# حسر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حسر

حَسَرَهُ
1 حَسَرَهُ حسر حسره حسرة , aor. حَسُرَ (S, Msb, K) and حَسِرَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. حَسْرٌ (S, Msb, K) and حُسُورٌ, (TA,) He removed it, put it off, took it off, or stripped if off, (Mgh, K, TA,) عَنْ شَىْءٍ from a thing which it covered or concealed. (TA.) حُسِرَ is said of anything as meaning It was removed, put off, taken off, or stripped off, from a thing which it covered or concealed. (A.) You say, حَسَرَ كُمَّهُ عَنْ ذِرَاعِهِ He removed his sleeve from his fore arm. (S, A.) And simply حَسَرَ عَنْ ذِرَاعِهِ He uncovered his fore arm. (Msb.) And حَسَرَ عِمَامَتَهُ عَنْ رَأْسِهِ He removed, or took off, his turban from his head. (A.) And حَسَرَتْ دِرْعَهَا, (A, Msb,) aor. حَسِرَ , (Msb,) She (a woman) took off her shift (A, Msb) عَنْ جَسَدِهَا from her body: (A:) and خِمَارَهَا her head-covering. (Msb.) ― -b2- [Hence,] حَسَرَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ (tropical:) [The wind removed the clouds from the sky]. (A.) And حَسَرَ قِنَاعَ الهَمِّ عَنِّى (tropical:) [He, or it, removed the covering of anxiety from me]. (A.) ― -b3- Also, (K,) inf. n. حَسْرٌ, (TA,) He peeled a branch of a tree. (K, TA.) ― -b4- And He swept a house or chamber. (K, TA.) ― -b5- And حَسَرُوهُ, aor. حَسُرَ , inf. n. حَسْرٌ and حُسْرٌ, (tropical:) They begged of him and he gave them until nothing remained in his possession. (TA.) -A2- حَسَرَ, (S, A, K,) aor. حَسِرَ and حَسُرَ , (TA,) inf. n. حَسْرٌ (S, TA) and حُسُورٌ; (TA;) and ↓ احسر, (S, K,) inf. n. اـِحْسَارٌ; and ↓ حسّر, inf. n. تَحْسِيرٌ; (TA;) He, (a man, S, A,) and it, (a journey, TA,) tired, fatigued, or jaded, (S, A, K,) a beast, (A, TA,) or a camel: (S:) and he drove a camel until he tired, fatigued, or jaded, him. (K.) And حُسِرَتِ الدَّابَّةُ The beast was fatigued so that it was left to remain where it was. (AHeyth.) ― -b2- And حَسَرَ, aor. حَسُرَ , (assumed tropical:) It (the distance to which it looked, and the indistinctness of the object,) fatigued the eye. (TA.) And حُسِرَ البَصَرُ مِنْ طُولِ النَّظَرِ (tropical:) [The eye was fatigued by the length of looking: see a similar meaning of حَسَرَ and حَسِرَ, below]. (A.) -A3- See 7, with which حَسَرَ is syn. ― -b2- [Hence,] حَسَرَ, (ISk, A, Mgh, Msb,) aor. حَسُرَ , (TA,) (tropical:) It (water) sank and disappeared; or became low; or retired: (ISk, A, Mgh:) it sank and disappeared, or retired, from its place: (Msb:) properly, it became removed from the shore: (Mgh:) and it (the sea, or great river,) sank, or retired, from (عَنْ) El-'Irلk, and from the shore, so that the ground which was beneath the water appeared: (TA:) you do not say, in this sense, ↓ انحسر. (Az. [But this latter is sometimes used, as, for instance, in the Msb art. جزر.]) Hence, in a trad., كُلْ مَا حَسَرَ عَنْهُ البَحْرُ وَدَعْ مَا طَفَا عَلَيْهِ [Eat thou that from which the sea retires, and leave what floats upon it]. (Mgh.) -A4- حَسَرَ, aor. حَسِرَ , (S, A, K,) inf. n. حُسُورٌ (S, A) and حَسَرَ; (TA;) and حَسرَ, aor. حَسَرَ , (A, K,) inf. n. حَسَرٌ; (TA;) and ↓ استحسر, (S, K,) and ↓ تحسّر; (S;) He (a camel, S, or a beast, A) became tired, fatigued, or jaded, (S, K, TA,) by travel: (TA:) [or] the last signifies he (a camel) fell down from fatigue. (Ham p. 491.) [Hence,] it is said in a trad., ↓ اُدْعُوا اللّٰهَ وَ لَا تَسْتَحْسِرُوا (assumed tropical:) Supplicate ye God, and be not weary: and a similar instance occurs in the Kur xxi. 19. (TA.) ― -b2- [Hence also,] حَسَرَ, aor. حَسِرَ , (S, K,) or حَسُرَ , (Msb,) inf. n. حُسُورٌ; (S, Msb, K;) and حَسِرَ, aor. حَسَرَ ; (A;) (tropical:) It (the sight) was, or became, dim, dull, or hebetated; (S, Msb, K;) and it failed; (S, K;) [or became fatigued;] by reason of length of space [overlooked], (S, Msb, K,) and the like; (S, Msb;) or by long looking. (A.) -A5- حَسِرَ عَلَيْهِ, aor. حَسَرَ , inf. n. حَسَرٌ (S Msb, K) and حَسْرَةٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst., (Msb,) and حَسَرَانٌ, (TA,) He grieved for it, or at it; or regretted it; he felt, or expressed, grief, sorrow, or regret, on account of it; syn. تَلَهَّفَ; (Msb, K;) as also ↓ تحسّر: (S, K:) or the former, he grieved for it, or regretted it, (تَلَهَّفَ عَلَيْهِ, S, A, or نَدِمَ عَلَيْهِ, TA,) namely, a thing that had escaped him, most intensely. (S, A, * TA.) [See حَسْرَةٌ.]

