# حزو (ح-ز-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B2%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ز - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حزو/ي

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والزاي و وايء معهما
ح ز و، ح ز ي، ح ز أ، ح و ز، ح ي ز، ز ي ح، أ ز ح مستعملات
حزو:
حَزْوَى: مَوْضِعٌ بالباديةِ.
حزي:
الحازي: الكاهنُ: تقول: حزا يَحْزُو، وحَزَى يَحْزِي ويَتَحزَّى. وأنكر الضرير: تحزَّى تَحَزِيّا. قال:
ومن تَحَزَّى عاطساً أو طرقا
والحَزَى- مقصور- نباتٌ شِبْهُ الكَرفْسَ. من أحرار البقول، ولِريِحِهِ خَمْطَةٌ، تزعم العَرَبُ أنّ الجِنَّ لا تدخل بيتا فيه الحَزَى. والواحدة: حَزاةٌ.
حزأ:
حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا، أي: ضَمَمْتُها وسُقْتُها. واحْزَوْزأَتِ الإبِلُ: اجتمعت. واحْزَوْزَأ الطائر: ضمَّ جناحَيْه وتَجافَى عن بَيْضه. قال:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما
وقال رؤبةُ فَلمْ يَهْمِزْ:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ
حوز:
الحَوْزُ: السَّيْرُ اللّيّنُ، والحَوْزُ: موضع يَحْوزُه الرّجلُ يتّخِذُ حوالَيْهِ مسنّاة. وجمعُهُ: أحواز. وكلّ شيءٍ ضَمَمْتَ إليك فقد حُزْتَهُ وآحتزته.
وحَوْزُ الرَّجُلِ: طبيعتُه من خيرٍ أو شرّ.
وتحوَّز الرّجلُ إذا لم يستقرَّ على الأرض، والاسم: التَّحَوُّزُ، ومنه قوله تعالى: "أو متحّيزاً إلى فئة". أي: مُتّنحياً.
والَأْحَوِزّي: السائقُ الحَسَنُ السّياقِة، وفيه بعضُ النّفارِ. قال:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ
والحَوْزُ: النّكاحُ. قال:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي
وفي الحديث: فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه أي: ما تنحّى عنه. قال الشاعر:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ
حيز:
حَيِّزُ الدار: ما انضمّ إليها من المرافِق والمنافِع. وكلّ ناحيةٍ حَيِّزٌ على حِدَةٍ، بتَشديدِ الياءِ. وجمعُه: أَحْيازٌ، وكان قياسُه أن يكون أحوازاً، كميّتٍ وأموات، ولكنّهم فرّقوا بينهما كراهةَ الالتباس. والتّحيّز في الحَرْب: أن ينضمّ قومٌ إلى قومٍ.
وانحازوا: تركوا مَرْكَزَهُم ومعركَة قتالِهم، ومالوا إلى مَوضعٍ آخرَ.
زيح:
الزّيْحُ: ذهاب شيء، تقول: أَزَحْتُ علّتَهُ فزاحتْ تزيحُ زَيْحاً. قال الأعشى:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد أَزَحْنا هُزالهـا
أزح:
أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً إذا تخلّف.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve onlarla birlikte **وايء** bâbı
**ح ز و**، **ح ز ي**، **ح ز أ**، **ح و ز**، **ح ي ز**، **ز ي ح**، **أ ز ح** kullanımdadırlar.

**حزو**:
**حَزْوَى**: çölde bir yerdir.

**حزي**:
**الحازي**: kâhindir: dersin ki: **حزا يَحْزُو**، ve **حَزَى يَحْزِي** ve **يَتَحزَّى**. Ve kör olan inkâr etti: **تحزَّى تَحَزِيّا**. Dedi ki:
ومن **تَحَزَّى** عاطساً أو طرقا

Ve **الحَزَى** -maksûr- kerevize benzer bir bitkidir. Sebzelerin seçkinlerindendir; ve kokusunda bir keskinlik vardır; Arap, cinlerin içinde **الحَزَى** bulunan bir eve girmediğini iddia eder. Tekili: **حَزاةٌ**.

**حزأ**:
**حزأتُ الإِبِلَ أَحْزَؤهُا**، yani: onları bir araya topladım ve sürdüm. Ve **احْزَوْزأَتِ الإبِلُ**: toplandı. Ve **احْزَوْزَأ الطائر**: iki kanadını topladı ve yumurtasından uzaklaştı. Dedi ki:
مُحْزَوْزِئين الزِّفَّ عن مَكَوَيْهِما

Ve Rü’be dedi, hemzlemedi:
والسَّيْرُ مُحْزَوْزٍ به احْزِيزاؤُهُ

**حوز**:
**الحَوْزُ**: yumuşak yürüyüştür; ve **الحَوْزُ**: adamın kendisine kattığı, çevresinde bir set edindiği yerdir. Çoğulu: **أحواز**. Ve her şey ki onu kendine kattın, muhakkak onu **حُزْتَهُ** ve **آحتزته**.

