزام, ” and “ with the rope: ” (T, TA:) and ↓ حَزْمَةٌ signifies the same; as in the saying, اـِنَّ الوَحَآءَ مِنْ طَعَامِ الحَزْمَهِ [Verily quickness is of the food of prudence, &c.], a prov., mentioned by Ibn-Kethweh, alluding to people's collecting themselves together and aiding one another, when they act with quickness, or sharpness, and vigour; and said in praise of him who thus acts. (TA.) You say, أَخَذَ بَالحَزْمِ (TA) and [sometimes] فِى الحَزْمِ (K in art. حوط) [He took the course prescribed by prudence, discretion, precaution, or good judgment; he used precaution: and, like أَخَذَ بِالثِّقَةِ, he took the sure course in his affair]. -A2- Elevated ground; as also ↓ أَحْزَمُ and ↓ حَيْزُومٌ: (K:) or this last signifies rough, or rugged, ground: (Yz, IB, K:) and حَزْمٌ is [ground] more elevated than what is termed حَزْنٌ: (S:) or more rough, or rugged, than what is termed حزْنٌ: (Ham p. 45:) or elevated ground, or rugged and elevated ground, that is girt (↓ اِحْتَزَامَ) by a torrent: or rugged ground, having many stones, which are more rugged and rough and scabrous than those of the أَكَمَة, but the top of which is broad and long, extending to the length of two leagues, and three, and less than that, which the camels do not ascend except by a road that it has: accord. to Yaakoob, the م is a substitute for the ن of حَزْنٌ: pl. حُزُومٌ. (TA.)

حَزَمٌ
حَزَمٌ حزام حزم حزمة [in a horse (see أَحْزَمُ)] Largeness, or fulness, of the sides, or of the sides and belly and flank; contr. of هَضَمٌ. (S.)

حَزْمَةٌ
حَزْمَةٌ حزام حزم حزمه حزمة : see حَزْمٌ.

حُزْمَةٌ
حُزْمَةٌ حزام حزم حزمه حزمة A bundle, or what is bound round, (K, TA,) of firewood &c.: (S:) pl. حُزَمٌ. (Msb, TA.)

حَزْمَى وَاللّٰهِ
حَزْمَى وَاللّٰهِ ذ i. q. أَمَا وَاللّٰهِ; (K;) as also حَرْمَى وَاللّٰهِ [q. v.]. (K in art. حرم.)

حُزُمَّةٌ
حُزُمَّةٌ حزام حزم حزمه حزمة Short; (K;) applied to a man. (TA.)

حِزَامٌ
حِزَامٌ حزام [The girth of a horse and the like; and the girdle of a man;] the thing with which one girths, or girds; as also ↓ حِزَامَةٌ and ↓ مِحْزَمٌ and ↓ مِحْزَمَةٌ: (K:) pl. حُزُمٌ, (Msb, K, TA, [in the CK حُزْمٌ,]) i. e., pl. of حِزَامٌ, (Msb, TA,) [and أَحْزِمَةٌ is pl. of pauc. of the same:] the pl. of مِحْزَمَةٌ [and مِحْزَمٌ] is مَحَازِمُ. (TA.) [J says,] The حِزَام of the beast is well known: and hence the saying, جَاوَزَ الحِزَامُ الطُّبْيَيْنِ [The girth passed beyond the two teats]; (S;) meaning (assumed tropical:) the affair, or case, became distressing, and formidable. (K in art. طبى.) ― -b2- Hence, also, The حِزَام [or swaddling-band] of a child in his cradle. (S.) ― -b3- [And hence, also,] أَخَذَ حِزَامَ الطَّرِيقِ (tropical:) He took the middle, and main part, or beaten track, of the road. (TA.)

حَزِيمٌ
حَزِيمٌ حزيم : see حَازِمٌ: -A2- and see also حَيْزُومٌ, in two places.

حِزَامَةٌ
حِزَامَةٌ حزام حزامه حزامة : see حِزَامٌ.

حَزَّامٌ
حَزَّامٌ حزام A binder of paper into bundles: in [the dial. of] Mل-warل-en-Nahr. (TA.)

