# حسك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حسك

الحسك، محركة: نبات له ثمرة خشنة تعلق ثمرته بصوف الغنم ووبر الإبل في مراتعها، قال ذو الرمة:
  يمسحن عن أعطافه حسك اللوى                      كما تمسح الركن الأكف العوابد ورقه كورق الوجلة وأدق، وعند ورقه شوك ملزز صلب ذو ثلاث شعب، قال أبو زياد: هو عشبة تضرب إلى الصفرة، ولها شوك يسمى الحسك مدحرج لا يكاد أحد يمشي فيه إذا يبس إلا أحد في رجليه خف أو نعل. والنمل تنقل ثمرته إلى بيوتها، وفي ذلك يقول أبو النجم:
  وأتت النمل القرى بعيرها
  من حسك التلع ومن خافورها وزعم بعض الرواة أنه يقال لجوز القطب حسكة، يذهب إلى أن كل ثمرة من ثمار العشب تكون عقدة فهي حسكة. وقال أبو نصر - في قول زهير في وصف القطاة -:
  جونية كحصاة القسم مرتعهـا                      بالسي ما تنبت القفعاء والحسك

  إن الحسك هنا ثمرة النفل، والقطاة لا تسيغ الحسكة ذات الشوك بل تقتلها، وللنفل ثمرة مجتمعة أمثال الجراء وله ثمر شربه يفتت حصى الكليتين والمثانة، وكذا شرب عصير ورقه جيد للباءة وعسر البول ونهش الأفاعي، ورشه في المنزل يقتل البراغيث عن تجربة ويعمل على مثال شوكه أداة للحرب من حديد أو قصب فيلقى حول العسكر وربما اتخذ من خشب فنصب حوله، زاد الصاغاني: فتبث في مذاهب الخيل فتنشب في حوافرها ويسمى باسمه نقله الجوهري وابن سيده. والحسك أيضا: الحقد والعداوة والضغن على التشبيه كالحسيكة كسفينة والحساكة بالضم، وهذه عن ابن عباد والحسكة محركة، قال أبو عبيد: في قلبه عيك حسيكة وحسيفة بمعنى واحد، وفي الحديث: تياسروا في الصداق؛ إن الرجل ليعطي المرأة حتى يبقي ذلك في نفسه عليها حسيكة أي: عداوة وحقدا، وقال الأزهري: حسك الصدر: حقد العداوة، ويقال: إنه لحسك الصدر على فلان. وحسك علي، كفرح فهو حسك أي: غضب وهو مجاز. وحسكان، كسحبان: في نسب جماعة نيسابوريين من المحدثين نقله الحافظ. والحسكك، كزبرج: القنفذ الضخم، هكذا رواه الأزهري عن الليث، قال الصاغاني: والذي في كتاب العين: الحسك للقنفذ، ومثله في المحيط. قلت: نسخة العين التي ينقل عنها الأزهري هي أصح النسخ وقد اجتهد حتى صحت له من دون النسخ الموجودة في زمانه، كما صرح به في خطبة كتاب التهذيب، فالاعتماد في النقل عليه، ويمكن أن صاحب المحيط نقل عن تلك النسخ المحرفة، فاعرف ذلك. كالحسيكة وهذه عن الجوهري، قال الصاغاني: ولعله أخذها من المجمل. والحساكك: الصغار من كل شيء حكاه يعقوب عن ابن الأعرابي، ولم يذكر لها واحدا. والحسيك كأمير: القصير قاله بعضهم، قال الصاغاني: وفيه نظر. والحسيكة بهاء: القضيم، وقد أحسكت الدابة، أي: أقضمتها فحسكت هي بالكسر وسيأتي عن أبي زيد بالشين المعجمة، قال الأزهري: والصواب عندي بالشين المهملة، قال الصاغاني: وهو لغة اليمن قاطبة، كما سيأتي. والحسيكة، كجهينة: بالمدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام بطرف ذباب جبل ثم ورد ذكره في الحديث، كان به يهود من يهود المدينة، وذكره كعب بن مالك في شعره. وعبد الملك بن حسك، بالضم: محدث عن حجر المدري هكذا ضبطه الذهبي وابن السمعاني قال الحافظ: وهو وهم فقد ذكره ابن ماكولا في أول الخاء المعجمة، وكذا ذكر ابن نقطة والده خسك فقال: إنه بضم الخاء المعجمة وسكون السين المهملة، روى عن أبي هريرة، وعنه ابنه عبد الملك، وحديثه في الضعفاء للعقيلي.
 قلت: ورأيته في ديوان الضعفاء للحافظ الذهبي هكذا بمعجمتين وهي نسخة المصنف ومسودته، وكان في الأصل بمهملتين، ثم نقطهما محمد بن أبي رافع السلامي أحد تلامذة المصنف، فلينظر ذلك، وفيه: وقد تكلم فيه ابن أبي عدي.
 ومما يستدرك عليه: أحسكت النفلة: صارت لها حسكة، أي شوكة. ويقال للأشداء: إنهم لحسك أمراس، الواحد حسكة مرس، ويقال: هم حسكة مسكة. والتحسيك: البخل، وهم محسكون وهو كناية عن الإمساك والبخل والصر على الشيء الذي عنده، قاله ابن الأثير، وهو قول شمر. وقال ابن الأعرابي: حسكك الرجل إذا كان شديد السواد، نقله الأزهري عنه.

