# حسل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حسل

باب الحاء والسين اللام معهما
ح س ل، س ل ح، س ح ل، ح ل س، ل ح س، ل س ح كلهن مستعملات
حسل:
الضَبُّ يُكْنَى أبا حِسْل، والحِسْلُ: ولدُه، ويقال: إنه قاضي الدوابّ والطَّيْر، ويقال: وُصِفَ له آدَمُ وصورتُه -عليه السلام-، فقال الضَّبُّ: وَصَفتُم طَيْراً يُنْزِل الطيرَ من السماءِ الحُوتَ في الماء، فمن كان ذا جَناحٍ فَلْيَطِرْ، ومن كان ذا حافرٍ فَلْيَحفِرْ. وجمعة حِسَلةٌ.
سحل:
السَّحيل: ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلُة أي لايُفْتَلُ طاقَيْنِ طاقَْين، تقول: سَحَلُوه أيْ: لم يَفْتِلوا سَداه، والجمع السُّحُل، قال:
على كلِّ حالٍ من سَحيلٍ ومُبْرَمِ
والمِسْحَلُ: الحِمارُ الوحشيُّ، والسَّحيل: أشدُّ نهيق الحمار.
والسَّحْل: نَحْتُكَ الخَشَبَةَ بالمِسْحَل، أيْ: المِبْرَد، ويقال له ومِبْرَد الخَشَب، إذا شَتَمه.
والمِسْحَل: من أسماء الرِّجال الخُطَباء، واللِّسان، قال الأعشى:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا مِسْحَلٌ سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ
ومِسْحَل يقال، اسمُ جِنّيّ الأعشى في هذا البيت، ويُريد بالمِسْحَل المِقْوَل. والريحُ تَسْحَل الأرض سَحْلاً تَكْشِطُ أَدَمَتَها .
والسُّحالةُ : ما تَحاتَّ من الحديدي إذا بُرِدَ ، ومن الموازين إذا تَحاتّتْ ، ومن الذُّرَة والأَرُزِّ إذا دُقَّ شِبْهُ النُّخالة .
والسَّحْل : الضرْب بالسياط مما يَكْشِطُ من الجِلد .
والمِسَحلان: حَلْقَتان إحداهما مُدْخَلة في الأخرى على طَرَفَي شَكيم الدابّة، وتُجمَع مَساحِل، قال:
لولا شَباةُ المِسْحَلَيْنِ اندَقَّاً
وقال:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها المساحِلُ
والساحِلُ: شاطئ البحر. والإسْحِل: من شَجَر السِّواك.
ومُسْحُلان: اسمُ وادٍ، قال النابغة:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى مُسْحُلانَ وحامِرا
وشابٌّ مُسْحُلان: طويل حَسَن القامة.
سلح:
السَّلْح: السُّلاح، ويال: هذه الحشيشة تُسَلِّح الإِبِل تسليحاً.
والسِّلاح من عِداد الحرب ما كان من حديد، حتى السَّيف وحدَه يُدعَى سِلاحاً، قال:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد
يعني السيف وحدَه.
والسُّلْحة: رُبُّ خاثر يُصَبُّ في النِحْي.
والمَسْلَحة: قومٌ في عُدَّةٍ قد وُكِّلوا بإزاء ثَغْر، والجيمع المَسالِح، والمَسْلَحيٌّ: الواحد المُوَكَّل به.
والاِسليح: شجرة تغرُز عليه الإبل.
وسَيْلَحِين وسَيْلَحُون ونُصيبِين ونَصيُبون، كذا تُسميه العرب بلغتين.
حلس:
الحِلْس: ما وَلِيَ البعير تحت الرَّحْل، ويقال: فلان منأحلاس الخيل، أي في الفُروسيّة أي كالحِلْس اللازم لظَهْر الفَرَس.
والحِلْس للبيت: ما يُبْسَطُ تحت حُرِّ المتاع من مِسْحٍ وغيره. وحَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً: غشَّيتُه بحِلْسٍ.
وفي الحديث في الفِتْنة "كُنْ حِلْسَ بيتِكَ حتى تأتيك يدٌ خاطية أو مَنِيّةٌ قاضية".
وحَلسَتِ السماءُ: أمطرتْ مطراً رقيقاً دائماً.
وعُشّبٌ مُسْتَحِلس: ترى له طرائِقَ بعضها فوق بعض لتراكُمه وسواده.
واستَحْلَسَ الليلُ بالظلام، أي: تراكَمَ واستَحْلَسَ السَّنام إذا رَكِبَتْه رَوادِفُ الشَّحم ورَواكبُه.
والحَلِس بكسر اللام: الشجاع الذي يُلازمُ قِرْنَهُ والحِلْس: أن ياخذ المُصَدِّق مكان الإبل دراهمَ.
والحِلْسُ: الرّابعُ من القِداح.
والمُسْتَحلِس: الذي يلزم المكان.
لحس:
اللَّحْسُ: أكل الدَّوابّ الصوف، وأكل الجَراد الخضر والشجر ونحوه.
واللاّحُوس: المَشْؤوم يَلْحَس قومه.
واللَّحُوس: الذي يَتَتَبَّع الحلاوة كالذُّباب.
والمِلْحَس: الشُّجاع الذي يأكل كل شيء يرتفع إليه

### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** ve **اللام** onlarla beraber

**ح س ل**، **س ل ح**، **س ح ل**، **ح ل س**، **ل ح س**، **ل س ح**: hepsi kullanımdadır.

**حسل**:
Keler (**الضَبُّ**) **أبا حِسْل** diye künyelenir; **الحِسْلُ**: onun yavrusudur. Ve denilir ki: o, binek hayvanlarının ve kuşun kadısıdır. Ve denilir ki: ona Âdem ve onun sûreti -aleyhi’s-selâm- vasfedildi; bunun üzerine keler dedi ki: “Siz, gökten kuşu indiren, suda balığı (indiren) bir kuş vasfettiniz; öyleyse kanadı olan uçsun, toynağı olan kazsın.” **حِسْل**’in cem‘i **حِسَلةٌ**’dir.