Ve **حَوْزُ الرَّجُلِ**: hayırdan veya şerden onun tabiatıdır.

Ve adam **تحوَّز** eder; eğer yer üzerinde yerleşik durmazsa; isim: **التَّحَوُّزُ**. Ve ondandır, Yüce Allah’ın sözü: "أو متحّيزاً إلى فئة". Yani: **مُتّنحياً**.

Ve **الَأْحَوِزّي**: sevki güzel olan sürücüdür; ve onda biraz ürkeklik vardır. Dedi ki:
يَحُوزُهُنّ ولَهُ حُوزِيٌّ

Ve **الحَوْزُ**: nikâhtır. Dedi ki:
تقول لمّا حازّها حَوْزَ المَطِي

Ve hadiste: "فما تحَوَزَّ َعن فِراشِه" yani: ondan uzaklaşmadı. Şair dedi ki:
تَحَوَّزُ عنّي خَشيةً أنْ أُضـيفَـهـا		كما آنحازَتِ الأَفْعَى مَخافةَ ضاربِ

**حيز**:
**حَيِّزُ الدار**: ona bitişen, eklentilerden ve faydalardan olan şeydir. Ve her bir yön, başlı başına bir **حَيِّزٌ**dir; **الياءِ**’nin şeddelenmesiyle. Çoğulu: **أَحْيازٌ**. Ve kıyası, **أحوازاً** olmasıydı; **ميّتٍ** ve **أموات** gibi; fakat onlar ikisini, karışıklık korkusuyla ayırdılar. Ve savaşta **التّحيّز**: bir kavmin bir kavme katılmasıdır.

Ve **انحازوا**: merkezlerini ve savaş çarpışmalarının meydanını terk ettiler ve başka bir yere meylettiler.

**زيح**:
**الزّيْحُ**: bir şeyin gitmesidir; dersin ki: **أَزَحْتُ علّتَهُ**; böylece **زاحتْ تزيحُ زَيْحاً**. A‘şâ dedi ki:
هَنَأْنا فلم نَمْنُنْ عليها فأصبحت		رَخيّةَ بالٍ قد أَزَحْنا هُزالهـا

