# حزم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حزم

باب الحاء والزاي والميم معهما
ح ز م، ز ح م، م ز ح، ز م ح، ح م ز، م ح ز كلهن مستعملات
حزم:
المِحْزَم: حِزامة البقل، وهو الذي تُشَدُّ به الحُزْمة، حَزَمَه يحزِمُه حَزْماً.
والحِزامُ للدابَّة والصبَّيّ في مَهْده. والمِحْزَم: الذي يَقَع عليه الحِزام من الصَّدْر.
والحَزيم: موضِع الحزِام من الصَّدْر والظَّهْرِ كله ما استدارَ به، يقال: شَدَّ حَزيمَه وشَمَّرَ، قال:
شَيْخٌ إذا حُمِّلَ مَكـروهةً		شدَّ الحَيازيمَ لها والحَزيمْ
والحَيْزُوم: وَسَط الصَّدْر حيث يلتقي فيه رُؤوسُ الجَوانح فوقَ الرُّهابة بحِيال الكاهل، قال ذو الرمة:
تَكادُ تَنْقَضُّ مِنْهُنَّ الحَيازيمُ
والحَيْزوم: اسم فَرَس جِبْريل -عليه السلام-.
والحَزْم أيضاً َضْبُطَك أمرَكَ وأخْذُكَ فيه بالثقة، حَزُمَ الرجُلُ حَزامةً فهو حازم ذو حَزْمة.
والحَزْم: ما احتَزَمَ السَّيْل من نَجَوات الأرضِ والظُهور، وجمعُه حُزُوم.
زحم:
زَحَمَ القَوْمُ بَعضُهم بعضاً من شِدَّة الزِّحام إذا ازدَحموا.
والأمواجُ تَزْدَحِم، قال:
تَزَاحُمَ المَوْجِ إذا الموجُ التَطَمْ
جعل مصدر ازدَحَمَ تَزاحُماً.
والفيل والثَّوْر يُكَنَّيانِ أبا مُزاحِم.
ومُزاحم أو أبو مُزاحِم: أوّل خاقانٍ ولَيَ التُّرْكَ وقاتَلَ العرب،فقُتِل زَمَنَ أَسَد بن عبد الله القسري.
مزح:
المِزاح مصدر كالمُمازَحة، والمُزاحُ الاسم، قال:
ولا تَمْزَح فإن المَزْحَ جَهْلٌ		وبَعضُ الشرِّ يبدَؤُه المُزاح
مَزَحَ يَمْزَحُ مَزْحاً ومُزاحاً ومُزاحةً.
زمح:
الزَّوْمَح والزُّمَّحُ: الأسود القبيح من الرجال، ويقال: الزُّمَّح الضيِّق الخُلُق، قال بعض قريش:
لازُمَّحـيّينَ إذا جـئْتَـهـم		وفي هِياج الحَربِ كالأَشْبُلِ
والزُّمّاح: طائرٌ عظيم
حمز:
حَمَزَ اللَّؤْمُ فُؤاده وقلبَه أيْ: أوجَعَه، قال الشماخ بن ضرار:
فلما شراها فاضَتِ العَيْنُ عَـبْـرَةً		وفي الصَّدْرِ حُزاّزٌ من اللَّوم حامِزُ
الحامِز: الشديدُ من كلِّ شيء. ورحلٌ حامِزُ الفؤاد: شديدُه.
وقال ابن عبّاس: أفضل الشياء أحمزها أي: أَشَدُّها وأَمتَنُها
محز:
المَحْزُ: النِكاح، تقول: مَحَزَها، قال جرير:
مَحَزَ الفرذقُ أُمَّه من شاعرِ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve **الميم** onlarla birlikte