حسّر
2 حسّر حسر , inf. n. تَحْسِيرٌ: see 1. ― -b2- Also He despised another: he annoyed, or vexed, him: (K:) he drove him away. (TA.) ― -b3- He caused him to experience, or fall into, grief, or regret: (Mgh, Msb, K:) or to grieve for, or to regret, most intensely, a thing that had escaped him. (S.) -A2- حسّرتِ الطَّيْرُ, (S,) inf. n. as above; (S, K) and ↓ تحسّرت, (A, TA,) and ↓ انحسرت; (TA;) The birds moulted; shed their feathers. (S, A, K, * TA.)

4 أَحْسَرَ see 1. -A2- Also احسر القَوْمُ The people, or party, experienced fatigue. (TA.)

تحسّر
5 تحسّر حسر تحسر It (the plumage of a bird, A, and the fur, or soft hair, of a camel, S, K) fell off; (S, A, K;) when relating to the fur, or soft hair, of a camel, [said to be] by reason of fatigue; (K;) but this restriction is not necessary; for its falling off is sometimes occasioned by diseases; though it may be said that the former cause is the more common. (TA.) You say also, تحسّر الوَبَرُ عَنِ البَعِيرِ The fur, or soft hair, fell off from the camel: and in like manner one says of the plumage from the birds: (A:) and of the hair from the ass. (TA.) See also 2. ― -b2- تحسّرت بَيْنَ يَدَيْهِ [She uncovered herself, or her head and forehead, or her head, or her face, before him: (see حَاسِرٌ:) or] she sat before him with her face uncovered. (TA from a trad.) -A2- See also 1, in two places.

انحسر
7 انحسر أنحسر انحسر ٱنحسر It became removed, put off, taken off, or stripped off, from a thing which it covered or concealed; (S, A, Mgh, Msb;) as also ↓ حَسَرَ, (K,) which occurs in poetry, (TA,) inf. n. حُسُورٌ. (K.) [See also 5.] ― -b2- It (the darkness) became removed, or cleared away; (A, Msb;) عَنْهُ [from him, or it]. (A.) ― -b3- See also 1: ― -b4- and 2.

10 اـِسْتَحْسَرَ see 1, in two places.

حَسِرٌ
حَسِرٌ حسر : see حَسِيرٌ.