حَازِمٌ
حَازِمٌ حازم (S, K) and ↓ حَزِيمٌ (K) Possessing the quality of حَزْم [explained above, as meaning prudence, or discretion, and precaution; or good judgment; &c.]: or intelligent; discriminating, or discerning; possessing firmness, or soundness, of judgment, or knowledge, and skill in affairs, or experience and good judgment; using precaution in affairs: (TA:) pl. (of the former, TA) حَزَمَةٌ (K, TA [in the CK, erroneously, حَزْمَةٌ]) and حُزَمٌ and حُزَّمٌ and حُزَّامٌ and [of pauc.] أَحْزَامٌ; (TA;) and (of حَزِيمٌ, TA) حُزَمَآءُ. (K.)

حَيْزُومٌ
حَيْزُومٌ حيزوم and ↓ حَزِيمٌ The breast, or chest: (K:) or the middle thereof; (S, K;) and the part which the حِزَام [i. e. girth or girdle] embraces, (S, TA,) where the heads of the جَوَانِح [or ribs of the breast] meet, above the lower extremity of the sternum, opposite the كَاهِل [or uppermost third portion of the backbone]: (TA:) the part of the breast which is the place of the حِزَام: (Ham p. 704, in explanation of the latter word:) and the former word, the part that surrounds the back and the belly: or the ribs of [the part where lies] the heart: and the part of the side of the breast on the right and left of the حُلْقُوم [or windpipe]; (K;) the two parts thus described being called حَيْزُومَانِ: (TA:) pl. of the former حَيَازِيمُ; (TA;) and of the latter أَحْزِمَةٌ [a pl. of pauc.] (Kr, K) and حُزُمٌ [a pl. of mult.]. (K.) One says, اُشْدُدْ حَيْزُومَكَ لِهٰذَا الأَمْرِ, and حَيَازِيمَكَ, i. e. (assumed tropical:) Dispose and subject thyself to this affair, or case; meaning prepare thyself for it: and ↓ شّدَّ حَزِيمَهُ [(assumed tropical:) He disposed and subjected, or prepared, himself]: (TA:) or شَدُّ الحَيَازِيمِ is an expression denoting, by way of similitude, patient endurance of that which has befallen one. (Ham p. 163.) ― -b2- And the former, (assumed tropical:) The breast [or bows] of a ship or boat. (MA.) -A2- حَيْزُومُ [so in my copies of the S, imperfectly decl., app. regarded as of foreign origin, (not الحَيْزُومُ as is implied in the K,)] the name of One of the horses of the angels; (S;) the horse of Gabriel: (K:) accord. to some, [حيزون,] with ن in the place of the م. (TA.) -A3- See also حَزٌمٌ.

أَحْزَمُ
أَحْزَمُ ذ [More, and most, prudent, discrete, or cautious]. Hence the prov., أَحْزَمُ مِنْ حِرْبَآءٍ [More prudent, or cautious, than a chameleon]. (Meyd. [See Freytag's Arab. Prov. i. 399.]) -A2- Also, applied to a horse, (S,) Large, or full, in the sides, or in the sides and belly and flank; contr. of أَهْضَمُ. (S, K.) ― -b2- And, applied to a camel, (TA,) Large in the حَيْزُوم: (K:) or large in the place of the حِزَام [or girth]. (T, TA.) ― -b3- See also حَزْمٌ.

أَحْزَامٌ
أَحْزَامٌ ذ i. q. أَحْزَابٌ [pl. of حِزْبٌ]: (K:) the م is a substitute for the ب. (TA.)

مَحْزِمٌ
مَحْزِمٌ محزم , of a beast, The part upon which lies the حِزَام [or girth]. (S.)

مِحْزَمٌ
مِحْزَمٌ محزم : see حِزَامٌ.

مَحْزَمَةٌ
مَحْزَمَةٌ محزم محزمه محزمة : see حِزَامٌ.