**أزح**:
**أَزَحَ يأْزِحُ أُزوحاً**: geri kaldığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: حزو/ي

(باب الحاء والزاء وما يثلثهما)
  (حزق) الحاء والزاء والقاف أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. ومن ذلك [الحِزقُ]: الجماعات. قال عنترة:
  * حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأعجمَ طِمْطِمِ([1]) *
  والحَزيقة من النَّخل: الجماعة. ومن ذلك الحُزُقَّة: الرجُل القصير، وسمِّي بذلك لتجمُّع خَلْقه. والحَزْق: شدُّ القوس بالوَتَر. والرجل المتحزِّق: المتشدِّد على [ما] في يديه بُخْلا. ويقولون: الحازق الذي ضاق عليه خُفُّهُ. والقياس في الباب كله واحد.
  (حزك) الحاء والزاء والكاف كلمةٌ واحدة أُراها من باب الإبدال وأنها ليست أصلاً. وهو الاحتزاك، وذلك الاحتزام بالثَّوب. فإمّا أن يكون الكاف بدلَ ميم، وإما أن يكون الزاء بدلاً من باء وأنه الاحتباك. وقد ذكر الاحتباك في بابه.
  (حزل) الحاء والزاء واللام أصلٌ واحد، وهو ارتفاع الشيء. يقال احْزَأَلَّ، إذا ارتفع. واحزألَّتِ الإبلُ على متن الأرض في السَّير: ارتفعت. واحزألَّ الجبلُ: ارتفع في السَّراب.
  (حزم) الحاء والزاء والميم أصلٌ واحد، وهو شدُّ الشيءِ وجمعُه، قياسٌ مطرد. فالحزم: جَودة الرأي، وكذلك الحَزَامة، وذلك اجتماعُه وألاّ يكون مضطرِباً منتشِراً والحزام للسَّرج من هذا. والمتحزِّم: المُتلبّب. والحُزْمَة من الحطب وغيره معروفة([2]). والحَيزُوم والحَزِيم: الصّدر؛ لأنّه مجتَمَع عِظامه ومَشَدُّها.
  يقول العرب: شددتُ لهذا الأمر([3]) حَزِيمي. قال أبو خِراش يصفُ عُقابا:
رَأت قَنَصاً على فَوْتٍ فَضَمّت *** إلى حيزومها ريشاً رطيبا([4])  أي كاد الصَّيد يفوتها. والرطيب: الناعم. أي كسرت جناحَها حين رأت الصيد لتنقضَّ. وأمّا قول القائل:
  * أعددْتُ حَُزْمَةَ وهي مُقْرَبَةٌ([5]) *
  فهي فرسٌ، واسمُها مشتقٌ مما ذكرناه. والحَزَم كالغَصَص في الصّدر، يقال حَزِمَ يَحْزَم حَزَماً؛ ولا يكون ذلك إلا من تجمُّع شيء هناك. فأمّا الحَزْمُ من الأرض فقد يكون من هذا، ويكون من أن يقلب النون ميما والأصل حَزْن، وإنما قلبوها ميما لأنّ الحَزْم، فيما يقولون، أرفع من الحزن.
  (حزن) الحاء والزاء والنون أصلٌ واحد، وهو خشونة الشيء وشِدّةٌ فيه. فمن ذلكَ الحَزْن، وهو ما غلُظ من الأرض. والحُزْن معروف، يقال حَزَنَنِي الشيءُ يحزُنُني؛ وقد قالوا أحزَنني. وحُزَانتك: أهلُك ومن تتحزَّن له.
(حزو/ي) الحاء والزاء والحرف المعتل أصلٌ قليل الكَلِم، وهو الارتفاع. يقال حَزَا السّرابُ الشيءَ يحزُوهُ، إذا رفعَه. ومنه حَزَوْتُ الشيءَ وحَزَيته إذا خَرَصْته([6]). وهو من الباب؛ لأنّك تفعل ذلك ثم ترفعُه ليُعلم كم هو.
  وقد جعلوا في هذا من المهموز كلمةً فقالوا: حَزَأْتُ الإبلَ أحزَؤُها حَزءاً، إذا جمعتَها وسُقْتها؛ وذلك أيضاً رفْعٌ في السَّير. فأمّا الحَزاء فَنبْتٌ.
  (حزب) الحاء والزاء والباء أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. فمن ذلك الحِزب الجماعة من النّاس. قال الله تعالى: ﴿كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ﴾ [الروم 32]. والطائفة من كلِّ شيءٍ حِزْبٌ. يقال قرأَ حِزْبَهُ من القرآن. والحِزْباء: الأرض الغليظة([7]). والحَزَابِيَةُ: الحِمار المجموع الخَلْق.
  ومن هذا الباب الحيزبُون: العجوز، وزادوا فيه الياء والواو والنون، كما يفعلونه في مثل هذا، ليكون أبلغ في الوصف الذي يريدونه.
  (حزر) الحاء والزاء والراء أصلان: أحدهما اشتداد الشيء، والثاني جنسٌ من إعْمال الرّأْي.
  فالأصل الأول: الحَزَاوِرُ، وهي الرّوابي، واحدتها حَزْوَرَة. ومنه الغلام الحَزْوَر([8]) وذلك إذا اشتدّ وقوِي، والجمع حزاورة. ومن* ذلك  حَزَرَ اللَّبنُ والنّبيذُ، إذا اشتدّت حُموضته. وهو حازر. قال:
  * بَعْدَ الذي عَدَا القُروصَ فَحَزَرْ([9]) *
وأما الثالث فقولهم: حزَرتُ الشيء، إذا خرصْتَه، وأنا حازر. ويجوز أن يحمل على هذا قولُهم لخيار المال حَزَرَات. وفي الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم بَعَثَ مُصدِّقاً فقال: لا تأخُذْ مِن حَزَرات أموال الناس شيئاً. خُذِ الشّارِفَ والبَكْرَ وذا العيب". فالحَزرات: الخيار، كأنّ المصدِّق يَحزُِرُ فيُعمِل رأيَه فيأخذُ الخِيار([10]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) صدره كما في المعلقات:  * تأوي له قلص النعام كما أوت *
([2]) في الأصل: "معرفة".
([3]) في الأصل: "هذا الأمر"، صوابه في المجمل.
([4]) البيت من قصيدة لـه في ديوان الهذليين نسخة الشنقيطي 70 والقسم الثاني من مجموع أشعار الهذليين 57.
([5]) صدر بيت لحنظلة بن فاتك الأسدي، في اللسان (حزم). وعجزه:
* تقفي بقوت عيالنا وتصان *
    وحزمة، بضم الحاء كما في الأصل والقاموس والمخصص (6: 198)، وضبطت في اللسان ونسب الخيل لابن الكلبي بفتحها.
([6]) الخرص: تقدير الشيء بالظن. وفي الأصل: "حرضته"، تحريف.
([7]) يقال حزباء في الجمع، والمفردة حزباءة.
([8]) يقال في وصف الغلام حزور كجعفر، وحزور كعملس.
([9]) أنشده أيضاً في المجمل. والقروص، مصدر لم يرد في المعاجم المتداولة.
([10]) في اللسان وجه آخر للاشتقاق، قال: "سميت حزرة لأن صاحبها لم يزل يحزرها في نفسه كلما رآها".

