# حسك (ح-س-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - س - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف والسين معهما
ح س ك، ك س ح يستعملان فقط
حسك:
الحَسَكُ: نَباتٌ له ثَمَرةٌ خَشِنةٌ تَتَعَلّق بأصواف الغَنَم، والواحدة حَسَكة. والحَسَكُ: من أَدَوات الحَرْب رُبَّما يُتَّخَذُ من حديدٍ فيُلْقَى حَولَ العَسكر، ورُبَّما اتُّخِذَ من خَشَب فنُصِبَ حولَ العسكر، وحسك الصَّدْر: حِقْدُ العَداوة، تقول: إنّه والحَسَكُ والصدْر عليَّ. والحِسكيكُ: القُنْفُذُ الضَّخْم.
كسح:
الكُساحةُ: تُراٌب مجموع. وكَسَحَ بالمِكْسَحة كَسْحاً أي كَنْساً. والمُكاسحُة: المُشّارّةُ الشديدة. والكَسَح: شَلَلٌ في إحدى الرِجْلَيْن إذا مَشى جَرَّها جَرّاً. ورجلٌ كَسْحان. وكَسِحَ يَكسَحَ كَسَحاً فهو أكسَحُ، قال:
كلّ ما يقطَعُ من داء الكَسَح
قال زائدة: أعرِفُ الكَسَحَ العَجْز، يقال: فلان كَسِحٌ: أيْ عاجز ضعيف. والأكَسَحُ: الأَعَرجُ.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **السين** onlarla birlikte

**ح س ك**، **ك س ح** yalnızca kullanılırlar

**حسك**:
**الحَسَكُ**: Koyun yünlerine tutunan, pürtüklü bir meyvesi olan bir bitkidir; tekili **حَسَكة**’dir. Ve **الحَسَكُ**: savaş aletlerindendir; bazen demirden edinilir de ordunun etrafına atılır; bazen de ağaçtan edinilir de ordunun etrafına dikilir. Ve **حسك الصَّدْر**: düşmanlığın kini; dersin ki: “Şüphesiz o, **الحَسَكُ** ve göğüs, bana karşıdır.” Ve **الحِسكيكُ**: iri kirpidir.

**كسح**:
**الكُساحةُ**: toplanmış topraktır. Ve **كَسَحَ** **بالمِكْسَحة** **كَسْحاً** yani süpürme. Ve **المُكاسحُة**: şiddetli karşılıklı çekişmedir. Ve **الكَسَح**: yürüdüğünde onu sürüyerek sürüklediği, iki bacaktan birinde felçtir. Ve **رجلٌ كَسْحان**. Ve **كَسِحَ يَكسَحَ كَسَحاً**; o hâlde o **أكسَحُ**’tur; dedi ki:
كلّ ما يقطَعُ من داء **الكَسَح**
Zâide dedi: **الكَسَحَ**’ı acz olarak bilirim; denir ki: falan **كَسِحٌ**: yani âciz, zayıf. Ve **الأكَسَحُ**: topaldır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَسَكُ: حَسَكُ السَعْدانِ: الواحدة حَسَكَةٌ. والحَسَكُ أيضاً: ما يُعْمَلُ من الحديد على مثاله، وهو من آلات العسكر. وقولهم: في صدره عليَّ حَسِيكَةٌ وحُساكَةٌ، أي ضِغنٌ وعداوة. وقد حَسِكَ عليّ بالكسر حَسَكاً. والحَسيكَةُ: القُنْفُذُ.

##### Türkçe

**الحَسَكُ**: **حَسَكُ السَعْدانِ**: teki **حَسَكَةٌ**’dir. Ve **الحَسَكُ** ayrıca: demirden onun örneği üzere yapılan şeydir; ve o, askerî aletlerdendir. Ve onların sözü: “Onun göğsünde bana karşı **حَسِيكَةٌ** ve **حُساكَةٌ** vardır”, yani kin ve düşmanlık. Ve bana karşı kesre ile **حَسِكَ**; **حَسَكاً** (olarak). Ve **الحَسيكَةُ**: kirpidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والكاف والسين
حسك ، سحك ، كسح : ( مستعملات ) .
حسك : قال الليث : الحسَكُ : نباتٌ له ثَمر خَشِن يتعلَّقُ بأصواف الغَنَم . قال : وكل ثمَرَة يُشْبهها نحو ثَمَرَةِ القُطْب والسَّعْدان
والهَراس فهو حَسَك ، والواحدة حَسَكةٌ ، قال : والحَسَكُ من أدوات الحرب رُبما اتُّخِذَ من حَدِيد فَصُبّ حول العَسْكر .
وحَسكُ الصدر : حِقْدُ العداوة .
يقال : إنه لَحَسِكُ الصَّدر على فُلانٍ .
قال : والحِسْكِكُ : القُنْفُذُ الضَّخْمُ .
أبو عبيد : في قلبه عليك حَسِيكةٌ وحَسِيفَةٌ وسخِيمةٌ بمعنى واحد .
وقال غيره : يقال للقوم الأشِدّاء : إنهم لَحَسَكٌ أَمْرَاسٌ ، الواحد حَسَكةٌ مَرِسٌ .
سحك : أخبرني المُنْذري عن الحَرَّانِي عن ابن السِّكِّيت . قال : سمعت ابن الأعرابي يقول : أَسْوَدُ سُحْكُوكٌ وحُلْكُوكٌ .
قلت : ومُسْحَنْكَك مثله مُفْعَنْلَلٌ من سَحَك .
كسح : الليث : الكَسْحُ : الكَنْسُ . والكُسَاحَةُ : تُرابٌ مَجموعٌ كُسِحَ بالمِكْسَح .
والمُكاسَحَةُ : المُشَارَّةُ الشديدةُ .
قال : والكَسَحُ ثِقَل في إحدى الرِّجلين إذا مَشَى جَرّها جَرّاً . ورجلٌ كَسْحَانُ ، وقد كَسِحَ كَسَحاً .
وفي حديث ابن عمر أَنَّه ذكر الصدقة فقال : هي مَالُ الكُسْحَان والعُوران ، واحِدُهُم أَكْسَحُ وهو المُقْعدُ يقال منه : كَسِحَ كَسَحاً . وأنشد :
بين مخذولٍ كَرِيمٍ جَدُّهُ
وخَذُولِ الرِّجْلِ من غير كَسَحْ
ومعنى الحديث : أَنّه كره الصَّدقة إلا لأهْلِ الزَّمَانَةِ ، وأنشد الليث بَيْتاً آخَرَ لِلأَعْشَى :
ولقد أَمْنَحُ مَنْ عَادَيْتُه
كُلَّ ما يَقْطَعُ من دَاء الكَسَحْ
قال : ويروى بالشِّين .
وقال أبو سعيد : الكُسَاحُ : من أَدْوَاءِ الإبل ، جَمَل مَكْسُوح : لا يَمْشِي من شِدة الظَّلْع .
قال : وعُودٌ مُكَسَّحٌ ومُكشّح أي مَقشورٌ مُسوًّى .
قال : ومنه قول الطِّرِمَّاح :
جُمَالِيَّةٌ تَغْتَالُ فَضلَ جَدِيلها
شَنَاحٍ كَصَقْبِ الطائفِيِّ المُكَسَّحِ
ويروى المُكَشَّحِ ، أراد بالشَّنَاحِي عُنُقَها لطوله .
وقال أبو سعيد : يقال : أَتينَا بني فُلانٍ فاكتسحنا مالهم أي لم نُبْقِ لهم شيئاً .
وقال المُفضَّلُ : كسَحَ وكَثَحَ بمعنى واحد حكاهُ أبو تُرَاب .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **السين**

**حسك** ، **سحك** ، **كسح** : (kullanılanlar).

**حسك** : Leys dedi: **الحسَكُ**: koyunların yünlerine tutunan, pürüzlü meyvesi olan bir bitkidir. Dedi: **القُطْب** ve **السَّعْدان** meyvesi ve **الهَراس** gibi ona benzeyen her meyve **حَسَك**tır; teki **حَسَكةٌ**dır. Dedi: **الحَسَكُ** savaş aletlerindendir; bazen demirden edinilir de ordugâhın etrafına dökülür.

**وحَسكُ الصدر**: düşmanlık kini.

Denilir ki: O, falana karşı **حَسِكُ الصَّدر**dür.

Dedi: **الحِسْكِكُ**: iri kirpidir.

Ebû Ubeyd: Onun kalbinde sana karşı **حَسِيكةٌ** ve **حَسِيفَةٌ** ve **سخِيمةٌ** vardır; tek bir mânâdadır.

Başkası dedi: Şiddetli kavme denilir: Onlar elbette **حَسَكٌ أَمْرَاسٌ**tır; teki **حَسَكةٌ مَرِسٌ**tir.

**سحك** : Münzirî bana Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi. Dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işittim: **أَسْوَدُ سُحْكُوكٌ** ve **حُلْكُوكٌ**.

Dedim: **مُسْحَنْكَك** de onun gibidir; **سَحَك**’tan **مُفْعَنْلَلٌ**dür.