##### Türkçe

**حَزَمَهُ**
1 **حَزَمَهُ** حزام حزم حزمه حزمة , (S, Msb, K,) muzâri‘i **حَزِمَ** , (K,) mastar ismi **حَزْمٌ**, (S,) Onu bağladı, yahut bağlayıp düğümledi; (S, K;) yani bir şeyi: (S:) yahut onu bir **حُزْمَة** [bk. o] yaptı. (Msb.) ― -b2- **حَزَمَ الدَّابَّةَ** (S, Msb) yahut **الفَرَسَ**, (K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb,) mastar ismi de öyle, (Mgh, Msb,) Hayvanı [yahut atı] **حِزَام** [yahut kuşak/kolan] ile bağladı; (T, * S, * Mgh, * Msb;) ve bir ip ile; (T, TA;) yahut [hayvanın yahut] atın **حِزَام**’ını bağladı. (K.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **حَزَمَ رَأْيَهُ**, [muzâri‘i ve] mastar ismi yukarıdaki gibi, (mecaz kabul edilerek:) Hükmünü, görüşünü yahut öğüdünü sağlam, yahut sahih kıldı. (Msb.) Bir meselde şöyle denir: **قَدْ أَحْزِمُ لَوْ أَعْزِمُ** [Şüphesiz ben, bir şeyi yapmaya azmedersem, azmimi sağlamlaştırırım]; mânâsı: Ben **الحَزْم**’i [yani tedbir, yahut basiret, ve ihtiyatı] bilirim; her ne kadar onu uygulamasam da. (IB, TA. [Ayrıca Freytag's Arab. Prov. ii. 262’ye de bak.]) -A2- [Bundan dolayı, ayrıca,] **حَزُمَ**, (S, K,) muzâri‘i **حَزُمَ** , (K,) mastar ismi **حَزَامَةٌ** (S, K *) ve **حُزُومَةٌ**, (K, * TK,) fakat bu sonuncusu sabit otoriteden değildir, (TA,) ve **حَزْمٌ**, (CK, * TK, [yahut bu muhtemelen **حَزُمَ** ile ilişkili basit bir isimdir,]) **حَزْم** niteliğine sahip oldu [aşağıda, tedbir, yahut basiret, vb. mânâsıyla açıklanacaktır]. (S, K.) -A3- **حَزِمَ**, muzâri‘i **حَزَمَ** , mastar ismi **حَزَمٌ**, (S, K,) Göğsünde boğulur gibi oldu, (K,) yahut boğulmaya benzer bir hâli oldu. (S, K.)

**احزمهُ**
4 **احزمهُ** احزمه احزمة أحزم أحزمه أحزمة حزام حزم Ona, yahut ona taktı, [K’da ima edildiği üzere, yani bir ata,] bir **حِزَام** [yahut kuşak/kolan]. (K.)

**تحزّم**
5 **تحزّم** حزم تحزم ve ↓ **احتزم**, (S, K,) [K’da ima edildiği üzere bir at hakkında, ve bir adam hakkında,] bir **حِزَام** [yani kolan, yahut kuşak] ile donanmış oldu: (K:) [yahut adam hakkında: kuşanmış oldu; yahut kendini kuşattı;] yahut **تَلَبَّبَ** ile aynı mânâdadır; yani belini bir ip [yahut kuşak] ile bağladı. (S.) Bir hadiste şöyle denir: ↓ **نَهَى أَنْ يُصَلِّىَ الرَّجُلُ حَتَّى يَحْتَزِمَ** [Adamın kuşanmadıkça, yahut kendini kuşatmadıkça namaz kılmasını yasakladı]. (TA.) -A2- **تحزّم فِى أَمْرِهِ** İşinde, yahut durumunda, tedbirle, yahut basiretle, ve ihtiyatla davrandı. (TA.)

**احتزم**
8 **احتزم** احتزم أحتزم ٱحتزم : 5’e iki yerde bak: ― -b2- ve **حَزْمٌ**’e de bak. ― -b3- Ayrıca: Sarılmış, yahut sarınmış oldu. (Ham p. 614.)

