# حشر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حشر

حَشَرَهُم يَحْشُرُهم ويَحْشِرُهم حَشْراً: جمعهم؛ ومنه يوم المَحْشَرِ. والحَشْرُ: جمع الناس يوم القيامة. والحَشْرُ: حَشْرُ يوم القيامة. والمَحْشَرُ: المجمع الذي يحشر إِليه القوم، وكذلك إِذا حشروا إِلى بلد أَو مُعَسْكَر أَو نحوه؛ قال الله عز وجل: لأَوَّلِ الحَشْرِ ما ظننتم أَن يخرجوا؛ نزلت في بني النَّضِير، وكانوا قوماً من اليهود عاقدوا النبي، صلى الله عليه وسلم، لما نزل المدينة أَن لا يكونوا عليه ولا له، ثم نقضوا العهد ومايلوا كفار أَهل مكة، فقصدهم النبي، صلى الله عليه وسلم، ففارقوه على الجَلاءِ من منازلهم فَجَلَوْا إِلى الشام. قال الأَزهري: هو أَول حَشْرٍ حُشِر إِلى أَرض المحشر ثم يحشر الخلق يوم القيامة إِليها، قال: ولذلك قيل: لأَوّل الحشر، وقيل: إِنهم أَول من أُجْلِيَ من أَهل الذمة من جزيرة العرب ثم أُجلي آخرهم أَيام عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، منهم نصارى نَجْرَانَ ويهودُ خيبر. وفي الحديث: انقطعت الهجرة إِلاَّ من ثلاث: جهاد أَو نيَّة أَو حَشْرٍ، أَي جهاد في سبيل الله، أَو نية يفارق بها الرجل الفسق والفجور إِذا لم يقدر على تغييره، أَو جَلاءٍ ينال الناسَ فيخرجون عن ديارهم. والحَشْرُ: هو الجَلاءُ عن الأَوطان؛ وقيل: أَراد بالحشر الخروج من النفير إِذا عم. الجوهري: المَحْشِرُ، بكسر الشين، موضع الحَشْرِ.
والحاشر: من أَسماء سيدنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، لأَنه قال: أَحْشُر الناسَ على قَدَمِي؛ وقال، صلى الله عليه وسلم: لي خمسة أَسماء: أَنا محمد وأَحمد والماحي يمحو الله بي الكفر، والحاشر أَحشر الناس على قدمي، والعاقب. قال ابن الأَثير: في أَسماء النبي، صلى الله عليه وسلم، الحاشر الذي يَحْشُر الناس خلفه وعلى ملته دون ملة غيره. وقوله، صلى الله عليه وسلم: إِني لي أَسماء؛ أَراد أَن هذه الأَسماء التي عدّها مذكورة في كتب الله تعالى المنزلة على الأُمم التي كذبت بنبوَّته حجة عليهم. وحَشَرَ الإِبلَ: جمعها؛ فأَما قوله تعالى: ما فرّطنا في الكتاب من شيءٍ ثم إِلى ربهم يُحْشَرُونَ؛ فقيل: إِن الحشر ههنا الموت، وقيل: النَّشْرُ، والمعنيان متقاربان لأَنه كله كَفْتٌ وجَمْعٌ. الأَزهري: قال الله عز وجل: وإِذا الوحوش حُشرت، وقال: ثم إِلى ربهم يحشرون؛ قال: أَكثر المفسرين تحشر الوحوش كلها وسائر الدواب حتى الذباب للقصاص، وأَسندوا ذلك إِلى النبي، صلى الله عليه وسلم، وقال بعضهم: حَشْرُها موتها في الدنيا. قال الليث: إِذا أَصابت الناسَ سَنَةٌ شديدة فأَجحفت بالمال وأَهلكت ذوات الأَربع، قيل: قد حَشَرَتْهُم السنة تَحْشُرهم وتَحْشِرهم،وذلك أَنها تضمهم من النواحي إِلى الأَمصار. وحَشَرَتِ السنةُ مال فلان: أَهلكته؛ قال رؤبة: وما نَجا، من حَشْرِها المَحْشُوشِ،