حَسْرَةٌ
حَسْرَةٌ حسر حسره حسرة Grief, or regret; syn. تَلَهُّفٌ, (Msb, K,) and تَأَسُّفٌ, (Msb,) or نَدَامَةٌ, (Jel in ii. 162 and viii. 36 and xxxix. 57,) or نَدَمٌ and غَمٌّ: (Bd in viii. 36:) or intense lamentation or expression of pain or of grief or of sorrow; syn. شِدَّةُ التَّأَلُّمِ: (Jel in vi. 31 and xxxvi. 29:) or most intense grief or regret (أَشَدُّ التَّلَهُّفِ, S, or أَشَدُّ النَّدَمِ, Zj) for a thing that has escaped one, (S,) so that he who feels it is like a beast that is tired, or fatigued, or jaded, (حَسِير,) and of no use: (Zj in xxxvi. 29 of the Kur:) pl. حَسَرَاتٌ. (Msb.) You say, يَا حَسْرَتَا عَلَيْهِ [O my grief, or regret, &c., for it!] (A.)

حَسْرَان
حَسْرَان حسر حسران : see what next follows.

حَسِيرٌ
حَسِيرٌ حسير Tired, fatigued, or jaded, (S, K,) by much travel; (TA;) applied to a camel, (S, K,) alike to the male and the female; and so ↓ حَاسِرٌ and حَاسِرَةٌ, applied to a horse or the like: (TA:) and ↓ مُحَسَّرٌ a camel fatigued, or jaded; emaciated by fatigue, or made to exert himself beyond his strength in a journey: (Ham p. 208:) pl. of the first حَسْرَى. (S, K.) ― -b2- (tropical:) Sight that is dim, dull, or hebetated, and failing, by reason of length of space [overlooked] (S, Msb, K, TA) and the like; (S, Msb;) as also ↓ مَحْسُورٌ; (S, K;) or [fatigued] by long looking. (A) ― -b3- Also, (S, K,) and ↓ حَسِرٌ and ↓ حَسْرَان, (TA, [but whether the latter be with or without tenween is not shown,]) Grieving, or regretting: (K:) or grieving, or regretting, most intensely, on account of a thing that has escaped one. (S, TA.)

حَاسِرٌ
حَاسِرٌ حاسر A man having no  مِغْفَر [or covering for the head, made of mail, &c.,] (S, K,) upon him; (S;) nor a coat of mail; (S, K;) contr. of دَارِعٌ; (Mgh;) nor a helmet upon his head; (TA;) contr. of مُقَنَّعٌ: (Mgh:) or having no جُنَّة [or defensive covering, &c.]: (K:) a man having no turban on his head: (TA:) a man having his head uncovered: (A:) pl. حُسَّرٌ, and pl. pl. حُسَّرُونَ; the latter a form used by one of the poets; the former pl. applied to foot-soldiers in war, because they uncover their arms and legs, or because they have not upon them coats of mail nor helmets; occurring in this sense in a trad. (TA.) Also, without ة, A woman who has taken off her shift from her person: (ISd, Msb, TA:) who has taken off her clothes from her person: who has uncovered her head and her fore arms: who has taken off her head-covering: and, with ة, a woman having her face uncovered: pl. حُسَّرٌ and حَوَاسِرُ. (TA.) ― -b2- اِبْنُوا المَسَاجِدَ حُسَّرًا in a trad. of 'Alee, means Build ye mosques, or oratories, with bare walls, with no شُرَف [or acroterial ornaments or crestings]. (TA.) -A2- See also حَسِيرٌ.

مَحْسَرٌ
مَحْسَرٌ محسر (tropical:) The internal, or intrinsic, state or quality, (S, A, K,) of a person; (S, A;) as also ↓ مَحْسِرٌ: (K:) and the latter, [or both,] the nature, or natural disposition. (K, TA.) You say, فُلَانٌ كَرِيمُ المَحْسَرِ (tropical:) Such a one is generous, or noble, in respect of his internal, or intrinsic, state or quality: (S, A:) or ↓ المَحْسِرِ, meaning as above: or in respect of his nature, or natural disposition: or face, or countenance. (TA.)

