# حشو (ح-ش-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B4%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ش - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حشو/ي

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين و واي معهما
ح ش و، ح و ش، و ح ش، و ش ح، ش ي ح، ش ح و مستعملات
حشو:
الحَشْوُ: ما حَشَوْتَ به فراشاً وغيره. والحَشْيَّةُ: الفراش المَحْشُوّ. واحتَشَيْتُ: بمعنى امتلأت. وتقول: انحَشَى صوتٌ في صوتٍ، وانحشَى حرفٌ في حرفٍ.
والاحتِشاءُ: احتِشاءُ الرّجل ذي الإبْرِدة. والمُسْتَحاضةُ تحتشي بالكُرْسُف والحَشْوُ: صغارُ الإِبل، وحَشْوُها: حاشيتها أيضاً. قال:
يعصوصِبُ الحشوُ، إذا افتدى بها
وحاشيتا الثّوبِ: جانباهُ الطّويلان في طرفيهما الهُدْبُ. وحاشية السّراب: كلّ ناحية منه، وهنّ الحواشي.
والحشو من الكلام: الفَضْلُ الذي لا يُعْتَمَدُ عليه. والحَشْوُ من النّاس: من لا يُعْتَدُّ به.
والحَشَا: ما دون الحجاب ممّا في البطن كله من الطّحِال والكَرِش والكبد، وما تَبِع ذلك حشاً كلُّه.
والحشا: ظاهرُ البَطْن وهو الخَصْر.
وحشوته سهماً إذا أصبت حشاه. وحَشَأْته بالعصا حشأً- مهموزا-: إذا ضربت بها بطنه، وفرّقوا بينهما بالهَمْز.
وحشَأْتُ النّار: غَشْيتُها.
وقول العرب: حشياء رابية: منتفخة من بهر ونحوه. وحشياء: ضخمة الأحشاء.
حوش:
المحاش: كأنّه مِفْعل من الحَوْش، وهم قومٌ لفيفٌ أُشابة. قال النابغة:
اجمعْ مِحاشَك يا يزيدُ فإنّي		أعددتُ يَربُوعاً لكم وتَميما
والحُوْشُ: بلاد الجنّ، لا يمرُّ بها أحدٌ من النّاس.
ورجل حُوشيٌّ: لا يُخالطُ النّاسَ. وليلٌ حُوشيٌّ: مُظِلمٌ هائِل، وهذه سَنَةٌ مَحْوشٌ: يابسة. قال:
وطولُ مَحْشِ الزَّمَنِ المَحُوشِ
وحُشْنا اليّدَ وأحشناها: أي: أخذناها من حواليها لنصرفها إلى الحبائل التي نصبت لها.
واحتوش القومُ فلاناً وتحاوَشُوه: جعلوه وسطهم.
وما أَنْحاشُ من شيءٍ، أي: ما أكثرتُ له.
والتّحويش: التّحويل.
وحاشا: كلمةُ استثناء، وربّما ضمّ إليها لام الصّفة. قال الله تعالى: "قُلْنَ حاشَ لله". وقال النابغة:
وما أُحاشي من الأَقْوامِ مِنْ أَحَدِ
والحائش: جماعةُ النّخل، لا واحد له.
وحش:
الوَحْشُ: كلّ ما لا يُستأنس من دوابّ البَرِّ، فهو وحشيّ. تقول: هذا حمارُ وحشٍ. وحمارٌ وحشيّ، وكل شيء يستوحش عن النّاس فهو وحشيّ.
وفي بعض الكلام: إذا أقبل اللّيل استأنس كلّ وحشيّ، واستوحش كلّ إنْسيّ.
ويقال للجائع: قد توحّش، أي: خلا بطنُه. ويقال للمحتمي لشرب الدّواء: قد توحش، وللمكان إذا ذهب عنه الإنس: قد أوحش، وطللٌ مُوحش. قال:
لسَلْمَى مُوحشاً طَلَلُ		يلوح كأنّه خِلَـلُ
ودارُ مُوحِشَة. قال:
معالمها حِشُونا
على قياس سنون وبالنّصب والجدّ: حِشِينَ، قال:
فأَمْسَتْ بعدَ ساكِنِها حِشِينا
والوَحْشِيُّ والإنْسيّ شِقّا كلّ شيء فإِنسيّ القَدَمِ ما أقبل منها على القَدَم الأُخْرى، ووَحْشِيُّها ما خالف إنّسِيَّها. ووحشيّ القَوْس الأعجمية ظهرها، وإنسِيُّها بطنها المُقْبِل عليك. ووحشيّ كلّ دابّة: شِقْها الأَيْمن والِإنسيّ الأَيْسَر. وإذا كان بيدك شيء فرميت به عنك بعيداً قلت: وحّشت.
وشح:
الوَشْحُ من الوِشاح، والجمع: الوُشُحُ. والوِشاح: من حَلْيِ النّساء: كِرْسانِ من لؤلؤٍ وجوهر منظومان، مُخَالَفٌ بينهما، معطوف أحدهما على الآخر تتوشّح به المرأة.
وشاةٌ مُوَشَحة، وطائر مُوَشَّح إذا كان لهما خُطَّتان، من كلّ جانب خُطَّة كالوِشاح قال الطرماح يصف الديك:
وَنَبِّهْ ذا العِفاءِ الموشَّحِ.
شيح:
الشِّيحُ: نبات. والشّيِح: ضربٌ من بُرود اليَمَنِ. والمُشَيَّح: المُخطَّط، وبالسّين أيضاً.
والشّيِاح: الحذار. ورجلٌ شائحٌ: حَذِرٌ. ومُشِيحٌ: أي: حازم حَذِر. قال:
شايحنَ منه أَيَّما شِياحِ
ويقال: شائح، أي قاتل. وأشاح الفَرَس بذنَبِه، أي: أرخاه. وأشاح فلان بوجهه عن وَهَج النّار، أو عن أذى إذا نحّاه. قال النابغة:
تُشِيحُ على الفلاةِ فتَعْتَلِيهـا		بِبَوْعِ القَدْرِ إذ قَلِقَ الوَضِينُ
أي: تُدِيمُ السَّير، والبَوْع: المداومة، وناقة شيحانة مداومة في الرّسل. قال الحطيئة: شَيْحانَةً خُلِقَتْ خَلْقَ المصاعيب والشَّيْحانُ: الطَّويلُ.
شحى:
شحَى فلان فاه شَحْياً، واللجام يَشْحَى فم الفرس شحياً. قال:
كأنّ فاها واللِّجام شاحِيَه
ويقال: أقبلت الخيل شَواحيَ وشاحِياتٍ. أي: فاتحاتٍ أفواهَها.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** ve **واي** onlarla beraber