**كسح** : Leys: **الكَسْحُ**: süpürmedir. **الكُسَاحَةُ**: **المِكْسَح** ile süpürülüp toplanmış birikmiş topraktır.

**والمُكاسَحَةُ**: şiddetli çekişmedir.

Dedi: **الكَسَحُ** bir bacağın birinde ağırlıktır; yürüdüğünde onu sürüyerek sürür. **ورجلٌ كَسْحَانُ**; ve **كَسِحَ كَسَحاً**.

İbn Ömer hadîsinde: Sadakayı andı da dedi ki: O, **الكُسْحَان**ın ve **العُوران**ın malıdır; onların teki **أَكْسَحُ**tur; o, oturaklı (kalkamaz) olandır; ondan denilir: **كَسِحَ كَسَحاً**. Ve inşâd etti:

بين مخذولٍ كَرِيمٍ جَدُّهُ
وخَذُولِ الرِّجْلِ من غير كَسَحْ

Hadîsin mânâsı: O, sadakayı ancak sakatlık ehli için hoş gördü (başkası için) kerih gördü. Leys, A‘şâ’ya ait başka bir beyti inşâd etti:

ولقد أَمْنَحُ مَنْ عَادَيْتُه
كُلَّ ما يَقْطَعُ من دَاء الكَسَحْ

Dedi: **بالشِّين** ile de rivayet olunur.

Ebû Saîd dedi: **الكُسَاحُ**: develerin hastalıklarındandır. **جَمَل مَكْسُوح**: topallığın şiddetinden yürüyemez.

Dedi: **وعُودٌ مُكَسَّحٌ ومُكشّح** yani soyulmuş, düzeltilmiş.

Dedi: Ondandır Tırimmâh’ın sözü:

جُمَالِيَّةٌ تَغْتَالُ فَضلَ جَدِيلها
شَنَاحٍ كَصَقْبِ الطائفِيِّ المُكَسَّحِ

**المُكَشَّحِ** diye de rivayet olunur. **الشَّنَاحِي** ile onun boynunu, uzunluğundan dolayı kastetti.

Ebû Saîd dedi: Denilir: Falanın oğullarına geldik de mallarını **اكتسحنا**; yani onlara hiçbir şey bırakmadık.

Mufaddal dedi: **كسَحَ** ve **كَثَحَ** bir mânâdadır; bunu Ebû Turâb nakletti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والسين وما يثلهما)
  (حسف) الحاء والسين والفاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتقشَّر عن شيء ويسقط. فمن ذلك الحُسَافة، وهو ما سَقَط من التمر والثَّمَر. ويقال انحسف الشّيءُ، إذا تفتَّت في يدك. وأمَا الحَسيفَة، وهي العداوة، فجائزٌ أن يكون من هذا الباب. والذي عندي أنها من باب الإبدال، وأنّ الأصل الحسيكة؛ فأُبدلت الكاف فاءً. وقد ذكرت الحسيكة وقياسُها بعد هذا الباب. ويقال الحَسَفُ الشَّوك، وهو من الباب.
  (حسك) الحاء والسين والكاف من خشونة الشيء، لا يخرج مسائله عنه. فمن ذلك الحَسَكُ، وهو حَسَك السَّعدانِ([1])، وسمِّي بذلك لخشونته وما عليه مِن شَوك. ومن ذلك الحَسِيكة، وهي العداوة وما يُضَمّ في القلب من خشونة. ومن ذلك الحِسْكِك([2]). وهو القُنفُذ. والقياس في جميعه واحد.
  (حسل) الحاء والسين واللام أصلٌ واحد قليلُ الكلِم، وهو ولد الضبّ، يقال له الحِسْلُ والجمع حُسُول. ويقولون في المثل: "لا آتِيك [سِنَّ الحِسْل"، أي لا آتيك([3])] أبداً. وذلك أنّ الضب لا يسقط له سِنٌّ. ويكنى الضّبُّ أبا الحِسل. والحسِيل: ولد البقر، لا واحِدَ له من لفظه. قال:
  * وهنّ كأذنابِ الحَسِيلِ صوادرٌ([4]) *
  (حسم) الحاء والسين والميم أصلٌ واحد، وهو قَطْع الشّيء عن آخره. فالحَسْم: القطع. وسُمِّي السيفُ حُساماً. ويقال حسامُه حَدّهُ، أيُّ ذلك كان فهو من القَطْع. فأما قوله تعالى: ﴿وَثَمَانِيَةَ أيَّامٍ حُسُوماً﴾ [الحاقة 7]، فيقال هي المتتابعة. ويقال الحسوم الشّؤم. ويقال سمِّيت حُسوماً لأنها حسمت الخيرَ عن أهلها. وهذا القول أقْيَس لما ذكرناه. ويقال للصبيّ السيِّئ الغذاء([5]) محسومٌ، كأنه قُطِع نماؤُه لَمَّا حُسِم غذاؤه. والحَسْم: أن تقطَعَ عِرقاً وتكويه بالنار كي لا تسيل دمُه. ولذلك يقال: احْسِم عنك هذا الأمر، أي اقطعه واكفِهِ نفسَك.
  (حسن) الحاء والسين والنون أصلٌ واحد. فالحُسن ضِدُّ القبح. يقال رجلٌ حسن وامرَأة حسناءُ وحُسّانَةٌ. قال:
دارَ الفَتاةِ التي كُنّا نقولُ لها *** يا ظبيةً عُطُلاً حُسّانَة الجِيدِ([6])  وليس في الباب إلاّ هذا. ويقولون: الحسَن: جَبَل، وحَبْلٌ من حبال الرمل. قال:
لأمِّ الأرضِ وَيْلٌ ما أجَنَّتْ *** غداةَ أضَرَّ بالحَسَنِ السبيلُ([7])  والمحاسنُ من الإنسان وغيره: ضدُّ المساوي. والحسن من الذراع: النصف الذي يلي الكوع، وأحسَِبه سمّي بذلك مقابلةً بالنِّصف الآخر؛ لأنّهم يسمُّون النصف الذي يلي المِرفَق القبيح، وهو الذي يقال له كَِسْرُ قبيحٍ. قال:
لو كنتَ عيْراً كنتَ عَيْرَ مذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسْراً كنت كَِسْرَ قبيحِ([8])  (حسو/ي) الحاء والسين والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ، ثم يشتقّ منه. وهو حَسْو الشيء المائع، كالماء واللبن وغيرهما؛ يقال منه حَسَوْت اللّبن وغيره حَسْواً. ويقال في المثل:
  * لمثل ذا كنتُ أحَسِّيك الحُسى *
  *والأصل الفارسُ يغذو فرسَه بالألبان يحسّيها إيّاه، ثمّ يحتاج إليه في طلبٍ أو هرب، فيقول: لهذا كنتُ أفعلُ بك ما أفعل. ثم يقال ذلك لكلِّ من رُشِّح لأمر. والعرب تقول في أمثالها: "هو يُسِرُّ حَسْواً في ارتغاء"، أي إنّه يُوهِم أنّه يتناول رغوةَ اللبن، وإنّما الذي يريده شُربُ اللّبنِ نَفْسِه. يضرب ذلك لمن يَمكُر، يُظهِر أمراً وهو يريد غيره. ويقولون: "نَومٌ كحَسْو الطائر" أي قليل. ويقولون: شَرِبْتُ حَسْوَاً وحَساءً. وكان يقال لابن جُدْعانَ حاسي الذَّهَب، لأنّه كان لـه إناءٌ من ذهب يحسُو منه. والحِسْيُ: مكانٌ إذا نُحِّيَ عنه رملُه نَبَع ماؤُه. قال:
تَجُمُّ جُمومَ الحِسْي جاشت غُرُوبُه *** وبَرَّدَهُ من تحتُ غِيلٌ وأبْطَحُ([9])  فهذا أيضاً من الأول كأنَّ ماءَه يُحسَى.
