# حشد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حشد

حَشَدَ القومَ يَحْشِدُهم ويَحْشُدُهم: جمعهم.
وحَشَدوا وتحاشدوا: خفوا في التعاون أَو دُعُوا فأَجابوا مسرعين، هذا فعل يستعمل في الجمع، وقلما يقولون للواحد حَشَد، إِلاَّ أَنهم يقولون للإِبل: لها حالب حاشد، وهو الذي لا يَفْتُرُ عن حَلْبها والقيام بذلك. وحَشَدوا يَحْشِدون، بالكسر، حَشْداً أَي اجتمعوا، وكذلك احتشدوا وتحشدوا. وحَشَدَ القوم وأَحْشَدوا: اجتمعوا لأَمر واحد، وكذلك حَشَدوا عليه واحْتَشَدوا وتحاشدوا.
والحَشْدُ والحَشَدُ: اسمان للجمع؛ وفي حديث سورة الإِخلاص: احشِدوا فإِني سأَقرأُ عليكم ثلث القرآن أَي اجتمعوا.
والحشْد: الجماعة. وحديث عمر قال في عثمان، رضي الله عنهما: إِني أَخاف حَشْدَه؛ وحديث وَفْدِ مَذْحِج: حُشَّدٌ وُفَّدٌ. الحُشَّد، بالضم والتشديد، جمع حاشد. وحديث الحجاج: أَمنَ أَهلُ المَحاشد والمَخاطب أَي مواضع الحَشْدِ والخَطْب، وقيل: هما جمع الحشد والخطب على غير قياس كالمَشابه والمَلامح أَي الذين يجمعون الجموع للخروج، وقيل: المَخْطَبَةُ الخُطْبَةُ، والمخاطبة مفاعلة من الخطاب والمشاورة. ويقال: جاء فلان حافلاً حاشداً ومحتفلاً محتشداً أَي مستعداً متأَهباً. وعند فلان حَشْدٌ من الناس أَي جماعة قد احتشدوا له. قال الجوهري: وهو في الأَصل مصدر. ورجل محشود: عنده حَشَدٌ من الناس أَي جماعة. ورجل محشود إِذا كان الناس يَحُفُّون بخدمته لأَنه مطاع فيهم. وفي حديث أُم معبد: محفود محشود أَي أَن أَصحابه يخدمونه ويجتمعون إِليه. والحَشِدُ والمحتَشِدُ: الذي لا يدع عند نفسه شيئاً من الجَهْدِ والنُّصْرَة والمال، وكذلك الحاشد، وجمعه حُشُدٌ؛ قال أَبو كبير الهذلي:
سَجْراء نفسي غيرَ جَمْعِ أُشابَةٍ
حُشُداً، ولا هُلْك المفارش عُزَّل
قال ابن جني: روي حُشُداً بالنصب والرفع والجر، أَما النصب فعلى البدل من غير، وأَما الرفع فعلى أَنه خبر متبدإِ محذوف، وأَما الجر فعلى جوار أُشابة وليس في الحقيقة وصفاً لها ولكنه للجوار نحو قول العرب هذا جُحْرُ ضَبٍّ خربٍ. ويقال للرجل إِذا نزل بقوم فأَكرموه وأَحسنوا ضيافته، قد حَشَدوا، وقال الفراء: حَشَدوا له وحَفَلوا له إِذا اختلطوا له وبالغوا في إِلطافه وإِكرامه. والحاشدُ: الذي لا يُفَتِّرُ حَلْبَ الناقة والقيامَ بذلك. الأَزهري: المعروف في حلب الإِبل حاشك، بالكاف، لا حاشد، بالدال، وسيأْتي ذكره في موضعه. إِلا أَن أَبا عبيد قال: حَشَدَ القومُ وحَشَكوا وتحرّشوا بمعنى واحد، فجمع بين الدال والكاف في هذا المعنى. وفي حديث صفة رسول الله، صلى الله عليه وسلم، الذي يروى عن أُم معبد الخزاعية: محفود محشود أَي أَن أَصحابه يخدمونه ويجتمعون عليه.
ويقال: احتشد القوم لفلان إِذا أَردت أَنهم تجمعوا له وتأَهبوا. وحَشَدَت الناقةُ في ضرعها لبناً تَحْشُده حُشوداً: حَفَّلته. وناقة حَشود: سريعة جمع اللبن في الضرع.
وأَرض حَشاد: تسيل من أَدنى مطر. وواد حَشِدٌ: يُسيله القليل الهَيِّن من الماء. وعين حُشُدٌ: لا ينقطع ماؤها. قال ابن سيده: وقيل إِنما هي حُتُدٌ، قال: وهو الصحيح. قال ابن السكيت: أَرض نَزْلةٌ
(* قوله «أرض نزلة»
كذا في الأصل بهذا الضبط. والذي في القاموس بهذا الضبط أيضاً: وأرض نزلة زاكية الزرع، وككتف: المكان الصلب السريع السيل.) تسيل من أَدنى مطر، وكذلك أَرض حَشاد وزَهادٌ وسَحَاح؛ وقال النضر: الحَشادُ من المسايل إِذا كانت أَرض صُلْبة سريعة السيل وكثرت شعابها في الرَّحَبة وحَشَدَ بعضها بعضاً؛ قال الجوهري: أَرض حَشاد لا تسيل إِلا عن مطر كثير، وهذا يخالف ما ذكره ابن سيده وغيره فإِنه قال حَشاد تسيل من أَدنى مطر.
وحاشِدٌ: حيّ من هَمْدان.