وَحْشٌ، ولا طَمْشٌ من الطُّموشِ
والحَشَرَةُ: واحدة صغار دواب الأَرض كاليرابيع والقنافذ والضِّبابِ ونحوها، وهو اسم جامع لا يفرد الواحد إِلاَّ أَن يقولوا: هذا من الحَشَرَةِ، ويُجْمَعُ مُسَلَّماً؛ قال:
يا أُمَّ عَمْرٍو مَنْ يكن عُقْرَ حوَّا
ء عَدِيٍّ يأَكُلُ الحَشَراتِ
(* قوله: «يا أم عمرو» إلخ كذا في نسخة المؤلف).
وقيل: الحَشَراتُ هَوامُّ الأَرض مما لا اسم له. الأَصمعي: الحَشَراتُ والأَحْراشُ والأَحْناشُ واحد، وهي هوام الأَرض. وفي حديث الهِرَّةِ: لم تَدَعْها فتأْكل من حَشَراتِ الأَرض؛ وهي هوام الأَرض، ومنه حديث التِّلِبِّ: لم أَسمع لحَشَرَةِ الأَرضِ تحريماً؛ وقيل: الصيد كله حَشَرَةٌ، ما تعاظم منه وتصاغر؛ وقيل: كُلُّ ما أُكِلَ من بَقْل الأَرضِ حَشَرَةٌ. والحَشَرَةُ أَيضاً: كُلُّ ما أُكِلَ من بَقْلِ الأَرض كالدُّعاعِ والفَثِّ. وقال أَبو حنيفة: الحَشَرَةُ القِشْرَةُ التي تلي الحَبَّة، والجمع حَشَرٌ. وروي ابن شميل عن ابن الخطاب قال: الحَبَّة عليها قشرتان، فالتي تلي الحبة الحَشَرَةُ، والجمع الحَشَرُ، والتي فوق الحَشَرَةِ القَصَرَةُ. قال الأَزهري: والمَحْشَرَةُ في لغة أَهل اليمن ما بقي في الأَرض وما فيها من نبات بعدما يحصد الزرع، فربما ظهر من تحته نبات أَخضر فتلك المَحْشَرَةُ. يقال: أَرسلوا دوابهم في المَحْشَرَةِ.
وحَشَرَ السكين والسِّنانَ حَشْراً: أَحَدَّهُ فَأَرَقَّهُ وأَلْطَفَهُ؛ قال:
لَدْنُ الكُعُوبِ ومَحْشُورٌ حَدِيدَتُهُ،
وأَصْمَعٌ غَيْرُ مَجْلُوزٍ على قَضَمِ
المجلوز: المُشدَّدُ تركيبه من الجَلْزِ الذي هو الليُّ والطَّيُّ. وسِنانٌ حَشْرٌ: دقيق؛ وقد حَشَرْتُه حَشْراً. وفي حديث جابر: فأَخذتُ حَجَراً من الأَرض فكسرته وحَشَرْتُه، قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية وهو من حَشَرْتُ السِّنان إِذا دَقَّقْته، والمشهور بالسين، وقد تقدم. وحَرْبَةٌ حَشْرَةٌ: حَدِيدَةٌ. الأَزهري في النوادر: حُشِرَ فلان في ذكره وفي بطنه، وأُحْثِلَ فيهما إِذا كانا ضخمين من بين يديه. وفي الحديث: نار تطرد الناسَ إِلى مَحْشَرهم؛ يريد به الشام لأَن بها يحشر الناس ليوم القيامة. وفي الحديث الآخر: وتَحْشُرُ بقيتهم إِلى النار؛ أَي تجمعهم وتسوقهم. وفي الحديث: أَن وَفْدَ ثَقِيفٍ اشترطوا أَن لا يُعْشَرُوا ولا يُحْشرُوا؛ أَي لا يُنْدَبُونَ إِلى المغازي ولا تضرب عليهم البُعُوث، وقيل: لا يحشرون إِلى عامل الزكاة ليأْخذ صدقة أَموالهم بل يأْخذها في أَماكنهم؛ ومنه حديث صُلْحِ أَهلِ نَجْرانَ: على أَن لا يُحْشَرُوا؛ وحديث النساء: لا يُعْشَرْنَ ولا يُحْشَرْن؛ يعني للغَزَاةِ فإِن الغَزْوَ لا يجب عليهن. والحَشْرُ من القُذَذِ والآذان: المُؤَلَّلَةُ الحَدِيدَةُ، والجمعُ حُشُورٌ؛ قال أُمية بن أَبي عائذ:
مَطارِيحُ بالوَعْثِ مُرُّ الحُشُو
رِ، هاجَرْنَ رَمَّاحَةً زَيْزَفُونا
والمَحْشُورَةُ: كالحَشْرِ. الليث: الحَشْرُ من الآذان ومن قُذَدِ رِيشِ السِّهامِ ما لَطُفَ كأَنما بُرِيَ بَرْياً. وأُذُنٌ حَشْرَةٌ وحَشْرٌ: صغيرة لطيفة مستديرة؛ وقال ثعلب: دقيقة الطَّرَفِ، سميت في الأَخيرة بالمصدر لأَنها حُشِرَتْ حَشْراً أَي صُغِّرَتْ وأُلطفت. وقال الجوهري: كأَنها حُشِرَتْ حَشْراً أَي بُرِيَتْ وحُدِّدَتْ، وكذلك غيرها؛ فرس حَشْوَرٌ، والأُنثى حَشْوَرَةٌ. قال ابن سيده: من أَفرده في الجمع ولم يؤَنث فلهذه العلة؛ كما قالوا: رجل عَدْلٌ ونسوة عَدْلٌ، ومن قال حَشْراتٌ فعلى حَشْرَةٍ، وقيل: كلُّ لطيف دقيق حَشْرٌ. قال ابن الأَعرابي: يستحب في البعير أَن يكون حَشْرَ الأُذن، وكذلك يستحب في الناقة؛ قال ذو الرمة: لها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرَى لَطِيفَةٌ،
وخَدَّ كَمِرآةِ الغَرِيبَة أَسْجَحُ
(* قوله: «وخد كمرآة الغريبة» في الأساس: يقال وجه كمرآة الغريبة لأَنها في غير قومها، فمرآتها مجلوّة أَبداً لأَنه لا ناصح لها في وجهها). الجوهري: آذان حَشْرٌ لا يثنى ولا يجمع لأَنه مصدر في الأَصل مثل قولهم ماء غَوْرٌ وماء سَكْبٌ، وقد قيل: أُذن حَشْرَةٌ؛ قال النمر بن تولب: لها أُذُنٌ حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ،
كإِعْلِيط مَرْخٍ إِذا ما صَفِرْ
وسهم مَحْشُورُ وحَشْرٌ: مستوي قُذَذِ الرِّيشِ. قال سيبويه: سهم حَشْرٌ وسهام حَشْرٌ؛ وفي شعر هذيل: سهم حَشِرٌ، فإِما أَن يكون على النسب كطَعِمٍ، وإِما أَن يكون على الفعل توهموه وإِن لم يقولوا حَشِرَ؛ قال أَبو عمارة الهذلي:
وكلُّ سهمٍ حَشِرٍ مَشُوفِ
المشوف: المَجْلُوُّ. وسهم حَشْرٌ: مُلْزَقٌ جيد القُذَذِ، وكذلك الريش. وحَشَرَ العودَ حَشْراً: براه. والحَشْرُ: اللَّزجُ في القَدَحِ من دَسَمِ اللبنِ؛ وقيل: الحَشْرُ اللَّزِجُ من اللبن كالحَشَنِ. وحُشِرَ عن الوَطْبِ إذا كثر وسخ اللبن عليه فَقُشِرَ عنه؛ رواه ابن الأَعرابي؛ وقال ثعلب: إِنما هو حُشِنَ، وكلاهما على صيغة فعل المفعول.
وأَبو حَشْرٍ: رجل من العرب.
والحَشْوَرُ من الدواب: المُلَزَّرِ الخَلْقُ، ومن الرجال: العظيم البطن؛ وأَنشد:
حَشْوَرَةُ الجَنْبَيْنِ مَعْطاءُ القفَا
وقيل: الحَشْوَرُ مثال الجَرْوَلِ المنتفخ الجنبين، والأُنثى بالهاء، والله أَعلم.

