# حشرج (ح-ش-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ش - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الحشرجة:
الحَشْرَجَةُ: تَرَدُّدُ صوتِ النَّفَس، وهو الغَرْغَرَةُ في الصّدر. والحَشْرَجُ: الماءُ العذْب من ماء الحِسْيِ.

##### Türkçe

**الحشرجة**:
**الحَشْرَجَةُ**: nefes sesinin tereddüdü; o, göğüste gargara yapmadır. Ve **الحَشْرَجُ**: **الحِسْيِ** suyundan tatlı su.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَشْرَجَةُ: الغرغرة عند الموت، وتَرَدُّدُ النَفس. وَحَشْرَجَةُ الحمال: صوته يردِّده في حلقه. ابن السكيت: الحَشْرَجُ: الحِسيُ يكون في حَصَى. وأنشد لعمر بن أبي ربيعة:
فَلَثَمْتُ فاها آخذاً بـقُـرونـهـاشُربَ النزيفِ ببردِ ماء الحَشْرَجِ

##### Türkçe

**الحَشْرَجَةُ**: ölüm anındaki gargara; ve nefesin tereddüdü. Ve **حَشْرَجَةُ الحمال**: boğazında yankıladığı sesi. İbnü’s-Sikkît: **الحَشْرَجُ**: çakıl taşında bulunan **الحِسيُ**. Ömer b. Ebî Rebîa‘a ait olarak inşâd etti:
فَلَثَمْتُ فاها آخذاً بـقُـرونـهـاشُربَ النزيفِ ببردِ ماء **الحَشْرَجِ**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَشْرَجَةُ: تَرَدُّدُ صوت النَّفَس، وهو الغَرْغَرَةُ في الصدر. الجوهري: الحَشْرَجَةُ الغرغرة عند الموت وتَرَدُّدُ النَّفَسِ. وفي الحديث: ولكن إِذا شَخَصَ البَصَرُ وحَشْرَجَ الصَّدْرُ، هو مِن ذلك؛ وفي حديث عائشة: ودخلت على أَبيها، رضي الله عنهما، عند موته فأَنشدت:لَعَمْرُكَ ما يُغْني الثَّرَاءُ ولا الغِنى،
إِذا حَشْرَجَتْ يوماً، وضاقَ بها الصَّدرُ
فقال: ليس كذلك ولكن: وجاءَت سَكْرَةُ الحَقِّ بالموتِ، وهي قراءة منسوبة إِليه. وحَشْرَجَ: رَدَّدَ صوتَ النَّفَس في حَلْقه من غير أَن يخرجه بلسانه. والحَشْرَجَةُ: صوتُ الحمارِ من صدره؛ قال رؤْبة: حَشْرَجَ في الجَوْفِ سَحِيلاً، أَو شَهَقْ
وحَشْرَجَةُ الحمار: صوته يُرَدِّدُه في حلقه؛ قال الشاعر: وإِذا لَهُ عَلَزٌ وحَشْرَجَةٌ،
مما يَجِيشُ بهِ مِنَ الصَّدْرِ
والحَشْرَجُ: شِبْهُ الحِسْيِ تجتمع فيه المياه، وقيل: هو الحِسْيُ في الحَصَى. والحَشْرَجُ: الماء الذي يجري على الرَّضْرَاضِ صافياً رقيقاً. والحَشْرَجُ: كوز صغير لطيف؛ قال عمر بن أَبي ربيعة:
قالتْ: وعَيْشِ أَبي وحُرْمَةِ إِخْوَتي،
لأُنَبِّهَنَّ الحَيَّ، إِنْ لم تَخْرُجِ
فَخَرَجْتُ خِيفَةَ قَوْلِها، فَتَبَسَّمَتْ
فَعَلِمْتُ أَنَّ يَمِينَها لم تُحْرَجِ
فَلَثَمْتُ فاها آخِذاً بقُرُونِها،
شُرْبَ النَّزيفِ بِبَرْدِ ماءِ الحَشْرَج
قال ابن بري: البيت لجميل بن معمر وليس لعمر بن أَبي ربيعة. والنزيف: المحموم الذي مُنِعَ من الماء. ولثمت فاها: قبلته. ونصب شرب على المصدر المشبه به لأَنه لمَّا قبَّلها امتص ريقها، فكأَنه قال: شربت ريقها كشرب النزيف للماء البارد. الأَزهري: الحَشْرَجُ الماء العذب من ماء الحِسْيِ، قال: والحَشْرَجُ الماء الذي تحت الأَرض لا يُفْطَنُ له في أَباطح الأَرضِ، فإِذا حُفِرَ عنه ذِراعٌ جاش بالماء، تسميها العرب الأَحْساءَ والكِرَارَ والحَشَارِجَ. قال: ومنه قول جرير: فلثمت فاها ! البيت؛ ونسبه إِلى جرير. المبرد: الحَشْرَجُ في هذا البيت الكوز الرقيق النَّقِيُّ الحارِيُّ. والنَّزِيف: السكران والمحموم؛ وأَنشد شمر لكثير:
فَأَوْرَدَهُنَّ من الدَّوْنَكَيْن
حَشَارِجَ، يُخْفُونَ منها إِرَاثَا
الإِراث: بقايا قد بقيت هذه منها. وهو في إِرْثِ صِدْقٍ أَي أَصل صدق. والحَشْرَجُ: الكَذَّانُ، الواحدةُ حَشْرَجَةٌ؛ وقيل: هو الحِسْيُ الحَصِبُ، وهو أَيضاً النارجيل، يعني جوز الهند، كلاهما عن كراع. الأَزهري: الحَشْرَجُ النُّقرة في الجبل يجتمع فيها الماء فيصفو.