  ومما هو محمولٌ عليه احتسيت الخَبَر وتحسَّيت مثل تحسَّسْت، وحَسِيت بالشيء مثل حَسِسْتُ. وقال:
سوى أنّ العِتاقَ من المطايا *** حَسِينَ به فهنَّ إليه شُوسُ([10])  وهذا ممكنٌ أن يكون أيضاً من الباب الذي يقلبونه عند التضعيف ياء، مثل قصَّيْتُ أظفاري، وتقضَّى البازي، وهو قريبٌ من الأمرين وحِسْيُ الغَميِم: مكانٌ.
  (حسب) الحاء والسين والباء أصول أربعة:
  فالأول: العدّ. تقول: حَسَبْتُ الشيءَ أحْسُبُه حَسْباً وحُسْباناً. قال الله تعالى: ﴿الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ﴾ [الرحمن 5]. ومن قياس الباب الحِسْبانُ الظنّ، وذلك أنَّه فرق بينه وبين العدّ بتغيير الحركة والتّصريف، والمعنى واحد، لأنّه إذا قال حسِبته كذا فكأنّه قال: هو في الذي أعُدُّه من الأمور الكائنة.
  ومن الباب الحَسَبُ الذي يُعَدُّ من الإنسان. قال أهل اللغة: معناه أن يعد آباءً أشرافاً.
  ومن هذا الباب قولهم: احتسب فلانٌ ابنَه، إذا مات كبيراً([11]). وذلك أنْ يَعُدّه في الأشياء المذخورة لـه عند الله تعالى. والحِسْبة: احتسابك الأجرَ. وفلان حَسَنُ الحِسْبة بالأمر، إذا كان حَسَن التدبير؛ وليس من احتساب الأجر. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنه إذا كان حسنَ التدبير للأمر كان عالماً بِعِدَادِ كل شيءٍ وموضِعِه من الرأْي والصّواب. والقياسُ كله واحد([12]).
  والأصل الثاني: الكِفاية. تقول شيء حِسَابٌ، أي كافٍ([13]). ويقال: أحسَبْتُ فلاناً، إذا أعطيتَه ما يرضيه؛ وكذلك حَسَّبْته. قالت امرأة([14]):
ونُقْفِي ولِيدَ الحيِّ إن كان جائعاً *** ونُحْسِبه إن كان ليسَ بجائِع  والأصل الثالث: الحُسْبَانُ، وهي جمع حُسبانَةٍ، وهي الوِسادة الصغيرة. وقد حسَّبت الرّجلَ أُحَسِّبه، إذا أجلسته عليها ووسَّدْتَه إياها. ومنه قول القائل:
  * غداة ثَوَى في الرّمْلِ غيرَ مُحَسَّبِ([15]) *
  وقال آخر([16]):
يا عامِ لو قدَرَتْ عليكَ رِماحُنا *** والرّاقصاتِ إلى مِنَىً فالغَبْغَبِلَلَمسْتَ بالوكْعاء طعنةَ ثائرٍٍ *** حَرّانَ أو لثوَيْتَ غيرَ مُحسَّبِِ([17])  ومن هذا الأصل الحُسبْان: سهامٌ صغار يُرْمى بها عن القسيِّ الفارسية، الواحدة حُسبانة. وإنما فرق بينهما لصِغَر هذه و[كبر] تلك.
  ومنه قولهم أصاب الأرض حُسبان، أي جراد. وفُسِّرَ قوله تعالى: ﴿وَ يُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَاناً مِنَ السَّمَاء﴾ [الكهف 40]، بالبَرَد.
  والأصل الرابع: الأحسب الذي ابيضَّت جِلدتُه من داءٍ ففسدت شَعرته، كأنَّه أبرص. قال:
يا هِنْدُ لا تَنْكحي بُوهَةً *** عليه عقيقتُه أحْسَبا([18])  وقد يتّفق في أصول الأبواب هذا التفاوتُ الذي تراه في هذه الأصول الأربعة.
  (حسد) الحاء والسين والدال أصلٌ واحد، وهو الحَسَد.
  (حسر) الحاء والسين والراء أصلٌ واحد، وهو من كَشْف الشيء. [يقال حَسَرت عن الذراع([19])]، أي كشفته. والحاسر: الذي لا دِرْع عليه ولا *مِغْفَر. ويقال حَسَرْتُ البيتَ: كنستُه. ويقال: إن المِحْسَرَة المِكْنَسَة. وفلان كريم المَحْسَر، أي كريم المخبر، أي إذا كشفْتَ عن أخلاقه وجدتَ ثَمَّ كريماً. قال:
أرِقَتْ فما أدرِي أَسُقْمٌ طِبُّهَا *** أم من فراق أخٍ كريم المَحْسَر([20])  ومن الباب الحسرةُ: التلهُّف على الشيء الفائت. ويقال حَسِرْتُ عليه حَسَراً وحَسْرَةً، وذلك انكشافُ أمرِه في جزعه وقلَّة صبره. ومنه ناقةٌ حَسْرَى إذا ظلَعَتْ. وحَسَر البصر إذا كَلَّ، وهو حسير، وذلك انكشافُ حاله في قلّة بَصَره وضَعْفه. والمُحَسَّرُ، المُحَقَّر، كأنّه حُسر، أي جُعِل ذا حَسْرَة. وقد فسّرناها.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) حسك السعدان، ثمره، وهو خشن يعلق بأصواف الغنم.
([2]) في الأصل: "الحيسك"، تحريف. ويقال للقنفذ حسكك كزبرج، وحسيكة كسفينة.
([3]) التكملة من المجمل. ونحوها في اللسان.
([4]) للشنفرى في المفضليات (1: 109) واللسان (حسل). وعجزه:
* وقد نهلت من الدماء وعلت *.
([5]) في الأصل: "الانداء"، صوابه من المجمل واللسان.
([6]) للشماخ في ديوانه 21 واللسان (حسن).
([7]) لعبد الله بن عنمة الضبي في اللسان (حسن) ومعجم البلدان (الحسنان) والحماسة.
([8]) قال ابن بري: "البيت من الطويل، ودخله الخرم في أوله. و منهم من يرويه: أو كنت كسراً، والبيت على هذا من الكامل". انظر اللسان (قبح) والمقاييس (قبح).
([9]) للمرقش الأصغر، من قصيدة في المفضليات (2: 41). وكذا جاءت الرواية في المجمل. وفي المفضليات: "وجرده من تحت"، أي كشفه وعراه من الشجر.
([10]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (حسا، حسس)، وأمالي القالي (1: 176).
([11]) وإذا فقده صغيراً لم يبلغ الحلم قيل: افترطه افتراطا.
([12]) في الأصل: "كلمة واحدة".
([13]) وبه فسر قوله تعالى: (عطاء حسابا).
([14]) من بني قشير، كما في اللسان (حسب). وأنشده أيضاً في (قفا).
([15]) أنشد هذا العجز في المجمل واللسان (حسب).
([16]) هو نهيك الفزاري، يخاطب عامر بن الطفيل، كما في اللسان (حسب). وفي معجم البلدان (رسم الغبغب) أنه "نهيكة الفزاري".
([17]) الوكعاء: الوجعاء، وهي الدبر. وفي اللسان "بالوجعاء" وفي المعجم "بالرصعاء".
([18]) لامرئ القيس في ديوانه 154 واللسان (بوه، عقق، حسب). وقد سبق في (بوه).
([19]) التكملة من المجمل.
([20]) في الأصل: "الكريم"، صوابه في المجمل، حيث أنشد العجز. والطب، بالكسر الشأن والعادة.