### Türkçe

**حَشَدَ** kavmi **يَحْشِدُهم** ve **يَحْشُدُهم**: onları topladı.

Ve **حَشَدوا** ve **تحاشدوا**: yardımlaşmada hafiflediler yahut çağrıldılar da acele ederek cevap verdiler; bu, toplama hususunda kullanılan bir fiildir; ve nadiren tek kişi için **حَشَد** derler; ancak onlar develer için: onun bir **حاشد** sağanı vardır, derler; o da onun sağımından ve bununla meşgul olmaktan gevşemeyen kimsedir.

Ve **حَشَدوا يَحْشِدون** (kesre ile), **حَشْداً**: yani toplandılar; aynı şekilde **احتشدوا** ve **تحشدوا**.

Ve **حَشَدَ** kavim ve **أَحْشَدوا**: tek bir iş için toplandılar; aynı şekilde ona karşı **حَشَدوا** ve **احْتَشَدوا** ve **تحاشدوا**.

Ve **الحَشْدُ** ve **الحَشَدُ**: topluluk için iki isimdir; **سورة الإِخلاص** hadîsinde: **احشِدوا**; zira ben size Kur’ân’ın üçte birini okuyacağım, yani: toplanın.

Ve **الحشْد**: cemaat. Ve Ömer’in hadîsi, Osman hakkında, Allah ikisinden de razı olsun, dedi ki: “Ben onun **حَشْدَه**’inden korkuyorum.”; ve **وَفْدِ مَذْحِج** hadîsi: **حُشَّدٌ وُفَّدٌ**. **الحُشَّد** (damme ve şeddeli), **حاشد**’in çoğuludur. Ve Haccâc’ın hadîsi: “**أَمنَ أَهلُ المَحاشد والمَخاطب**” yani **الحَشْدِ** ve **الخَطْب** yerleri; ve denildi ki: ikisi, القياس dışı olarak **الحشد** ve **الخطب**’un çoğuludur; tıpkı **المَشابه** ve **المَلامح** gibi; yani çıkmak için kalabalıkları toplayanlar; ve denildi ki: **المَخْطَبَةُ** **الخُطْبَةُ**’dir; ve **المخاطبة** ise **الخطاب** ve **المشاورة**’den bir **مفاعلة**’dir. Ve denir: falan kimse **حافلاً حاشداً** ve **محتفلاً محتشداً** geldi; yani hazır, müteheyyi. Ve falan kimsenin yanında insanlardan bir **حَشْدٌ** vardır; yani onun için toplanmış bir cemaat. Cevherî dedi ki: ve o aslında bir mastardır. Ve **رجل محشود**: yanında insanlardan bir **حَشَدٌ** vardır; yani bir cemaat. Ve **رجل محشود**: insanlar onun hizmetiyle çevresini sardıkları zaman; çünkü o, onların içinde itaat edilendir. Ve Ümm Ma‘bed hadîsinde: **محفود محشود**; yani onun arkadaşları ona hizmet eder ve ona toplanırlar. Ve **الحَشِدُ** ve **المحتَشِدُ**: kendi nefsinde gayret, yardım ve maldan hiçbir şeyi bırakmayan kimsedir; aynı şekilde **الحاشد**; ve onun çoğulu **حُشُدٌ**’dur; Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
سَجْراء نفسي غيرَ جَمْعِ أُشابَةٍ
حُشُداً، ولا هُلْك المفارش عُزَّل