##### Türkçe

**الحَشْرَجَةُ**: nefes sesinin tereddüdü; o, göğüste **الغَرْغَرَةُ**dır. el-Cevherî: **الحَشْرَجَةُ** ölüm anındaki **الغرغرة** ve nefesin tereddüdüdür. Ve hadiste: “Fakat bakış dikildiği ve göğüs **حَشْرَجَ** ettiği zaman, o bundandır”; ve Âişe hadîsinde: Babasının yanına, Allah ikisinden de razı olsun, ölümü sırasında girdim de şu beyti okudum:

Vallahi, zenginlik de servet de fayda vermez,
Bir gün **حَشْرَجَتْ** ettiği ve göğüs onunla daraldığı zaman.

Bunun üzerine dedi ki: “Öyle değil; fakat: ‘Ve hak(ikat)in sarhoşluğu ölüm ile geldi’”; bu, ona nispet edilen bir kıraattir. Ve **حَشْرَجَ**: nefes sesini, onu diliyle çıkarmaksızın, boğazında tereddüt ettirdi. Ve **الحَشْرَجَةُ**: eşeğin göğsünden çıkan sesidir; Ru’be dedi ki:

İçte **حَشْرَجَ** etti, bir **سَحِيلاً** yahut bir **شَهَقْ**.

Ve **حَشْرَجَةُ الحمار**: boğazında tereddüt ettirdiği sesidir; şair dedi ki:

Ve onun için bir **عَلَزٌ** ve bir **حَشْرَجَةٌ** vardır,
Göğüsten onunla kaynayan şeydendir.

Ve **الحَشْرَجُ**: suların toplandığı **الحِسْيِ** benzeri; ve denildi ki: o, çakıl içinde olan **الحِسْيُ**dir. Ve **الحَشْرَجُ**: **الرَّضْرَاضِ** üzerinde duru, ince olarak akan sudur. Ve **الحَشْرَجُ**: küçük, zarif bir testi; Ömer b. Ebî Rebîa dedi ki:

Dedi ki: Babamın hayatı ve kardeşlerimin hürmeti hakkı için,
Eğer çıkmazsan, mutlaka mahalleyi uyandıracağım.
Onun sözünden korkarak çıktım; o da tebessüm etti,
Böylece onun yemininin **تُحْرَجِ** edilmediğini bildim.
Onun ağzını, boynuzlarından tutarak öptüm,
**شُرْبَ** **النَّزيفِ** gibi, **الحَشْرَج** suyunun serinliğiyle.