مَحْسِرٌ
مَحْسِرٌ محسر The face, or countenance: (K:) [or a part, of the person, that is uncovered:] the pl., مَحَاسِرُ, signifies the parts, of the person of a woman, that are exposed to view; namely, the face, arms, and legs. (Az.) You say اِمْرَأَةٌ حَسَنَةُ المَحَاسِرِ [A woman beautiful in respect of the parts, of the person, that are exposed to view]. (A.) ― -b2- [Hence, (tropical:) An elevated, plain tract, bare of herbage or trees]. You say أَرْضٌ عَارِيَةُ المَحَاسِرِ (tropical:) Land bare of herbage: (A:) and in like manner, فَلَاةٌ عارية المحاسر a desert without any covering of trees; its محاسر meaning its elevated and plain tracts of ground that are uncovered by plants [or trees]. (T, TA.) ― -b3- See also مَحْسَرٌ, in two places.

مِحْسَرَةٌ
مِحْسَرَةٌ محسره محسرة An instrument for sweeping; a broom, or besom. (S, K.)

مُحَسَّرٌ
مُحَسَّرٌ محسر : see حَسِيرٌ. ― -b2- Also Annoyed; vexed: and despised: (S, K:) applied to a man. (S.) It is said in a trad. that the companions of a man who is to come forth in the end of time, to be called أَمِيرُ العُصَبِ, or, as some say, أَمِيرُ الغَضَبِ shall be مُحَسَّرُونَ, (TA,) meaning despised; (S, TA;) i. e. annoyed, or vexed, and caused to grieve or regret, or to grieve or regret most intensely: or driven away, or outcasts, and fatigued; from حَسَرَ signifying “ he fatigued ” a beast. (TA.)

مَحْسُورٌ
مَحْسُورٌ محسور [pass. part. n. of حَسَرَهُ; Removed; put, taken, or stripped, off: &c. ― -b2- And hence,] (tropical:) A man who has given all that he had, so that nothing remains in his possession: thus it is said to mean in the Kur xvii. 31. (TA.) ― -b3- See also حَسِيرٌ.

### Türkçe

**حَسَرَهُ**
1 **حَسَرَهُ** حسر حسره حسرة, muzâri‘ı **حَسُرَ** (S, Msb, K) ve **حَسِرَ**, (Mgh, Msb, K,) mastarı **حَسْرٌ** (S, Msb, K) ve **حُسُورٌ**, (TA,) O, onu kaldırdı, çıkardı, soydu; (Mgh, K, TA,) **عَنْ شَىْءٍ** onu örttüğü yahut gizlediği bir şeyden. (TA.) **حُسِرَ**, herhangi bir şey hakkında, “onu örttüğü yahut gizlediği bir şeyden kaldırıldı, çıkarıldı, soyuldu” mânâsında söylenir. (A.) Dersin ki, **حَسَرَ كُمَّهُ عَنْ ذِرَاعِهِ** O, kolunun yenini önkolundan çıkardı. (S, A.) Ve sadece **حَسَرَ عَنْ ذِرَاعِهِ** O, önkolunu açtı. (Msb.) Ve **حَسَرَ عِمَامَتَهُ عَنْ رَأْسِهِ** O, sarığını başından çıkardı. (A.) Ve **حَسَرَتْ دِرْعَهَا**, (A, Msb,) muzâri‘ı **حَسِرَ**, (Msb,) O (kadın) gömleğini (A, Msb) **عَنْ جَسَدِهَا** bedeninden çıkardı: (A:) ve **خِمَارَهَا** başörtüsünü. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **حَسَرَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ** (mecazen:) [Rüzgâr bulutları gökten kaldırdı]. (A.) Ve **حَسَرَ قِنَاعَ الهَمِّ عَنِّى** (mecazen:) [O (yahut o şey) benden keder örtüsünü kaldırdı]. (A.) ― -b3- Yine, (K,) mastarı **حَسْرٌ**, (TA,) O, bir ağacın dalını soydu. (K, TA.) ― -b4- Ve O, bir evi yahut odayı süpürdü. (K, TA.) ― -b5- Ve **حَسَرُوهُ**, muzâri‘ı **حَسُرَ**, mastarı **حَسْرٌ** ve **حُسْرٌ**, (mecazen:) Onlar ondan dilendiler; o da, mülkünde hiçbir şey kalmayıncaya kadar onlara verdi. (TA.)