**اِحْزَوْزَمَ**
12 **اِحْزَوْزَمَ** احزوزم , (K,) **الحَزْمُ**’dan; **اِعْشَوْشَبَ** gibi, **العُشْبُ**’dan; (TA;) O (bir yer) engebeli, yahut sarp oldu: (K:) yahut yükseldi. (TA.) ― -b2- Toplanmış oldu ve sıkıştırılmış oldu, yahut sıkı/kompakt oldu. (K.) ― -b3- O (bir adam) karnında, tok olmaksızın, iri, yahut büyük oldu. (K, TA.)

**حَزْمٌ**
**حَزْمٌ** حزام حزم حزمة [Tedbir, yahut basiret, ve ihtiyat;] kişinin işini yahut durumunu sağlam yönetme, (S, K,) ve onda emin yolu tutma, (T, S, K,) ve ihtiyat; ta ki yönetme gücünün ötesine geçmesin: (TA:) bir rivayette, bunun kötü zan ile olduğu söylenmiştir: bir diğerinde, hüküm sahibi kimselerden danışma istemek ve onlara uymak ile olduğu: (TA:) yahut iyi hüküm: (Mgh:) yahut kuvvet, [yahut zihnin yahut hükmün sağlamlığı, (bk. **حَازِمٌ**,)] ve sağlam yönetim: (Ham p. 33:) bunun ilk kısmının, Aktham İbn-Seyfee tarafından, danışma olduğu söylenmiştir: (Ham ibid:) **حِزَام**’ı bağlama fiilini ifade eden kelime ile aynı kelimeden, (Mgh,) yahut bu kelimeden, “**حزام** ile bağlama” ve “ip ile bağlama” fiilini ifade eden kelimeden: (T, TA:) ve ↓ **حَزْمَةٌ** da aynı mânâyı ifade eder; şu sözde olduğu gibi: **اـِنَّ الوَحَآءَ مِنْ طَعَامِ الحَزْمَهِ** [Şüphesiz çabukluk, tedbirin vb. yiyeceğindendir], İbn-Kethweh’in zikrettiği bir mesel; insanların, çabukluk, yahut keskinlik, ve güç ile davrandıklarında, toplanıp birbirlerine yardım etmelerine işaret eder; ve böyle davrananı övmek için söylenmiştir. (TA.) Sen dersin: **أَخَذَ بَالحَزْمِ** (TA) ve [bazen] **فِى الحَزْمِ** (K in art. حوط) [Tedbirin, basiretin, ihtiyatın, yahut iyi hükmün gerektirdiği yolu tuttu; ihtiyat kullandı: ve **أَخَذَ بِالثِّقَةِ** gibi, işinde emin yolu tuttu]. -A2- Yüksek yer; bunun gibi ↓ **أَحْزَمُ** ve ↓ **حَيْزُومٌ**: (K:) yahut bu sonuncu, engebeli, yahut sarp yer demektir: (Yz, IB, K:) ve **حَزْمٌ**, **حَزْنٌ** denilenden daha yüksek [arazi]dir: (S:) yahut **حزْنٌ** denilenden daha engebeli, yahut daha sarptır: (Ham p. 45:) yahut selin (↓ **اِحْتَزَامَ**) kuşattığı yüksek yer, yahut engebeli ve yüksek yer: yahut çok taşlı engebeli yer; taşları **أَكَمَة**’nin taşlarından daha engebeli ve daha pürüzlü ve daha kabuklu; fakat tepesinin geniş ve uzun olduğu, iki fersah ve üç ve bundan daha az uzunluğa uzandığı; develerin, kendisine ait bir yol olmaksızın ona çıkmadığı; Yaakoob’a göre, **م** harfi, **حَزْنٌ**’daki **ن**’nin yerine geçmiştir: çoğulu **حُزُومٌ**. (TA.)

**حَزَمٌ**
**حَزَمٌ** حزام حزم حزمة [atta (bk. **أَحْزَمُ**)] yanların, yahut yanlar ile karın ve böğrün iriliği, yahut dolgunluğu; **هَضَمٌ**’un zıddı. (S.)