ـ

##### Türkçe

(حâ ve **الزاي** ve onların üçüncüsü olanlar bâbı)
  (**حزق**) **الحاء** ve **الزاء** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Bundan [**الحِزقُ**]: cemaatlerdir. Antara dedi:
  * **حِزَقٌ** Yemenîdir; acem, peltek için([1]) *
  Ve hurmadan **الحَزيقة**: cemaat. Bundan **الحُزُقَّة**: kısa adam; bununla adlandırıldı, yaratılışının toplanması sebebiyle. Ve **الحَزْق**: yayı kiriş ile sıkmaktır. Ve **المتحزِّق** adam: elindekine karşı cimrilikle sıkı davranan. Ve derler: **الحازق** o kimsedir ki mest’i daralmıştır. Ve kıyas, bâbın tamamında birdir.
  (**حزك**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الكاف** tek bir kelimedir; onu ibdâl bâbından görüyorum ve onun asl olmadığını. O, **الاحتزاك**tır; bu da elbise ile **الاحتزام**dır. Artık ya **الكاف** bir **ميم** bedelidir, yahut **الزاء** bir **باء** bedelidir ve onun **الاحتباك** olmasıdır. **الاحتباك** kendi bâbında zikredilmiştir.
  (**حزل**) **الحاء** ve **الزاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da şeyin yükselmesidir. **احْزَأَلَّ** denir; yükseldiği zaman. Ve yürüyüşte develer yerin sırtı üzerinde **احزألَّتِ**: yükseldiler. Ve dağ **احزألَّ**: serapta yükseldi.
  (**حزم**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir asıldır; o da şeyi sıkmak ve toplamak; düzenli bir kıyastır. Artık **الحزم**: görüşün iyiliğidir; aynı şekilde **الحَزَامة**; bu, onun toplanması ve dağınık, yayılmış, çalkantılı olmamasıdır. Ve eyer için **الحزام** bundandır. Ve **المتحزِّم**: **المُتلبّب**. Ve odun ve başkasından **الحُزْمَة** bilinir([2]). Ve **الحَيزُوم** ve **الحَزِيم**: göğüstür; çünkü onun kemiklerinin toplandığı yer ve onların sıkıldığı yerdir.
  Araplar der: Bu iş için([3]) **حَزِيمي**’mi sıktım. Ebû Hırâş bir kartalı vasfederek dedi:
رَأت قَنَصاً على فَوْتٍ فَضَمّت *** إلى حيزومها ريشاً رطيبا([4])  yani av neredeyse ondan kaçıyordu. Ve **الرطيب**: yumuşak. Yani avı görünce dalmak için kanadını kırdı. Amma söyleyenin sözü:
  * أعددْتُ **حَُزْمَةَ** وهي مُقْرَبَةٌ([5]) *
  o bir attır; ve onun adı, zikrettiğimizden türetilmiştir. Ve **الحَزَم** göğüste gırtlak tıkanması gibidir; **حَزِمَ يَحْزَم حَزَماً** denir; bu ancak orada bir şeyin toplanmasından olur. Amma yerden **الحَزْم** ise, bundan olabilir; ve nûn’u mîm’e çevirmelerinden de olabilir; asıl **حَزْن**’dır; onu ancak mîm’e çevirdiler, çünkü **الحَزْم** —dediklerine göre— **الحزن**’den daha yüksektir.
  (**حزن**) **الحاء** ve **الزاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da şeyin pürüzlülüğü ve onda bir sertliktir. Bundan **الحَزْن**: yerden kalın olan şeydir. Ve **الحُزْن** bilinir; **حَزَنَنِي** şey **يحزُنُني** denir; ve **أحزَنني** de demişlerdir. Ve **حُزَانتك**: ehlin ve kendisi için hüzünlendiğin kimseler.
(**حزو/ي**) **الحاء** ve **الزاء** ve illetli harf, kelimesi az olan bir asıldır; o da yükselmedir. **حَزَا** serap şey’i **يحزُوهُ** denir; onu yükselttiği zaman. Ve ondan **حَزَوْتُ** şey’i ve **حَزَيته**: onu tahmin ettiğim zaman([6]). O, bâbdandır; çünkü sen bunu yaparsın, sonra onun ne kadar olduğu bilinsin diye onu yükseltirsin.