-A2- **حَسَرَ**, (S, A, K,) muzâri‘ı **حَسِرَ** ve **حَسُرَ**, (TA,) mastarı **حَسْرٌ** (S, TA) ve **حُسُورٌ;** (TA;) ve ↓ **احسر**, (S, K,) mastarı **اـِحْسَارٌ**; ve ↓ **حسّر**, mastarı **تَحْسِيرٌ**; (TA;) O (bir adam, S, A) ve o (bir yolculuk, TA) bir hayvanı (A, TA) yahut bir deveyi yordu, bitkin düşürdü, bezdirdi; (S, A, K;) (S:) ve o, bir deveyi, onu yorgun, bitkin yahut bezgin edinceye kadar sürdü. (K.) Ve **حُسِرَتِ الدَّابَّةُ** Hayvan, bulunduğu yerde kalacak derecede bitkin düştü. (AHeyth.) ― -b2- Ve **حَسَرَ**, muzâri‘ı **حَسُرَ**, (farz edilen mecaz:) O (bakışın ulaştığı mesafe ve nesnenin belirsizliği) gözü yordu. (TA.) Ve **حُسِرَ البَصَرُ مِنْ طُولِ النَّظَرِ** (mecazen:) [Göz, uzun süre bakmaktan yoruldu: aşağıda **حَسَرَ** ve **حَسِرَ**’in benzeri bir mânâsına bak]. (A.)

-A3- 7’ye bak; onunla **حَسَرَ** eşanlamlıdır. ― -b2- [Bundan dolayı,] **حَسَرَ**, (ISk, A, Mgh, Msb,) muzâri‘ı **حَسُرَ**, (TA,) (mecazen:) O (su) çekildi ve kayboldu; yahut alçaldı; yahut geri çekildi: (ISk, A, Mgh:) yerinden çekildi ve kayboldu, yahut geri çekildi: (Msb:) asıl olarak, kıyıdan uzaklaşmış oldu: (Mgh:) ve o (deniz yahut büyük nehir) **عَنْ** Irak’tan ve kıyıdan çekildi; öyle ki suyun altında olan yer göründü: (TA:) bu mânâda ↓ **انحسر** demezsin. (Az. [Fakat bu sonuncusu bazen kullanılır; meselâ Msb’de **جزر** maddesinde.]) Bundan dolayı, bir rivayette, **كُلْ مَا حَسَرَ عَنْهُ البَحْرُ وَدَعْ مَا طَفَا عَلَيْهِ** [Denizin çekildiği şeyi ye; onun üzerinde yüzen şeyi bırak]. (Mgh.)

-A4- **حَسَرَ**, muzâri‘ı **حَسِرَ**, (S, A, K,) mastarı **حُسُورٌ** (S, A) ve **حَسَرَ**; (TA;) ve **حَسرَ**, muzâri‘ı **حَسَرَ**, (A, K,) mastarı **حَسَرٌ**; (TA;) ve ↓ **استحسر**, (S, K,) ve ↓ **تحسّر**; (S;) O (bir deve, S, yahut bir hayvan, A) yolculuk sebebiyle yorgun, bitkin yahut bezgin oldu: (TA:) [yahut] sonuncusu, o (deve) yorgunluktan yere yıkıldı, demektir. (Ham p. 491.) [Bundan dolayı,] bir rivayette şöyle denir: ↓ **اُدْعُوا اللّٰهَ وَ لَا تَسْتَحْسِرُوا** (farz edilen mecaz:) Allah’a dua edin ve yorulmayın: bunun benzeri bir örnek Kur’ân xxi. 19’da vardır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı ayrıca,] **حَسَرَ**, muzâri‘ı **حَسِرَ**, (S, K,) yahut **حَسُرَ**, (Msb,) mastarı **حُسُورٌ**; (S, Msb, K;) ve **حَسِرَ**, muzâri‘ı **حَسَرَ**; (A;) (mecazen:) O (görme) donuklaştı, kütleşti, köreldi; (S, Msb, K;) ve zayıfladı; (S, K;) [yahut yoruldu;] bakılan mesafenin uzunluğu sebebiyle, (S, Msb, K,) ve benzeriyle; (S, Msb;) yahut uzun bakmakla. (A.)