**حَزْمَةٌ**
**حَزْمَةٌ** حزام حزم حزمه حزمة : **حَزْمٌ**’e bak.

**حُزْمَةٌ**
**حُزْمَةٌ** حزام حزم حزمه حزمة Odun vb. şeylerden bir bağ, yahut etrafı bağlanmış olan şey, (K, TA,): (S:) çoğulu **حُزَمٌ**. (Msb, TA.)

**حَزْمَى وَاللّٰهِ**
**حَزْمَى وَاللّٰهِ** ذ **أَمَا وَاللّٰهِ** ile aynı mânâdadır; (K;) bunun gibi **حَرْمَى وَاللّٰهِ** [bk. o]. (K in art. حرم.)

**حُزُمَّةٌ**
**حُزُمَّةٌ** حزام حزم حزمه حزمة Kısa; (K;) bir adama uygulanır. (TA.)

**حِزَامٌ**
**حِزَامٌ** حزام [Atın ve benzerinin kolanı; ve adamın kuşağı;] kolanlayan, yahut kuşanan şey; bunun gibi ↓ **حِزَامَةٌ** ve ↓ **مِحْزَمٌ** ve ↓ **مِحْزَمَةٌ**: (K:) çoğulu **حُزُمٌ**, (Msb, K, TA, [CK’de **حُزْمٌ**]) yani **حِزَامٌ**’ın çoğulu, (Msb, TA,) [ve **أَحْزِمَةٌ** bunun azlık çoğuludur:] **مِحْزَمَةٌ**’nin [ve **مِحْزَمٌ**’ın] çoğulu **مَحَازِمُ**’dur. (TA.) [J der ki,] Hayvanın **حِزَام**’ı meşhurdur: ve bundan dolayı şu söz: **جَاوَزَ الحِزَامُ الطُّبْيَيْنِ** [Kolan iki memeyi geçti]; (S;) mânâsı (mecaz kabul edilerek:) iş, yahut durum, sıkıntılı ve korkutucu oldu. (K in art. طبى.) ― -b2- Bundan dolayı, ayrıca, Beşikteki çocuğun **حِزَام**’ı [yahut kundak bağı]. (S.) ― -b3- [Bundan dolayı, ayrıca,] **أَخَذَ حِزَامَ الطَّرِيقِ** (mecaz:) Yolun orta ve ana kısmını, yahut dövülmüş izini tuttu. (TA.)

**حَزِيمٌ**
**حَزِيمٌ** حزيم : **حَازِمٌ**’e bak: -A2- ve ayrıca **حَيْزُومٌ**’a da iki yerde bak.

**حِزَامَةٌ**
**حِزَامَةٌ** حزام حزامه حزامة : **حِزَامٌ**’a bak.

**حَزَّامٌ**
**حَزَّامٌ** حزام Kâğıdı demetler hâlinde bağlayan kimse: Mâverâünnehir lehçesinde. (TA.)

**حَازِمٌ**
**حَازِمٌ** حازم (S, K) ve ↓ **حَزِيمٌ** (K) **حَزْم** niteliğine sahip olan [yukarıda, tedbir, yahut basiret, ve ihtiyat; yahut iyi hüküm; vb. mânâsıyla açıklanmıştır]: yahut zeki; ayırt edici, yahut seçici; hükümde, yahut bilgide sağlamlığa, yahut sıhhate sahip; işlerde maharet sahibi, yahut tecrübeli ve iyi hüküm sahibi; işlerde ihtiyat kullanan: (TA:) çoğulu (birincinin, TA) **حَزَمَةٌ** (K, TA [CK’de yanlışlıkla **حَزْمَةٌ**]) ve **حُزَمٌ** ve **حُزَّمٌ** ve **حُزَّامٌ** ve [azlık çoğulu] **أَحْزَامٌ**; (TA;) ve (**حَزِيمٌ**’in, TA) **حُزَمَآءُ**. (K.)

