# حسم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B3%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حسم

* | | ( حَسَمَهُ يَحْسِمُهُ ) حَسْمًا | ( فانْحَسَمَ ) ، أي : ( قَطَعَهُ فانْقَطَعَ . و ) | حَسَمَ ( العِرْقَ ) حَسْمًا : ( قَطَعَهُ ثُمَّ كَوَاهُ | لِئَلاَّ يَسِيلَ دَمُهُ ) ، ومنه الحديثُ أَنّه أُتِي | بسارق فقال : [ ( ( اقْطَعُوه ثم احْسِمُوه ) ) ، | أي ] اقْطَعوا يَدَه ثم اكْوُوها لِيَنْقَطِعَ | الدَّمُ . ( و ) حَسَمَ ( الداءَ ) حَسْمًا : | ( قَطَعَهُ بالدَّواءِ . و ) حَسَمَ ( فُلانًا | الشَّيْءَ ) حَسْمًا : ( مَنَعَه إِيّاهُ ) . يُقال : | أنا أَحْسِمُ على فُلانٍ الأَمْرَ ، أي : | أَقْطَعه عليه لا يَظْفَرُ منه بشيء . |

| | ( و ) يُقال : ( هذا مَحْسَمَةٌ للدّاءِ ، | كَمَقْعَدةٍ ، أي : يَقْطَعُه ) ، ومنه | الحَدِيثُ : ( ( عَلَيْكُم بالصَّوْمِ فَإِنَّهُ | مَحْسَمَةٌ للعِرْقِ وَمَذْهَبَةٌ للأَشَرِ ) ) ، | أي : مَقْطَعَةٌ للنِّكاح . وقال | الأَزْهريّ : أي : مَجْفَرَةٌ مَقْطَعَةٌ للباهِ . | | ( و ) الحُسام ، ( كَغُرابٍ : السَّيْفُ | القاطِعُ أو طَرَفُهُ الّذِي يُضْرَبُ به ) ، | سُمِّيَ به ؛ لأَنَّه يَحْسِمُ الدَّمَ أي : | يَسْبِقُه فَكَأَنَّه يَكْوِيه ، القولان نَقَلَهُما | الجوهريّ ، يُقال : سَيْفٌ حُسامٌ ، | أي : قاطِعٌ ، وَكَذلِكَ مُدْيَةٌ حُسامٌ ، | كما قالوا : مُدْيَةٌ هُذامٌ وجُرازٌ ، حكاه | سِيبَوَيْهِ . وقولُ أبي خِراشٍ الهُذَلِيّ : | % ( ولَوْلا نَحْنُ أَرْهَقَهُ صُهَيْبٌ % | حُسامَ الحَدِّ مَذْرَوبًا خَشِيبَا ) % | | يعني سَيْفًا حَدِيدَ الحَدِّ . ويُرْوَى | ( ( حُسامَ السَّيْفِ ) ) أي : طَرَفَهُ . | | ( و ) الحُسامُ ( من اللّيالِي : الدّائمةُ ) | في الشَّرِّ خاصّة . | | | ( و ) حُسامٌ : ( اسْمٌ ) . | | ( والمَحْسُومُ مَن حُسِمَ رَضاعُهُ ) من | الصِّبيانِ ، وقد حَسَمَتْهُ أُمُّهُ الرَّضاعَ | حَسْمًا ، أي : قَطَعَتْه وكَذلك الغِذاء . | | ( و ) المَحْسُوم أيضًا : ( الصَّبِيُّ السَّيِّءُ | الغِذاءِ ) ومنه المَثَلُ : ( ( وَلْغُ جُرَيٍّ كانَ | مَحْسُومًا ) ) ، يُقال عند استِكْثارِ | الحَرِيص من الشَّيْءِ لم يَكُنْ يَقْدِرُ | عليه فَقَدَر عليه ، أو عند أَمْرِه | بالاسْتِكْثارِ حِينَ قَدَرَ . | | ( والحُسُومُ بالضَّمِّ : الشُّؤْمُ ) | والنَّحْسُ ، وبه فُسِّرت الآيةُ الآتية : | ( و ) قال يونُس : الحُسُومُ : الدَّؤُوبُ | في العَمَلِ . ) وقيل في قوله | تَعالَى : ^ ( سَبْعَ لَيَالٍ وَ ( ثَمَنِيَةَ أَيَّامٍ | حُسُومًا ) ^ أي : ( مُتَتَابِعَةً ) كما في | الصحاح ، وهو قولُ ابنِ عَرَفَة . قال | الأزهريّ : أراد لم يُقْطَعْ أَوَّلُهُ عن | آخِرِه ، كما يُتابَعُ الكَيّ على المقطوع | ليَحْسِمَ دَمَهُ ، أي : يقطعه ، ثم قيل | لكُلِّ شَيْءٍ تُوْبِعَ : حاسِمٌ ، وجمعه : |