  Ve bunda hemzeli olandan bir kelime kıldılar; dediler: **حَزَأْتُ** develeri **أحزَؤُها** **حَزءاً**; onları topladığın ve sürdüğün zaman; bu da yürüyüşte bir yükseltmedir. Amma **الحَزاء** ise bir ottur.
  (**حزب**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الباء** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Bundan **الحِزب**: insanlardan cemaat. Allah Teâlâ dedi: ﴿كُلُّ **حِزْبٍ** بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ﴾ [الروم 32]. Ve her şeyden bir taife **حِزْبٌ**’dür. **حِزْبَهُ**’ni Kur’ân’dan okudu denir. Ve **الحِزْباء**: kalın yer([7]). Ve **الحَزَابِيَةُ**: yaratılışı toplanmış eşek.
  Ve bu bâbdan **الحيزبُون**: kocakarı; onda **الياء** ve **الواو** ve **النون** artırdılar; bunun benzerinde yaptıkları gibi; istedikleri vasıfta daha beliğ olsun diye.
  (**حزر**) **الحاء** ve **الزاء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi şeyin şiddetlenmesi, ikincisi görüşü işletmenin bir cinsidir.
  Birinci asıl: **الحَزَاوِرُ**; o, tepeler/sekilerdir; tekili **حَزْوَرَة**. Ve ondan **الغلام الحَزْوَر**([8]); bu, şiddetlendiği ve kuvvetlendiği zamandır; çoğulu **حزاورة**. Ve bundan **حَزَرَ** süt ve nebîz; ekşiliği şiddetlendiği zaman. O, **حازر**’dir. Dedi:
  * بَعْدَ الذي عَدَا القُروصَ فَحَزَرْ([9]) *
Ve amma üçüncüsü, onların sözü: **حزَرتُ** şey’i; onu tahmin ettiğim zaman; ve ben **حازر**’im. Ve malların hayırlılarına **حَزَرَات** demelerini buna hamletmek caizdir. Ve hadiste: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم bir zekât toplayıcısı gönderdi de dedi ki: İnsanların mallarının **حَزَرات**’ından hiçbir şey alma. **الشّارِفَ**’i ve **البَكْرَ**’ı ve ayıplı olanı al.” Artık **الحَزرات**: seçkinlerdir; sanki zekât toplayıcısı **يَحزُِرُ** da görüşünü işletir, böylece seçkini alır([10]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) صدره كما في المعلقات:  * تأوي له قلص النعام كما أوت *
([2]) Asılda: “معرفة”.
([3]) Asılda: “هذا الأمر”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([4]) Beyit, onun bir kasidesindendir; Dîvânu’l-Huzeliyyîn Şenqîtî nüshası 70 ve Mecmûʿu Eşʿâri’l-Huzeliyyîn’in ikinci kısmı 57.
([5]) Hanzala b. Fâtik el-Esedî’nin bir beytinin صدر’ı; Lisân’da (**حزم**). Ve عجز’ı:
* تقفي بقوت عيالنا وتصان *
    Ve **حزمة**, **الحاء**’ın dammesiyle; asılda ve el-Kâmûs’ta ve el-Muḫaṣṣaṣ’ta (6: 198) olduğu gibi; Lisân’da ve İbnü’l-Kelbî’nin Nesebu’l-Ḫayl’inde fethasıyla ضبط edilmiştir.
([6]) **الخرص**: zanna göre şeyin takdir edilmesi. Asılda: “حرضته”; tahriftir.
([7]) Cem‘de **حزباء** denir; müfredesi **حزباءة**’dır.
([8]) Oğlanın vasfında **حزور** (Caʿfer gibi) ve **حزور** (ʿAmles gibi) denir.
([9]) Onu el-Mücmel’de de inşâd etti. Ve **القروص**, kaynaklarda geçmeyen bir masdardır.
([10]) Lisân’da iştikak için başka bir vecih vardır; dedi: “**حزرة** diye adlandırıldı; çünkü sahibi onu her gördüğünde nefsinde onu durmadan **يحزرها** idi.”

