# حشد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: حشد

ح ش د
حشد ، شحد ، شدح
استعمل من وجوهه : حشد ، شحد ، شدح .
حشد : قال الليث : حَشَد القوم إذا خَقُّوا في التَّعاون وكذلك إذا دُعُوا فأسرعوا للإجابة قال : وهذا فعل يستعمل في الجميع ، وقَلَّما يقال للواحد حَشَد إلا أنهم يقولون للإبل : لها حالبٌ حاشد ، وهو الذي لا يَفْتُر عن حَلْبها ، والقيام بذلك . قلت : المعروف في حلْب الإبل حاشِك بالكاف لا حاشِد بالدّال ، وقد مرّ تفسيره في باب حَشَك إلا أن أبا عُبيد قال : يقال : حَشَد القومُ ، وحَشَكُوا ، وتَحتْرشُوا بمعنى واحد فجمع بين الدَّال والكاف في هذا المعنى وفي حديث صفة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الذي يُروى عن أُمِّ معْبد الخُزاعِية : ( مَحْفُودٌ مَحْشُودٌ أرادت أن أصحابه يخدمونه ويجتمعون عليه . ويقال : احتشد القومُ لفلان إذا أردتَ أنهم تَحَمَّعوا له وتَأَهّبوا ، وعند فلان حَشَدٌ من الناس أي جماعة قد احتشدوا له ، وقال أبو عمرو : يقال للرجل إذا نزل بقوم وأكرموه وأحسنوا ضيافته قد حشدوا له ، وقال الفرّاء : حشدوا له وحَفَلوا له إذا اختلطوا له وبالغوا له في إلْطافه وإكرامه .
الحَرَّاني عن ابن السِّكِّيب :
أرض نَزْلَة : تَسِيلُ من أدنى مَطَر ، وكذلك أَرْضٌ حَشاد وزَهادٌ ، وأرض شَحاح .
وقال النضر : الحَشادُ من المسايل إذا كانت أرضٌ صُلْبة سريعةُ السيل وكثرت شِعابُها في الرَّحْبَة وحَشَد بعضها بعضا .
قال : ورجل محشود : عنده حَشْدٌ من الناس .
شحد : قال الليث : الشُّحْدودُ : السيءُ الخُلُق ، وقالت أَعرابية وأرادت أن تركب بَغْلاً : لعله حَيُوص أو قَمُوص أو شُحْدودٌ ، وجاء به غير الليث .
شدح : أهمله الليث ، وروى أبو عُبيد عن الفراء : انشدح الرجل انشداحاً إذا استلقَى وفَرَّج رِجْلَيْه .
وقال أبو عمرو : ناقة شَوْدَح : طويلة على وجه الأرض ، وأنشد :
قَطَعتُ إلى مَعْرُوفِها مُنكراتِها
بِفَتْلاءِ إمْرارِ الذِّراعَيْن شَوْدَح
ويقال : لك عن هذا الأمر مُشْتدَح ومُرْتَدَح ومُرْتَكَح ومُنْتَدَح ، وشُدْحَةٌ وبُدْحَة ورُكْحة ورُدْحَة وفُسْحة بمعنى واحد .
وكلأ شادِح وسادِح ورادِح أي واسع كثير .

### Türkçe

ح ش د
**حشد** , **شحد** , **شدح**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **حشد** , **شحد** , **شدح** .

**حشد** : Leys dedi: **حَشَد** kavim, yardımlaşmada haklarını yerine getirdikleri zaman; yine çağrıldıkları zaman da icabete koşup hızlandıkları zaman. Dedi: Bu, hepsi hakkında kullanılan bir fiildir; tekil için **حَشَد** denmesi pek azdır; ancak develer için şöyle derler: “Onun **حاشد** bir sağıcısı vardır”; o, onları sağmaktan ve bununla meşgul olmaktan gevşemeyendir. Dedim: Develeri sağmada bilinen **حاشِك** ( **الكاف** ile)dir, **حاشِد** ( **الدّال** ile) değil; onun tefsiri **حَشَك** babında geçmişti; şu var ki Ebû Ubeyd dedi: “**حَشَد** kavim” ve “**حَشَكُوا**” ve “**تَحتْرشُوا**” bir mânâdadır; böylece bu mânâda **الدَّال** ile **الكاف**’ı bir araya getirdi. Ve Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatı hadîsinde—Ümmü Ma‘bed el-Huzâ‘iyye’den rivayet olunan—: “(**مَحْفُودٌ مَحْشُودٌ**)”; onunla, ashabının ona hizmet ettiğini ve onun etrafında toplandığını kastetti. Ve denir: **احتشد** kavim falan kimse için; onların onun için toplandıklarını ve hazırlandıklarını murad ettiğin zaman. Ve falanın yanında insanlardan bir **حَشَدٌ** vardır; yani onun için toplanmış bir cemaat. Ebû Amr dedi: Bir adam bir kavmin yanına indiğinde, onu ikram edip misafirliğini güzel yaptıklarında ona “Onun için **حشدوا**” denir. Ferrâ dedi: “Onun için **حشدوا**” ve “Onun için **حَفَلوا**”; onun için birbirine karıştıkları ve ona lütufta ve ikramda mübalağa ettikleri zaman.

el-Harrânî, İbn es-Sikkîb’den:
**أرض نَزْلَة**: en aşağı bir yağmurdan akar; yine **أَرْضٌ حَشاد** ve **زَهادٌ**; ve **أرض شَحاح**.

Nadr dedi: **الحَشادُ**; akıntı yerlerinden, yer sert, seli çabuk olan ve geniş yerde vadicikleri çoğalan ve bir kısmı bir kısmını **حَشَد** ettiği zaman.

Dedi: Ve **رجل محشود**: yanında insanlardan bir **حَشْدٌ** vardır.

**شحد** : Leys dedi: **الشُّحْدودُ**: kötü huylu. Bir bedevî kadın dedi—bir katıra binmek istedi—: “Belki **حَيُوص**tur veya **قَمُوص**tur veya **شُحْدودٌ**dur.” Onu Leys’ten başkası da getirdi.

**شدح** : Leys onu ihmal etti. Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan rivayet etti: Adam **انشدح** eder, **انشداحاً**; sırtüstü yattığı ve iki bacağını ayırdığı zaman.

Ebû Amr dedi: **ناقة شَوْدَح**: yer yüzü üzerinde uzun. Şu beyti okudu:
قَطَعتُ إلى مَعْرُوفِها مُنكراتِها
بِفَتْلاءِ إمْرارِ الذِّراعَيْن شَوْدَح

Ve denir: Bu işten senin için **مُشْتدَح** ve **مُرْتَدَح** ve **مُرْتَكَح** ve **مُنْتَدَح** vardır; ve **شُدْحَةٌ** ve **بُدْحَة** ve **رُكْحة** ve **رُدْحَة** ve **فُسْحة** bir mânâdadır.

Ve **كلأ شادِح** ve **سادِح** ve **رادِح**; yani geniş, çok.
