# حشك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حشك

الحشَك: شدة الدِّرَّةِ في الضَّرْع، وقيل: سرعة تجمُّع اللبن فيه. وحَشَكَت الناقةُ في ضرعها لبناً تَحْشكه حَشْكاً وحُشُوكاً، وهي حَشُوك: جمعته؛ وكذلك قال عمرو ذو الكلب:
يا ليتَ شِعْرِي عنكَ والأَمرُ أَمَمْ،
ما فَعَلَ اليومَ أُوَيْسٌ في الغَنَمْ؟
صُبَّ لها في الريح مِرِّيخٌ أَشَمْ،
فاجْتالَ منها لَجْبةً ذات هَزَمْ،
حاشِكَةَ الدِّرَّةِ ورْهاءَ الرَّخَمْ
(* قوله «مريخ» المريخ: كسكين السهم، لكن المراد به هنا الذئب على التشبيه لقوله فاجتال أي اختار، فإن الاختيار للذئب، أفاده شارح القاموس في م ر خ).
والحَشْكُ: تركك الناقة لا تحلبها حتى يجتمع لبنها، وهي مَحْشُوكة. وحَشَكَها يَحْشِكها حشكاً إِذا تركها لا يحلبها حتى يجتمع اللبن في ضَرْعها؛ قال:
غَدَتْ، وهي مَحْشُوكة حافِلٌ،
فَرَاح الذِّئارُ عليها صحيحا
والاسم من كل ذلك الحَشَكُ
كالنَّفْضِ والنَّفَضِ والقَبْضِ والقَبَض؛ قال زهير:
كما استغاثَ، بِسَيْءٍ، فَزُّ غَيْطَلةٍ،
خاف العيونَ، فلم يُنْظَر به الحَشَكُ
وقيل: أَراد الحَشْكَ فحرك للضرورة أَي لم تنتظِرْ به أُمُّه حُشوك الدِّرَّة. والحَشَكُ: اسم للدِّرَّة المجتمعة. وحَشَكَت الدرة تَحْشِكُ حَشكاً، بالتسكين، وحُشُوكاً: امتلأت؛ وقيل الحَشْك والحَشَك لغتان. الجوهري: يقال ناقة حَشُوك وحَشُود للتي يجتمع اللبن في ضرعها سريعاً. وحَشَكْتُ الناقة: تركتها ولم أَحلبها حتى اجتمع لبنها؛ ومنه قول الشاعر: غَدَتْ وهي مَحْشوكة حافِلُ
وحشَكت السحابة تَحْشِكَ حَشْكاً: كثر ماؤها. وحَشَكت النخلةُ، وهي حاشِك: كثر حملها. وحَشَكَ القومُ حَشْكاً: حَشَدُوا وتجمعُوا؛ قال الفراء: حَشَك القومُ وحَشَدوا بمعنى واحد. وحَشَكَ القوم على مياههم حَشَكاً، بفتح الشين: اجتمعوا؛ عن ثعلب، وخص بذلك بني سليم كأَنه إِنما فسر بذلك شعراً من أَشعارهم، وكل ذلك راجع إِلى معنى الكثرة. والرِّياح الحَوَاشِكُ: المختلفة، وقيل: الشديدة ، واحدتها حاشكة؛ حكاه أَبو عبيد. وحَشَكَت الريح تَحْشِكُ حَشكاً أَي ضعفت واختلفت مَهَابُّها. ورياح حَواشِك: مختلفات المَهابِّ.
والحِشَاك: الخشبة التي تشد في فم الجَدْي لئلا يرضع؛ قال الجوهري: الحِشَاك الشِّبَامُ؛ عن ابن دريد، وهو عود يُعَرَّض في فم الجدي ويشد في قفاه يمنعه من الرضاع، قال: ولم يعرف أَبو سعيد الشِّحَاكَ، بتقديم الشين. وحَشَك نَفسَه إِذا علاه البُهْر، والعرب تقول: اللهم اغفر لي قبل حَشْك النَّفَس وأَزِّ العروق؛ الحَشْك: اجتهادها في النزع الشديد. وأَزُّ العروق: ضَرَبانُها. وأَحْشَكْتُ الدابة إِذا أَقْضَمْتَها فَحَشِكَتْ أَي قَضِمَتْ. والحَشْكةُ من المطر: مثل الحَفْشة والغَبْيَة، وهي فوق البَغْشَةِ، وقد حَشَكت السماء تَحْشِك حَشْكاً. وحَشَكَت القَوْس: صلبت. قال أَبو حنيفة: إِذا كانت القوس طَرُوحاً ودامت على ذلك فهي حاشك؛ قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
فوَدَّكَ لَيْناً أَخلص القَيْنُ أَثْرَهُ،
وحاشِكةً يَحْمِي الشِّمال نَذِيرُها
وقوس حاشِكٌ وحاشِكة إِذا كانت مُوَاتِيةً للرامي فيما يريد؛ قال أُسامة الهذلي:
له أَسْهُمٌ قد طَرَّهُنَّ سَنِينُه،
وحاشِكةٌ تمتد فيها السَّواعِدُ
والحَشَّاك: موضع. والحَشَّاك، بالتشديد: نهر.