**ح ز م**، **ز ح م**، **م ز ح**، **ز م ح**، **ح م ز**، **م ح ز**: hepsi kullanımdadır.

**حزم**:
**المِحْزَم**: sebzenin bağı; o, **الحُزْمة**’nin onunla sıkıca bağlandığı şeydir. **حَزَمَه** onu **يحزِمُه** **حَزْماً** (bağladı).
Ve **الحِزامُ** binek hayvanı için ve beşik içindeki çocuk için (olan kayış/kuşak). Ve **المِحْزَم**: göğüsten **الحِزام**’ın üzerine düştüğü yer.
Ve **الحَزيم**: göğüs ve sırtın **الحِزام** yeri; onunla çevrelenmiş olanın hepsi. Denir ki: **شَدَّ حَزيمَه** (kuşağını sıktı) ve **شَمَّرَ** (eteklerini topladı). Dedi ki:
ŞEYH, kendisine bir hoşnutsuzluk yüklendiğinde		onun için **الحَيازيم**’i ve **الحَزيم**’i sıkar.
Ve **الحَيْزُوم**: göğsün ortası; orada, **الجَوانح**’ın başları **الرُّهابة**’nin üstünde, **الكاهل**’in hizasında birleşir. Zû’r-Rumme dedi ki:
Onlardan **الحَيازيم** neredeyse parçalanacak.
Ve **الحَيْزوم**: Cebrâil’in -aleyhi’s-selâm- atının adı.
Ve **الحَزْم** ayrıca: işini sağlam tutman ve onda güvenle tutman. **حَزُمَ** adam **حَزامةً** (sağlamlık gösterdi); o, **حازم**’dir, **حَزْمة** sahibi.
Ve **الحَزْم**: selin, yerin yüksek kısımlarından ve sırtlardan kuşatıp aldığı şey; onun çoğulu **حُزُوم**’dur.

**زحم**:
**زَحَمَ** kavim, şiddetli sıkışıklıktan dolayı birbirini (sıkıştırdı); **ازدَحموا** (sıkıştılar) ise.
Ve dalgalar **تَزْدَحِم** (sıkışır). Dedi ki:
Dalganın sıkışması; dalga çarpıştığında.
**ازدَحَمَ**’ın mastarını **تَزاحُماً** kıldı.
Ve fil ile boğa, **أبا مُزاحِم** diye kinayelenir.
Ve **مُزاحم** yahut **أبو مُزاحِم**: Türklerin başına geçen ve Araplarla savaşan ilk hakan; **أَسَد بن عبد الله القسري** zamanında öldürüldü.

**مزح**:
**المِزاح**: **المُمازَحة** gibi bir mastardır; **المُزاحُ** ise isimdir. Dedi ki:
Şakalaşma; çünkü **المَزْحَ** cehalettir		ve şerrin bir kısmını **المُزاح** başlatır.
**مَزَحَ** **يَمْزَحُ** **مَزْحاً** ve **مُزاحاً** ve **مُزاحةً** (şakalaştı).

**زمح**:
**الزَّوْمَح** ve **الزُّمَّحُ**: erkeklerden çirkin siyah (kimse). Ve denir ki: **الزُّمَّح** dar huylu olandır. Kureyş’ten biri dedi ki:
Onlara geldiğinde **لازُمَّحـيّينَ** (zümmahîlere yok)		savaşın kızışmasında ise aslan yavruları gibi.
Ve **الزُّمّاح**: büyük bir kuş.

**حمز**:
**حَمَزَ** kınama, onun gönlünü ve kalbini; yani: ona acı verdi. Şemmâh b. Dırâr dedi ki:
Onu satın alınca göz bir yaş döktü		ve göğüste, kınamadan, acıtan bir **حُزاّزٌ** vardır.
**الحامِز**: her şeyden şiddetli olan. Ve **رحلٌ حامِزُ الفؤاد**: onun şiddetlisi.
Ve İbn Abbâs dedi ki: “Eşyânın en faziletlisi, **أحمزها**’dır”; yani: en şiddetlisi ve en sağlamı.

**محز**:
**المَحْزُ**: nikâh/cinsel birleşme. Dersin ki: **مَحَزَها** (onunla birleşti). Cerîr dedi ki:
**مَحَزَ** el-Ferezdak, şairden annesini.