ـ

##### Türkçe

(حarf **الحاء** ve **السين** ve onların ardından gelenler bâbı)
  (**حسف**) **الحاء** ve **السين** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da bir şeyin bir şeyden soyulup kabuklanması ve düşmesidir. Bundan **الحُسَافة** vardır; o, hurmadan ve meyveden düşen şeydir. Ve denir: **انحسف** **الشّيءُ**, elinde ufalanıp dağıldığı zaman. Ama **الحَسيفَة**, o da düşmanlıktır; bunun bu bâbdan olması câizdir. Benim yanımdaki ise onun ibdâl bâbından olduğudur ve aslın **الحسيكة** olduğudur; sonra **الكاف** **فاء** olarak ibdâl edilmiştir. **الحسيكة**’yi ve onun kıyasını bu bâbdan sonra zikrettim. Ve denir: **الحَسَفُ** **الشَّوك**, o da bâbdandır.
  (**حسك**) **الحاء** ve **السين** ve **الكاف**, şeyin pürüzlülüğündendir; meseleleri ondan dışarı çıkmaz. Bundan **الحَسَكُ** vardır; o, **حَسَك** **السَّعدانِ**’dır, ve pürüzlülüğü ve üzerinde bulunan diken sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Bundan **الحَسِيكة** vardır; o, düşmanlık ve kalpte biriktirilen pürüzlülüktür. Bundan **الحِسْكِك** vardır. O, kirpidir. Kıyas bunların hepsinde birdir.
  (**حسل**) **الحاء** ve **السين** ve **اللام** tek bir asıldır; kelimesi azdır; o, kelerin yavrusudur; ona **الحِسْلُ** denir; çoğulu **حُسُول**’dür. Ve meselde derler: "لا آتِيك [سِنَّ **الحِسْل**"، أي لا آتيك] أبداً." Yani: sana asla gelmem. Bu, kelerin dişinin düşmemesindendir. Kereye **أبا الحِسل** künyesi verilir. **الحسِيل**: sığır yavrusu; lafzından tekili yoktur. Dedi ki:
  * وهنّ كأذنابِ **الحَسِيلِ** صوادرٌ *
  (**حسم**) **الحاء** ve **السين** ve **الميم** tek bir asıldır; o, bir şeyi sonundan kesmektir. O hâlde **الحَسْم**: kesmedir. Kılıca **حُساماً** adı verilmiştir. Ve denir: **حسامُه** **حَدّهُ**; hangisi olursa olsun, o kesmedendir. Ama Yüce Allah’ın sözü: ﴿وَثَمَانِيَةَ أيَّامٍ **حُسُوماً**﴾ [الحاقة 7]; denir ki o, peş peşe olandır. Ve denir: **الحسوم** uğursuzluktur. Ve denir: **حُسوماً** diye adlandırıldı; çünkü hayrı ehlinden kesti. Bu söz, zikrettiğimize göre daha kıyaslıdır. Ve kötü beslenen çocuğa **محسومٌ** denir; sanki gıdası **حُسِم** edildiği için büyümesi kesilmiştir. Ve **الحَسْم**: bir damarı kesmen ve kanı akmasın diye onu ateşle dağlamandır. Bundan dolayı denir: **احْسِم** عنك هذا الأمر, yani onu kes ve onu kendinden gider.
  (**حسن**) **الحاء** ve **السين** ve **النون** tek bir asıldır. O hâlde **الحُسن** çirkinliğin zıddıdır. Denir: **رجلٌ حسن** ve **امرَأة حسناءُ** ve **حُسّانَةٌ**. Dedi ki:
دارَ الفَتاةِ التي كُنّا نقولُ لها *** يا ظبيةً عُطُلاً **حُسّانَة** الجِيدِ
  Bâbda bundan başka yoktur. Ve derler: **الحسَن**: bir dağdır; ve kum iplerinden bir iptir. Dedi ki:
لأمِّ الأرضِ وَيْلٌ ما أجَنَّتْ *** غداةَ أضَرَّ بالحَسَنِ السبيلُ
  **المحاسنُ** insandan ve başkasından: **المساوي**’nin zıddıdır. Ve **الحسن** koldan: bileğe yakın olan yarıdır; sanırım öteki yarıyla karşılaştırma olarak bununla adlandırıldı; çünkü dirseğe yakın olan yarıya **القبيح** derler; o da **كَِسْرُ قبيحٍ** diye adlandırılandır. Dedi ki:
لو كنتَ عيْراً كنتَ عَيْرَ مذَلَّةٍ *** ولو كنت كِسْراً كنت **كَِسْرَ قبيحِ**
  (**حسو/ي**) **الحاء** ve **السين** ve illetli harf tek bir asıldır; sonra ondan türetilir. O, su ve süt ve başkası gibi akışkan şeyi yudumlamaktır; ondan denir: **حَسَوْت** **اللّبن** ve başkasını **حَسْواً**. Ve meselde denir:
  * لمثل ذا كنتُ أحَسِّيك **الحُسى** *
  *Asıl şudur: Fars, atını sütlerle besler; onu onunla yudumlatır; sonra bir arayışta yahut kaçışta ona ihtiyaç duyar; sonra der ki: bunun için sana yaptığımı yapıyordum. Sonra bu, bir işe aday gösterilen herkes için söylenir. Ve Araplar mesellerinde derler: "هو يُسِرُّ **حَسْواً** في ارتغاء"، yani o, sütün köpüğünü aldığını vehmettirir; hâlbuki istediği, sütün kendisini içmektir. Bu, hile yapan için darb-ı meseldir; bir şeyi gösterir, hâlbuki başkasını ister. Ve derler: "**نَومٌ** ك**حَسْو** الطائر" yani azdır. Ve derler: **شَرِبْتُ حَسْوَاً** ve **حَساءً**. Ve İbn Cud‘ân’a **حاسي الذَّهَب** denirdi; çünkü onun, ondan yudumladığı altından bir kabı vardı. **الحِسْيُ**: kumu ondan uzaklaştırıldığı zaman suyu fışkıran bir yerdir. Dedi ki:
تَجُمُّ جُمومَ **الحِسْي** جاشت غُرُوبُه *** وبَرَّدَهُ من تحتُ غِيلٌ وأبْطَحُ
  Bu da birincidendir; sanki suyu yudumlanır.
  Ve ona hamledilenlerdendir: **احتسيت** **الخَبَر** ve **تحسَّيت**; **تحسَّسْت** gibi. Ve **حَسِيت** بالشيء, **حَسِسْتُ** gibi. Ve dedi ki:
سوى أنّ العِتاقَ من المطايا *** **حَسِينَ** به فهنَّ إليه شُوسُ
  Bu, ayrıca, onların şeddede yâ’yı kalb ettikleri bâbdan da olabilir; **قصَّيْتُ** أظفاري ve **تقضَّى** البازي gibi; ve o, iki işten de yakındır. Ve **حِسْيُ الغَميِم**: bir yerdir.
  (**حسب**) **الحاء** ve **السين** ve **الباء** dört asıldır:
  Birincisi: saymadır. Dersin: **حَسَبْتُ** **الشيءَ** **أحْسُبُه** **حَسْباً** ve **حُسْباناً**. Allah تعالى buyurdu: ﴿الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِ**حُسْبَانٍ**﴾ [الرحمن 5]. Bâbın kıyasındandır **الحِسْبانُ** zan; bu, onu saymadan, harekeyi ve tasrîfi değiştirmekle ayırmıştır; mânâ birdir; çünkü **حسِبته** كذا dediği zaman, sanki şöyle demiş olur: o, vâki olan işlerden saydıklarımın içindedir.
  Ve bâbdandır: insandan sayılan **الحَسَبُ**. Dil ehli dedi: mânâsı, şerefli babalar saymasıdır.
  Ve bu bâbdandır onların sözü: **احتسب** فلانٌ **ابنَه**, büyükken öldüğü zaman. Bu, onu Allah تعالى katında kendisi için saklanan şeyler içinde saymasıdır. **الحِسْبة**: sevabı ihtisab etmendir. Ve falan, işte **حَسَنُ الحِسْبة**’dir; eğer iyi tedbirli ise; sevabı ihtisabdan değildir. Bu da bâbdandır; çünkü işte iyi tedbirli olduğu zaman, her şeyin sayısını ve onun görüş ve isabetten yerini bilendir. Kıyasın hepsi birdir.
  İkinci asıl: kifâyettir. Dersin: شيء **حِسَابٌ**, yani kâfî. Ve denir: **أحسَبْتُ** فلاناً, onu razı edecek şeyi verdiğin zaman; aynı şekilde **حَسَّبْته**. Bir kadın dedi ki:
ونُقْفِي ولِيدَ الحيِّ إن كان جائعاً *** ونُحْسِبه إن كان ليسَ بجائِع
  Üçüncü asıl: **الحُسْبَانُ**; o, **حُسبانَةٍ**’nin cem‘idir; o da küçük yastıktır. Ve **حسَّبت** **الرّجلَ** **أُحَسِّبه**, onu onun üzerine oturttuğun ve onu ona yastık yaptığın zaman. Ondandır söyleyenin sözü:
  * غداة ثَوَى في الرّمْلِ غيرَ **مُحَسَّبِ** *
  Ve bir başkası dedi ki:
يا عامِ لو قدَرَتْ عليكَ رِماحُنا *** والرّاقصاتِ إلى مِنَىً فالغَبْغَبِلَلَمسْتَ بالوكْعاء طعنةَ ثائرٍٍ *** حَرّانَ أو لثوَيْتَ غيرَ **مُحسَّبِ**
  Ve bu asıldandır **الحُسبْان**: Fars yaylarından atılan küçük oklardır; bir tanesi **حُسبانة**’dır. Ancak bunların küçüklüğü ve şunların [büyüklüğü] sebebiyle ikisi arasında fark konmuştur.
  Ondandır onların sözü: yere **حُسبان** isabet etti, yani çekirge. Ve Yüce Allah’ın sözü ﴿وَ يُرْسِلَ عَلَيْهَا **حُسْبَاناً** مِنَ السَّمَاء﴾ [الكهف 40], dolu ile tefsir edilmiştir.
  Dördüncü asıl: **الأحسب**; derisi bir hastalıktan beyazlayan ve kılı bozulan; sanki alacalıdır. Dedi ki:
يا هِنْدُ لا تَنْكحي بُوهَةً *** عليه عقيقتُه **أحْسَبا**
  Bâbların asıllarında, bu dört asılda gördüğün bu farklılık vâki olabilir.
  (**حسد**) **الحاء** ve **السين** ve **الدال** tek bir asıldır; o da **الحَسَد**’dir.
  (**حسر**) **الحاء** ve **السين** ve **الراء** tek bir asıldır; o, şeyin açığa çıkarılmasındandır. [Denir: **حَسَرت** عن **الذراع**] yani onu açtın. **الحاسر**: üzerinde zırh olmayan ve **مِغْفَر** olmayan kimsedir. Ve denir: **حَسَرْتُ** **البيتَ**: onu süpürdüm. Ve denir: **المِحْسَرَة** **المِكْنَسَة**’dir. Ve falan **كريم المَحْسَر**’dır; yani haberce kerimdir; yani ahlâkını açığa çıkardığın zaman orada kerim bulursun. Dedi ki:
أرِقَتْ فما أدرِي أَسُقْمٌ طِبُّهَا *** أم من فراق أخٍ كريم **المَحْسَر**
  Ve bâbdandır **الحسرةُ**: kaçırılmış şeye hayıflanmadır. Ve denir: **حَسِرْتُ** عليه **حَسَراً** ve **حَسْرَةً**; bu, onun işinin, sızlanmasında ve sabrının azlığında açığa çıkmasıdır. Ondandır: topalladığı zaman **ناقةٌ حَسْرَى**. Ve **حَسَر** **البصر**: yoruldu; o **حسير**’dir; bu, görmesinin azlığında ve zayıflığında hâlinin açığa çıkmasıdır. Ve **المُحَسَّرُ**: **المُحَقَّر**; sanki **حُسر** edilmiştir; yani **ذا حَسْرَة** kılınmıştır. Onu açıklamıştık.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح س ك
كأن جنبه على حسك السعدان‏.‏
ومن المجاز‏:‏ في صدره عليّ حسكة أي عداوة وقد حسك عليّ حسكاً وهو حسك الصدر على أخيه وأضمر له حسيكة وبينهم حسائك‏.‏
قال‏:‏ ولا خير في أمر يكون حسيكة ولا في يميـن ليـس فيهـا مخـارم أي مخارج وطرق يتفصّى بها الحالف‏.‏
وحسك رأسه حسكاً وهو أشد الجعودة‏.‏
وإنه لحَسِكٌ مَرِسٌ إذا كان باسلا لا يرام.

