# حشم — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%85/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D9%85/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%85.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حشم

أبو زيد: حَشَمْتُ الرجل وأَحشَمْتُهُ بمعنىً، وهو أن يجلسَ إليك فتؤذِيَه وتُغضِبَه. ابن الأعرابي: حَشَمْتُهُ: أخجلته. وأَحْشَمْتُهُ: أغضبته. وأنشد:
لَعَمْرُكَ إنَّ قُرْصَ أبي خُبَيْتٍ		بطيُّ النُضْجِ محشومُ الأكيلِ
والاسم الحِشْمَةُ، وهو الاستحياء والغضَب أيضاً. وقال الأصمعي: الحِشْيَةُ إنَّما هي بمعنى الغضَب لا بمعنى الاستحياء. وحُكي عن بعضِ فصحاء العرب أنَّه قال: إنّ ذلك لممَّا يُحْشِمُ بني فلان، أي يُغضِبهم. واحْتَشَمْتُهُ واحْتَشَمْتُ منه بمعنىً. قال الكميت:
ورأيتُ الشَريفَ في أعيُن الناسِ وضيعاً وقَلَّ منه احْتِشامي
ورجلٌ حَشيمٌ، أي مُحْتَشِمٌ. وحَشْمُ الرجل: خَدَمُهُ ومَن يغضب له، سُمَّوا بذلك لأنهم يغضبون له. وقال النضر:
تُلاعِبُني إذا مـا شـئتُ خَـوْدٌعلى الأنْماطِ ذاتُ حَشىً قَطيعِ
قال ابن السكيت: يقال: أرنبٌ مَحْشِيَّةُ الكلابِ، أي تعدو الكلابُ خلفَها حتى تنبهر الكلاب. قال الأصمعي: الحَشيُّ، على فَعيل: اليابسُ. ويقال: حاشى لله، أي مَعاذ الله. وحاشا: كلمة يستثنى بها، وقد تكون حرفاً جارَّاً، وقد تكون فعلاً. فإنْ جعلْتَها فعلاً نصبتَ بها فقلت ضربتُهُمْ حاشا زيداً، وإن جعلتها حرفاً خفضت بها.

### Türkçe

أبو زيد: **حَشَمْتُ** adamı ve **أَحشَمْتُهُ** (onu) bir mânâda; o da şudur: sana oturur da sen onu incitir ve onu öfkelendirirsin. ابن الأعرابي: **حَشَمْتُهُ**: onu utandırdım. Ve **أَحْشَمْتُهُ**: onu öfkelendirdim. Ve şiir okudu:
Canına yemin olsun, gerçekten **قُرْصَ أبي خُبَيْتٍ**		pişmesi yavaş, yiyenin (midesini) rahatsız eden (bir şey)dir
Ve isim **الحِشْمَةُ**’dir; o, hayâ ve ayrıca öfke(Dir). Ve الأصمعي dedi: **الحِشْيَةُ** ancak öfke mânâsındadır, hayâ mânâsında değildir. Ve Arapların bazı fasihlerinden rivayet olundu ki o dedi: “Şüphesiz bu, falan oğullarını **يُحْشِمُ** olan şeylerdendir”; yani onları öfkelendirir. Ve **احْتَشَمْتُهُ** ve **احْتَشَمْتُ منه** bir mânâdadır. الكميت dedi:
Ve insanların gözünde şereflinin aşağı (göründüğünü) gördüm; ve ondan **احْتِشامي** azaldı
Ve **حَشيمٌ** bir adam; yani **مُحْتَشِمٌ**. Ve adamın **حَشْمُ**’u: hizmetkârları ve onun için öfkelenen kimselerdir; onlar bu adla adlandırıldılar, çünkü onun için öfkelenirler. Ve النضر dedi:
İstediğim vakit bir genç kız benimle oynaşır;		**حَشىً** sahibi, yaygılar üzerinde, sürüsü (olan)
ابن السكيت dedi: “**مَحْشِيَّةُ الكلابِ** bir tavşan” denir; yani köpekler onun arkasından koşar, ta ki köpekler nefessiz kalıncaya kadar. الأصمعي dedi: **الحَشيُّ**, **فَعيل** üzere: kuru (olan)dır. Ve denir: **حاشى لله**; yani Allah’a sığınma. Ve **حاشا**: kendisiyle istisna yapılan bir kelimedir; ve bir cer harfi olabilir, ve bir fiil olabilir. Şayet onu fiil yaparsan onunla nasb edersin; böylece “Onları dövdüm, **حاشا** Zeyd’i” dersin; ve şayet onu harf yaparsan onunla cer edersin.