| حُسُومٌ ، كشاهِدٍ وشُهُودٍ . وقال | الفَرَّاءُ : الحُسُومُ : التِّباعُ إذا تَتابَعَ | الشيءُ فلم يَنْقَطِعْ أَوَّلُه عن آخِرِهِ ، | قيل له : حُسُومٌ . وقيل : الأَيَّامُ | الحُسُوم الدائِمَةُ في الشَّرِّ خاصَّة ، وبه | فُسِّرت الآيةُ . وقيل : هي المُتوالِيَةُ . | قالَ ابنُ سِيدَه : أُراه المُتوالِيَة في الشَّرِّ | خاصَّةً . | | ( أو ) يقال ( اللَّيالِي الحُسُومُ ) : هي | ( الَّتِي تَحْسِمُ الخَيْرَ عن أَهْلِها ) ، كما | في الصِّحاح ، زاد غَيْرُه كما حُسِمَ | عن عادٍ ، وقال الزَّجّاج : الذي تُوجِبُه | اللُّغَةُ في معنَى قَوْله : ! 2 \< حسوما > 2 ! ، | أي : تَحْسِمُهم حُسُومًا ، أي : | تُذْهِبُهم وتُفْنِيهِم . قال الأزهريّ : | وهذا كقوله عَزَّ وَجَلَّ : ^ ( فَقُطِعَ دَابِرُ | القَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا ) % . | | ( وأَيَّامٌ حُسُومٌ ) وَصْفٌ بالمَصْدَرِ : | تَقْطَعُ الخَيْرَ أو تَمْنَعُه ، ( و ) قد | ( تُضَافُ ) ، والمعنى ( كَذلِكَ ) ، | والصِّفَةُ أَعْلَى . | | | ( والحَيْسُمانُ ، كَرَيْهُقانٍ : الضَّخْمُ | الآدَمُ ) وَكَذلِكَ الحَيْمُسان ، بتقديم | المِيم ، وقد تقدَّم ، وبه سُمِّيَ الرجلُ | حَيْسُمانًا . ( و ) حَيْسُمان ( بنُ إِياسٍ | الخُزاعِيّ : صَحابِيٌّ ) . | | ( وحِسْمَى ، بالكَسْرِ ) مقصورًا : | ( أَرْضٌ بالبادِيَةِ بِها جِبالٌ شَواهِقُ ) | مُلْسُ الجَوانِب ( لا يَكادُ القَتامُ | يُفارِقُها ) ، نقله الجوهريّ وأنشد للنّابِغَةِ : | % ( فَأَصْبَحَ عاقِلاً بِجِبالِ حِسْمَى % | دِقاقُ التُّرْبِ مُحْتَزِمُ القَتامِ ) % | | قال ابنُ بَرّي : أي : قد أَحاطَ به | القَتامُ كالحِزام له ، وهي وراءَ وادِي | القُرَى ، وإليها كانت سَرِيَّة زَيْدِ بن | حارِثَةَ . قيل : إِنَّ الماءَ بعد الطُّوفان | أقامَ هُناكَ بعد نُضَوبِه ثَمانِينَ سَنَةً ، | وقد بَقِيَت منه بَقِيّة إلى اليَوْم . | | ( و ) في حديث أبي هُرَيْرَة | ( ( لَتُخْرِجَنَّكُم الرُّومُ مِنْها كَفْرًا كَفْرًا إلى |

| سُنْبُكٍ من الأرضِ ، قيل : وما ذاكَ | السُّنْبُك ؟ قال : حِسْمَى جُذام ) ) ، قال | ابنُ سِيدَه : مَوْضِعٌ باليَمَن . وقيل : | ( قَبِيلَةُ جُذامَ ) . قال ابن الأعرابيّ : إذا | لم يَذْكُرْ كُثَيّر غَيْقَةَ فحِسْمَى ، وإذا ذَكَرَ | غَيْقَةَ فَحَسْنَا . وفي الحَدِيث : ( ( فَلَهُ مِثْل | قُورِ حِسْمَى ) ) . | | ( وكَزُفَرَ حُسَمُ بنُ رَبِيعَةَ بنِ | الحارِثِ بن سامَةَ بنِ لُؤَيٍّ ) من أَجْدادِ | كابِسِ بن رَبِيعَة الّذي كانَ في زَمَن | مُعاوِيَة ، وكان يُشَبَّه بالنَّبِيّ & | . | | ( والحُسامِيَّةُ : فَرَسُ حُمَيْدِ بنِ | حُرَيْثٍ الكَلْبِيّ . و ) قال ثَعْلَب : حُسُمٌ | وحُسَمٌ وحاسِمٌ ( كَعُنُقٍ وَصُرَدٍ | وصاحِبٍ : مَواضِعُ ) بالبادِيَة ، وأنشد | الجَوْهَرِيّ للنّابِغَة : | % ( عَفا حُسُمٌ من فَرْتَنَى فالفَوارعُ % | فجَنْبا أَرِيكٍ فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ ) % | | | ( والحُسَمِيُّ كَعُمَرِيٍّ : الكَثِيرُ | الشَّعَرِ ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | الحَيْسُمانُ بن حابِس : رَجُلٌ من | خُزاعَةَ ، وفيه يَقُول الشاعِرُ : | * % ( وعَرَّدَ عَنّا الحَيْسُمانُ بنُ حابِسٍ % ) % * | | والأَحْسَمُ : الرَّجُل البازِلُ القاطِعُ | للأُمُورِ ، عن أبِي عَمْرو . | | وقال ابنُ الأعرابيّ : الحَيْسَمُ : | الرَّجُل القاطِعُ للأُمُورِ الكَيِّس . | | وقال ثعلب : ذُو حُسُمٍ ، بِضَمَّتَيْن : | موضعٌ بالبادِيَة ، قال مُهَلْهِلٌ : | % ( أَلَيْلَتَنا بذِي حُسُمٍ أَنِيرِي % | إِذا أَنْتِ انْقَضَيْتِ فلا تَحُورِي ) % | | والحُسُمُ ، بِضَمَّتَيْن : الأَطِبّاء ، عن | ابنِ الأَعْرابِيّ . |

### Türkçe

* | | ( **حَسَمَهُ يَحْسِمُهُ** ) **حَسْمًا** | ( **فانْحَسَمَ** ) ، yani: ( onu kesti de kesildi. Ve ) | **حَسَمَ** ( **العِرْقَ** ) **حَسْمًا** : ( onu kesti, sonra dağladı | ki kanı akmasın ) ، ve ondan hadis: ona | bir hırsız getirildi de dedi ki: [ ( ( **اقْطَعُوه ثم احْسِمُوه** ) ) ، | yani ] elini kesin, sonra dağlayın ki kesilsin | kan. ( Ve ) **حَسَمَ** ( **الداءَ** ) **حَسْمًا** : | ( onu ilaçla kesti. Ve ) **حَسَمَ** ( **فُلانًا** | **الشَّيْءَ** ) **حَسْمًا** : ( onu ondan men etti ) . Denir ki: | ben falana karşı işi **أَحْسِمُ** ederim, yani: | onu ona keserim; ondan hiçbir şey elde edemez. |

| | ( Ve ) denir ki: ( bu, hastalık için bir **مَحْسَمَةٌ**’dir, | **مَقْعَدةٍ** gibi; yani: onu keser ) ، ve ondan | hadis: ( ( size oruç gerekir; çünkü o | damar için bir **مَحْسَمَةٌ** ve azgınlık için bir **مَذْهَبَةٌ**’dir ) ) ، | yani: nikâh için bir kesicidir. Ve dedi | el-Ezherî: yani: şehvet için bir kurutucu, kesicidir. | | ( Ve ) **الحُسام** ، ( **غُرابٍ** gibi: keskin | kılıç yahut onunla vurulan ucu ) ، | onunla adlandırıldı; çünkü o kanı **يَحْسِمُ** eder, yani: | onu geçer; sanki onu dağlar; iki sözü de | el-Cevherî nakletti. Denir ki: **سَيْفٌ حُسامٌ** ، | yani: kesici; ve كذلك **مُدْيَةٌ حُسامٌ** ، | كما dediler: **مُدْيَةٌ هُذامٌ** ve **جُرازٌ** ، bunu | Sîbeveyh rivayet etti. Ve Ebû Hirâş el-Hüzelî’nin sözü: | % ( Ve eğer biz olmasaydık, Suheyb onu bunaltırdı % | keskin ağızlı, vurulmuş, tahta saplı bir **حُسامَ** ) % | | yani: ağzı keskin bir kılıç. Ve rivayet olunur: | ( ( **حُسامَ السَّيْفِ** ) ) yani: onun ucu. | | ( Ve ) **الحُسامُ** ( gecelerden: sürekli olan ) | özellikle şerde. | | | ( Ve ) **حُسامٌ** : ( bir isim ) . | | ( Ve **المَحْسُومُ**: süt emmesi kesilmiş olan ) | çocuklardan; annesi onun süt emmesini **حَسَمَتْهُ** | **حَسْمًا** ile, yani: onu kesti; وكذلك gıdayı da. | | ( Ve ) **المَحْسُومُ** ayrıca: ( gıdası kötü olan | çocuk ) ve ondan mesel: ( ( **وَلْغُ جُرَيٍّ كانَ مَحْسُومًا** ) ) ، çok isteyenin | daha önce güç yetiremediği bir şeyden çokça istemesi sırasında, sonra ona güç yetirmesi hâlinde; yahut ona | güç yetirdiği vakit çokça istemesini emretme sırasında söylenir. | | ( Ve **الحُسُومُ** damme ile: uğursuzluk ) | ve nahs; ve onunla aşağıdaki âyet tefsir edildi: | ( Ve ) Yûnus dedi ki: **الحُسُومُ**: işte | çalışmada sürekli olan. ) Ve denildi ki O’nun sözü hakkında | Teâlâ: ^ ( yedi gece ve ( sekiz gün | **حُسُومًا** ) ^ yani: ( peş peşe ) صحاح’ta olduğu gibi; bu, İbn ‘Arefe’nin sözüdür. Dedi | el-Ezherî: muradı, evveli | âhirinden kesilmedi; kesilmiş olanın | kanını **يَحْسِمَ** etsin diye dağlamanın peş peşe yapılması gibi; yani: onu keser; sonra peş peşe getirilen her şeye | **حاسِمٌ** denildi; onun çoğulu: |

| **حُسُومٌ** ، **شاهِدٍ** ve **شُهُودٍ** gibi. Ve dedi | el-Ferrâ: **الحُسُومُ**: bir şey peş peşe geldiğinde | onun evveli âhirinden kesilmezse, | ona **حُسُومٌ** denir. Ve denildi ki: **الأَيَّامُ** | **الحُسُوم** özellikle şerde sürekli olanlardır; ve onunla | âyet tefsir edildi. Ve denildi ki: onlar ard arda olanlardır. | Dedi İbn Sîde: onu, özellikle şerde ard arda olanlar görüyorum. | | ( Yahut ) denir ( **اللَّيالِي الحُسُومُ** ) : onlar | ( hayrı ehlinden kesenlerdir ) ، صحاح’ta olduğu gibi; başkası artırdı: ‘Âd’dan kesildiği gibi; ve dedi ez-Zeccâc: dilin gerektirdiği | O’nun sözü manasında: ! 2 \< حسوما > 2 ! ، | yani: onları **حُسُومًا** ile **تَحْسِمُ** eder, yani: | onları giderir ve helâk eder. Dedi el-Ezherî: | ve bu, O’nun عزّ وجلّ sözü gibidir: ^ ( zulmeden kavmin | kökü kesildi ) % . | | ( Ve **أَيَّامٌ حُسُومٌ** ) mastarla vasıflamadır: | hayrı keser yahut onu men eder; ( ve ) bazen | ( izafet yapılır ) ، mana ( كذلك ) ، | ve sıfat daha üstündür. | | | ( Ve **الحَيْسُمانُ** ، **رَيْهُقانٍ** gibi: iri | esmer ) ve كذلك **الحَيْمُسان** ، mîm’in öne