##### Türkçe

ح س ك
Sanki yanı **حسك السعدان** üzerindedir.
Mecazdan: Göğsünde bana karşı **حسكة** vardır; yani düşmanlık. Ve bana karşı **حسك** ile **حسك** etti; bu, kardeşine karşı göğsün **حسك** etmesidir. Ve ona bir **حسيكة** gizledi. Ve aralarında **حسائك** vardır.
Dedi ki: **حسيكة** olan bir işte hayır yoktur; ve içinde **مخارم** (yani çıkışlar ve yollar; yemin edenin kendisiyle sıyrılıp kurtulduğu) bulunmayan bir yeminde (de hayır yoktur).
Ve başı **حسك** ile **حسك** etti; bu, kıvırcıklığın en şiddetlisidir.
Ve o, erişilmez, istenmez (ulaşılmak istenmez) olduğunda, mutlaka **حَسِكٌ مَرِسٌ**’tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَسَكُ: نبات له ثمرة خشنة تَعْلَقُ
بأَصواف الغنم، وكل ثمره تشبهها نحو ثمرة القُطْب والسَّعْدَان والهَرَاسِ وما أَشبهه حَسَك، واحدته حَسَكة؛ وقال أَبو حنيفة: هي عُشْبة تضرب على الصفرة ولها شوك يسمى الحَسَك أَيضاً مُدَحْرَجٌ، لا يكاد أَحد يمشي عليه إِذا يبس إِلاَّ مَنْ في رجليه خُفّ أَو نعل؛ وقال أَبو نصر في قول زهير يصف القطاة:
جُونِيَّةٌ كَحَصاةِ القَسْم، مَرْتَعُها،
بالسِّيِّ، ما يُنْبِتُ القَفْعاء والحَسَكُ
إِن الحَسَك ههنا ثمرة النَّفَل وليس هو الحَسَك الشَّاكُ، لأَن شَوْكَة الحَسَكة لا تُسِيغها القَطاة بل تقتلها.
وأَحْسَكَت النَّفَلةُ: صارت لها حَسَكة أَي شوكة؛ قال ابن الأَعرابي: لا يُحْسِك من البُقول غيرهما. والحَسَكُ: حَسَك السَّعْدان. والحَسَك من الحديد: ما يعمل على مثاله وهو آلات العَسْكر؛ قال ابن سيده: الحَسَكُ من أَدوات الحرب ربما أُخذ من حديد فأُلقي حول العسكر، وربما أُخذ من خشب فنصب حوله. والحَسَكُ والحَسَكَة والحَسِيكةُ: الحقد، على التشبيه، قال الأَزهري: وحَسَكُ الصدرِ حِقْدُ العداوة يقال: إِنه لحَسِكُ الصدرِ على فلان. وحَسِكَ عليّ، بالكسر، حَسَكاً، فهو حَسِك: غضب. وقولهم في قلبه عليَّ حَسَكة وحُسَاكة أَي ضغن وعداوة. أَبو عبيد: في قلبه عليك حَسِيكة وحَسِيفة وسَخيمةٌ بمعنى واحد. وفي الحديث: تَيَاسَرُوا في الصَّدَاق، إِن الرجل ليُعْطي المرأَة حتى يُبْقي ذلك في نفسه عليها حَسَكةً أَي عدواة وحقداً، ويقال للقوم الأَشِدَّاء: إِنهم لحَسَكٌ أَمْراسٌ، الواحد حَسَكةٌ مَرِسٌ. وفي حديث خيفان: أَما هذا الحي بلحرِِث بن كعب فَحَسَكٌ أَمْراسٌ؛ الحَسَكُ: جمع حَسَكةٍ وهي شوكة صلبة معروفة؛ ومنه حديث عمرو بن معدي كرب: بنو الحرث حَسَكةٌ مَسَكة. وفي حديث أَبي أُمامة أَنه قال لقوم: إِنكم مُصَرّرون مُحَسّكون؛ قال ابن الأَثير: هو كناية عن الإِمساك والبخل والصَّرِّ على الشيء الذي عنده.
والحَسِيكة: القُنْفُذ. والحِسْكِك: القنفذ الضخم.
والحَسَاكِكُ: الصغار من كل شيء؛ حكاه يعقوب عن ابن الأَعرابي ولم يذكر واحدها.
وحُسَيْكةُ: موضع بالمدينة، وَرَدَ ذكره في الحديث بضم الحاء وفتح السين، كان به يهود من يهود المدينة.
ابن الأَعرابي: حَسْكك الرجلُ
إِذا كان شديد السواد؛ قال الأَزهري: حقه من باب الثلاثي أُلحق بالرباعي.

##### Türkçe

**الحَسَكُ**: Yünümsü (kaba) bir meyvesi olan, koyunun yünlerine yapışan bir bitki; ve onun meyvesine benzeyen her meyve, **القُطْب** meyvesi ve **السَّعْدَان** ve **الهَرَاسِ** meyvesi ve benzeri gibi, **حَسَك**tır; onun teki **حَسَكة**’dir. Ebû Hanîfe dedi ki: O, sarılığa çalan bir ottur; ve onun dikeni vardır, **الحَسَك** diye de adlandırılır; yuvarlaktır; kuruduğu zaman, ayağında mest veya nalın bulunan kimse dışında, neredeyse hiç kimse onun üzerinde yürüyemez. Ebû Nasr, Züheyr’in **القطاة**’yi vasfettiği şu sözü hakkında dedi ki:

جُونِيَّةٌ كَحَصاةِ القَسْم، مَرْتَعُها،
بالسِّيِّ، ما يُنْبِتُ القَفْعاء والحَسَكُ

Şüphesiz **الحَسَك** burada **النَّفَل**’in meyvesidir; dikenli **الحَسَك** değildir; çünkü **الحَسَكة**’nin dikeni, **القطاة** onu yutamaz; bilakis onu öldürür.

**وأَحْسَكَت النَّفَلةُ**: Ona bir **حَسَكة** yani bir diken oldu (dikenlendi). İbnü’l-A‘râbî dedi ki: İkisinden başka baklagillerden **لا يُحْسِك** (dikenlenmez). **الحَسَكُ**: **السَّعْدان**’ın **حَسَك**’ı. Ve demirden **الحَسَك**: onun misali üzere yapılan şeydir; o, ordunun âletleridir. İbn Sîde dedi ki: Savaş âletlerinden **الحَسَك** bazen demirden alınır da ordunun etrafına atılır; bazen de ağaçtan alınır da onun etrafına dikilir. **الحَسَكُ** ve **الحَسَكَة** ve **الحَسِيكةُ**: benzetme yoluyla kin (hınç)tır. Ezherî dedi ki: **حَسَكُ الصدرِ** düşmanlık kininin kendisidir; “Şüphesiz o, falana karşı **حَسِكُ الصدرِ**’dir” denir. “Bana karşı **حَسِكَ** oldu”, kesre ile, **حَسَكاً**; o hâlde o **حَسِك**tir: öfkelidir. Ve onların “Kalbinde bana karşı **حَسَكة** ve **حُسَاكة** vardır” sözü: yani kin ve düşmanlık. Ebû Ubeyd: “Kalbinde sana karşı **حَسِيكة** ve **حَسِيفة** ve **سَخيمةٌ** vardır” (hepsi) tek bir mânâdadır. Hadiste: “Mehirde kolaylık gösteriniz; çünkü adam, kadına verir de bu, onun nefsinde ona karşı bir **حَسَكةً** bırakır”; yani düşmanlık ve kin. Ve şiddetli kavme “Şüphesiz onlar **حَسَكٌ أَمْراسٌ**’tır” denir; teki **حَسَكةٌ مَرِسٌ**’tir. Hîfân hadîsinde: “Şu hayy, Belhâris b. Ka‘b’dendir; **فَحَسَكٌ أَمْراسٌ**’tır.” **الحَسَكُ**: **حَسَكة**’nin çoğuludur; o, bilinen sert bir dikendir. Ondandır: Amr b. Ma‘dî Kerib hadîsi: “Benû’l-Hâris **حَسَكةٌ مَسَكة**’dir.” Ebû Umâme hadîsinde: O, bir kavme dedi ki: “Şüphesiz siz **مُصَرّرون مُحَسّكون**sunuz.” İbnü’l-Esîr dedi ki: O, elde olan şeye karşı tutma, cimrilik ve sıkıca bağlama hakkında bir kinayedir.