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ز و
حـزوت النخـل وحزيتـه‏:‏ حزرتـه‏.‏
وحـزوت الطيـر وحزيتـه‏:‏ زجرتـه‏.‏
وياقـل‏:‏ كـم تحـزو هذا النخـل‏.‏
وفلـان يحـزو الطيـر وهـو حـاز وهم حزاة وهي حازية وهنّ حوازٍ‏:‏ للطوارق‏.‏
وحزاهم السراب‏:‏ رفعهم‏:‏ وطريق محزو‏:‏ يحزوه الآل‏.‏

##### Türkçe

ح ز و
**حـزوت** hurma ağaçlarını ve **حزيتـه**: onu **حزرتـه** (tahmin ettim/ölçtüm).
Ve **حـزوت** kuşu ve **حزيتـه**: onu **زجرتـه** (azarladım/kovdum).
Ve denilir: **كـم تحـزو هذا النخـل** (bu hurma ağaçlarını ne kadar tahmin ediyorsun/ölçüyorsun).
Ve falan kuşu **يحـزو**; o **حـاز**dır, onlar **حزاة**dir, o (kadın) **حازية**dir, onlar (kadınlar) **حوازٍ**dir: **للطوارق** (gece gelenler için).
Ve **حزاهم السراب**: onları **رفعهم** (yükseltti). Ve **طريق محزو**: onu **الآل** (serap) **يحزوه** (yükseltir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!حُزْوَى ، كقُصوى ؛ و ) *!حَزْواءُ ( كحَمْراءَ ، *!وحَزَوزَى : مَواضعُ ) .
أمَّا حُزْوَى : فموْضِعٌ بَنَجْدٍ في دِيارِ تميمٍ من طريقِ حاجِّ الكُوفَةِ ؛ قالَهُ نَصْر .
وقالَ الأَزهريُّ : جَبَلٌ مِن جِبالِ الدَّهْناء ؛ وقد نَزَلْتُ به .
وقالَ الجَوهريُّ : اسمُ عُجمةٍ من عُجَم الدَّهْناء ، وهي جُمْهورٌ عظِيمٌ تَعْلو تلكَ الجَماهيرَ ؛ وقالَ ذو الرُّمَّة :
نَبَتْ عيْناك عن طَللٍ *!بحُزْوَى
عَفَتْه الريحُ وامْتُنِح القِطارَاوأَمَّا *!حَزْواءُ ، بالمدِّ ، فذَكَرَه ابنُ دُرَيْدٍ في الجَمْهرةِ .
قالَ الجوهريُّ والنِّسْبَةُ إلى حُزْوَى *!حُزَاوِيٌّ ؛ وأنشَدَ لذي الرُّمَّة :
*!حُزَاوِيَّة أَو عَوْهَجٌ مَعْقِلِيَّةٌ
تَرُودُ بأَعْطافِ الرِّمالِ الحَرائِر

( *!والمُحْزَوْزِي : المُنْتَصِبُ ؛ أَو ) هو ( القَلِقُ أَو ) هو ( المُنْكَسِرُ .
( *!وحَزَا *!حَزْواً *!وتَحَزَّى *!تَحَزُّواً : زَجَرَ وتَكَهَّنَ ) .
قالَ أَبو زَيْدٍ : *!حَزَوْنا الطَّيْر حَزْواً وَزَجَرْناها زَجْراً بمعْنىً .
قالَ ابنُ سِيدَه : والكلمَةُ واوِيَّة ويائِيَّة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!حَزَوْتُ الشَّيءَ حَزْواً : خَرَصْته ؛ عن الأصْمعيّ .
*!وحَزا السَّرابُ الشخْصَ *!يَحْزُوه حَزْواً رَفَعَه .

##### Türkçe

: ( ve ( **حُزْوَى** , **قُصوى** gibi; ve ) **حَزْواءُ** ( **حَمْراءَ** gibi, ve **حَزَوزَى** : yerler ) .

أما **حُزْوَى** : Necd’de, Kûfe hacısının yolu üzerinde, Temîm’in diyarlarında bir yerdir; bunu Nasr söylemiştir.

Ezherî dedi: **الدَّهْناء** dağlarından bir dağdır; ben de oraya indim.

Cevherî dedi: **الدَّهْناء**’nın acemlerinden bir acem adıdır; o, o cemaatlerin üstüne yükselen büyük bir yığındır; ve Zü’r-Rumme dedi:

Gözlerin bir harabeden, **حُزْوَى**’da, uzaklaştı;
Rüzgâr onu silip süpürdü ve katar (yağmur) bağışlandı.

Ve أما **حَزْواءُ** , med ile, onu İbn Düreyd **الجمهرة**’de zikretti.

Cevherî dedi: **حُزْوَى**’ya nisbet **حُزَاوِيٌّ**’dir; ve Zü’r-Rumme’den şu beyti okudu:

**حُزَاوِيَّة** yahut **عَوْهَجٌ** **مَعْقِلِيَّةٌ**
Kumların kıvrımlarında hür kadınlarla dolaşır.

( ve **المُحْزَوْزِي** : dik duran; yahut ) o ( huzursuz olan; yahut ) o ( kırık olan ) .

( **حَزَا** **حَزْواً** ve **تَحَزَّى** **تَحَزُّواً** : azarladı ve kehânette bulundu ) .

Ebû Zeyd dedi: Kuşu **حَزَوْنا** **حَزْواً** ve onu **زَجَرْناها** **زَجْراً** bir mânâ ile.

