# حسك — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D9%83/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%83.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: حسك

باب الحاء والكاف والسين
حسك ، سحك ، كسح : ( مستعملات ) .
حسك : قال الليث : الحسَكُ : نباتٌ له ثَمر خَشِن يتعلَّقُ بأصواف الغَنَم . قال : وكل ثمَرَة يُشْبهها نحو ثَمَرَةِ القُطْب والسَّعْدان
والهَراس فهو حَسَك ، والواحدة حَسَكةٌ ، قال : والحَسَكُ من أدوات الحرب رُبما اتُّخِذَ من حَدِيد فَصُبّ حول العَسْكر .
وحَسكُ الصدر : حِقْدُ العداوة .
يقال : إنه لَحَسِكُ الصَّدر على فُلانٍ .
قال : والحِسْكِكُ : القُنْفُذُ الضَّخْمُ .
أبو عبيد : في قلبه عليك حَسِيكةٌ وحَسِيفَةٌ وسخِيمةٌ بمعنى واحد .
وقال غيره : يقال للقوم الأشِدّاء : إنهم لَحَسَكٌ أَمْرَاسٌ ، الواحد حَسَكةٌ مَرِسٌ .
سحك : أخبرني المُنْذري عن الحَرَّانِي عن ابن السِّكِّيت . قال : سمعت ابن الأعرابي يقول : أَسْوَدُ سُحْكُوكٌ وحُلْكُوكٌ .
قلت : ومُسْحَنْكَك مثله مُفْعَنْلَلٌ من سَحَك .
كسح : الليث : الكَسْحُ : الكَنْسُ . والكُسَاحَةُ : تُرابٌ مَجموعٌ كُسِحَ بالمِكْسَح .
والمُكاسَحَةُ : المُشَارَّةُ الشديدةُ .
قال : والكَسَحُ ثِقَل في إحدى الرِّجلين إذا مَشَى جَرّها جَرّاً . ورجلٌ كَسْحَانُ ، وقد كَسِحَ كَسَحاً .
وفي حديث ابن عمر أَنَّه ذكر الصدقة فقال : هي مَالُ الكُسْحَان والعُوران ، واحِدُهُم أَكْسَحُ وهو المُقْعدُ يقال منه : كَسِحَ كَسَحاً . وأنشد :
بين مخذولٍ كَرِيمٍ جَدُّهُ
وخَذُولِ الرِّجْلِ من غير كَسَحْ
ومعنى الحديث : أَنّه كره الصَّدقة إلا لأهْلِ الزَّمَانَةِ ، وأنشد الليث بَيْتاً آخَرَ لِلأَعْشَى :
ولقد أَمْنَحُ مَنْ عَادَيْتُه
كُلَّ ما يَقْطَعُ من دَاء الكَسَحْ
قال : ويروى بالشِّين .
وقال أبو سعيد : الكُسَاحُ : من أَدْوَاءِ الإبل ، جَمَل مَكْسُوح : لا يَمْشِي من شِدة الظَّلْع .
قال : وعُودٌ مُكَسَّحٌ ومُكشّح أي مَقشورٌ مُسوًّى .
قال : ومنه قول الطِّرِمَّاح :
جُمَالِيَّةٌ تَغْتَالُ فَضلَ جَدِيلها
شَنَاحٍ كَصَقْبِ الطائفِيِّ المُكَسَّحِ
ويروى المُكَشَّحِ ، أراد بالشَّنَاحِي عُنُقَها لطوله .
وقال أبو سعيد : يقال : أَتينَا بني فُلانٍ فاكتسحنا مالهم أي لم نُبْقِ لهم شيئاً .
وقال المُفضَّلُ : كسَحَ وكَثَحَ بمعنى واحد حكاهُ أبو تُرَاب .

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **السين**

**حسك** ، **سحك** ، **كسح** : (kullanılanlar).

**حسك** : Leys dedi: **الحسَكُ**: koyunların yünlerine tutunan, pürüzlü meyvesi olan bir bitkidir. Dedi: **القُطْب** ve **السَّعْدان** meyvesi ve **الهَراس** gibi ona benzeyen her meyve **حَسَك**tır; teki **حَسَكةٌ**dır. Dedi: **الحَسَكُ** savaş aletlerindendir; bazen demirden edinilir de ordugâhın etrafına dökülür.

**وحَسكُ الصدر**: düşmanlık kini.

Denilir ki: O, falana karşı **حَسِكُ الصَّدر**dür.

Dedi: **الحِسْكِكُ**: iri kirpidir.

Ebû Ubeyd: Onun kalbinde sana karşı **حَسِيكةٌ** ve **حَسِيفَةٌ** ve **سخِيمةٌ** vardır; tek bir mânâdadır.

Başkası dedi: Şiddetli kavme denilir: Onlar elbette **حَسَكٌ أَمْرَاسٌ**tır; teki **حَسَكةٌ مَرِسٌ**tir.

**سحك** : Münzirî bana Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi. Dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işittim: **أَسْوَدُ سُحْكُوكٌ** ve **حُلْكُوكٌ**.

Dedim: **مُسْحَنْكَك** de onun gibidir; **سَحَك**’tan **مُفْعَنْلَلٌ**dür.

**كسح** : Leys: **الكَسْحُ**: süpürmedir. **الكُسَاحَةُ**: **المِكْسَح** ile süpürülüp toplanmış birikmiş topraktır.

**والمُكاسَحَةُ**: şiddetli çekişmedir.

Dedi: **الكَسَحُ** bir bacağın birinde ağırlıktır; yürüdüğünde onu sürüyerek sürür. **ورجلٌ كَسْحَانُ**; ve **كَسِحَ كَسَحاً**.

İbn Ömer hadîsinde: Sadakayı andı da dedi ki: O, **الكُسْحَان**ın ve **العُوران**ın malıdır; onların teki **أَكْسَحُ**tur; o, oturaklı (kalkamaz) olandır; ondan denilir: **كَسِحَ كَسَحاً**. Ve inşâd etti:

بين مخذولٍ كَرِيمٍ جَدُّهُ
وخَذُولِ الرِّجْلِ من غير كَسَحْ

Hadîsin mânâsı: O, sadakayı ancak sakatlık ehli için hoş gördü (başkası için) kerih gördü. Leys, A‘şâ’ya ait başka bir beyti inşâd etti:

ولقد أَمْنَحُ مَنْ عَادَيْتُه
كُلَّ ما يَقْطَعُ من دَاء الكَسَحْ

Dedi: **بالشِّين** ile de rivayet olunur.

Ebû Saîd dedi: **الكُسَاحُ**: develerin hastalıklarındandır. **جَمَل مَكْسُوح**: topallığın şiddetinden yürüyemez.

Dedi: **وعُودٌ مُكَسَّحٌ ومُكشّح** yani soyulmuş, düzeltilmiş.

Dedi: Ondandır Tırimmâh’ın sözü:

جُمَالِيَّةٌ تَغْتَالُ فَضلَ جَدِيلها
شَنَاحٍ كَصَقْبِ الطائفِيِّ المُكَسَّحِ

**المُكَشَّحِ** diye de rivayet olunur. **الشَّنَاحِي** ile onun boynunu, uzunluğundan dolayı kastetti.

Ebû Saîd dedi: Denilir: Falanın oğullarına geldik de mallarını **اكتسحنا**; yani onlara hiçbir şey bırakmadık.

Mufaddal dedi: **كسَحَ** ve **كَثَحَ** bir mânâdadır; bunu Ebû Turâb nakletti.