İbn Cinnî dedi ki: **حُشُداً** nasb ile, ref‘ ile ve cerr ile rivayet edilmiştir; nasb ise **غير**’den bedel üzerinedir; ref‘ ise, hazfedilmiş bir mübtedânın haberi olması üzerinedir; cerr ise, **أُشابة**’ye komşuluk (جوار) üzerinedir; hakikatte onun sıfatı değildir, fakat komşuluk içindir; Arapların sözü gibi: “bu, harap bir kertenkele deliğidir: **هذا جُحْرُ ضَبٍّ خربٍ**.” Ve bir adama, bir kavmin yanına inip de onu ikram edip misafirliğini güzel yaptıklarında: “**قد حَشَدوا**” denir. Ferrâ dedi ki: “**حَشَدوا له** ve **حَفَلوا له**”: onun için birbirine karıştıkları ve ona lütufta ve ikramda aşırı gittikleri zaman. Ve **الحاشدُ**: dişi devenin sağımını ve bununla meşgul olmayı gevşetmeyen kimsedir. Ezherî: develerin sağımında bilinen **حاشك**’tır, **بالكاف**; **حاشد** değil, **بالدال**; ve onun zikri yerinde gelecektir. Ancak Ebû Ubeyd dedi ki: **حَشَدَ** kavim ve **حَشَكوا** ve **تحرّشوا** tek bir mânâdadır; böylece bu mânâda **الدال** ile **الكاف**’ı bir araya getirdi. Ve Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, sıfatı hadîsinde, Ümm Ma‘bed el-Huzâ‘iyye’den rivayet edilen: **محفود محشود**; yani onun arkadaşları ona hizmet eder ve onun üzerine toplanırlar.

Ve denir: **احتشد** kavim falan kimse için; eğer onların onun için toplandıklarını ve hazırlandıklarını kast edersen.

Ve dişi deve memesindeki sütü **حَشَدَت**; onu **تَحْشُده حُشوداً**: onu doldurdu. Ve **ناقة حَشود**: memede sütün toplanmasında hızlı olan.

Ve **أَرض حَشاد**: en az bir yağmurdan akar. Ve **واد حَشِدٌ**: onu sudan az, kolay olan şey akıtır. Ve **عين حُشُدٌ**: suyu kesilmez. İbn Sîde dedi ki: ve denildi ki o ancak **حُتُدٌ**’dur; dedi ki: ve doğru olan budur. İbn Sikkît dedi ki: **أَرض نَزْلةٌ**
(* “**أرض نزلة**” sözü: asılda bu ضبط ile böyledir. Ve Kāmûs’ta da bu ضبط ile olan: ve **أرض نزلة** ekini bereketli; ve **ككتف**: seli çabuk olan sert yer.) en az bir yağmurdan akar; aynı şekilde **أَرض حَشاد** ve **زَهادٌ** ve **سَحَاح**. Nadr dedi ki: **الحَشادُ** akıntı yerlerindendir; eğer yer sert, seli çabuk ve geniş düzlükte vadicikleri çok olur da bir kısmı bir kısmını **حَشَدَ** ederse. Cevherî dedi ki: **أَرض حَشاد** ancak çok yağmurdan akar; bu, İbn Sîde ve başkalarının zikrettiğine aykırıdır; zira o, “**حَشاد** en az bir yağmurdan akar” dedi.

Ve **حاشِدٌ**: Hemdân’dan bir kabiledir.