**ح ش و**، **ح و ش**، **و ح ش**، **و ش ح**، **ش ي ح**، **ش ح و** kullanılagelenler

**حشو**:
**الحَشْوُ**: bir döşeği ve başkasını onunla doldurduğun şey. **الحَشْيَّةُ**: doldurulmuş döşek. Ve **احتَشَيْتُ**: doldu(m) anlamındadır. Ve dersin ki: bir ses bir sesin içine **انحَشَى** oldu, bir harf bir harfin içine **انحشَى** oldu.

Ve **الاحتِشاءُ**: soğuklukları olan erkeğin **احتِشاءُ**’sudur. Ve **المُسْتَحاضةُ** **الكُرْسُف** ile **تحتشي** eder; ve **الحَشْوُ**: develerin küçükleridir; ve onun **حَشْوُها**’sı: onun **حاشيتها**’sı da. Dedi ki:
يعصوصِبُ الحشوُ، إذا افتدى بها

Ve elbisenin iki **حاشيتا**’sı: iki ucunda püskül bulunan iki uzun yanıdır. Ve serabın **حاشية**’si: ondan her bir taraf; ve onlar **الحواشي**’dir.

Ve sözden **الحشو**: kendisine dayanılmayan fazlalıktır. Ve insanlardan **الحَشْوُ**: kendisine itibar edilmeyen kimsedir.

Ve **الحَشَا**: karında bütünüyle, dalak, işkembe ve karaciğerden ve buna tâbi olanlardan, perde altındaki şeydir; hepsi **حشاً**’dır.

Ve **الحشا**: karnın dışı, o da beldir.

Ve onu bir okla **حشوته**: onun **حشاه**’ını vurduğun zaman. Ve onu sopayla **حَشَأْته** **حشأً** -hemzeli-: onun karnına onunla vurduğun zaman; ve ikisi arasında **الهمز** ile ayırdılar.

Ve **وحشَأْتُ** ateşi: onu kapladım.

Ve Arapların sözü: **حشياء رابية**: nefes darlığı ve benzeri sebebiyle şişkin. Ve **حشياء**: iç organları iri.

**حوش**:
**المحاش**: sanki **الحَوْش**’tan **مِفْعل** veznindedir; ve onlar karışık bir topluluk, bir karışımdır. Nâbiga dedi:
اجمعْ مِحاشَك يا يزيدُ فإنّي		أعددتُ يَربُوعاً لكم وتَميما

Ve **الحُوْشُ**: cinlerin beldeleri; insanların hiçbirinden biri oradan geçmez.

Ve **حُوشيٌّ** adam: insanlarla karışmaz. Ve **حُوشيٌّ** gece: karanlık, dehşetli. Ve bu **سَنَةٌ مَحْوشٌ**: kurak. Dedi ki:
وطولُ مَحْشِ الزَّمَنِ المَحُوشِ

Ve eli **حُشْنا** ettik ve onu **أحشناها** ettik: yani onu çevresinden aldık ki onu kendisi için kurulmuş tuzaklara sevk edelim.

Ve kavim falanı **احتوش** etti ve onu **تحاوَشُوه**: onu aralarına orta yaptılar.

Ve ben bir şeyden **أَنْحاشُ** değilim; yani onun için çoğaltmadım.

Ve **التّحويش**: dönüştürme.