### Türkçe

**حَشَرَهُم** onları **يَحْشُرُهم** ve **يَحْشِرُهم** **حَشْراً**: onları topladı; bundan da **يوم المَحْشَرِ** (mahşer günü). Ve **الحَشْرُ**: kıyamet günü insanları toplama. Ve **الحَشْرُ**: kıyamet gününün toplanması. Ve **المَحْشَرُ**: kavmin kendisine doğru toplandığı toplanma yeri; yine, bir beldeye yahut bir ordugâha yahut benzerine doğru toplandıklarında da böyledir; Aziz ve Celil Allah dedi ki: **لأَوَّلِ الحَشْرِ** “ilk toplanma için” siz onların çıkacaklarını sanmamıştınız; Benî’n-**النَّضِير** hakkında indi; onlar, Medine’ye indiğinde Peygamberle, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, anlaşma yapmış Yahudilerden bir kavimdi: ona karşı da onun lehine de olmayacaklar diye; sonra ahdi bozdular ve Mekke ehli kâfirlerle meylettiler; bunun üzerine Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onlara yöneldi; onlar da onunla, evlerinden sürgün edilmek üzere ayrıldılar; böylece Şam’a sürgün oldular. **الأَزهري** dedi: bu, mahşer toprağına doğru toplanılan ilk bir **حَشْر**dır; sonra yaratılmışlar kıyamet günü ona doğru toplanır; dedi ki: bundan dolayı “**لأَوّل الحشر**” denildi; ve denildi ki: onlar, Arap yarımadasından zimmî ehlinden sürgün edilenlerin ilkiydi; sonra onların sonuncusu **عمر بن الخطاب** günlerinde, Allah ondan razı olsun, sürgün edildi; onlardan **نصارى نَجْرَانَ** ve **يهودُ خيبر**. Hadiste: hicret kesildi, ancak üçünden (dolayı) hariç: **جهاد** yahut **نيَّة** yahut **حَشْر**; yani Allah yolunda cihad; yahut, değiştirmeye güç yetiremediğinde, kişinin onunla fısk ve fücurdan ayrıldığı niyet; yahut, insanlara isabet eden bir **جَلاءٍ** (sürgün) ki diyarlarından çıkarlar. Ve **الحَشْرُ**: vatanlardan sürgün olmaktır; ve denildi ki: **الحشر** ile, genel olduğunda seferberlikten çıkışı kastetti. **الجوهري**: **المَحْشِرُ**, şînin kesresiyle, **الحَشْرِ** yeridir.

Ve **الحاشر**: Efendimiz Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, isimlerindendir; çünkü dedi ki: “İnsanları ayağımın üzerinde toplarım”; ve dedi, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “Benim beş ismim vardır: ben **محمد**’im ve **أَحمد**’im ve **الماحي**’yim; Allah benimle küfrü siler; ve **الحاشر**’ım; insanları ayağımın üzerinde toplarım; ve **العاقب**.” **ابن الأَثير** dedi: Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, isimlerinde; **الحاشر**: insanları onun arkasında ve onun milleti üzere, başka bir milletin dışında, toplayandır. Ve onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sözü: “Şüphesiz benim isimlerim vardır”; kastetti ki: saydığı bu isimler, onun nübüvvetini yalanlayan ümmetlere indirilmiş Allah Teâlâ’nın kitaplarında zikredilmiş olup onlara karşı bir hüccettir. Ve **حَشَرَ الإِبلَ**: onları topladı; أما Yüce Allah’ın sözü: **ما فرّطنا في الكتاب من شيءٍ ثم إِلى ربهم يُحْشَرُونَ**; denildi ki: buradaki **الحشر** ölümdür; ve denildi ki: **النَّشْرُ** (diriltip yayma); iki mana yakındır; çünkü hepsi **كَفْتٌ** ve **جَمْعٌ**dır. **الأَزهري**: Aziz ve Celil Allah dedi: **وإِذا الوحوش حُشرت**; ve dedi: **ثم إِلى ربهم يحشرون**; dedi: müfessirlerin çoğu, vahşî hayvanların hepsinin ve diğer bütün hayvanların, hatta sineğin bile, kısas için toplanacağını (söyledi); bunu Peygambere, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, isnad ettiler; bazıları da dedi ki: onların **حَشْرُ**u, dünyada ölmeleridir. **الليث** dedi: insanlara şiddetli bir **سَنَةٌ** (kıtlık yılı) isabet edip mala ağır zarar verdiğinde ve dört ayaklıları helâk ettiğinde, “yıl onları **حَشَرَتْهُم**; onları **تَحْشُرهم** ve **تَحْشِرهم**” denir; bu, onun onları çevrelerden şehirlere doğru sıkıştırıp toplamasındandır. Ve **حَشَرَتِ السنةُ مال فلان**: onu helâk etti; **رؤبة** dedi:
وما نَجا، من حَشْرِها المَحْشُوشِ،
وَحْشٌ، ولا طَمْشٌ من الطُّموشِ

Ve **الحَشَرَةُ**: yerin küçük canlılarından bir tanesi; jerboalar, kirpiler, kelerler ve benzerleri gibi; o, tekili ayrıştırılmayan bir toplu isimdir; ancak “bu, **الحَشَرَةِ**dendir” demeleri müstesna; ve sağlam çoğul yapılır; dedi:
يا أُمَّ عَمْرٍو مَنْ يكن عُقْرَ حوَّا
ء عَدِيٍّ يأَكُلُ الحَشَراتِ
(* Onun sözü: “يا أم عمرو” ilh. müellif nüshasında böyledir).