**سحل**:
**السَّحيل**: ipliği bükülmeyen bir elbisedir; yani iki kat iki kat bükülmez. Dersin ki: **سَحَلُوه**; yani: onun çözgüsünü bükmediler. Cem‘i **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
على كلِّ حالٍ من **سَحيلٍ** ومُبْرَمِ

Ve **المِسْحَلُ**: yaban eşeğidir; ve **السَّحيل**: eşeğin anırmasının en şiddetlisidir.
Ve **السَّحْل**: **المِسْحَل** ile, yani törpü (**المِبْرَد**) ile, tahtayı yontmandır. Ve ona “tahta törpüsü” de denilir; onu sövdüğünde.
Ve **المِسْحَل**: hatip erkeklerin ve dilin adlarındandır. A‘şâ dedi ki:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا **مِسْحَلٌ** سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ

Ve **مِسْحَل** denilir: bu beyitte A‘şâ’nın cinnîsinin adıdır; ve **المِسْحَل** ile **المِقْوَل**’ü kasteder. Ve rüzgâr, yeri **سَحْلاً** **تَسْحَل** eder: onun derisini (yüzünü) sıyırır.
Ve **السُّحالةُ**: demir törpülendiğinde ondan dökülen; ve terazilerden, aşındıklarında dökülen; ve mısır ve pirinçten, dövüldüğünde kepeğe benzer (olan).
Ve **السَّحْل**: deriden sıyıran kamçı darbeleridir.
Ve **المِسَحلان**: biri ötekine geçirilmiş iki halkadır; binek hayvanının geminin iki ucunda. **مَساحِل** diye cem‘ olunur. Dedi ki:
لولا شَباةُ **المِسْحَلَيْنِ** اندَقَّاً

Ve dedi ki:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها **المساحِلُ**

Ve **الساحِلُ**: deniz kıyısıdır. Ve **الإسْحِل**: misvak ağacındandır.
Ve **مُسْحُلان**: bir vadinin adıdır. Nâbiga dedi ki:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى **مُسْحُلانَ** وحامِرا

Ve **شابٌّ مُسْحُلان**: uzun, güzel endamlı (genç).

**سلح**:
**السَّلْح**: **السُّلاح**’tır. Ve denilir: bu ot, develeri **تُسَلِّح** eder, **تسليحاً**.
Ve **السِّلاح**: savaş aletlerinden demirden olan şeydir; hatta kılıç tek başına **سِلاحاً** diye adlandırılır. Dedi ki:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد

Yani kılıç tek başına.
Ve **السُّلْحة**: tuluma dökülen koyu bir yoğurttur.
Ve **المَسْلَحة**: bir sınır geçidi karşısında görevlendirilmiş, teçhizat içinde bir kavimdir. Cem‘i **المَسالِح**’tir. Ve **المَسْلَحيٌّ**: onunla görevlendirilmiş tek kişidir.
Ve **الاِسليح**: develerin üzerine sürtündüğü bir ağaçtır.
Ve **سَيْلَحِين** ve **سَيْلَحُون** ve **نُصيبِين** ve **نَصيُبون**: Araplar onu iki lehçeyle böyle adlandırır.

**حلس**:
**الحِلْس**: devenin semerin altında bitişik duran şeydir. Ve denilir: filan, atların **أحلاس**’ındandır; yani binicilikte; yani atın sırtına yapışık **الحِلْس** gibi.
Ve ev için **الحِلْس**: eşyanın sıcağının altına serilen şeydir; **مِسْح** ve başkası gibi. Ve **حَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً**: onu bir **حِلْسٍ** ile örttüm.
Ve fitne hakkında hadiste: “**كُنْ حِلْسَ بيتِكَ**; sana hatalı bir el yahut hükmünü icra eden bir ölüm gelinceye kadar.”
Ve **حَلسَتِ السماءُ**: ince, devamlı bir yağmur yağdırdı.
Ve **عُشّبٌ مُسْتَحِلس**: onun için, birikmesi ve karalığı sebebiyle, bazısı bazısının üstünde yollar görürsün.
Ve **استَحْلَسَ الليلُ بالظلام**: yani birikti. Ve **استَحْلَسَ السَّنام**: yağın artçıları ve binicileri ona bindiğinde.
Ve **الحَلِس** (lâmın kesresiyle): rakibini bırakmayan yiğit. Ve **الحِلْس**: zekât toplayanın, develer yerine dirhemler almasıdır.
Ve **الحِلْسُ**: ok çekme çubuklarının dördüncüsüdür.
Ve **المُسْتَحلِس**: mekâna yapışıp kalan kimsedir.

**لحس**:
**اللَّحْسُ**: binek hayvanlarının yünü yemesi; ve çekirgenin yeşilliği, ağacı ve benzerini yemesi.
Ve **اللاّحُوس**: uğursuz olan; kavmini **يَلْحَس** eder.
Ve **اللَّحُوس**: sinek gibi tatlılığı takip eden.
Ve **المِلْحَس**: kendisine yükselen her şeyi yiyen yiğit.