  ويقال للخشن: إنه لحسكة، وهو مجاز، ويقال أيضا حسك مرس: إذا كان باسلا لا يرام، كما في الأساس. وحاسك: موضع بساحل اليمن إلى جهة عمان، بينه وبين ظفار ثمانية أيام.

### Türkçe

**الحسك**، harekeli: Sert (pürtüklü) bir meyvesi olan bir bitki; meyvesi, otlaklarında koyunun yününe ve devenin kılına yapışır. ذو الرمة dedi ki:
  Onun yanlarından **حسك اللوى**’yı silerler                      tıpkı ibadet eden avuçların köşeyi silmesi gibi
Yaprağı **الوجلة** yaprağı gibidir ve daha incedir; yaprağının yanında, üç çatallı, sert, katı, birbirine geçmiş diken vardır. أبو زياد dedi ki: O, sarılığa çalan bir ottur; ve onun **الحسك** denilen bir dikeni vardır; yuvarlaktır; kuruduğu zaman, ayağında mest yahut nalın bulunan biri hariç, neredeyse hiç kimse onun içinde yürüyemez. Karıncalar onun meyvesini evlerine taşır; bunun hakkında أبو النجم şöyle der:
  Karıncalar köyü devesiyle getirdi
  **حسك التلع**’dan ve **خافورها**’dan
Bazı râviler, **جوز القطب**’a **حسكة** denildiğini iddia etti; her ot meyvesinden düğüm olan her meyvenin **حسكة** olduğuna gider (bunu kasteder). أبو نصر — **زهير**’in **القطاة**’yi vasfında söylediği söz hakkında — dedi ki:
  Koyu renkli, **حصاة القسم** gibi; onun otlağı                      **السي**’de, **القفعاء** ve **الحسك**’in bittiği yerdir