### Türkçe

**الحشَك**: memede **الدِّرَّةِ**’nin şiddeti; ve denildi ki: onun içinde sütün çabuk toplanması.

Ve dişi deve, memesinin içinde sütü **حَشَكَت**; onu **تَحْشكه** **حَشْكاً** ve **حُشُوكاً** (diye) **حَشُوك** iken: onu topladı; ve aynı şekilde Amr Zû’l-Kelb dedi:
Ya keşke bilseydim senin hakkında, hâl ise yakın,
Bugün Uveys koyunlarda ne yaptı?
Ona rüzgârda **مِرِّيخٌ** **أَشَمْ** döküldü,
Derken ondan, çatlaklı bir **لَجْبةً** seçip aldı,
**حاشِكَةَ الدِّرَّةِ** ve **ورْهاءَ الرَّخَمْ**
(* Onun “**مريخ**” sözü: **المريخ** ok bıçağı gibi (olan şey)dir; fakat burada onunla kastedilen, “**فاجتال**” sözü sebebiyle benzetme üzere kurttur; yani “seçti” (demektir); zira seçme kurda aittir; bunu, **م ر خ**’ta Kâmûs şârihi bildirdi).

Ve **الحَشْكُ**: dişi deveyi sağmaman, ta ki sütü toplansın; o da **مَحْشُوكة**’dir.

Ve onu **حَشَكَها**; onu **يَحْشِكها** **حشكاً** (diye) — onu sağmayıp, süt onun memesinin içinde toplanıncaya kadar bıraktığı zaman; dedi ki:
Sabahladı, o **مَحْشُوكة** iken dolu,
Derken **الذِّئارُ** onun üzerine sağlam olarak döndü

Ve bütün bunlardan isim **الحَشَكُ**’tur;
**كالنَّفْضِ** ve **النَّفَضِ** ve **القَبْضِ** ve **القَبَض** gibi; Züheyr dedi:
Nasıl ki yardım istedi, kötü bir şeyle, bir **فَزُّ** **غَيْطَلةٍ**,
Gözlerden korktu; böylece onunla **الحَشَكُ** beklenmedi
Ve denildi ki: **الحَشْكَ**’yı kastetti; zaruret için harekeledi; yani annesi onunla **حُشوك الدِّرَّة**’yi beklemedi. Ve **الحَشَكُ**: toplanmış **الدِّرَّةِ** için bir isimdir. Ve **الدرة** **حَشَكَت**; **تَحْشِكُ** **حَشكاً** — sükûn ile — ve **حُشُوكاً**: doldu; ve denildi ki **الحَشْك** ve **الحَشَك** iki lehçedir. Cevherî: denilir: sütü memesinin içinde çabuk toplanan için dişi deve **حَشُوك** ve **حَشُود**. Ve ben dişi deveyi **حَشَكْتُ**: onu bıraktım ve sağmadım, ta ki sütü toplansın; ve ondandır şairin sözü:
Sabahladı, o **مَحْشوكة** iken dolu

Ve bulut **حَشَكت**; **تَحْشِكَ** **حَشْكاً**: suyu çoğaldı. Ve hurma ağacı **حَشَكت**; o **حاشِك** iken: yükü çoğaldı. Ve kavim **حَشَكَ** **حَشْكاً**: **حَشَدُوا** ve toplandılar; Ferrâ dedi: kavim **حَشَك** ve **حَشَدوا** bir tek mânâdadır. Ve kavim sularının üzerine **حَشَكَ** **حَشَكاً** — şîn’in fethiyle —: toplandılar; Sa‘leb’den; ve bunu özellikle Benî Süleym’e tahsis etti; sanki ancak bunu, onların şiirlerinden bir şiiri böylece tefsir etti; bütün bunlar çokluk mânâsına döner. Ve **الرِّياح الحَوَاشِكُ**: farklı olan; ve denildi ki: şiddetli olan; tekili **حاشكة**’dir; Ebû Ubeyd rivayet etti. Ve rüzgâr **حَشَكَت**; **تَحْشِكُ** **حَشكاً**: yani zayıfladı ve esiş yönleri farklılaştı. Ve **رياح حَواشِك**: esiş yönleri farklı olanlar.

Ve **الحِشَاك**: oğlağın emmemesi için ağzına bağlanan tahta; Cevherî dedi: **الحِشَاك** **الشِّبَامُ**’dur; İbn Düreyd’den; ve o, oğlağın ağzına enlemesine konulan ve ensesinde bağlanan bir çubuktur; onu emmeden men eder; dedi ki: Ebû Saîd, şîn’in öne alınmasıyla **الشِّحَاكَ**’ı tanımadı. Ve kişi nefsi için **حَشَك** (denir) — ona **البُهْر** galip geldiği zaman; Araplar der ki: Allah’ım, bana **حَشْك النَّفَس** ve **أَزِّ العروق**’dan önce mağfiret et; **الحَشْك**: onun şiddetli çekişte zorlamasıdır. Ve **أَزُّ العروق**: onların atmasıdır. Ve ben biniti **أَحْشَكْتُ**: onu **أَقْضَمْتَها** (yaptığın zaman); böylece o **حَشِكَتْ** yani **قَضِمَتْ**. Ve yağmurdan **الحَشْكةُ**: **الحَفْشة** ve **الغَبْيَة** gibidir; ve o **البَغْشَةِ**’nin üstündedir; ve gök **حَشَكت**; **تَحْشِك** **حَشْكاً**. Ve yay **حَشَكَت**: sertleşti. Ebû Hanîfe dedi: yay **طَرُوحاً** olduğu zaman ve bunun üzerinde devam ettiği zaman, o **حاشك**’tir; Sa‘ide b. Cüeyye el-Hüzelî dedi:
Yumuşak olmanı istedi; demirci onun izini arıttı,
Ve **حاشِكةً** (istedi); onun uyarıcısı kuzey rüzgârını korur
Ve yay **حاشِكٌ** ve **حاشِكة**: atıcı için istediği şeyde uygun olduğu zaman; Üsâme el-Hüzelî dedi:
Onun okları vardır; yılları onları eğip bükmüştür,
Ve **حاشِكةٌ**; onda kollar uzanır

Ve **الحَشَّاك**: bir yer. Ve **الحَشَّاك** — şeddeli —: bir nehir.
