# حشك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حشك

الحشك، محركة: شدة الدرة في الضرع، أو هو سرعة تجمع اللبن فيه وقد حشكت هي تحشك حشكا وحشوكا.
 والحشك أيضا: شدة النزع في القوس. وحشك الناقة يحشكها حشكا: ترك حلبها حتى يجتمع لبنها في ضرعها، وهي محشوكة، قال:
  غدت وهي محشوكة حافل                      فراح الذئار عليها صحيحا وحشكت الناقة لبنها حشكا بالفتح وحشوكا كقعود: جمعته، ومنه قول عمرو ذي الكلب:
  حاشكة الدرة ورهاء الرخم قال الجوهري: وأما قول زهير:
  كما استغاث بسي فز غـيطـلة                      خاف العيون فلم ينظر به الحشك فإنما حركه للضرورة، أي: لم تنتظر به أمه حشوك الدرة. وقال الليث: الحشك المصدر، والحشك: الاسم كالنفض والنفض، والنقض والنقض، ونظر المصنف إلى قوله هذا فصدر الحشك، بالتحريك. فهي حشوك وحشود: يجتمع اللبن في ضرعها سريعا، قاله الجوهري. ومن المجاز: حشكت السحابة تحشك حشكا: كثر ماؤها، وكذلك النخلة: إذا كثر حملها فهي حاشك نقله الجوهري عن يعقوب. وحشك القوم حشكا: حشدوا وتجمعوا نقله الفراء. وقال ثعلب: حشك القوم على مياههم حشكا، بفتح الشين: اجتمعوا، وخص بذلك بني سليم، كأنه إنما فسر بذلك شعرا من أشعارهم، وكل ذلك راجع إلى معنى الكثرة. وحشك نفسه حشكا: إذا علاه البهر. وتقول العرب: اللهم اغفر لي قبل حشك النفس وأز العروق، أي: قبل اجتهادها في النزع الشديد. وحشكت القوس حشكا، أي: صلبت قال أبو حنيفة: إذا كانت القوس طروحا ودائما على ذلك فهي حاشك وحاشكة. والرياح الحواشك: المختلفة أو الشديدة واحدتها حاشكة، حكاه أبو عبيد أو هي الضعيفة وقد حشكت تحشك حشكا: إذا ضعفت واختلفت مهابها، فعلى هذا هي من الأضداد، نبه عليه الصاغاني، وأغفله المصنف قال ذو الرمة:
  إذا وقعوا وهنا كسوا حيث موتـت                      من الجهد أنفاس الرياح الحواشك والحشاك كشداد: نهر كما في الصحاح، زاد الصاغاني: بأرض الجزيرة يأخذ من الهرماس، زاد نصر يفرغ في دجلة، قال الأخطل:
  أمست إلى جانب الحشاك جيفته                      ورأسه دونه اليحموم والصور والحشاك كسحاب هكذا في سائر النسخ، والصواب ككتاب، كما هو نص ابن دريد في الجمهرة، ونقله الجوهري والصاغاني: خشبة تشد في فم الجدي؛ لئلا يرضع وهي الشبام أيضا. والحاشك: المتتابع عن ابن عباد. قال: والحوشكة: ما تسمعه في ناحية من الدار والمنزل. وكذلك الخشرمة. قال: ويقال: جاءوا ونص المحيط: جاء فلان بحشكتهم، محركة، أي: بجماعتهم. والحشيكة: مثل الحسيكة روي ذلك عن أبي زيد الأنصاري. ومنه أحشك الدابة: أقضمها فحشكت هي. قال الأزهري: السين المهملة في هذا أصوب عندي، وقال الصاغاني: السين المهملة هي الصواب لا غير، وهي لغة أهل اليمن قاطبة.
 ومما يستدرك عليه:

  حشك الوادي: إذا دفع بالماء. وقال أبو زيد: الحشكة من المطر: مثل الحفشة والغبية، وهي فوق البغشة، وقد حشكت السماء تحشك حشكا.وقوس حاشكة: مواتية للرامي فيما يريد، قال أسامة الهذلي:
  له أسهم قد طرهن سنـينة                      وحاشكة تمتد فيها السواعد وحشكت الدابة، كفرح: قضمت الحشيكة.

### Türkçe

**الحشك**، harekeli: memede sütün şiddeti; yahut o, sütün onda çabucak toplanmasıdır; ve o (dişi) **حشكت** **تحشك** **حشكا** ve **حشوكا**.