Ve **حاشا**: istisna kelimesidir; ve bazen ona sıfat **لام**’ı eklenir. Yüce Allah dedi ki: "قُلْنَ **حاشَ لله**". Ve Nâbiga dedi:
وما أُحاشي من الأَقْوامِ مِنْ أَحَدِ

Ve **الحائش**: hurma ağaçları topluluğu; onun tekili yoktur.

**وحش**:
**الوَحْشُ**: kara hayvanlarından ehlileşmeyen her şey; o halde o **وحشيّ**dir. Dersin: bu **حمارُ وحشٍ**. Ve **حمارٌ وحشيّ**; ve insanlardan ürken her şey **وحشيّ**dir.

Ve bazı sözde: gece gelince her **وحشيّ** ünsiyet eder, her **إنْسيّ** ürker.

Ve aç olana denir: **توحّش** etti; yani karnı boşaldı. Ve ilacı içmek için perhiz yapan kimseye denir: **توحش** etti. Ve mekâna, ondan ünsiyet gidince: **أوحش** etti; ve **طللٌ مُوحش**. Dedi ki:
لسَلْمَى مُوحشاً طَلَلُ		يلوح كأنّه خِلَـلُ

Ve **دارُ مُوحِشَة**. Dedi ki:
معالمها حِشُونا

**سنون** kıyasınca ve nasb ile ve cidd: **حِشِينَ**; dedi ki:
فأَمْسَتْ بعدَ ساكِنِها حِشِينا

Ve **الوَحْشِيُّ** ve **الإنْسيّ** her şeyin iki yarısıdır; böylece ayağın **إنسيّ**si, ondan öteki ayağa yönelen taraftır; ve onun **وَحْشِيُّ**si, onun **إنّسِيَّ**sine muhalif olandır. Ve Acem yayı(nın) **وحشيّ**si onun sırtıdır; ve onun **إنسِيُّ**si sana dönük olan karnıdır. Ve her binek hayvanının **وحشيّ**si: onun sağ yarısıdır; ve **الِإنسيّ** sol. Ve elinde bir şey olup da onu senden uzağa attığın zaman dersin: **وحّشت**.

**وشح**:
**الوَشْحُ** **الوِشاح**tandır; çoğulu: **الوُشُحُ**. Ve **الوِشاح**: kadınların süsünden; inci ve cevherden dizilmiş iki sıra; ikisi arasında farklılık yapılmış; biri ötekine katlanmış, kadın onunla kuşanır.

Ve **شاةٌ مُوَشَحة**; ve **طائر مُوَشَّح**: ikisinin iki çizgisi olduğu zaman; her yandan bir çizgi, **الوِشاح** gibi. Tırmâh horozu vasfederek dedi:
وَنَبِّهْ ذا العِفاءِ الموشَّحِ.

**شيح**:
**الشِّيحُ**: bir bitki. Ve **الشّيِح**: Yemen bürdelerinden bir tür. Ve **المُشَيَّح**: çizgili; **بالسّين** ile de.

Ve **الشّيِاح**: sakınma. Ve **شائحٌ** adam: sakınan. Ve **مُشِيحٌ**: yani kararlı, sakınan. Dedi ki:
شايحنَ منه أَيَّما شِياحِ

Ve denir: **شائح**; yani öldürücü. Ve at kuyruğuyla **أشاح** etti: yani onu saldı. Ve falan yüzüyle ateşin hararetinden, yahut bir eziyetten **أشاح** etti: onu uzaklaştırdığı zaman. Nâbiga dedi:
تُشِيحُ على الفلاةِ فتَعْتَلِيهـا		بِبَوْعِ القَدْرِ إذ قَلِقَ الوَضِينُ

Yani: yürüyüşü sürdürür; ve **البَوْع**: devamlılık. Ve **ناقة شيحانة**: gönderişte devamlı. Hutay’a dedi: **شَيْحانَةً خُلِقَتْ خَلْقَ المصاعيب** ve **الشَّيْحانُ**: uzun.

**شحى**:
Falan ağzını **شحَى** etti **شَحْياً**; ve gem, atın ağzını **يَشْحَى** eder **شحياً**. Dedi ki:
كأنّ فاها واللِّجام شاحِيَه

Ve denir: atlar **شَواحيَ** ve **شاحِياتٍ** olarak geldiler; yani ağızlarını açanlar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: حشو/ي