Ve denildi ki: **الحَشَراتُ** ismi olmayan yer haşeratıdır. **الأَصمعي**: **الحَشَراتُ** ve **الأَحْراشُ** ve **الأَحْناشُ** birdir; onlar yer haşeratıdır. Ve **الهِرَّةِ** hadîsinde: “Onu bırakmadı ki yerin **حَشَراتِ**inden yesin”; onlar yer haşeratıdır. Ve ondan **التِّلِبِّ** hadîsi: “Yerin bir **حَشَرَةِ**si için haram kılma işitmedim”; ve denildi ki: avın hepsi **حَشَرَةٌ**dır; büyüğü de küçüğü de; ve denildi ki: yerin otundan yenilen her şey **حَشَرَةٌ**dır. Ve **الحَشَرَةُ** ayrıca: yerin otundan yenilen her şey; **الدُّعاعِ** ve **الفَثِّ** gibi. Ve **أَبو حنيفة** dedi: **الحَشَرَةُ** taneyi izleyen kabuktur; çoğulu **حَشَرٌ**. **ابن شميل**’in **ابن الخطاب**’dan rivayet ettiğine göre dedi ki: tanenin üzerinde iki kabuk vardır; taneyi izleyen **الحَشَرَةُ**dir; çoğulu **الحَشَرُ**dur; **الحَشَرَةِ**nin üstündeki ise **القَصَرَةُ**dır. **الأَزهري** dedi: Yemen ehlinin dilinde **المَحْشَرَةُ**, ekin biçildikten sonra yerde kalan ve içindeki bitkidir; bazen altından yeşil bir bitki çıkar; işte o **المَحْشَرَةُ**dir. Denir ki: “hayvanlarını **المَحْشَرَةِ**de saldılar.”

Ve **حَشَرَ السكين والسِّنانَ حَشْراً**: onu keskinleştirdi; sonra inceltti ve latifleştirdi; dedi:
لَدْنُ الكُعُوبِ ومَحْشُورٌ حَدِيدَتُهُ،
وأَصْمَعٌ غَيْرُ مَجْلُوزٍ على قَضَمِ
**المجلوز**: **الجَلْزِ**den olan, ki o bükme ve katlamadır, terkibi sıkılaştırılmış olandır. Ve **سِنانٌ حَشْرٌ**: ince. Ve onu **حَشْراً** **حَشَرْتُ**. Ve **جابر** hadîsinde: “Yerden bir taş aldım, onu kırdım ve onu **حَشَرْتُ**.” **ابن الأَثير** dedi: rivayette böyle geldi; bu, **حَشَرْتُ السِّنان** “onu incelttim”dendir; meşhur olan ise sîn ile olandır; ve daha önce geçti. Ve **حَرْبَةٌ حَشْرَةٌ**: demir (ucu). **الأَزهري** **النوادر**’de: “Falanca, zikrinde ve karnında **حُشِرَ**; ve ikisinde **أُحْثِلَ**” (denir); eğer ikisi, ön tarafından iri ise. Ve hadiste: “Bir ateş insanları onların **مَحْشَر**lerine doğru sürer”; bununla Şam’ı kasteder; çünkü insanlar kıyamet günü için orada toplanır. Ve diğer hadiste: “Ve onların geri kalanını ateşe doğru **تَحْشُرُ**”; yani onları toplar ve sürer. Ve hadiste: **ثَقِيفٍ** heyetinin, “ne **يُعْشَرُوا** ne de **يُحْشرُوا**” şartını koşmaları; yani gazvelere çağrılmasınlar ve üzerlerine sefer birlikleri vurulmasın; ve denildi ki: zekât âmiline doğru toplanmasınlar ki mallarının sadakasını alsın; bilakis onu yerlerinde alsın; ve ondan **صُلْحِ أَهلِ نَجْرانَ** hadîsi: “şu şartla ki **لا يُحْشَرُوا**”; ve kadınlar hadîsi: “ne **يُعْشَرْنَ** ne de **يُحْشَرْن**”; yani gazaya (çıkmak için); çünkü gazâ onlara vacip değildir.