İbn Sîde dedi: Kelime vâvîdir ve yâîdir.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır:

**حَزَوْتُ** şeyi **حَزْواً** : onu tahmin ettim; Asmaî’den.

Ve serap şahsı **حَزا**; onu **يَحْزُوه** **حَزْواً** yükseltti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَزْوٌ
1 حَزْوٌ حزو , (As, S,) aor. يَحْزُو, (S,) inf. n. حَزْوٌ; (As, TA;) and حَزَى الشَّىْءَ, aor. يَحْزِى, (S,) [inf. n. حَزْىٌ;] He computed, or determined, the quantity, measure, or the like, of the thing; (S;) he computed by conjecture the quantity, &c. (As, S.) You say, حَزَيْتُ النَّخْلَ, (S, Msb,) inf. n. حَزْىٌ; and حَزَوْتُهُ, inf. n. حَزْوٌ; I computed by conjecture the quantity of the fruit upon the palm-trees. (Msb.) In the copies of the K, حَزَّى النَّخْلَ تَحْزِيَةً, meaning خَرَصَهُ, is erroneously put for حَزَى النَّخْلَ حَزْيًا, the words of As. (TA.) ― -b2- حَزَا, (Lth, K,) aor. يَحْزُو, (Lth,) inf. n. حَزْوٌ; (K;) and حَزَى aor., يَحْزِى, (Lth, K,) inf. n. حَزْىٌ; (K;) and ↓ تحزّ, (Lth, K,) inf. n. تَحَزُّوٌ and تَحَزٍّ; (K;) He divined: (Lth, K, TA:) and particularly from the flight, or cries, &c., of birds. (K.) And حَزَا, (AZ, K,) aor. يَحْزُو, (TA,) inf. n. حَزْوٌ; (AZ;) and حَزَى, aor. يَحْزِ; (TA;) He chid birds, to make them rise and fly, or drove them away, and divined from their flight, or cries, &c.: (AZ, K, * TA:) and drove them: (K, * TA: but the error in the K, mentioned above, makes the verb in this case also, and in the next following, to be حزّى, and the inf. n. to be تَحْزِيَةٌ: TA:) [for] when a crow croaks in front of a man, and he desires to obtain some object of want, he says, “ It is good, ” and goes forth: when it croaks behind his back, he says, “ This is evil, ” and does not go forth: and when a thing passes by him from the direction of his right hand, he augurs good from it; but if from the direction of his left hand, he augurs evil from it. (AZ, TA.) -A2- حَزَا الشَّخْصَ, aor. يَحْزُو, (S,) inf. n. حَزْوٌ; (TA;) and حَزَى الشخصَ, (S, K,) aor. يَحْزِى; (S;) said of the سَرَاب [or mirage], It raised [to the eye] the figure of a man or other thing seen from a distance: (S, K, TA:) or, accord. to IB, the correct phrase is حزى الآل [which may mean that one should say, حَزَى السَّرابُ الآلٌ, or حَزَى الآلُ الشَّخْصَ: see آلٌ, in art. اول]. (TA.)

5 تَ١َ٢َّ٣َ see 1.

حَزَّآءٌ
حَزَّآءٌ حزآء : see what follows.

حَازٍ
حَازٍ حاز One who computes by conjecture the quantity of fruit upon palm-trees. (Msb, TA.) ― -b2- A diviner: (Lth, TA:) one who examines the members, and the moles of the face, divining [from them]. (S, Har p. 170.) One says, عَلَى الحَازِى هَبَطتَّ [meaning (assumed tropical:) Thou hast lighted upon him who is knowing]. (Har ib.) ― -b3- An astronomer, or astrologer; as also ↓ حَزَّآءٌ. (TA.) ― -b4- The pl. is حُزَاةٌ and حَوَازٍ. (TA.)