-A5- **حَسِرَ عَلَيْهِ**, muzâri‘ı **حَسَرَ**, mastarı **حَسَرٌ** (S Msb, K) ve **حَسْرَةٌ**, (S, K,) yahut ikincisi yalın isimdir, (Msb,) ve **حَسَرَانٌ**, (TA,) O, onun için üzüldü; yahut ona hayıflandı; yahut pişman oldu; onun sebebiyle keder, hüzün yahut pişmanlık duydu yahut ifade etti; eşanlamlısı **تَلَهَّفَ**; (Msb, K;) bunun gibi ↓ **تحسّر** de: (S, K:) yahut birincisi, onun için üzüldü yahut pişman oldu, (**تَلَهَّفَ عَلَيْهِ**, S, A, yahut **نَدِمَ عَلَيْهِ**, TA,) yani kendisinden kaçıp giden bir şey için, en şiddetli şekilde. (S, A, * TA.) [**حَسْرَةٌ**’ye bak.]

**حسّر**
2 **حسّر** حسر, mastarı **تَحْسِيرٌ**: 1’e bak. ― -b2- Yine, O, bir başkasını hor gördü: onu rahatsız etti yahut kızdırdı: (K:) onu kovdu. (TA.) ― -b3- O, ona keder yahut pişmanlık tattırdı yahut onu kedere yahut pişmanlığa düşürdü: (Mgh, Msb, K:) yahut kendisinden kaçıp giden bir şeye en şiddetli şekilde üzülmesini yahut pişman olmasını sağladı. (S.)

-A2- **حسّرتِ الطَّيْرُ**, (S,) mastarı yukarıdaki gibidir; (S, K) ve ↓ **تحسّرت**, (A, TA,) ve ↓ **انحسرت**; (TA;) Kuşlar tüy döktü; tüylerini attı. (S, A, K, * TA.)

**4 أَحْسَرَ** 1’e bak. -A2- Yine **احسر القَوْمُ** Kavim yahut topluluk yorgunluk yaşadı. (TA.)

**تحسّر**
5 **تحسّر** حسر تحسر O (bir kuşun tüyü, A, ve bir devenin yünü yahut ince yumuşak kılı, S, K) döküldü; (S, A, K;) devenin yünü yahut ince yumuşak kılı hakkında olunca, [denilmiştir ki] yorgunluk sebebiyle; (K;) fakat bu kayıt gerekli değildir; çünkü onun dökülmesi bazen hastalıklardan da meydana gelir; gerçi denebilir ki birinci sebep daha yaygındır. (TA.) Şöyle de dersin: **تحسّر الوَبَرُ عَنِ البَعِيرِ** Yün yahut ince yumuşak kıl deveden döküldü: kuşların tüyü hakkında da aynı şekilde söylenir: (A:) ve eşeğin kılı hakkında da. (TA.) 2’ye de bak. ― -b2- **تحسّرت بَيْنَ يَدَيْهِ** [O, onun huzurunda kendini yahut başını ve alnını yahut başını yahut yüzünü açtı: (**حَاسِرٌ**’e bak:) yahut] o, onun huzurunda yüzü açık olarak oturdu. (TA bir rivayetten.) -A2- 1’e de iki yerde bak.

**انحسر**
7 **انحسر** أنحسر انحسر **ٱنحسر** O, örttüğü yahut gizlediği bir şeyden kaldırıldı, çıkarıldı, soyuldu; (S, A, Mgh, Msb;) bunun gibi ↓ **حَسَرَ** da; (K,) bu şiirde vâki olur; (TA,) mastarı **حُسُورٌ**. (K.) [5’e de bak.] ― -b2- O (karanlık) giderildi yahut dağıldı; (A, Msb;) **عَنْهُ** [ondan]. (A.) ― -b3- 1’e de bak: ― -b4- ve 2’ye.