**حَيْزُومٌ**
**حَيْزُومٌ** حيزوم ve ↓ **حَزِيمٌ** Göğüs, yahut sine: (K:) yahut onun ortası; (S, K;) ve **حِزَام**’ın [yani kolanın yahut kuşağın] sardığı kısım, (S, TA,) **جَوَانِح**’ın [yahut göğüs kaburgalarının] başlarının birleştiği yer; göğüs kemiğinin alt ucunun üstünde, **كَاهِل**’in [yahut omurganın en üstteki üçte birlik kısmının] karşısında: (TA:) göğsün, **حِزَام**’ın yeri olan kısmı: (Ham p. 704, son kelimenin açıklamasında:) ve birinci kelime, sırtı ve karnı kuşatan kısım: yahut kalbin [bulunduğu yerin] kaburgaları: ve göğsün yan kısmının, sağda ve solda, **حُلْقُوم**’un [yahut soluk borusunun] yanındaki kısmı; (K;) bu şekilde tarif edilen iki kısma **حَيْزُومَانِ** denir: (TA:) birincinin çoğulu **حَيَازِيمُ**; (TA;) ve ikincinin çoğulu **أَحْزِمَةٌ** [azlık çoğulu] (Kr, K) ve **حُزُمٌ** [çokluk çoğulu]. (K.) Şöyle denir: **اُشْدُدْ حَيْزُومَكَ لِهٰذَا الأَمْرِ**, ve **حَيَازِيمَكَ**, yani (mecaz kabul edilerek:) Kendini bu işe, yahut duruma, yönelt ve boyun eğ; mânâsı: ona hazırlan; ve ↓ **شّدَّ حَزِيمَهُ** [(mecaz kabul edilerek:) Kendini yöneltti ve boyun eğdirdi, yahut hazırlandı]: (TA:) yahut **شَدُّ الحَيَازِيمِ**, benzetme yoluyla, kişinin başına gelene sabırla katlanmayı ifade eden bir sözdür. (Ham p. 163.) ― -b2- Ve birincisi, (mecaz kabul edilerek:) Bir geminin yahut kayığın göğsü [yahut pruvası]. (MA.) -A2- **حَيْزُومُ** [S’nin nüshalarımda böyle; i‘râbı eksik, görünüşe göre yabancı asıllı sayılmıştır, (K’nın ima ettiği gibi **الحَيْزُومُ** değil,)] Meleklerin atlarından birinin adı; (S;) Cebrâil’in atı: (K:) bazılarına göre, [حيزون,] **ن** ile, **م**’in yerinde. (TA.) -A3- Ayrıca **حَزٌمٌ**’e de bak.

**أَحْزَمُ**
**أَحْزَمُ** ذ [Daha, ve en, tedbirli, basiretli, yahut ihtiyatlı]. Bundan dolayı mesel: **أَحْزَمُ مِنْ حِرْبَآءٍ** [Bukalemundan daha tedbirli, yahut ihtiyatlı]. (Meyd. [Freytag's Arab. Prov. i. 399’a bak.]) -A2- Ayrıca, ata uygulanarak, (S,) yanlarda, yahut yanlar ile karın ve böğürde, iri, yahut dolgun; **أَهْضَمُ**’un zıddı. (S, K.) ― -b2- Ve deveye uygulanarak, (TA,) **حَيْزُوم**’da iri: (K:) yahut **حِزَام**’ın [yahut kolanın] yerinde iri. (T, TA.) ― -b3- Ayrıca **حَزْمٌ**’e de bak.

**أَحْزَامٌ**
**أَحْزَامٌ** ذ **أَحْزَابٌ** ile aynı mânâdadır [**حِزْبٌ**’ün çoğulu]: (K:) **م**, **ب**’nin yerine geçmiştir. (TA.)

**مَحْزِمٌ**
**مَحْزِمٌ** محزم , bir hayvanda, **حِزَام**’ın [yahut kolanın] bulunduğu kısım. (S.)

**مِحْزَمٌ**
**مِحْزَمٌ** محزم : **حِزَامٌ**’a bak.

**مَحْزَمَةٌ**
**مَحْزَمَةٌ** محزم محزمه محزمة : **حِزَامٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَزَمَ
حَزَمَ I ( n. ac. حَزْم 1 ),
a.  Bound; tied, corded.

b.  Put the girth on ( horse ).

