# حسد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حسد

الحسد: معروف، حَسَدَه يَحْسِدُه ويَحْسُدُه حَسَداً وحَسَّدَه إِذا تمنى أَن تتحول إِليه نعمته وفضيلته أَو يسلبهما هو؛ قال: وترى اللبيبَ مُحَسَّداً لم يَجْتَرِمْ
شَتْمَ الرجال، وعِرْضُه مَشْتوم
الجوهري: الحسد أَن تتمنى زوال نعمة المحسود إِليك.
يقال: حَسَدَه يَحْسُدُه حُسوداً؛ قال الأَخفش: وبعضهم يقول يحسِده، بالكسر، والمصدر حسَداً، بالتحريك، وحَسادَةً. وتحاسد القوم، ورجل حاسد من قوم حُسَّدٍ وحُسَّادٍ وحَسَدة مثل حامل وحَمَلَة، وحَسودٌ من قوم حُسُدٍ، والأُنثى بغير هاء، وهم يتحاسدون. وحكى الأَزهري عن ابن الأَعرابي: الحَسْدَلُ القُراد، ومنه أُخذ الحسد يقشر القلب كما تقشر القراد الجلد فتمتص دمه. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لا حسد إِلاَّ في اثنتين: رجل آتاه الله مالاً فهو ينفقه آناء الليل والنهار، ورجل آتاه الله قرآناً فهو يتلوه؛ الحسد: أَن يرى الرجل لأَخيه نعمة فيتمنى أَن تزول عنه وتكون له دونه، والغَبْطُ: أَن يتمنى أَن يكون له مثلها ولا يتمنى زوالها عنه؛ وسئل أَحمد بن يحيى عن معنى هذا الحديث فقال: معناه لا حسد لا يضر إِلاَّ في اثنتين؛ قال الأَزهري: الغبط ضرب من الحسد وهو أَخف منه، أَلا ترى أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لما سئل: هل يضر الغَبْط؟ فقال: نعم كما يضر الخَبْطُ، فأَخبر أَنه ضار وليس كضرر الحسد الذي يتمنى صاحبه زوال النعمة عن أَخيه، والخبط: ضرب ورق الشجر حتى يتحاتَّ عنه ثم يستخلف من غير أَن يضر ذلك بأَصل الشجرة وأَغصانها؛ وقوله، صلى الله عليه وسلم، لا حسد إِلاَّ في اثنتين هو أَن يتمنى الرجل أَن يرزقه الله مالاً ينفق منه في سبيل الخير، أَو يتمنى أَن يكون حافظاً لكتاب الله فيتلوه آناء الليل وأَطراف النهار، ولا يتمنى أَن يُرزأَ صاحب المال في ماله أَو تالي القرآن في حفظه. وأَصل الحسد: القشر كما قال ابن الأَعرابي، وحَسَده على الشيء وحسده إِياه؛ قال يصف الجن مستشهداً على حَسَدْتُك الشيءَ بإِسقاط على:أَتَوْا ناري فقلتُ: مَنُونَ أَنتم،
فقالوا: الجِنُّ، قلتُ: عِمُوا ظَلاماً
فقلتُ: إِلى الطعام، فقال منهم
زَعِيمٌ: نَحْسِدُ الإِنس الطعاما
وقد يجوز أَن يكون أَراد على الطعام فحذف وأَوصل؛ قال ابن بري: الشعر لشمر بن الحرث الضبي وربما روي لتأَبط شرّجاً، وأَنكر أَبو القاسم الزجاجي رواية من روى عِموا صباحاً، واستدل على ذلك بأَن هذا البيت من قطعة كلها على رويّ الميم؛ قال وكذلك قرأْتها على ابن دريد وأَولها: ونارٍ قد حَضَأْتُ بُعَيْدَ وَهْنٍ
بدارٍ، ما أُريدُ بها مُقاما
قال ابن بري: قد وهم أَبو القاسم في هذا، أَو لم تبلغه هذه الرواية لأَن الذي يرويه عِموا صباحاً يذكره مع أَبيات كلها على روي الحاء، وهي لِخَرِع بن سنان الغساني، ذكر ذلك في كتاب خبر سَدّ مَأْرِبَ، ومن جملة الأَبيات:
نزلتُ بِشعْبِ وادي الجنِّ، لَمَّا
رأَيتُ الليلَ قد نَشَرَ الجناحا
أَتاني قاشِرٌ وبَنُو أَبيه،
وقد جَنَّ الدُّجى والنجمُ لاحا
وحدَّثني أُموراً سوف تأْتي،
أَهُزُّ لها الصَّوارمَ والرِّماحا
قال: وهذا كله من أَكاذيب العرب؛ قال ابن سيده: وحكى اللحياني عن العرب حسدني الله إِن كنت أَحسدك، وهذا غريب، وقال: هذا كما يقولون نَفِسَها الله عليَّ إِن كنت أَنْفَسُها عليك، وهو كلام شنيع، لأَن الله، عز وجل، يجل عن ذلك، والذي يتجه هذا عليه أَنه أَراد: عاقبني الله على الحسد أَو جازاني عليه كما قال: ومكروا ومكر الله.