(باب الحاء والشين وما يثلثهما)
  (حشف) الحاء والشين والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رَخَاوة وضعف وخلوقة.
  فأوّل ذلك الحَشَف، وهو أردأ التَّمر. ويقولون في أمثالهم: "أَحَشَفاً وسُوءَ كِيلَة"، للرَّجُل يجمع أمرين ردِيَّين. قال امرؤ القيس:
كأنَّ قلوبَ الطيرِ رَطباً ويابساً *** لدى وَكرها العُنَّابُ والحَشَفُ البالي([1])  وإنما ذكر قلوبَها لأنها أطيبُ ما في الطير، وهي تأتي فراخها بها. ويقال حَشِفَ([2]) خِلْفُ الناقة، إذا ارتفع منه الّلبن. والحشيف: الثَّوب الخَلَق. وقد تَحَشَّف الرَّجلُ: لَبِسَ الحشيف. قال:
يُدنـي الحَشيفَ عليها كي يواريَها *** ونَفْسَها وهو للأطمار لَبَّاس([3])  والحَشَفة: العجوز الكبيرة، والخميرة اليابسة([4])، والصخرة الرِّخْوَة حَوْلها السهلُ من الأرض.
  (حشك) الحاء والشين والكاف أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء. يقال حَشَكْت النَّاقةَ، إذا تركتَها لا تحلبُها فتجمَّع لبنُها، وهي محشوكة. قال:
  * غَدَت وهي مَحْشوكَةٌ حافلٌ([5]) *
  وَحَشَكَ القوم، إذا حَشَدُوا. وحَشَكَت([6]) السّحابة: كثُر ماؤُها. ومنه قولهم للنّخلة الكثيرة الحَمْل حاشك. وحَشَكت السّماء: أتَتْ بمطرها. وربَّما حملوا عليه فقالوا: قوسٌ حاشكة، وهي الطَّرُوحُ البعيدةُ المَرمى. وحَشّاك: نَهْر.
  (حشم) الحاء والشين والميم أصلٌ مشترك، وهو الغَضَب أو قريبٌ منه.
  قال أهل اللغة. الحِشْمَة: الانقباضُ والاستحياء. وقال قومٌ: هو الغضب. قال ابن قُتيبة: رُوِي عن بعض فصحاء العرب: إن ذلك مما يُحْشِمُ بني فلانٍ، أي يغضبهم. وذكر آخر أن العرب لا تعرِفُ الحشمةَ إلاَّ الغضب، وأنَّ قولهم لحشَمِ الرجل خدمه، إنما معناه أنّهم الذين يَغْضب لهم ويغْضَبون له.
  قال أبو عبيدٍ: قال أبو زيد: حَشَمْتُ الرجل أحْشِمه وأحْشَمْتُه، وهو أن يجلس إليك فتُؤذيَهُ وتُسمعه ما يكره. وابن الأعرابي يقول: حَشَمْتُه فَحَشم، أي أخجلته. وأحشمته: أغضبته. وأنشد:
لَعَمْرُكَ إنْ قُرْصَ أبي خُبَيبٍ *** بطيءُ النُّضْجِ مَحشومُ الأكيل([7])  (حشن) الحاء والشين والنون أصلٌ واحد، وهو تغيُّر الشيء بما يتعلّق به من درن. ثمّ يشتق منه:
  فأمّا الأول فقولهم فيما رواه الخليل: حَشنَ السِّقاء، إذا حُقِنَ لبناً ولم يُتَعهَّدْ بغسلٍ فتغيَّرَ ظاهرُه وأنتَنَ. وأمَّا القياس فقال أبو عبيد: الحِشْنة، بتقديم الحاء على الشين: الحقد. وأنشد:
ألاَ لا أرَى ذا حِشْنَةٍ في فؤاده *** يُجَمجِمُها إلاّ سَيَبْدُو دفينُها([8])  قال غيره: ومن ذلك قولهم: قال([9]) فلانٌ لفلان حتَّى حشَّن صدرَه.
  (حشو/ي) الحاء والشين وما بعدها معتلٌ أصلٌ واحد، وربما هُمِزَ فيكون المعنيان متقاربين أيضاً. وهو أن يُودَع الشيءُ وعاءً باستقصاء. يقال حشوتُه أحشوه حَشْوا. وَحِشْوَة الإنسان والدابة: أمعاؤه. ويقال [فلانٌ] من حِشْوة بني فلانٍ، أي من رُذَالهم. وإنما قيل ذلك لأن الذي تحشى به الأشياءُ لا يكون من أفخر المَتاع بل أدْونِه.
  والمِحْشى: ما تحتشي([10]) به المرأة، تعظِّم* به عَجِيزتها، والجمع المحاشِي. قال:
  * جُمَّاً غَنيّاتٍ عن المَحاشِي([11]) *
  والحشا: حشا الإنسان، والجمع أحشاء. والحشا: الناحية، وهو من قياس الباب، لأنّ لكلّ ناحيةٍ أهلاً فكأنّهم حشَوها. يقال: ما أدري بأيّ حشاً هو. قال:
  * بأيِّ الحَشَا أمسى الخليطُ المبايِنُ([12]) *
  ومن المهموز وهو من قياسِ الباب غيرُ بعيدٍ منه، قولهم: حشأتُه بالسَّهم أحشَؤُه، إذا أصبتَ به جَنْبَه. قال:
فَلأَحْشأَنّكَ مِشْقَصاً *** أوْساً أُوَيْسُ من الهَبَالهْ([13])  ومنه حَشَأْتُ المرأةَ، كناية عن الجِماع.