Ve **الحشك** ayrıca: yayda çekişin şiddeti. Ve **حشك الناقة** **يحشكها** **حشكا**: memesindeki sütü toplansın diye onu sağmayı terk etti; ve o, **محشوكة**’dir; dedi ki:
  Sabahleyin gitti, o **محشوكة** dolu                      sonra uluma onun üzerine sahih oldu ve **حشكت** dişi deve sütünü **حشكا** (fetha ile) ve **حشوكا** ( **قعود** gibi): onu topladı; ve ondan Amr Zü’l-Kelb’in sözü:
  **حاشكة** memenin sütü ve akbabanın gevşekliği. Cevherî dedi ki: Züheyr’in sözüne gelince:
  Nasıl imdat istedi benden, sonra kaçtı, bir **غـيطـلة**                      gözlerden korktu da ona **الحشك** ile bakmadı; onu ancak zaruret için harekeledi; yani: annesi onunla memenin **حشوك**unu beklemedi. Leys dedi ki: **الحشك** mastardır; ve **الحشك**: isimdir; **النفض** ve **النفض** gibi, ve **النقض** ve **النقض**. Müellif onun bu sözüne baktı da **الحشك**’ı harekeli olarak başa aldı. Artık o, **حشوك** ve **حشود**’dur: süt onun memesine çabucak toplanır; Cevherî bunu söyledi. Mecazdan: **حشكت السحابة** **تحشك** **حشكا**: suyu çoğaldı; ve aynı şekilde hurma ağacı: yükü çoğalınca o **حاشك**’tır; Cevherî bunu Yakub’dan nakletti. Ve **حشك القوم** **حشكا**: yığıldılar ve toplandılar; Ferrâ bunu nakletti. Sa‘leb dedi ki: **حشك القوم على مياههم** **حشكا**, şînin fethasıyla: toplandılar; ve bununla Benî Süleym’i tahsis etti; sanki bunu ancak onların şiirlerinden bir şiiri bununla tefsir etti; ve bütün bunlar çokluk manasına racidir. Ve **حشك نفسه** **حشكا**: üzerine nefes darlığı çıktığı zaman. Araplar der: Allah’ım, bana **حشك النفس** ve **أز العروق**dan önce mağfiret et; yani: şiddetli çekişte onun gayretinden önce. Ve **حشكت القوس** **حشكا**: yani sertleşti. Ebû Hanîfe dedi ki: yay gevşek olup da daima bunun üzerinde olursa o **حاشك** ve **حاشكة**’dir. Ve **الرياح الحواشك**: farklı olan yahut şiddetli olan; onun bir tanesi **حاشكة**’dir; Ebû Ubeyd bunu hikâye etti; yahut o zayıf olanlardır; ve **حشكت** **تحشك** **حشكا**: zayıfladığı ve esiş yönleri farklılaştığı zaman; buna göre o, zıt manalılardandır; Sâgânî buna dikkat çekti, müellif onu ihmal etti. Zü’r-Rumme dedi ki:
  Düşüp de zayıfladıkları zaman, öldüğüm yerde giydiler                      yorgunluktan **أنفاس الرياح الحواشك**. Ve **الحشاك** ( **شداد** gibi): bir nehirdir, **الصحاح**’ta olduğu gibi; Sâgânî artırdı: Cezîre diyarında, **الهرماس**’tan alır; Nasr artırdı: Dicle’ye boşalır. Ahtal dedi ki:
  Akşamladı, **الحشاك**’ın yanında onun leşi                      ve başı, onun önünde **اليحموم** ve **الصور**. Ve **الحشاك** ( **سحاب** gibi): diğer bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **كتاب** gibidir; İbn Düreyd’in **الجمهرة**’deki nassı böyledir; Cevherî ve Sâgânî onu nakletti: oğlağın ağzına bağlanan bir tahta; emmesin diye; ve o, **الشبام** da’dır. Ve **الحاشك**: peş peşe gelen; İbn Abbâd’dan. Dedi ki: ve **الحوشكة**: evin ve meskenin bir tarafında işittiğin şeydir. Ve aynı şekilde **الخشرمة**. Dedi ki: ve denilir: geldiler; ve **المحيط**’un nassı: falan kimse onların **حشكتهم**’iyle geldi, harekeli; yani: cemaatleriyle. Ve **الحشيكة**: **الحسيكة** gibidir; bu, Ebû Zeyd el-Ensârî’den rivayet edildi. Ve ondan: **أحشك الدابة**: ona **حشيكة** yedirdim; böylece o (hayvan) **حشكت**. Ezherî dedi ki: bunda **السين** (ihmâl edilmiş) bana göre daha doğrudur. Sâgânî dedi ki: **السين** (ihmâl edilmiş) doğrudur, başka değil; ve o, Yemen ehlinin bütünüyle lügatidir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**حشك الوادي**: su ile ittiği zaman. Ebû Zeyd dedi ki: yağmurdan **الحشكة**: **الحفشة** ve **الغبية** gibidir; ve o, **البغشة**’nin üstündedir; ve gök **حشكت** **تحشك** **حشكا**. Ve **قوس حاشكة**: atıcıya, istediği şeyde uygun olan; Üsâme el-Hüzelî dedi ki:
  Onun okları vardır, onları bir **سنـينة** yumuşattı                      ve **حاشكة** ki, onda pazular uzanır. Ve **حشكت الدابة**, **فرح** gibi: **الحشيكة**’yi kemirdi.