**10 اـِسْتَحْسَرَ** 1’e iki yerde bak.

**حَسِرٌ**
**حَسِرٌ** حسر: **حَسِيرٌ**’e bak.

**حَسْرَةٌ**
**حَسْرَةٌ** حسر حسره حسرة Keder yahut pişmanlık; eşanlamlısı **تَلَهُّفٌ**, (Msb, K,) ve **تَأَسُّفٌ**, (Msb,) yahut **نَدَامَةٌ**, (Jel ii. 162 ve viii. 36 ve xxxix. 57’de,) yahut **نَدَمٌ** ve **غَمٌّ**: (Bd viii. 36’da:) yahut acının yahut kederin yahut hüznün çok şiddetli feryadı yahut ifadesi; eşanlamlısı **شِدَّةُ التَّأَلُّمِ**: (Jel vi. 31 ve xxxvi. 29’da:) yahut kendisinden kaçıp giden bir şey için en şiddetli keder yahut pişmanlık (**أَشَدُّ التَّلَهُّفِ**, S, yahut **أَشَدُّ النَّدَمِ**, Zj); (S,) öyle ki onu duyan kimse, yorgun yahut bitkin yahut bezgin bir hayvan gibi olur, (**حَسِير,**) ve faydasız: (Kur’ân xxxvi. 29’da Zj:) çoğulu **حَسَرَاتٌ**. (Msb.) Dersin ki, **يَا حَسْرَتَا عَلَيْهِ** [Ah benim kederim yahut pişmanlığım, vb., onun için!] (A.)

**حَسْرَان**
**حَسْرَان** حسر حسران: hemen ardından gelene bak.

**حَسِيرٌ**
**حَسِيرٌ** حسير Çok yolculukla yorgun, bitkin yahut bezgin; (S, K,) (TA;) deveye uygulanır; (S, K,) erkek ve dişiye eşit; ve bunun gibi ↓ **حَاسِرٌ** ve **حَاسِرَةٌ**, ata yahut benzerine uygulanır: (TA:) ve ↓ **مُحَسَّرٌ** yorgun yahut bezgin deve; yorgunlukla zayıflamış yahut bir yolculukta gücünün üstünde zorlanmış: (Ham p. 208:) birincinin çoğulu **حَسْرَى**. (S, K.) ― -b2- (mecazen:) Bakılan mesafenin uzunluğu (S, Msb, K, TA) ve benzeri sebebiyle donuk, küt, körelmiş ve zayıflayan görme; (S, Msb, K, TA) bunun gibi ↓ **مَحْسُورٌ** da; (S, K;) yahut uzun bakmakla [yorulmuş]. (A) ― -b3- Yine, (S, K,) ve ↓ **حَسِرٌ** ve ↓ **حَسْرَان**, (TA, [ikincisinin tenvinli mi tenvinsiz mi olduğu gösterilmemiştir,]) Üzülen yahut pişman olan: (K:) yahut kendisinden kaçıp giden bir şey sebebiyle en şiddetli şekilde üzülen yahut pişman olan. (S, TA.)

**حَاسِرٌ**
**حَاسِرٌ** حاسر Üzerinde **مِغْفَر** [yahut zırh halkasından yapılmış baş örtüsü vb.] bulunmayan adam; (S, K,) (S;) ne de zırh; (S, K;) **دَارِعٌ**’ın zıddı; (Mgh;) ne de başında miğfer; (TA;) **مُقَنَّعٌ**’ın zıddı: (Mgh:) yahut üzerinde **جُنَّة** [yahut savunma örtüsü vb.] bulunmayan: (K:) başında sarık bulunmayan adam: (TA:) başı açık adam: (A:) çoğulu **حُسَّرٌ**, ve çoğulun çoğulu **حُسَّرُونَ**; ikincisi şairlerden birinin kullandığı bir kalıptır; birincisi, savaşta piyadelere uygulanır; çünkü kollarını ve bacaklarını açarlar, yahut üzerlerinde zırhlar ve miğferler bulunmadığı için; bu mânâda bir rivayette vâki olur. (TA.) Yine, ة’siz olarak, şahsından gömleğini çıkarmış kadın: (ISd, Msb, TA:) şahsından elbiselerini çıkarmış: başını ve önkollarını açmış: başörtüsünü çıkarmış: ve ة ile, yüzü açık kadın: çoğulu **حُسَّرٌ** ve **حَوَاسِرُ**. (TA.) ― -b2- **اِبْنُوا المَسَاجِدَ حُسَّرًا** ‘Alî’den bir rivayette, “Mescitleri yahut namazgâhları çıplak duvarlarla, üzerinde **شُرَف** [yahut saçak üstü süsleri yahut taçlandırmalar] olmaksızın yapın” demektir. (TA.) -A2- **حَسِيرٌ**’e de bak.