**والحَسِيكة**: kirpi. **والحِسْكِك**: iri kirpi.

**والحَسَاكِكُ**: her şeyin küçükleri; Ya‘kūb bunu İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; onun tekilini zikretmedi.

**وحُسَيْكةُ**: Medine’de bir yer; hadiste onun zikri geldi; **الحاء**’ın dammesi ve **السين**’in fethası ile; orada Medine Yahudilerinden Yahudiler vardı.

İbnü’l-A‘râbî: “Adam **حَسْكك** etti” (denir), siyahlığı şiddetli olduğu zaman. Ezherî dedi ki: Onun hakkı, üçlü babdandır; dörtlüye ilhak edilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح س ك * * الحَسَكُ * حسك السعدان والحسك أيضا ما يُعمل من الحديد على مثاله وهو من آلات العسكر

##### Türkçe

* ح س ك * * **الحَسَكُ** * **حسك السعدان**: sa‘dânın hasakı; ve **الحسك** ayrıca, onun benzeri üzere demirden yapılan şeydir; ve o, ordunun âletlerindendir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحسك، محركة: نبات له ثمرة خشنة تعلق ثمرته بصوف الغنم ووبر الإبل في مراتعها، قال ذو الرمة:
  يمسحن عن أعطافه حسك اللوى                      كما تمسح الركن الأكف العوابد ورقه كورق الوجلة وأدق، وعند ورقه شوك ملزز صلب ذو ثلاث شعب، قال أبو زياد: هو عشبة تضرب إلى الصفرة، ولها شوك يسمى الحسك مدحرج لا يكاد أحد يمشي فيه إذا يبس إلا أحد في رجليه خف أو نعل. والنمل تنقل ثمرته إلى بيوتها، وفي ذلك يقول أبو النجم:
  وأتت النمل القرى بعيرها
  من حسك التلع ومن خافورها وزعم بعض الرواة أنه يقال لجوز القطب حسكة، يذهب إلى أن كل ثمرة من ثمار العشب تكون عقدة فهي حسكة. وقال أبو نصر - في قول زهير في وصف القطاة -:
  جونية كحصاة القسم مرتعهـا                      بالسي ما تنبت القفعاء والحسك

  إن الحسك هنا ثمرة النفل، والقطاة لا تسيغ الحسكة ذات الشوك بل تقتلها، وللنفل ثمرة مجتمعة أمثال الجراء وله ثمر شربه يفتت حصى الكليتين والمثانة، وكذا شرب عصير ورقه جيد للباءة وعسر البول ونهش الأفاعي، ورشه في المنزل يقتل البراغيث عن تجربة ويعمل على مثال شوكه أداة للحرب من حديد أو قصب فيلقى حول العسكر وربما اتخذ من خشب فنصب حوله، زاد الصاغاني: فتبث في مذاهب الخيل فتنشب في حوافرها ويسمى باسمه نقله الجوهري وابن سيده. والحسك أيضا: الحقد والعداوة والضغن على التشبيه كالحسيكة كسفينة والحساكة بالضم، وهذه عن ابن عباد والحسكة محركة، قال أبو عبيد: في قلبه عيك حسيكة وحسيفة بمعنى واحد، وفي الحديث: تياسروا في الصداق؛ إن الرجل ليعطي المرأة حتى يبقي ذلك في نفسه عليها حسيكة أي: عداوة وحقدا، وقال الأزهري: حسك الصدر: حقد العداوة، ويقال: إنه لحسك الصدر على فلان. وحسك علي، كفرح فهو حسك أي: غضب وهو مجاز. وحسكان، كسحبان: في نسب جماعة نيسابوريين من المحدثين نقله الحافظ. والحسكك، كزبرج: القنفذ الضخم، هكذا رواه الأزهري عن الليث، قال الصاغاني: والذي في كتاب العين: الحسك للقنفذ، ومثله في المحيط. قلت: نسخة العين التي ينقل عنها الأزهري هي أصح النسخ وقد اجتهد حتى صحت له من دون النسخ الموجودة في زمانه، كما صرح به في خطبة كتاب التهذيب، فالاعتماد في النقل عليه، ويمكن أن صاحب المحيط نقل عن تلك النسخ المحرفة، فاعرف ذلك. كالحسيكة وهذه عن الجوهري، قال الصاغاني: ولعله أخذها من المجمل. والحساكك: الصغار من كل شيء حكاه يعقوب عن ابن الأعرابي، ولم يذكر لها واحدا. والحسيك كأمير: القصير قاله بعضهم، قال الصاغاني: وفيه نظر. والحسيكة بهاء: القضيم، وقد أحسكت الدابة، أي: أقضمتها فحسكت هي بالكسر وسيأتي عن أبي زيد بالشين المعجمة، قال الأزهري: والصواب عندي بالشين المهملة، قال الصاغاني: وهو لغة اليمن قاطبة، كما سيأتي. والحسيكة، كجهينة: بالمدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام بطرف ذباب جبل ثم ورد ذكره في الحديث، كان به يهود من يهود المدينة، وذكره كعب بن مالك في شعره. وعبد الملك بن حسك، بالضم: محدث عن حجر المدري هكذا ضبطه الذهبي وابن السمعاني قال الحافظ: وهو وهم فقد ذكره ابن ماكولا في أول الخاء المعجمة، وكذا ذكر ابن نقطة والده خسك فقال: إنه بضم الخاء المعجمة وسكون السين المهملة، روى عن أبي هريرة، وعنه ابنه عبد الملك، وحديثه في الضعفاء للعقيلي.
 قلت: ورأيته في ديوان الضعفاء للحافظ الذهبي هكذا بمعجمتين وهي نسخة المصنف ومسودته، وكان في الأصل بمهملتين، ثم نقطهما محمد بن أبي رافع السلامي أحد تلامذة المصنف، فلينظر ذلك، وفيه: وقد تكلم فيه ابن أبي عدي.
 ومما يستدرك عليه: أحسكت النفلة: صارت لها حسكة، أي شوكة. ويقال للأشداء: إنهم لحسك أمراس، الواحد حسكة مرس، ويقال: هم حسكة مسكة. والتحسيك: البخل، وهم محسكون وهو كناية عن الإمساك والبخل والصر على الشيء الذي عنده، قاله ابن الأثير، وهو قول شمر. وقال ابن الأعرابي: حسكك الرجل إذا كان شديد السواد، نقله الأزهري عنه.

  ويقال للخشن: إنه لحسكة، وهو مجاز، ويقال أيضا حسك مرس: إذا كان باسلا لا يرام، كما في الأساس. وحاسك: موضع بساحل اليمن إلى جهة عمان، بينه وبين ظفار ثمانية أيام.

##### Türkçe

**الحسك**، harekeli: Sert (pürtüklü) bir meyvesi olan bir bitki; meyvesi, otlaklarında koyunun yününe ve devenin kılına yapışır. ذو الرمة dedi ki:
  Onun yanlarından **حسك اللوى**’yı silerler                      tıpkı ibadet eden avuçların köşeyi silmesi gibi
Yaprağı **الوجلة** yaprağı gibidir ve daha incedir; yaprağının yanında, üç çatallı, sert, katı, birbirine geçmiş diken vardır. أبو زياد dedi ki: O, sarılığa çalan bir ottur; ve onun **الحسك** denilen bir dikeni vardır; yuvarlaktır; kuruduğu zaman, ayağında mest yahut nalın bulunan biri hariç, neredeyse hiç kimse onun içinde yürüyemez. Karıncalar onun meyvesini evlerine taşır; bunun hakkında أبو النجم şöyle der:
  Karıncalar köyü devesiyle getirdi
  **حسك التلع**’dan ve **خافورها**’dan
Bazı râviler, **جوز القطب**’a **حسكة** denildiğini iddia etti; her ot meyvesinden düğüm olan her meyvenin **حسكة** olduğuna gider (bunu kasteder). أبو نصر — **زهير**’in **القطاة**’yi vasfında söylediği söz hakkında — dedi ki:
  Koyu renkli, **حصاة القسم** gibi; onun otlağı                      **السي**’de, **القفعاء** ve **الحسك**’in bittiği yerdir