  والحَشَا، غير مهموز: الرَّبْو، يقال حَشِي يَحْشَى حشاً، فهو حَشٍ كما ترى. فأمّا قول النابغة:
جَمِّعْ مِحاشَكَ يا يزيدُ فإِنَّنِي *** أعددتُ يربوعاً لكم وتميما([14])  فله وجهان: أحدهما أن يكون ميمُه أصليَّة، وقد ذكر في بابه. والوجه الآخر أن يكون الميم زائدةً ويكون مِفْعَلاً من الحَشو، كأنه أراد اللفيف والأُشابة، وكان ينبغي أن يكون مِحْشَىً، فَقَلب.
  (حشب) الحاء والشين والباء قريبُ المعنى مما قبله. فيقال الحَوْشَب العظيم البطن. قال:
وتجرُّ مُجْرِيَةٌ لها *** لحمي إلى أجْرٍ حواشِبْ([15])والحوشب: حَشْو الحافر، ويقال بل هو عظمٌ في باطن الحافر بين العصَب والوظيف. قال رؤبة:
  * في رُسُغٍ لا يَتَشكَّى الحوشَبا([16]) *
  (حشد) الحاء والشين والدال قريب المعنى من الذي قبلَه. يقال حَشَد القوم إذا اجتمعوا وخفُّوا في التعاوُن. وناقة حشُودٌ: يسرعُ اجتماعُ اللبَن في ضرعها. والحَشْدَ: المحتشدون. وهذا وإن كان في معنى ما قبلَه ففيه معنىً آخر، وهو التّعاوُن. ويقال عِذقٌ حاشِدٌ وحاشك: مجتمِعُ الحَمْل كثيرُهُ.
  (حشر) الحاء والشين والراء قريبُ المعنى من الذي قبلِه، وفيه زيادةُ معنىً، وهو السّوق والبعثُ والانبعاث.
  وأهل اللغة يقولون: الحشر الجمع مع سَوْقٍ، وكلُّ جمعٍ حَشْر. والعرب تقول: حَشرَتْ مالَ بني فلانٍ السنةُ كأنّها جمعته، ذهبت به وأتَتْ عليه. قال رؤبة:
وما نجا من حَشْرِها المحشوشِ *** وحْشٌ ولا طمشٌ من الطُّموشِ([17])  ويقال أُذُنٌ حَشْرَةٌ، إذا كانت مجتمِعة الخَلْق. قال:
لها أذُنٌ حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ *** كإعْلِيط مَرْخٍ إذا ما صَفِرْ([18])  ومن أسماء رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "الحاشر"، معناه أنّه يحشر النّاس على قدمَيه، كأنّه يقدُمُهم يوم القِيامة وهم خلْفه. ومحتملٌ أن يكون لَمَّا كان آخِرَ الأنبياء حُشِر النّاس في زمانه.
وحشرات الأرض: دوابُّها الصغار، كاليرابيع والضِّباب وما أشبهها، فسمِّيت بذلك لكثرتها وانسياقها وانبعاثها. والحَشْوَرُ من الرّجال: العظيم الخَلْق أو البطنِ.
  وممّا شذّ عن الأصل قولهم للرجل الخفيف حَشْرٌ. والحَشْر من القُذَذ: ما لَطُف. وسِنانٌ حَشْرٌ، أي دقيق؛ وقد حَشَرْته.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) ديوان امرئ القيس 70.
([2]) وكذا ضبط بكسر الشين في المجمل، وفي اللسان بالفتح.
([3]) في المجمل: "ونفسه".
([4]) ذكر هذين المعنيين في المجمل، وذكرا في القاموس، وفاتا صاحب اللسان.
([5]) عجزه كما في اللسان (حشك): * فراح الذئار عليها صحيحا *
([6]) في الأصل: "حشدت"، تحريف.
([7]) البيت في المجمل واللسان (حشم).
([8]) البيت في المجمل واللسان (حشن).
([9]) كذا وردت هذه الكلمة.
([10]) في الأصل: " ما تحشى"، صوابه ما أثبت.
([11]) الجم: جمع جماء، وهي الكثيرة اللحم. وفي الأصل: "جمعا"، صوابه من المجمل.
([12]) للمعطل الهذلي من قصيدة في مخطوطة الشنقيطي من الهذليين 108. وأشده في اللسان: (حشا) وصدره: * يقول الذي أمسى إلى الحرز أهله *
([13]) البيت لأسماء بن خارجة كما في اللسان (حشا، أوس، هبل).
([14]) ديوان النابغة 70 واللسان (حشا).
([15]) لحبيب بن عبد الله، المعروف بالأعلم الهذلي. انظر ما سبق في حواشي (1: 447).
([16]) ديوان العجاج 74 واللسان والمجمل (حشب).
([17]) ديوان رؤبة 78 واللسان (حشر، طمش) والمقاييس (طمش).
([18]) للنمر بن تولب كما في اللسان (حشر)، ونبه على صحة هذه النسبة في (علط) بعد أن ذكر نسبته إلى امرئ القيس، وسيعيده في المقاييس (علط).
ـ