حَزِمَ
حَزِمَ A ( n. ac. حَزَم 4 ),
a.  Choked, was choked.

حَزُمَ
حَزُمَ U ( n. ac. حَزْم 1 ,  حَزَاْمَة 22t ),
a.  Was firm, decided, determined, resolute.

أَحْزَمَ
أَحْزَمَ IV ,
a.  Put on the girth.

تَحَزَّمَ
تَحَزَّمَ V ,  اِحْتَزَمَ VIII ,
a.  Was girded, girded himself.

حَزْم
حَزْم 1 ,
a.  Firmness, decision, determination, resolution; discretion.

حُزْمَة
حُزْمَة 3t , ( pl. حُزَم 9 ),
a.  Bundle, packet, parcel, package; bale; sheaf ( wheat ).

مَحْزِم
مَحْزِم 18 ,
a.  Girth ( of an animal ).

مِحْزَم
مِحْزَم 20 ,  مِحْزَمَة 20t , ( pl. مَحَاْزِمُ 44 ),
a.  Girth.

حَاْزِم
حَاْزِم 21 , ( pl. حَزَمَة 4t ,  حُزُم 10 ,  حُزَّم 11 ,  حُزَّاْم 29 ),
a.  Firm, determined, decided, resolute.

حَزَاْمَة
حَزَاْمَة 22t ,
a.  see 1 .

حِزَاْم
حِزَاْم 23 ,  حِزَاْمَة 23t , ( pl. حُزُم 10 ,  أَحْزِمَة 15t ,  حَزَاْئِمُ 46 ),
a.  Girth; girdle.

b.  Swaddling-band.

حَزِيْم
حَزِيْم 25 , ( pl. حُزَمَآءُ 43 ),
a.  see 21 .

##### Türkçe

**حَزَمَ**
**حَزَمَ** I ( mastar: **حَزْم** 1 ),
a. Bağladı; düğümledi, iple bağladı.

b. (Ata) **حِزَاْم**’ı taktı.

**حَزِمَ**
**حَزِمَ** A ( mastar: **حَزَم** 4 ),
a. Boğuldu, boğazı tıkandı; boğuldu.

**حَزُمَ**
**حَزُمَ** U ( mastar: **حَزْم** 1 , **حَزَاْمَة** 22t ),
a. Sağlam oldu, kararlı oldu, azimli oldu, metin oldu.

**أَحْزَمَ**
**أَحْزَمَ** IV ,
a. **حِزَاْم**’ı taktı.

**تَحَزَّمَ**
**تَحَزَّمَ** V , **اِحْتَزَمَ** VIII ,
a. Kuşanıldı; kendini kuşandı.

**حَزْم**
**حَزْم** 1 ,
a. Sağlamlık, kararlılık, azim, metanet; ihtiyat.

**حُزْمَة**
**حُزْمَة** 3t , ( çoğulu: **حُزَم** 9 ),
a. Deste, paket, bohça, ambalaj; balya; demet (buğday).

**مَحْزِم**
**مَحْزِم** 18 ,
a. (Bir hayvanın) **حِزَاْم**’ı.

**مِحْزَم**
**مِحْزَم** 20 , **مِحْزَمَة** 20t , ( çoğulu: **مَحَاْزِمُ** 44 ),
a. **حِزَاْم**.

**حَاْزِم**
**حَاْزِم** 21 , ( çoğulları: **حَزَمَة** 4t , **حُزُم** 10 , **حُزَّم** 11 , **حُزَّاْم** 29 ),
a. Sağlam, kararlı, azimli, metin.

**حَزَاْمَة**
**حَزَاْمَة** 22t ,
a. 1’e bak.

**حِزَاْم**
**حِزَاْم** 23 , **حِزَاْمَة** 23t , ( çoğulları: **حُزُم** 10 , **أَحْزِمَة** 15t , **حَزَاْئِمُ** 46 ),
a. **حِزَاْم**; kuşak.

b. Kundak bağı.

**حَزِيْم**
**حَزِيْم** 25 , ( çoğulu: **حُزَمَآءُ** 43 ),
a. 21’e bak.