Ve **الحَشْرُ** ok tüylerinin **القُذَذِ**inden ve kulaklardan: sivri, keskinleştirilmiş olan; çoğulu **حُشُورٌ**; **أُمية بن أَبي عائذ** dedi:
مَطارِيحُ بالوَعْثِ مُرُّ الحُشُو
رِ، هاجَرْنَ رَمَّاحَةً زَيْزَفُونا
Ve **المَحْشُورَةُ**: **الحَشْرِ** gibi. **الليث**: kulaklardan ve ok tüylerinin **قُذَدِ**inden **الحَشْرُ**, sanki yontularak yontulmuş gibi incelmiş olandır. Ve **أُذُنٌ حَشْرَةٌ** ve **حَشْرٌ**: küçük, latif, yuvarlak; **ثعلب** dedi: ucu ince; sonuncusunda masdar ile adlandırıldı; çünkü o **حُشِرَتْ حَشْراً**; yani küçültüldü ve latifleştirildi. **الجوهري** dedi: sanki o **حُشِرَتْ حَشْراً**; yani yontuldu ve sivriltildi; ve bunun dışındakiler de böyledir; **فرس حَشْوَرٌ**, dişisi **حَشْوَرَةٌ**. **ابن سيده** dedi: onu çoğulda tekil bırakıp dişilleştirmeyen kimse için bu illet vardır; nitekim “**رجل عَدْلٌ** ve **نسوة عَدْلٌ**” dediler; **حَشْراتٌ** diyen ise **حَشْرَةٍ** üzerine (çoğul yapmıştır); ve denildi ki: her latif ince şey **حَشْرٌ**dür. **ابن الأَعرابي** dedi: devede kulağın **حَشْرَ** olması müstehaptır; dişi devede de böyledir; **ذو الرمة** dedi:
لها أُذُنٌ حَشْرٌ وذِفْرَى لَطِيفَةٌ،
وخَدَّ كَمِرآةِ الغَرِيبَة أَسْجَحُ
(* Onun sözü: “وخد كمرآة الغريبة” **الأساس**’ta: “yabancının aynası gibi yüz” denir; çünkü o kendi kavmi içinde değildir; bu yüzden aynası daima cilalıdır; çünkü yüzü hakkında ona nasihat eden yoktur).

**الجوهري**: **آذان حَشْرٌ**; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz; çünkü aslında masdardır; “**ماء غَوْرٌ** ve **ماء سَكْبٌ**” sözleri gibi; ve denilmiştir: **أُذن حَشْرَةٌ**; **النمر بن تولب** dedi:
لها أُذُنٌ حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ،
كإِعْلِيط مَرْخٍ إِذا ما صَفِرْ
Ve **سهم مَحْشُورُ** ve **حَشْرٌ**: tüyünün **قُذَذِ**i düzgün olan. **سيبويه** dedi: **سهم حَشْرٌ** ve **سهام حَشْرٌ**; ve **هذيل** şiirinde: **سهم حَشِرٌ**; ya nisbet üzerinedir, **طَعِمٍ** gibi; yahut, **حَشِرَ** demeseler de onu vehmedip fiil üzere (getirmişlerdir); **أَبو عمارة الهذلي** dedi:
وكلُّ سهمٍ حَشِرٍ مَشُوفِ
**المشوف**: cilalanmış olan. Ve **سهم حَشْرٌ**: iyi **قُذَذِ**li yapıştırılmış; tüy de böyledir. Ve **حَشَرَ العودَ حَشْراً**: onu yonttu. Ve **الحَشْرُ**: süt yağının **القَدَحِ**ta (kapta) olan yapışkanı; ve denildi ki: **الحَشْرُ**, sütten olan yapışkan; **الحَشَنِ** gibi. Ve **حُشِرَ عن الوَطْبِ**: eğer süt kiri onun üzerinde çoğalırsa, ondan kazındı; **ابن الأَعرابي** rivayet etti; **ثعلب** dedi: ancak o **حُشِنَ**dır; ikisi de mef’ûl sigasında fiil kalıbı üzerinedir.

Ve **أَبو حَشْرٍ**: Araplardan bir adam.

Ve hayvanlardan **الحَشْوَرُ**: yaratılışı etli, dolgun olan; ve erkeklerden: karnı büyük olan; ve okudu:
حَشْوَرَةُ الجَنْبَيْنِ مَعْطاءُ القفَا
Ve denildi ki: **الحَشْوَرُ**, yanları şişkin **الجَرْوَلِ** misalidir; dişisi hâ ile (yani **حَشْوَرَةٌ**); Allah daha iyi bilir.