##### Türkçe

(باب **الحاء** ve **الشين** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

  (**حشف**) **الحاء** ve **الشين** ve **الفاء** tek bir asıldır; gevşekliğe, zayıflığa ve eskiliğe delâlet eder.
  Bunun ilki **الحَشَف**’tır; o, hurmanın en kötüsüdür. Ve darbımesellerinde derler ki: “**أَحَشَفاً وسُوءَ كِيلَة**”, iki kötü şeyi bir araya getiren adam için. İmru’ul-Kays dedi:
كأنَّ قلوبَ الطيرِ رَطباً ويابساً *** لدى وَكرها العُنَّابُ والحَشَفُ البالي([1])
  Ancak onların kalplerini zikretti; çünkü o, kuşta olanın en hoşudur ve yavrularına onunla gelir. Ve denir ki: **حَشِفَ**([2]) devenin memesi, ondan süt yükseldiği (çekildiği) zaman. Ve **الحشيف**: eski elbise. Ve adam **تَحَشَّف** etti: **الحشيف** giydi. Dedi ki:
يُدنـي الحَشيفَ عليها كي يواريَها *** ونَفْسَها وهو للأطمار لَبَّاس([3])
  Ve **الحَشَفة**: büyük yaşlı kadın; ve kuru maya([4]); ve çevresi yerin düzlüğü olan gevşek kaya.

  (**حشك**) **الحاء** ve **الشين** ve **الكاف** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Denir ki: **حَشَكْت** deveyi; onu sağmayıp bıraktığın zaman, sütü toplanır; o da **محشوكة**’dir. Dedi ki:
  * غَدَت وهي مَحْشوكَةٌ حافلٌ([5]) *
  Ve **حَشَكَ** kavim; toplandıkları zaman. Ve **حَشَكَت**([6]) bulut: suyu çoğaldı. Ondandır: yükü çok olan hurma ağacına **حاشك** demeleri. Ve **حَشَكت** gök: yağmuruyla geldi. Bazen bunu ona hamlederler de derler ki: **قوسٌ حاشكة**; o, atışı uzak olan, menzili uzak atandır. Ve **حَشّاك**: nehir.

  (**حشم**) **الحاء** ve **الشين** ve **الميم** ortak bir asıldır; o, öfke yahut ona yakındır.
  Dil ehli dedi: **الحِشْمَة**: büzülme ve utanmadır. Bir topluluk dedi: o, öfkedir. İbn Kuteybe dedi: Arapların bazı fasihlerinden rivayet olundu: “Bu, falan oğullarını **يُحْشِمُ** eder”, yani onları öfkelendirir. Bir başkası zikretti ki Arap, **الحشمة**’yi ancak öfke olarak bilir; ve onların “adamın **حشَم**’ı hizmetçileridir” sözünün manası ancak şudur: onlar, kendileri için öfkelenilen ve onun için öfkelenen kimselerdir.
  Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: **حَشَمْتُ** adamı, onu **أحْشِمه** ve **أحْشَمْتُه**; bu, sana oturur da sen ona eziyet eder ve ona hoşlanmadığı şeyi işittirirsin demektir. İbnü’l-A‘râbî der ki: **حَشَمْتُه** de, o da **حَشم** etti; yani onu utandırdım. Ve **أحشمته**: onu öfkelendirdim. Şu beyti okudu:
لَعَمْرُكَ إنْ قُرْصَ أبي خُبَيبٍ *** بطيءُ النُّضْجِ مَحشومُ الأكيل([7])

  (**حشن**) **الحاء** ve **الشين** ve **النون** tek bir asıldır; o, kendisine ilişen kirden dolayı şeyin değişmesidir. Sonra ondan türetilir:
  Birincisine gelince, Halîl’in rivayet ettiğine göre onların sözü: **حَشنَ** tulum; içine süt basıldığı ve yıkamayla gözetilmediği zaman, dışı değişir ve kokar. Kıyasa gelince, Ebû Ubeyd dedi: **الحِشْنة**—**الحاء**’ın **الشين**’den öne alınmasıyla—kin (içte tutulan düşmanlık)tır. Şu beyti okudu:
ألاَ لا أرَى ذا حِشْنَةٍ في فؤاده *** يُجَمجِمُها إلاّ سَيَبْدُو دفينُها([8])
  Başkası dedi: Bundan, onların sözü: falan, falana dedi([9]) de onun göğsünü **حشَّن** edinceye kadar.