İbn Berrî dedi ki: Beyit Cemîl b. Ma‘mer’indir, Ömer b. Ebî Rebîa’nın değildir. Ve **النزيف**: hummalı olup sudan men edilmiş kimsedir. Ve “**ولثمت فاها**”: onu öptüm. Ve **شرب**’ün, benzetilen masdar olarak nasbı; çünkü onu öpünce tükürüğünü emdi; sanki şöyle dedi: “Onun tükürüğünü içtim; hummalının soğuk suyu içmesi gibi.” el-Ezherî: **الحَشْرَجُ** **الحِسْيِ** suyundan tatlı sudur; dedi ki: ve **الحَشْرَجُ** yerin altında olan, yerin düzlüklerinde farkına varılmayan sudur; ondan bir arşın kazılınca su ile kaynar; Araplar ona **الأَحْساءَ** ve **الكِرَارَ** ve **الحَشَارِجَ** adını verirler. Dedi ki: Cerîr’in sözü de bundandır: “**فلثمت فاها** ...” beyit; onu Cerîr’e nispet etti. el-Müberred: Bu beyitte **الحَشْرَجُ**, ince, temiz, parlak testidir. Ve **النَّزِيف**: sarhoş ve hummalıdır; Şemmer, Kesîr’den şu beyti okudu:

Onları **الدَّوْنَكَيْن**’den suladı,
**حَشَارِجَ** (olarak), onlardan **إِرَاثَا**yı gizlerler.

**الإِراث**: bunlardan kalmış artıklardır. Ve o, “**إِرْثِ صِدْقٍ**” içindedir; yani doğruluğun aslı. Ve **الحَشْرَجُ**: **الكَذَّانُ**dur; tekili **حَشْرَجَةٌ**; ve denildi ki: o, çakıllı **الحِسْيُ**dir; ve o, ayrıca **النارجيل**dir; yani Hindistan cevizi; ikisi de Kurâ‘dan. el-Ezherî: **الحَشْرَجُ**, dağda suyun toplanıp durulduğu çukurdur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحشرج: حسى يكون فيه حصى  . وقيل: هو الحسى في الحصى. وقيل: هو شبه الحسى تجتمع فيه المياه. الحشرج:  الكوز الرقيق  النقى  الحارى  ، بالحاء المهملة وياء النسبة، كذا في النسخ، وأنشد المبرد:
  فلثمت فاها آخذا بـقـرونـهـا                      شرب النزيف ببرد ماء الحشرج

  والنزيف: السكران والمحموم. قال الأزهري: الحشرج: الماء العذب من ماء الحسى. قال: والحشرج:  النقرة في الجبل يصفو فيها الماء  بعد اجتماعه. قال: والحشرج: الماء الذي تحت الأرض لا يفطن له في أباطح الأرض فإذا حفر عنه ذراع جاش بالماء، تسميها العرب الأحساء والكرار، والحشارج. وقال غيره: الحشرج: الماء الذي يجرى على الرضراض صافيا رقيقا. والحشرج: كوز لطيف صغير. حشرج:  علم  . الحشرج  : كذان الأرض، الواحدة  حشرجة  بهاء  .  والحشرجة: الغرغرة عند الموت، وتردد النفس  ، وفي الحديث:  ولكن إذا شخص البصر، وحشرج الصدر  ، وهو من ذلك، وفي حديث عائشة   ودخلت على أبيها -رضى الله عنهما- عند موته، فأنشدت:
  لعمرك ما يغنى الثراء ولا الغنىإذا حشرجت يوما وضاق بها الصدر فقال: ليس كذلك، ولكن  وجاءت سكرة الحق بالموت  وهي قراءة منسوبة إليه. وحشرج: ردد صوت النفس في حلقه من غير أن يخرجه بلسانه. الحشرجة  تردد صوت الحمار في حلقه  وقيل: هو صوته من صدره قال رؤبة:
  حشرج في الجوف سحيلا أو شهق وقال الشاعر:
  وإذا له علز وحشـرجة                      مما يجيش به من الصدر والحشرج: النارجيل، يعنى جوز الهند، وهذا عن كراع.