  Şüphesiz **الحسك** burada **النفل**’in meyvesidir; **القطاة** dikenli **الحسكة**’yi hazmedemez, bilakis onu öldürür. **النفل**’in, yavrular misali toplanmış bir meyvesi vardır; ve onun bir meyvesi vardır ki, onun içilmesi böbreklerin ve mesanenin taşını parçalar; yine yaprağının suyunun içilmesi cinsel güç için, idrar zorluğu için ve engereklerin ısırması için iyidir. Evde onun serpilmesi, tecrübe ile pireleri öldürür. Ve onun dikeninin örneği üzere demirden yahut kamıştan savaş aleti yapılır; ordunun etrafına atılır; bazen de ağaçtan yapılır da onun etrafına dikilir. الصاغاني ekledi: Atların gidiş yollarına saçılır; onların toynaklarına saplanır; onun adıyla adlandırılır; bunu الجوهري ve ابن سيده nakletti. **الحسك** ayrıca: benzetme yoluyla kin, düşmanlık ve içteki nefret; tıpkı **الحسيكة** gibi, **سفينة** vezninde; ve **الحساكة** (ötre ile). Bu, ابن عباد’dandır. **الحسكة** harekeli: أبو عبيد dedi ki: Onun kalbinde **عيك حسيكة** ve **حسيفة** vardır; ikisi bir mânâdadır. Hadiste: “Mehirde kolaylık gösteriniz; çünkü adam kadına verir de bu, onun nefsinde ona karşı **حسيكة** bırakır” yani: düşmanlık ve kin. الأزهري dedi ki: **حسك الصدر**: düşmanlık kini; ve denilir: “O, falana karşı **حسك الصدر**’dır.” “**حسك** علي” (sevinmek gibi) o halde o **حسك**’tır; yani: öfkelidir; bu mecazdır. **حسكان**، **سحبان** gibi: hadisçilerden bir cemaat Nîsâbûrî’nin nesebinde; bunu الحافظ nakletti. **الحسكك**، **زبرج** gibi: iri kirpi; الأزهري bunu الليث’ten böyle rivayet etti. الصاغاني dedi ki: **العين** kitabında olan: kirpi için **الحسك**; ve bunun benzeri **المحيط**’tadır. Dedim ki: الأزهري’nin ondan naklettiği **العين** nüshası, nüshaların en sahihidir; mevcut nüshalardan ayrı olarak kendisine sahih oldu; **التهذيب** kitabının hutbesinde bunu açıkça söylediği üzere; nakilde ona dayanılır. **المحيط** sahibinin, o tahrif edilmiş nüshalardan nakletmiş olması mümkündür; bunu bil. **الحسيكة** gibi; bu da الجوهري’dendir. الصاغاني dedi ki: Belki onu **المجمل**’den aldı. **الحساكك**: her şeyin küçükleri; يعقوب bunu ابن الأعرابي’den hikâye etti; onun için tekil zikretmedi. **الحسيك**، **أمير** gibi: kısa boylu; bunu bazıları söyledi. الصاغاني dedi ki: Bunda bakış (itiraz) vardır. **الحسيكة** (ه ile): **القضيم**; “**أحسكت** الدابة” yani: ona **أقضمتها** yaptım; o da kesre ile **حسكت** oldu. Yakında أبو زيد’den **الشين** mu‘ceme ile gelecektir. الأزهري dedi ki: Bana göre doğru olan **الشين** mu‘ceme değil, **الشين** muhmeledir. الصاغاني dedi ki: O, Yemen’in bütünüyle lügatidir; yakında geleceği üzere. **الحسيكة**، **جهينة** gibi: Medine’de — sakinlerine en faziletli salât ve selâm olsun — **ذباب** dağının ucunda; sonra hadiste onun zikri geldi; orada Medine Yahudilerinden Yahudiler vardı; onu Ka‘b b. Mâlik şiirinde zikretti. **عبد الملك بن حسك** (ötre ile): حجر المدري’den hadis rivayet eden; bunu الذهبي ve ابن السمعاني böyle ضبط etti. الحافظ dedi ki: Bu bir vehimdir; çünkü ابن ماكولا onu **الخاء** mu‘ceme’nin evvelinde zikretti; yine ابن نقطة babasını **خسك** diye zikretti; şöyle dedi: O, **الخاء** mu‘ceme’nin ötreli, **السين** muhmele’nin sâkin olmasıyladır; أبو هريرة’den rivayet etti; ondan oğlu عبد الملك rivayet etti; hadisi العقيلي’nin **الضعفاء**’ındadır.
 Dedim ki: Onu, الحافظ الذهبي’nin **ديوان الضعفاء**’ında böyle, iki mu‘ceme ile gördüm; bu, musannifin nüshası ve müsveddesidir. Asılda iki muhmele ile idi; sonra musannifin talebelerinden محمد بن أبي رافع السلامي ikisini noktaladı; buna bakılsın. Orada: “İbn أبي عدي onda konuştu” vardır.
 Onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**أحسكت النفلة**”: ona bir **حسكة** oldu; yani bir diken. Ve şiddetlilere denilir: “Şüphesiz onlar **حسك أمراس**’tır”; tekili **حسكة مرس**. Ve denilir: “Onlar **حسكة مسكة**’dir.” **التحسيك**: cimrilik; ve onlar **محسكون**’dur; bu, tutma, cimrilik ve yanında olan şeye sıkıca sarılma hakkında kinayedir; bunu ابن الأثير söyledi; bu, شمر’in sözüdür. ابن الأعرابي dedi ki: “**حسكك** الرجل” eğer çok şiddetli siyahlık sahibi ise; الأزهري bunu ondan nakletti.

  Ve kabaya denilir: “Şüphesiz o **حسكة**’dir”; bu mecazdır. Ve ayrıca denilir: “**حسك مرس**”: eğer yiğit, erişilmez ise; **الأساس**’ta olduğu gibi. **حاسك**: Yemen sahilinde, Umman tarafına doğru bir yer; onunla ظفار arasında sekiz gün vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَسِكَ عَلَىَّ
1 حَسِكَ عَلَىَّ حسك على حسك علي , (S, K,) aor. حَسَكَ , (K,) inf. n. حَسَكٌ, (S,) (tropical:) He bore rancour, malevolence, malice, or spite, against me; and enmity: (S:) or he was angry with me. (K, TA.)

حسّك
2 حسّك حس حسك , inf. n. تَحْسِيكٌ, (assumed tropical:) He was, or became, niggardly, tenacious, or avaricious. (Sh, IAth.)

أَحْسَكَتِ النَّفَلَةُ
4 أَحْسَكَتِ النَّفَلَةُ ذ The plant of the species termed نَفَل [q. v.] put forth a حَسَكَة, i. e. a prickle. (TA.)

حَسَكٌ
حَسَكٌ حس حسك [is applied, app. in the classical language, as it is in the present day, to Various species of thistle, and other prickly plants: also to the heads of thistles and the like: and particularly to the caltrop, or tribulus: and hence the explanations here following:] the حَسَك [or prickly heads] of the [plant called] سَعْدَان: (S:) or a certain herb, (Aboo-Ziyلd, Mgh, TA,) inclining to yellowness, (Aboo-Ziyلd, TA,) having [a head of] prickles of rounded form: (Aboo-Ziyلd, Mgh, TA:) seldom, or never, does any one walk upon it, when it has dried up, without putting upon his feet boots or sandals: and the ants transport its produce [or heads] to their nests: (Aboo-Ziyلd, TA:) a certain plant, the produce [or head] whereof (which is rough [or prickly], TA) clings to the wool of sheep, (K,) and to the fur of camels, in their places of pasturing: (TA:) its leaves are like those of purslane (الرِّجْلَة), or narrower, and at its leaves are compact and hard prickles, having three forks: [hence it seems to be a species of three-horned caltrop: or for “ three, ” we should perhaps read four: (see another application of the word in what follows:)] the drinking [of an infusion] thereof has the effect of crumbling the stone of the kidneys and bladder; and the drinking of the expressed juice of its leaves is good for the venereal faculty, and for difficulty in the discharge of urine, and for the bite of vipers; and the sprinkling it in the dwelling kills fleas: (K:) also, accord. to Aboo-Nasr, the produce of the [plant called] نَفَل: (TA:) and sharp. hard prickles or thorns: (TA in art. مسك:) n. un. with ة: (S, Mgh:) which some hold to apply to any fruit, or produce, of a plant, that is of the kind termed عُقْدَةٌ [i. e. forming a compact and roundish head]; and hence, to the pod of the cotton-plant: and it also signifies a prickle, or thorn. (TA.) [Hence,] ↓ اـِنَّهُ لَحَسَكَةٌ (tropical:) Verily he is rough. (A, TA.) And اـِنَّهُمْ لَحَسَكٌ أَمْرَاسٌ (assumed tropical:) Verily they are strong: and of one person you say مَرِسٌ ↓ حَسَكَةٌ. (TA.) And مَسَكَةٌ ↓ هُوَ حَسَكَةٌ (tropical:) He is courageous: (K and TA in art. مسك:) and of a number of persons you say حَسَكٌ مَسَكٌ. (TA in that art., q. v.) [See also حَسِكٌ.] ― -b2- See also حَسِيكَةٌ ― -b3- Also [(assumed tropical:) Caltrops, as meaning] a kind of instrument used in war, (S, K,) made like the حَسَك mentioned in the first sentence of this paragraph, (S,) or like the prickles of the حَسَك, (K,) of iron, (S, K,) or of canes, (K,) and sometimes of wood, (TA,) and cast, (K,) or set up, (TA,) around the army, (K, TA,) in the ways of the horses. (TA.) ― -b4- And (tropical:) Rancour, malevolence, malice, or spite; and enmity; (K, TA;) as also ↓ حَسَكَةٌ, (K,) and ↓ حَسِيكَةٌ and ↓ حُسَاكَةٌ. (S, K. [The last in the CK written حَساكَة; but expressly said in the TA to be with damm, and so written in copies of the S and K.]) You say, ↓ فِى صَدْرِهِ عَلَىَّ حَسِيكَةٌ and ↓ حُسَاكَةٌ [In his bosom is rancour, &c., against me]. (S.)