  (**حشو/ي**) **الحاء** ve **الشين** ve ondan sonrası illetli olan tek bir asıldır; bazen hemzelenir de iki mana yine birbirine yakın olur. O, şeyin bir kaba tam olarak yerleştirilmesidir. Denir ki: **حشوتُه** onu **أحشوه** **حَشْوا**. Ve insanın ve binitin **حِشْوَة**’si: bağırsaklarıdır. Ve denir ki: [falan] falan oğullarının **حِشْوة**’sindendir; yani onların aşağılıklarındandır. Bu ancak şundan dolayı söylenmiştir: şeylerin içinin doldurulduğu şey, eşyanın en nefisinden değil, daha aşağısından olur.
  Ve **المِحْشى**: kadının **تحتشي**([10]) ettiği şeydir; onunla kalçasını büyütür; çoğulu **المحاشِي**’dir. Dedi ki:
  * جُمَّاً غَنيّاتٍ عن المَحاشِي([11]) *
  Ve **الحشا**: insanın **حشا**’sı; çoğulu **أحشاء**. Ve **الحشا**: taraf (yön)dur; o, babın kıyasındandır; çünkü her tarafın bir ahalisi vardır; sanki onu doldurmuşlardır. Denir ki: Hangi **حشاً**’da olduğunu bilmiyorum. Dedi ki:
  * بأيِّ الحَشَا أمسى الخليطُ المبايِنُ([12]) *
  Hemzeli olandan—ki babın kıyasındandır, ondan uzak değildir—onların sözü: **حشأتُه** onu okla **أحشَؤُه**; onunla böğrünü vurduğun zaman. Dedi ki:
فَلأَحْشأَنّكَ مِشْقَصاً *** أوْساً أُوَيْسُ من الهَبَالهْ([13])
  Ondandır: **حَشَأْتُ** kadını; cimaa kinaye olarak.
  Ve **الحَشَا**—hemzesiz—kabarmadır; denir ki: **حَشِي** **يَحْشَى** **حشاً**; o da **حَشٍ**’dir, gördüğün gibi. Nâbiga’nın sözüne gelince:
جَمِّعْ مِحاشَكَ يا يزيدُ فإِنَّنِي *** أعددتُ يربوعاً لكم وتميما([14])
  Onun iki vechi vardır: birincisi, **ميم**’inin aslî olmasıdır; babında zikredilmiştir. İkinci vech, **ميم**’in زائد olması ve **الحَشو**’dan **مِفْعَلاً** olmasıdır; sanki o, karışık topluluğu ve karışımı murat etti; ve **مِحْشَىً** olması gerekirdi; sonra çevirdi.

  (**حشب**) **الحاء** ve **الشين** ve **الباء** manaca ondan öncekine yakındır. Denir ki: büyük karınlı **الحَوْشَب**. Dedi ki:
وتجرُّ مُجْرِيَةٌ لها *** لحمي إلى أجْرٍ حواشِبْ([15])
Ve **الحوشب**: toynağın **حَشْو**’sudur; denir ki bilakis o, toynağın iç tarafında sinir ile **الوظيف** arasında bir kemiktir. Ru’be dedi:
  * في رُسُغٍ لا يَتَشكَّى الحوشَبا([16]) *

  (**حشد**) **الحاء** ve **الشين** ve **الدال** manaca ondan öncekine yakındır. Denir ki: **حَشَد** kavim; toplandıkları ve yardımlaşmada çevik oldukları zaman. Ve **ناقة حشُودٌ**: memesindeki sütün toplanması çabuk olur. Ve **الحَشْدَ**: toplananlar. Bu, her ne kadar ondan öncekilerin manasında ise de onda başka bir mana vardır; o da yardımlaşmadır. Ve denir ki: **عِذقٌ حاشِدٌ** ve **حاشك**: yükü toplanmış, çoğu çok olan.

  (**حشر**) **الحاء** ve **الشين** ve **الراء** manaca ondan öncekine yakındır; onda bir mana ziyadesi vardır; o da sevk, gönderme ve harekete geçirme/diriltmedir.
  Dil ehli der ki: **الحشر** sevk ile birlikte toplamadır; her toplama **حَشْر**’dır. Arap der ki: “Sene, falan oğullarının malını **حَشرَتْ**”; sanki onu toplamış; onu götürmüş ve onu tüketmiştir. Ru’be dedi:
وما نجا من حَشْرِها المحشوشِ *** وحْشٌ ولا طمشٌ من الطُّموشِ([17])
  Ve denir ki: **أُذُنٌ حَشْرَةٌ**; yaratılışı toplanık olduğu zaman. Dedi ki:
لها أذُنٌ حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ *** كإعْلِيط مَرْخٍ إذا ما صَفِرْ([18])
  Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in isimlerindendir: “**الحاشر**”; manası, insanları ayakları üzerinde haşreder; sanki kıyamet günü onlara önderlik eder, onlar da onun arkasındadır. Muhtemeldir ki o, peygamberlerin sonuncusu olunca insanlar onun zamanında haşrolundu.
Ve yerin **حشرات**’ı: küçük hayvanlarıdır; **اليرابيع** ve **الضِّباب** ve benzerleri gibi; çoklukları, sevk olunmaları ve harekete geçmeleri sebebiyle bununla adlandırıldılar. Ve erkeklerden **الحَشْوَرُ**: yaratılışı yahut karnı büyük olan.
  Asıldan şâz olan şeylerdendir: hafif adama **حَشْرٌ** demeleri. Ve **الحَشْر** ok tüylerinden: ince olanıdır. Ve **سِنانٌ حَشْرٌ**; yani ince; ve onu **حَشَرْتُ**.