alınmasıyla; ve daha önce geçti; ve onunla erkeğe | **حَيْسُمانًا** adı verildi. ( Ve ) **حَيْسُمان** ( İyâs’ın oğlu | el-Huzâ‘î: sahâbîdir ) . | | ( Ve **حِسْمَى** ، kesre ile ) maksûr olarak: | ( çölde bir arazi; onda yüksek dağlar vardır ) | yanları pürüzsüz; ( toz | neredeyse ondan ayrılmaz ) ، bunu el-Cevherî nakletti ve Nâbiga’dan okudu: | % ( Böylece **حِسْمَى** dağlarında akıllı olarak sabahladı % | ince topraklı, tozu kuşanmış ) % | | Dedi İbn Berrî: yani: toz onu | kuşak gibi kuşatmıştır; o, Vâdî | el-Kurâ’nın arkasındadır; ve Zeyd b. | Hârise’nin seriyyesi oraya idi. Denildi ki: tufandan sonra su | çekilmesinden sonra orada seksen yıl kaldı; | ve ondan bir kalıntı bugüne kadar kalmıştır. | | ( Ve ) Ebû Hureyre hadîsinde: | ( ( Rumlar sizi ondan küfür küfür çıkaracaklar; ta ki | yerden bir **سُنْبُكٍ**’e kadar; denildi ki: o | **السُّنْبُك** nedir? dedi ki: **حِسْمَى** **جُذام** ) ) ، dedi | İbn Sîde: Yemen’de bir yerdir. Ve denildi ki: | ( **قَبِيلَةُ جُذامَ** ) . Dedi İbn el-A‘râbî: eğer | Kesîr **غَيْقَةَ**’yi anmazsa **حِسْمَى**; eğer | **غَيْقَةَ**’yi anarsa **فَحَسْنَا**. Ve hadiste: ( ( onun için | **قُورِ حِسْمَى** misli vardır ) ) . | | ( Ve **زُفَرَ** gibi: **حُسَمُ** b. Rabî‘a b. | el-Hâris b. Sâme b. Lu’eyy ) atalarındandır; | Muâviye zamanında olan Kâbis b. Rabî‘a’nın; | ve Peygamber &’e benzetilirdi | . | | ( Ve **الحُسامِيَّةُ**: Humeyd b. | Hureys el-Kelbî’nin atı. Ve ) dedi Sa‘leb: **حُسُمٌ** | ve **حُسَمٌ** ve **حاسِمٌ** ( **عُنُقٍ** ve **صُرَدٍ** | ve **صاحِبٍ** gibi: yerlerdir ) çölde; ve el-Cevherî Nâbiga’dan okudu: | % ( **حُسُمٌ** silindi: **فَرْتَنَى**’dan, sonra **الفَوارعُ** % | sonra **جَنْبا أَرِيكٍ** sonra **التِّلاعُ الدَّوافِعُ** ) % | | | ( Ve **الحُسَمِيُّ** **عُمَرِيٍّ** gibi: çok | kıllı olan ) . | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | **الحَيْسُمانُ** b. Hâbis: Huzâ‘a’dan | bir adam; ve onun hakkında şair der ki: | * % ( Ve bizden uzaklaştı **الحَيْسُمانُ** b. Hâbis % ) % * | | **الأَحْسَمُ**: işlerde kesin, kesici, olgun adam; | Ebû ‘Amr’dan. | | Ve dedi İbn el-A‘râbî: **الحَيْسَمُ**: | işlerde kesici, zeki adam. | | Ve dedi Sa‘leb: **ذُو حُسُمٍ** ، iki damme ile: | çölde bir yer; Mühelhil dedi ki: | % ( Ey gecemiz, **ذِي حُسُمٍ**’de aydınlan % | sen sona erdiğinde geri dönme ) % | | **الحُسُمُ** ، iki damme ile: tabipler; | İbn el-A‘râbî’den. |