حَسِكٌ
حَسِكٌ حس حسك (assumed tropical:) Affected with rancour, malevolence, malice, or spite; and enmity: (TA:) or angry. (K.) You say, اـِنَّهُ لَحَسِكُ الصَّدْرِ عَلَى فُلَانٍ (assumed tropical:) Verily he is affected with rancour, &c., of the bosom against such a one. (TA.) ― -b2- حَسِكٌ مَرِسٌ (assumed tropical:) Courageous [and strong]; not to be attempted [in fight]. (A, TA.) [See also حَسَكٌ.]

حَسَكَةٌ
حَسَكَةٌ حسك حسكه حسكة : see حَسَكٌ, (of which it is properly the n. un.,) in four places.

حِسْكِكٌ
حِسْكِكٌ حسك حسكك : see حَسِيكَةٌ.

حُسَاكَةٌ
حُسَاكَةٌ حساكه حساكة : see حَسَكٌ, last two significations.

حُسِيكَةٌ
حُسِيكَةٌ حسيكه حسيكة : see حَسَكٌ, last two significations. ― -b2- Also, (S, IF, K,) and ↓ حِسْكِكٌ, (K,) so accord. to Az, on the authority of Lth, but in the 'Eyn, and also in the Moheet, as Sgh says, ↓ حَسَكٌ, which (SM says) is probably a mistranscription, (TA,) The hedge-hog: ('Eyn, S, K:) or a large hedge-hog. (TA.)

##### Türkçe

**حَسِكَ عَلَىَّ**
1 **حَسِكَ عَلَىَّ** **حسك على حسك علي** , (S, K,) muzâri‘ı **حَسَكَ** , (K,) mastarı **حَسَكٌ**, (S,) (mecaz:) Bana karşı kin, kötücüllük, fesat, yahut garez taşıdı; ve düşmanlık: (S:) yahut bana kızdı. (K, TA.)

**حسّك**
2 **حسّك** **حس حسك** , mastarı **تَحْسِيكٌ**, (farzedilen mecaz:) Cimri, eli sıkı, pinti yahut açgözlü oldu, yahut oldu hâle geldi. (Sh, IAth.)

**أَحْسَكَتِ النَّفَلَةُ**
4 **أَحْسَكَتِ النَّفَلَةُ** ذ **نَفَل** diye adlandırılan türden bitki [bkz.] bir **حَسَكَة**, yani bir diken çıkardı. (TA.)

**حَسَكٌ**
**حَسَكٌ** **حس حسك** [klasik dilde, görünüşe göre, bugün olduğu gibi, çeşitli deve dikeni türlerine ve başka dikenli bitkilere; ayrıca deve dikenlerinin ve benzerlerinin başlarına; ve özellikle de çakırdikeni, yahut tribulus’a uygulanır: ve buradan aşağıdaki açıklamalar:] [bitki adı] **سَعْدَان**’ın **حَسَك**’ı [yahut dikenli başları]: (S:) yahut sarılığa meyleden, (Aboo-Ziyلd, TA,) yuvarlak biçimli dikenlerden [bir baş]a sahip olan, (Aboo-Ziyلd, Mgh, TA:) kuruduğunda, herhangi biri onun üzerine, ayağına çizme yahut sandal giymeksizin, nadiren yahut asla yürümez: ve karıncalar onun ürününü [yahut başlarını] yuvalarına taşırlar: (Aboo-Ziyلd, TA:) ürünü [yahut başı] (ki o pürüzlü [yahut dikenli]dir, TA) koyunların yününe, (K,) ve develerin tüyüne, otladıkları yerlerde yapışan bir bitki: (TA:) yaprakları semizotu (**الرِّجْلَة**) yaprakları gibidir, yahut daha dardır; ve yapraklarının yanında, üç çatallı, sıkı ve sert dikenler vardır: [buradan, üç boynuzlu çakırdikeni türünden olduğu anlaşılıyor: yahut “üç” yerine belki dört okunmalıdır: (aşağıda gelen yerde kelimenin başka bir uygulanışına bakınız:)] onun [demlemesinin] içilmesi böbrek ve mesane taşını ufalama etkisine sahiptir; ve yapraklarının sıkılmış suyunun içilmesi cinsel kuvvet için, ve idrarın çıkışındaki zorluk için, ve engereklerin ısırığı için iyidir; ve onu meskende serpmek pireleri öldürür: (K:) ayrıca, Aboo-Nasr’a göre, [bitki adı] **نَفَل**’in ürünü: (TA:) ve keskin, sert dikenler yahut çalı dikenleri: (TA, madde **مسك**’te:) tekil isim (n. un.) ة ile: (S, Mgh:) ki bazıları bunun, **عُقْدَةٌ** diye adlandırılan türden (yani sıkı ve yuvarlağımsı bir baş oluşturan) herhangi bir meyveye yahut bitki ürününe uygulanacağını söyler; ve buradan, pamuk bitkisinin kozasına: ve ayrıca bir diken yahut çalı dikeni anlamına gelir. (TA.) [Buradan,] ↓ **اـِنَّهُ لَحَسَكَةٌ** (mecaz:) Şüphesiz o pürüzlüdür. (A, TA.) Ve **اـِنَّهُمْ لَحَسَكٌ أَمْرَاسٌ** (farzedilen mecaz:) Şüphesiz onlar güçlüdür: ve bir kişi hakkında **مَرِسٌ** ↓ **حَسَكَةٌ** dersin. (TA.) Ve **مَسَكَةٌ** ↓ **هُوَ حَسَكَةٌ** (mecaz:) O cesurdur: (K ve TA, madde **مسك**’te:) ve bir topluluk hakkında **حَسَكٌ مَسَكٌ** dersin. (TA, o maddede, bkz.) [Ayrıca **حَسِكٌ**’e bak.] ― -b2- Ayrıca **حَسِيكَةٌ**’e bak ― -b3- Ayrıca [(farzedilen mecaz:) “çakırdikenleri”, savaşta kullanılan] bir çeşit alet; (S, K,) bu paragrafın ilk cümlesinde zikredilen **حَسَك** gibi yapılmış, (S,) yahut **حَسَك**’ın dikenleri gibi, (K,) demirden, (S, K,) yahut kamışlardan, (K,) ve bazen ağaçtan, (TA,) ve atılan, (K,) yahut dikilen, (TA,) ordunun etrafına, (K, TA,) atların yollarına. (TA.) ― -b4- Ve (mecaz:) Kin, kötücüllük, fesat, yahut garez; ve düşmanlık; (K, TA;) bunun gibi ↓ **حَسَكَةٌ**, (K,) ve ↓ **حَسِيكَةٌ** ve ↓ **حُسَاكَةٌ**. (S, K. [Sonuncusu CK’de **حَساكَة** yazılmıştır; fakat TA’da açıkça damme ile olduğu söylenmiş, ve S ve K nüshalarında böyle yazılmıştır.]) Şöyle dersin: ↓ **فِى صَدْرِهِ عَلَىَّ حَسِيكَةٌ** ve ↓ **حُسَاكَةٌ** [Onun bağrında bana karşı kin vb. vardır]. (S.)

**حَسِكٌ**
**حَسِكٌ** **حس حسك** (farzedilen mecaz:) Kin, kötücüllük, fesat, yahut garez; ve düşmanlık ile etkilenmiş: (TA:) yahut kızgın. (K.) Şöyle dersin: **اـِنَّهُ لَحَسِكُ الصَّدْرِ عَلَى فُلَانٍ** (farzedilen mecaz:) Şüphesiz o, falana karşı bağrın kini vb. ile etkilenmiştir. (TA.) ― -b2- **حَسِكٌ مَرِسٌ** (farzedilen mecaz:) Cesur [ve güçlü]; [savaşta] üzerine gidilmez. (A, TA.) [Ayrıca **حَسَكٌ**’a bak.]

**حَسَكَةٌ**
**حَسَكَةٌ** **حسك حسكه حسكة** : **حَسَكٌ**’a bak; (ki bunun aslında tekil ismidir,) dört yerde.

**حِسْكِكٌ**
**حِسْكِكٌ** **حسك حسكك** : **حَسِيكَةٌ**’e bak.

**حُسَاكَةٌ**
**حُسَاكَةٌ** **حساكه حساكة** : **حَسَكٌ**’a bak, son iki anlam.

**حُسِيكَةٌ**
**حُسِيكَةٌ** **حسيكه حسيكة** : **حَسَكٌ**’a bak, son iki anlam. ― -b2- Ayrıca, (S, IF, K,) ve ↓ **حِسْكِكٌ**, (K,) Az’a göre, Lth’nin rivayetiyle; fakat ‘Eyn’de, ve ayrıca Moheet’te, Sgh’nin dediği gibi, ↓ **حَسَكٌ**, ki (SM der ki) muhtemelen bir yanlış yazımdır, (TA,) Kirpi: (‘Eyn, S, K:) yahut büyük bir kirpi. (TA.)