##### Türkçe

**الحشرج**: içinde çakıl bulunan **حسى**. Ve denildi: o, çakıl içindeki **الحسى**’dır. Ve denildi: o, suların toplandığı, **الحسى** benzeri bir şeydir. **الحشرج**: ince, temiz, sıcak testi; ihmal edilmiş **الحاء** ile ve nisbet **ياء**’sı ile; nüshalarda böyle. Ve **المبرد** şu beyti okudu:

  فلثمت فاها آخذا بـقـرونـهـا                      شرب النزيف ببرد ماء **الحشرج**

Ve **النزيف**: sarhoş ve hummalıdır. **الأزهري** dedi: **الحشرج**: **الحسى** suyundan tatlı sudur. Dedi: ve **الحشرج**: suyun, toplandıktan sonra içinde durulduğu dağdaki çukurdur. Dedi: ve **الحشرج**: yer altında olan, yerin düzlüklerinde fark edilmeyen sudur; ondan bir arşın kazılınca su ile kaynar; Araplar buna **الأحساء** ve **الكرار** ve **الحشارج** adını verirler. Ve başkası dedi: **الحشرج**: çakıl taşları üzerinde duru, ince olarak akan sudur. Ve **الحشرج**: latif küçük bir testidir. **حشرج**: bir özel addır. **الحشرج**: yerin **كذان**’larıdır; teki **حشرجة**’dir, **هاء** ile. Ve **الحشرجة**: ölüm anındaki gargara ve nefesin gidip gelmesidir. Ve hadiste: “Fakat göz (bakış) dikilince ve göğüs **حشرج** edince”; o, bundandır. Ve **عائشة** hadîsinde: babasının yanına —Allah ikisinden de razı olsun— ölümü sırasında girdi; şöyle inşad etti:

  لعمرك ما يغنى الثراء ولا الغنىإذا **حشرجت** يوما وضاق بها الصدر

O dedi: öyle değildir; fakat “**وجاءت سكرة الحق بالموت**”; ona nisbet edilen bir kıraattir. Ve **حشرج**: dil ile çıkarmaksızın, nefesin sesini boğazında tekrar ettirmektir. **الحشرجة**: eşeğin sesinin boğazında gidip gelmesidir; ve denildi: o, göğsünden olan sesidir. **رؤبة** dedi:

  حشرج في الجوف سحيلا أو شهق

Ve şair dedi:

  وإذا له علز وحشـرجة                      مما يجيش به من الصدر

Ve **الحشرج**: **النارجيل**’dir; yani Hindistan cevizi; bu, **كراع**’dan (naklen)dır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَشْرَجَ
Q. 1 حَشْرَجَ ذ , (TA,) inf. n. حَشْرَجَةٌ, (S, K, TA,) He rattled in the throat, in dying: he made his breath, or spirit, (نَفَسَهُ, or نَفْسَهُ, accord. to different copies of the S and K,) to reciprocate: (S, K:) said also of the chest: or he made the sound of his breath to reciprocate in his throat, or fauces, without uttering it with his tongue. (TA.) Also said of an ass, He made his voice to reciprocate in his throat: (S, K, TA:) or uttered his voice from his chest. (TA.)

حَشْرَجٌ
حَشْرَجٌ ذ Water that is beneath the ground, unperceived, in the wide water-channels that contain small pebbles, and which, when one has dug to the depth of a cubit, gushes forth abundantly: waters of this description are called by the Arabs أَحْسَآءٌ [pl. of حِسْىٌ] and كِرَارٌ [pl. of كَرٌّ] and حَشَارِجُ: and sweet water, of the water of a حِسْى: (Az, TA:) or water that runs, clear and shallow, over pebbles, or over small pebbles: (TA:) what is termed حِسْىٌ, among pebbles: (ISk, S, K:) or what is termed حِسْىٌ, having pebbles in it: (K accord. to the TA:) or what resembles that which is termed حِسْىٌ, in which waters collect: or a small, or round, hollow, or cavity, in a mountain, in which water becomes clear, (Az, K, TA,) after collecting: (Az, TA:) or water in a small, or round, hollow, or cavity, in a mountain. (A.) ― -b2- Soft foraminous stones (كَذَّان) of the ground: n. un. with ة. (K.) ― -b3- A small, (A, TA,) or thin, (K,) and clean, (TA,) كُوز [or mug], (A, K, TA,) in which water is cooled, (A,) of the manufacture of El-Heereh. (K.) ― -b4- The cocoanut. (Kr, TA.)

