# حسس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حسس

باب الحاء مع السين
ح س، س ح مستعملان
حس:
الحَسُّ: القَتْل الذَريعُ. والحَسُّ: إضرارُ البَرْد الأشياءَ، تقول: أصابتْهم حاسَّةٌ من البَرْد، وباتَ فلان بِحَسَّةِ سَوءٍ: أي بحالٍ سيِّئةٍ وشدَّةٍ. والحَسُّ: نَفْضُك التُرابَ عن الدابَّة بالمِحَسَّة وهي الفِرْجَون. ويقالُ: ما سَمِعْتُ له حِسّاً ولا جرِسْاً، فالحِسُّ من الحركة، والجْرسُ من الصَّوْت.
والحِسُّ: داءٌ يأخُذُ النُّفَساءَ في رَحِمها. وأَحْسَسْتُ من فُلانٍ أمراً: أي رأيتُ.
وعلى الرؤيةِ يُفسَّر قوله عَزَّ وجل: "فلما أحَسَّ عيسى منهم الكفر" أي رأَى. ويقال: مَحَسَّةُ المرأة: دُبُرُها. ويقالُ: ضُرِبَ فلان فما قالَ حَسٍّ ولا بَسٍّ، ومنهم من لا ينوِّن ويجُرُّ فيقول: حَسِّ، ومنهم من يكسر الحاء.
والعرب تقول عند لَذْعِة نارٍ أو وَجَع: حَسٍّ حَسٍّ. والحِسُّ: مَسُّ الحُمَّى أوّلَ ما تبدو. والحِسُّ: الحَسيسُ تسمَعُه يمُرُّ بك ولا تَراه، قال:
تَرَى الطَّيْرَ العِتاقَ يَظَلْنَ مِنْهُ		جُنُوحاً إنْ سَمِعْنَ له حسيساً
وتَحَسَّسْتُ خَبَراً: أي سأَلْتُ وطَلَبْتُ.
سح:
السَّحْسَحَةُ: عَرْصَة المَحَلَّة وهي السّاحةُ. وسَحَّتِ الشّاهُ تَسِحُّ سَحّاً وسُحُوحاً أي حَنَّتْ. وشاةٌ سمينة ساحٌّ، ولا يقال: ساحَّةٌ.
قال الخليل: هذا مما يُحْتَجُّ به، إنّه قولُ العرب فلا نَبْتَدُع شيئاً فيه.
وسَحَّ المَطَرُ والدَّمْعُ يَسِحُّ سَحّاً وهو شدَّةُ انصبِابِه. وفَرَسٌ مِسَحٌّ: أي سريع، قال:
مِسَحُّ إذا ما السابحاتُ على الوَنَى		أثَرْنَ الغُبارَ بالكَديدِ المُـرَكَّـلِ

### Türkçe

باب **الحاء** ile **السين**

**ح س** ve **س ح** kullanımdadır.

**حس**:

**الحَسُّ**: hızlı öldürme. Ve **الحَسُّ**: soğuğun şeylere zarar vermesi; dersin ki: Onlara soğuktan bir **حاسَّةٌ** isabet etti. Ve falan kimse kötü bir **حَسَّةِ** ile geceledi: yani kötü bir hâl ve şiddet ile. Ve **الحَسُّ**: **المِحَسَّة** ile—ki o **الفِرْجَون**dur—toprağı binek hayvandan silkeleyip dökmen. Ve denilir: Onun için ne bir **حِسّاً** ne de bir **جرِسْاً** işittim; **الحِسُّ** hareketten, **الجْرسُ** ise sesten olur.

Ve **الحِسُّ**: loğusayı rahminde tutan bir hastalık. Ve falan kimseden bir şeyi **أَحْسَسْتُ**: yani gördüm.

Ve görmeye göre, Aziz ve Celil olanın şu sözü tefsir edilir: “فَلَمَّا **أحَسَّ** عيسى منهم الكفر” yani gördü. Ve denilir: **مَحَسَّةُ** kadının: onun dübürü. Ve denilir: Falan kimse dövüldü de ne **حَسٍّ** ne de **بَسٍّ** dedi; onlardan kimi tenvinlemez ve cerreder de şöyle der: **حَسِّ**; onlardan kimi de **الحاء**’yı kesreler.

Ve Araplar, ateşin yakması yahut ağrı sırasında şöyle der: **حَسٍّ** **حَسٍّ**. Ve **الحِسُّ**: hummanın ilk belirdiği anda dokunması. Ve **الحِسُّ**: onu geçip giderken işittiğin, fakat görmediğin **الحَسيسُ**; dedi ki:

تَرَى الطَّيْرَ العِتاقَ يَظَلْنَ مِنْهُ		جُنُوحاً إنْ سَمِعْنَ له حسيساً

Ve bir haberi **تَحَسَّسْتُ**: yani sordum ve aradım.

**سح**:

**السَّحْسَحَةُ**: mahallenin arsası; o, meydandır. Ve koyun **سَحَّتِ**; **تَسِحُّ** **سَحّاً** ve **سُحُوحاً**: yani meledi. Ve semiz bir koyun **ساحٌّ**dur; **ساحَّةٌ** denilmez.

Halil dedi: Bu, kendisiyle delil getirilen şeylerdendir; çünkü o Arapların sözüdür; onda hiçbir şeyi uydurmayız.

Ve yağmur ve gözyaşı **سَحَّ** eder; **يَسِحُّ** **سَحّاً**: ve o, onun şiddetli akmasıdır. Ve **مِسَحٌّ** bir at: yani hızlı; dedi ki:

مِسَحُّ إذا ما السابحاتُ على الوَنَى		أثَرْنَ الغُبارَ بالكَديدِ المُـرَكَّـلِ