**مَحْسَرٌ**
**مَحْسَرٌ** محسر (mecazen:) bir kimsenin iç hâli yahut öz niteliği; (S, A, K,) (S, A;) bunun gibi ↓ **مَحْسِرٌ** de: (K:) ve ikincisi, [yahut ikisi,] tabiat yahut doğal huy. (K, TA.) Dersin ki, **فُلَانٌ كَرِيمُ المَحْسَرِ** (mecazen:) Falanca, iç hâli yahut öz niteliği bakımından cömert yahut soyludur: (S, A:) yahut ↓ **المَحْسِرِ**, yukarıdaki mânâ ile: yahut tabiatı yahut doğal huyu bakımından: yahut yüz yahut çehre bakımından. (TA.)

**مَحْسِرٌ**
**مَحْسِرٌ** محسر Yüz yahut çehre: (K:) [yahut şahsın açıkta olan bir kısmı:] çoğulu **مَحَاسِرُ**, bir kadının şahsından görünen kısımlar demektir; yani yüz, kollar ve bacaklar. (Az.) Dersin ki **اِمْرَأَةٌ حَسَنَةُ المَحَاسِرِ** [Görünen kısımları bakımından güzel bir kadın]. (A.) ― -b2- [Bundan dolayı, (mecazen:) ot ve ağaçtan çıplak, yüksek düz bir arazi parçası]. Dersin ki **أَرْضٌ عَارِيَةُ المَحَاسِرِ** (mecazen:) ottan çıplak arazi: (A:) ve aynı şekilde, **فَلَاةٌ عارية المحاسر** ağaç örtüsü olmayan çöl; onun **محاسر**’i, bitkiler [yahut ağaçlar] tarafından örtülmemiş yüksek ve düz toprak parçaları demektir. (T, TA.) ― -b3- **مَحْسَرٌ**’a da iki yerde bak.

**مِحْسَرَةٌ**
**مِحْسَرَةٌ** محسره محسرة Süpürme aleti; süpürge. (S, K.)

**مُحَسَّرٌ**
**مُحَسَّرٌ** محسر: **حَسِيرٌ**’e bak. ― -b2- Yine, rahatsız edilmiş; kızdırılmış: ve hor görülmüş: (S, K:) bir adama uygulanır. (S.) Bir rivayette, zamanın sonunda çıkacak, **أَمِيرُ العُصَبِ** diye adlandırılacak, yahut bazılarının dediğine göre **أَمِيرُ الغَضَبِ**, bir adamın yoldaşlarının **مُحَسَّرُونَ** olacağı söylenir; (TA,) yani hor görülmüş; (S, TA;) yani rahatsız edilmiş yahut kızdırılmış ve kedere yahut pişmanlığa düşürülmüş, yahut en şiddetli şekilde kederlenmiş yahut pişman olmuş: yahut kovulmuş yahut sürülmüş ve yorgun düşürülmüş; **حَسَرَ**’dan, “bir hayvanı yordu” mânâsında. (TA.)

**مَحْسُورٌ**
**مَحْسُورٌ** محسور [**حَسَرَهُ**’nun mef‘ûl ismidir; kaldırılmış; çıkarılmış; soyulmuş: vb. ― -b2- Ve bundan dolayı,] (mecazen:) elinde olanın hepsini vermiş, öyle ki mülkünde hiçbir şey kalmamış adam: Kur’ân xvii. 31’de böyle mânâlandırıldığı söylenir. (TA.) ― -b3- **حَسِيرٌ**’e de bak.