حَشْرَجَةٌ
حَشْرَجَةٌ ذ inf. n. of حَشْرَجَ [q. v.]. ― -b2- [The rattles;] the voice of a sick person reciprocated in the throat, or fauces. (A.)

##### Türkçe

حَشْرَجَ
Q. 1 **حَشْرَجَ** ذ, (TA,) mastar ismi **حَشْرَجَةٌ**, (S, K, TA,) Ölüm hâlinde boğazda hırıltı çıkardı: nefesini yahut ruhunu (S ve K’nın farklı nüshalarına göre **نَفَسَهُ** veya **نَفْسَهُ**) karşılıklı gidip gelir hâle getirdi: (S, K:) göğüs hakkında da söylenir: yahut nefesinin sesini, diliyle onu telaffuz etmeksizin, boğazında veya yutağında karşılıklı gidip gelir hâle getirdi. (TA.) Eşek hakkında da söylenir: Sesini boğazında karşılıklı gidip gelir hâle getirdi: (S, K, TA:) yahut sesini göğsünden çıkardı. (TA.)

حَشْرَجٌ
**حَشْرَجٌ** ذ Yerin altında bulunan, fark edilmeyen; küçük çakıl taşları ihtiva eden geniş su kanallarında olan; bir kimse bir arşın derinliğe kazdığında bolca fışkıran su: bu vasıftaki sulara Araplar **أَحْسَآءٌ** [**حِسْىٌ**’nin çoğulu] ve **كِرَارٌ** [**كَرٌّ**’ün çoğulu] ve **حَشَارِجُ** derler: ve **حِسْىٌ**’nin suyundan olan tatlı su: (Az, TA:) yahut çakıllar üzerinde veya küçük çakıllar üzerinde akan, berrak ve sığ su: (TA:) çakıllar arasında **حِسْىٌ** diye adlandırılan şey: (ISk, S, K:) yahut içinde çakıllar bulunan, **حِسْىٌ** diye adlandırılan şey: (K, TA’ya göre:) yahut suların toplandığı, **حِسْىٌ** diye adlandırılana benzeyen şey: yahut bir dağda, suyun toplandıktan sonra berraklaştığı, küçük veya yuvarlak bir çukur yahut oyuk: (Az, K, TA,) (Az, TA:) yahut bir dağda küçük veya yuvarlak bir çukur yahut oyuktaki su. (A.) ― -b2- Yerin yumuşak delikli taşları (**كَذَّان**): tekili ة ile. (K.) ― -b3- Küçük, (A, TA,) yahut ince, (K,) ve temiz, (TA,) suyun soğutulduğu, (A,) **كُوز** [yahut kupa], (A, K, TA,) el-Ḥîre imalatından. (K.) ― -b4- Hindistan cevizi. (Kr, TA.)

حَشْرَجَةٌ
**حَشْرَجَةٌ** ذ **حَشْرَجَ**’ın [bkz.] mastar ismidir. ― -b2- [Hırıltılar;] hasta kişinin boğazında veya yutağında karşılıklı gidip gelen sesi. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَشْرَجَ
حَشْرَجَ
a.  Had a rattling in the throat ( dying man ).

حَشْرَج
حَشْرَج 51 , ( pl. حَشَاْرِجُ 47 ),
a.  Artesian spring.

حَشْرَجَة
حَشْرَجَة 51t ,
a.  Death-rattle.

##### Türkçe

حَشْرَجَ
حَشْرَجَ
a. (ölmekte olan adamın) boğazında hırıltı oldu.

**حَشْرَج**
**حَشْرَج** 51, (çoğulu **حَشَاْرِجُ** 47),
a. Artezyen pınarı.

**حَشْرَجَة**
**حَشْرَجَة** 51t,
a. Ölüm hırıltısı.