  Şüphesiz **الحسك** burada **النفل**’in meyvesidir; **القطاة** dikenli **الحسكة**’yi hazmedemez, bilakis onu öldürür. **النفل**’in, yavrular misali toplanmış bir meyvesi vardır; ve onun bir meyvesi vardır ki, onun içilmesi böbreklerin ve mesanenin taşını parçalar; yine yaprağının suyunun içilmesi cinsel güç için, idrar zorluğu için ve engereklerin ısırması için iyidir. Evde onun serpilmesi, tecrübe ile pireleri öldürür. Ve onun dikeninin örneği üzere demirden yahut kamıştan savaş aleti yapılır; ordunun etrafına atılır; bazen de ağaçtan yapılır da onun etrafına dikilir. الصاغاني ekledi: Atların gidiş yollarına saçılır; onların toynaklarına saplanır; onun adıyla adlandırılır; bunu الجوهري ve ابن سيده nakletti. **الحسك** ayrıca: benzetme yoluyla kin, düşmanlık ve içteki nefret; tıpkı **الحسيكة** gibi, **سفينة** vezninde; ve **الحساكة** (ötre ile). Bu, ابن عباد’dandır. **الحسكة** harekeli: أبو عبيد dedi ki: Onun kalbinde **عيك حسيكة** ve **حسيفة** vardır; ikisi bir mânâdadır. Hadiste: “Mehirde kolaylık gösteriniz; çünkü adam kadına verir de bu, onun nefsinde ona karşı **حسيكة** bırakır” yani: düşmanlık ve kin. الأزهري dedi ki: **حسك الصدر**: düşmanlık kini; ve denilir: “O, falana karşı **حسك الصدر**’dır.” “**حسك** علي” (sevinmek gibi) o halde o **حسك**’tır; yani: öfkelidir; bu mecazdır. **حسكان**، **سحبان** gibi: hadisçilerden bir cemaat Nîsâbûrî’nin nesebinde; bunu الحافظ nakletti. **الحسكك**، **زبرج** gibi: iri kirpi; الأزهري bunu الليث’ten böyle rivayet etti. الصاغاني dedi ki: **العين** kitabında olan: kirpi için **الحسك**; ve bunun benzeri **المحيط**’tadır. Dedim ki: الأزهري’nin ondan naklettiği **العين** nüshası, nüshaların en sahihidir; mevcut nüshalardan ayrı olarak kendisine sahih oldu; **التهذيب** kitabının hutbesinde bunu açıkça söylediği üzere; nakilde ona dayanılır. **المحيط** sahibinin, o tahrif edilmiş nüshalardan nakletmiş olması mümkündür; bunu bil. **الحسيكة** gibi; bu da الجوهري’dendir. الصاغاني dedi ki: Belki onu **المجمل**’den aldı. **الحساكك**: her şeyin küçükleri; يعقوب bunu ابن الأعرابي’den hikâye etti; onun için tekil zikretmedi. **الحسيك**، **أمير** gibi: kısa boylu; bunu bazıları söyledi. الصاغاني dedi ki: Bunda bakış (itiraz) vardır. **الحسيكة** (ه ile): **القضيم**; “**أحسكت** الدابة” yani: ona **أقضمتها** yaptım; o da kesre ile **حسكت** oldu. Yakında أبو زيد’den **الشين** mu‘ceme ile gelecektir. الأزهري dedi ki: Bana göre doğru olan **الشين** mu‘ceme değil, **الشين** muhmeledir. الصاغاني dedi ki: O, Yemen’in bütünüyle lügatidir; yakında geleceği üzere. **الحسيكة**، **جهينة** gibi: Medine’de — sakinlerine en faziletli salât ve selâm olsun — **ذباب** dağının ucunda; sonra hadiste onun zikri geldi; orada Medine Yahudilerinden Yahudiler vardı; onu Ka‘b b. Mâlik şiirinde zikretti. **عبد الملك بن حسك** (ötre ile): حجر المدري’den hadis rivayet eden; bunu الذهبي ve ابن السمعاني böyle ضبط etti. الحافظ dedi ki: Bu bir vehimdir; çünkü ابن ماكولا onu **الخاء** mu‘ceme’nin evvelinde zikretti; yine ابن نقطة babasını **خسك** diye zikretti; şöyle dedi: O, **الخاء** mu‘ceme’nin ötreli, **السين** muhmele’nin sâkin olmasıyladır; أبو هريرة’den rivayet etti; ondan oğlu عبد الملك rivayet etti; hadisi العقيلي’nin **الضعفاء**’ındadır.
 Dedim ki: Onu, الحافظ الذهبي’nin **ديوان الضعفاء**’ında böyle, iki mu‘ceme ile gördüm; bu, musannifin nüshası ve müsveddesidir. Asılda iki muhmele ile idi; sonra musannifin talebelerinden محمد بن أبي رافع السلامي ikisini noktaladı; buna bakılsın. Orada: “İbn أبي عدي onda konuştu” vardır.
 Onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**أحسكت النفلة**”: ona bir **حسكة** oldu; yani bir diken. Ve şiddetlilere denilir: “Şüphesiz onlar **حسك أمراس**’tır”; tekili **حسكة مرس**. Ve denilir: “Onlar **حسكة مسكة**’dir.” **التحسيك**: cimrilik; ve onlar **محسكون**’dur; bu, tutma, cimrilik ve yanında olan şeye sıkıca sarılma hakkında kinayedir; bunu ابن الأثير söyledi; bu, شمر’in sözüdür. ابن الأعرابي dedi ki: “**حسكك** الرجل” eğer çok şiddetli siyahlık sahibi ise; الأزهري bunu ondan nakletti.

  Ve kabaya denilir: “Şüphesiz o **حسكة**’dir”; bu mecazdır. Ve ayrıca denilir: “**حسك مرس**”: eğer yiğit, erişilmez ise; **الأساس**’ta olduğu gibi. **حاسك**: Yemen sahilinde, Umman tarafına doğru bir yer; onunla ظفار arasında sekiz gün vardır.