##### Türkçe

**حَزْوٌ**
1 **حَزْوٌ** **حزو** , (As, S,) muzâri‘i **يَحْزُو**, (S,) mastarı **حَزْوٌ**; (As, TA;) ve **حَزَى الشَّىْءَ**, muzâri‘i **يَحْزِى**, (S,) [mastarı **حَزْىٌ**;] O, şeyin miktarını, ölçüsünü veya benzerini hesapladı yahut belirledi; (S;) o, miktarı vb. zanna dayanarak hesapladı. (As, S.) Sen dersin ki, **حَزَيْتُ النَّخْلَ**, (S, Msb,) mastarı **حَزْىٌ**; ve **حَزَوْتُهُ**, mastarı **حَزْوٌ**; Ben, hurma ağaçları üzerindeki meyvenin miktarını zanna dayanarak hesapladım. (Msb.) K’nın nüshalarında, **حَزَّى النَّخْلَ تَحْزِيَةً**, **خَرَصَهُ** manasında, As’ın sözleri olan **حَزَى النَّخْلَ حَزْيًا** yerine yanlışlıkla konulmuştur. (TA.) ― -b2- **حَزَا**, (Lth, K,) muzâri‘i **يَحْزُو**, (Lth,) mastarı **حَزْوٌ**; (K;) ve **حَزَى** muzâri‘i, **يَحْزِى**, (Lth, K,) mastarı **حَزْىٌ**; (K;) ve ↓ **تحزّ**, (Lth, K,) mastarı **تَحَزُّوٌ** ve **تَحَزٍّ**; (K;) O, fal baktı: (Lth, K, TA:) ve özellikle kuşların uçuşundan yahut ötüşlerinden vb. (K.) Ve **حَزَا**, (AZ, K,) muzâri‘i **يَحْزُو**, (TA,) mastarı **حَزْوٌ**; (AZ;) ve **حَزَى**, muzâri‘i **يَحْزِ**; (TA;) O, kuşları kaldırıp uçurmaları için azarladı yahut onları sürdü, ve onların uçuşundan yahut ötüşlerinden vb. fal çıkardı: (AZ, K, * TA:) ve onları sürdü: (K, * TA: fakat yukarıda zikredilen K’daki hata, fiili bu durumda da ve bundan sonraki durumda da **حزّى** ve mastarı **تَحْزِيَةٌ** yapar: TA:) [şöyle ki] bir karga bir adamın önünde gaklarsa ve o, bir ihtiyaç nesnesini elde etmeyi isterse, “Bu hayırdır,” der ve çıkar: sırtının arkasında gaklarsa, “Bu şerdir,” der ve çıkmaz: ve bir şey onun sağ elinin yönünden yanından geçerse, ondan hayır falı çıkarır; fakat sol elinin yönünden olursa, ondan şer falı çıkarır. (AZ, TA.) -A2- **حَزَا الشَّخْصَ**, muzâri‘i **يَحْزُو**, (S,) mastarı **حَزْوٌ**; (TA;) ve **حَزَى الشخصَ**, (S, K,) muzâri‘i **يَحْزِى**; (S;) **سَرَاب** [yahut serap] hakkında söylenir: O, uzaktan görülen bir adamın yahut başka bir şeyin suretini [göze] yükseltti: (S, K, TA:) yahut, IB’ye göre doğru ibare **حزى الآل**’dır [ki bu, **حَزَى السَّرابُ الآلٌ** denmesi gerektiği yahut **حَزَى الآلُ الشَّخْصَ** demek olabileceği manasına gelebilir: **آلٌ**’a bak, md. **اول**]. (TA.)

5 **تَ١َ٢َّ٣َ** bkz. 1.

**حَزَّآءٌ**
**حَزَّآءٌ** **حزآء** : aşağıdakine bak.

**حَازٍ**
**حَازٍ** **حاز** Hurma ağaçları üzerindeki meyvenin miktarını zanna dayanarak hesaplayan kimse. (Msb, TA.) ― -b2- Bir falcı: (Lth, TA:) uzuvları ve yüzün benlerini inceleyen, [onlardan] fal çıkaran kimse. (S, Har p. 170.) Denir ki, **عَلَى الحَازِى هَبَطتَّ** [manası (mecazî farz edilerek:) Sen bilen kimsenin üzerine indin]. (Har ib.) ― -b3- Bir müneccim yahut astrolog; bunun gibi ↓ **حَزَّآءٌ**. (TA.) ― -b4- Çoğulu **حُزَاةٌ** ve **حَوَازٍ**’dir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَزَا
حَزَا U ( n. ac. حَزْو 1 ) حَزَى I ( n. ac. حَزْو 1 )
a.  Divined, predicted, augured.

b.  Caused to appear ( mirage ). - II,  see I (b) .

أَحْزَوَ
أَحْزَوَ IV ,
a.  Was elevated, towered aloft.

b.  [ Bi ], Knew ( a thing ).

حَازٍ
حَازٍ [ 21 ] , ( pl. حَزَاة [ 4tA ] ,  حَوَازٍ [ 41 ] ),
a.  Diviner, soothsayer, augur.

##### Türkçe

**حَزَا**
**حَزَا** U (n. ac. **حَزْو** 1) **حَزَى** I (n. ac. **حَزْو** 1)
a. Fal baktı, tahmin etti, uğur çıkardı.

b. (Serap) görünür kıldı. - II, I (b)’ye bak.

**أَحْزَوَ**
**أَحْزَوَ** IV,
a. Yükseldi, yukarıda kule gibi yükseldi.

b. [Bi], (bir şeyi) bildi.

**حَازٍ**
**حَازٍ** [21], (çoğulu **حَزَاة** [4tA], **حَوَازٍ** [41]),
a. Fal bakan, kâhin, uğur çıkaran.