### Türkçe

**الحسد**: bilinen (şey); **حَسَدَه يَحْسِدُه ويَحْسُدُه حَسَداً وحَسَّدَه**: onun nimeti ve faziletinin kendisine dönüşmesini yahut onun ikisini de (ondan) çekip almasını temenni ettiği zaman; dedi ki:

وترى اللبيبَ مُحَسَّداً لم يَجْتَرِمْ
شَتْمَ الرجال، وعِرْضُه مَشْتوم

Cevherî: **الحسد**: kıskanılanın nimetinin sana (geçmesi için) yok olmasını temenni etmendir.

Denir: **حَسَدَه يَحْسُدُه حُسوداً**; Ahfeş dedi ki: Bazıları da **يحسِده** der, kesre ile; mastar **حسَداً**dır, hareke ile, ve **حَسادَةً**. Ve kavim birbirini kıskandı (**تحاسد القوم**); ve **حاسد** adam, **حُسَّدٍ** ve **حُسَّادٍ** ve **حَسَدة** kavminden; **حامل** ve **حَمَلَة** gibi. Ve **حَسودٌ** adam, **حُسُدٍ** kavminden; dişisi هاء’sızdır; ve onlar birbirlerini kıskanırlar (**يتحاسدون**). Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: **الحَسْدَلُ** kene; ve ondan **الحسد** alınmıştır: kalbi soyar, kenenin deriyi soyması gibi; sonra onun kanını emer. Ve Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet olundu ki o dedi: “**لا حسد إِلاَّ في اثنتين**: Allah’ın kendisine mal verdiği bir adam; o da onu gecenin ve gündüzün saatlerinde infak eder; ve Allah’ın kendisine Kur’an verdiği bir adam; o da onu okur.” **الحسد**: kişinin, kardeşi için bir nimet görüp onun ondan yok olmasını ve onun yerine kendisinin olmasını, onun dışında, temenni etmesidir; **الغَبْطُ**: onun gibi bir şeyin kendisi için olmasını temenni etmesi ve onun ondan yok olmasını temenni etmemesidir. Ve Ahmed b. Yahyâ’ya bu hadisin manası soruldu da dedi ki: Manası: “Zarar vermeyen kıskançlık yoktur; ancak iki şeyde (vardır).” Ezherî dedi ki: **الغبط** kıskançlıktan bir türdür ve ondan daha hafiftir; görmez misin ki Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, “**الغَبْط** zarar verir mi?” diye sorulunca: “Evet, **الخَبْطُ** zarar verdiği gibi” dedi; böylece onun zararlı olduğunu haber verdi; fakat nimetin kardeşinden yok olmasını temenni eden kimsenin kıskançlığının zararı gibi değildir. **الخبط**: ağacın yaprağını vurup ondan dökülmesini sağlamak, sonra (ağaç) aslını ve dallarını zedelemeden (yeniden) yerine koymasıdır. Ve onun, sallallahu aleyhi ve sellem, “**لا حسد إِلاَّ في اثنتين**” sözü: kişinin Allah’ın kendisine hayır yolunda infak edeceği bir mal rızıklandırmasını temenni etmesi yahut Allah’ın kitabını ezberleyen olup onu gecenin saatlerinde ve gündüzün uçlarında okumasını temenni etmesidir; ve mal sahibinin malında eksiltilmesini (**يُرزأَ**) yahut Kur’an okuyanın hıfzında (eksiltilmesini) temenni etmez. Ve **الحسد**’in aslı: soyma/kabuk soyma (işi)dir; İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi. Ve **حَسَده على الشيء وحسده إِياه**; cinleri vasfederken, **حَسَدْتُك الشيءَ** (ifadesine) **على**’yı düşürerek delil getiren olarak dedi ki:

أَتَوْا ناري فقلتُ: مَنُونَ أَنتم،
فقالوا: الجِنُّ، قلتُ: عِمُوا ظَلاماً
فقلتُ: إِلى الطعام، فقال منهم
زَعِيمٌ: نَحْسِدُ الإِنس الطعاما

Ve caizdir ki “**على الطعام**”ı kastetmiş olsun da ( **على**’yı) hazfedip (fiili) ulaştırmış olsun. İbn Berrî dedi ki: Şiir, Şemmer b. el-Hâris ed-Dabbî’nindir; bazen de Tee’abbata Şerran’a rivayet olunur. Ebü’l-Kâsım ez-Zeccâcî, “**عِموا صباحاً**” rivayet edenin rivayetini inkâr etti ve buna, bu beytin tamamı **الميم** kafiyesi üzere olan bir parçadan olmasıyla delil getirdi; dedi ki: Ben onu İbn Düreyd’e de böyle okudum; ve onun başı:

ونارٍ قد حَضَأْتُ بُعَيْدَ وَهْنٍ
بدارٍ، ما أُريدُ بها مُقاما

İbn Berrî dedi ki: Ebü’l-Kâsım bunda vehmetmiştir; yahut bu rivayet ona ulaşmamıştır; çünkü “**عِموا صباحاً**” rivayet eden, onu tamamı **الحاء** kafiyesi üzere olan beyitlerle birlikte zikreder; ve onlar, Hara‘ b. Sinân el-Gassânî’nindir; bunu **خبر سَدّ مَأْرِبَ** kitabında zikretti; beyitlerden bir kısmı:

نزلتُ بِشعْبِ وادي الجنِّ، لَمَّا
رأَيتُ الليلَ قد نَشَرَ الجناحا
أَتاني قاشِرٌ وبَنُو أَبيه،
وقد جَنَّ الدُّجى والنجمُ لاحا
وحدَّثني أُموراً سوف تأْتي،
أَهُزُّ لها الصَّوارمَ والرِّماحا

Dedi ki: Bu, Arapların yalanlarının hepsindendir. İbn Sîde dedi ki: Lihyânî, Araplardan şunu nakletti: “**حسدني الله إِن كنت أَحسدك**”; bu gariptir. Ve dedi ki: Bu, onların “**نَفِسَها الله عليَّ إِن كنت أَنْفَسُها عليك**” demeleri gibidir; bu çirkin bir sözdür; çünkü Allah, عز وجل, bundan yücedir. Bunun üzerine yönelen şey şudur: “Kıskançlık sebebiyle Allah beni cezalandırsın yahut onunla beni mükâfatlandırsın”ı kastetmiştir; nitekim dedi: “**ومكروا ومكر الله**”.