---------------------------------------------------------------ـ
([1]) İmru’ul-Kays divanı 70.
([2]) Şöyle de ضبط edildi: **الشين**’in kesresiyle **المجمل**’de; **اللسان**’da fetha ile.
([3]) **المجمل**’de: “**ونفسه**”.
([4]) Bu iki manayı **المجمل**’de zikretti; **القاموس**’ta da zikredildiler; **اللسان** sahibine kaçtı.
([5]) Onun ikinci mısraı, **اللسان**’da (**حشك**) olduğu üzere: * فراح الذئار عليها صحيحا *
([6]) Asılda: “**حشدت**”, tahrif.
([7]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**حشم**).
([8]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**حشن**).
([9]) Bu kelime böylece vârid oldu.
([10]) Asılda: “**ما تحشى**”; doğrusu, sabit kıldığım gibidir.
([11]) **الجم**: **جماء**’ın çoğuludur; o, eti çok olandır. Asılda: “**جمعا**”; doğrusu **المجمل**’dendir.
([12]) **المعطل الهذلي**’nindir; **الهذليين** 108’de **الشنقيطي** yazmasında bir kasidedendir. **اللسان**’da: (**حشا**) ve onun صدر’ı: * يقول الذي أمسى إلى الحرز أهله *
([13]) Beyit, **اللسان**’da (**حشا**، **أوس**، **هبل**) olduğu üzere, Esmâ b. Hârice’nindir.
([14]) Nâbiga divanı 70 ve **اللسان** (**حشا**).
([15]) Habîb b. Abdillah’ındır; **الأعلم الهذلي** diye bilinir. Daha önce **حواشي** (1: 447)’de geçene bak.
([16]) **العجاج** divanı 74 ve **اللسان** ve **المجمل** (**حشب**).
([17]) Ru’be divanı 78 ve **اللسان** (**حشر**، **طمش**) ve **المقاييس** (**طمش**).
([18]) **النمر بن تولب**’undur; **اللسان** (**حشر**)’da olduğu üzere; bunu **امرئ القيس**’e nispet ettikten sonra (**علط**)’ta bu nispetin sıhhatine dikkat çekti; ve **المقاييس** (**علط**)’ta onu iade edecektir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ش و
حشـوت الوسـادة وغيرهـا حشـواً‏.‏
وطـرح لـه حشيـة ولهـم حشايـا‏.‏
وهـي الفرش المحشوة‏.‏
وأخرج القصاب حشوة الشاة وهي ما في بطنها‏.‏
وضربه فانتثرت حشوته‏.‏
واحتشى مـن الطعـام‏.‏
واحتشـت المستحاضـة بالكرسـف‏.‏
وطعنـة كحاشيـة البـرد‏.‏
وضـم حاشيتي الرداء‏.‏
وأنا في حشا فلان أي في كنفه وذراه وفلان خيرهم حشاً‏.‏
قال الكميت‏:‏ لتزور خير العالمي - ن حشاً لمختبط وزائر وامرأة ضامرة الحشا ونساء ضوامر الأحشاء‏.‏
وأساءوا حاشي فلان وحاشى فلاناً‏.‏
وأنا أحاشيك من كذا‏.‏
قال‏:‏ وما أحاشي من الأقوام من أحد ومن المجاز‏:‏ عيش رقيق الحواشي وكلام رقيق الحواشي‏.‏
وأعطاه من حشو الإبل وحاشيتها وحواشيهـا‏.‏
وأرسـل بنـو فلان رائداً فانتهى إلى أرض قد شبعت حاشيتاها وهما ابن المخاض أتت دونها الأحلاف أحلاف مذقحج وأفناء كعب حشوها وصميمها وهـو مـن العامـة والحشـوة‏.‏
واحتشـت الرمانـة بالحـب وعـن بعـض العـرب‏:‏ رأيـت أززاً كأزز الرمانة المحتشية‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ إلى ابن مروان حشوت الأرجلا من الغريريات عيسـاً بـزلا وصدنا محشية الكلاب وهي الأرنب تتعب كلاب الصائد حتى يأخذها الحشا وهو الربـو‏.‏
قال‏:‏ ألا قبح الإله طليق سلمى وصاحبـه محشيـة الكلاب

##### Türkçe

ح ش و
**حشـوت** yastığı ve başkasını **حشـواً** (doldurma) ile doldurdum.‏
Ona bir **حشيـة** attı; onlara ise **حشايـا** vardır.‏
Ve o, doldurulmuş döşeklerdir.‏
Kasap koyunun **حشوة**sini çıkardı; o, karnında olan şeydir.‏
Ona vurdu da **حشوته**si dağılıp saçıldı.‏
Yemekten **احتشى** (içine doldurdu).‏
**المستحاضـة** (istihâzalı kadın) **الكرسـف** (pamuk) ile **احتشـت** (içine tıkadı).‏
Ve soğukluğun **حاشيـة**si gibi bir yara (mızrak) darbesi.‏
**الرداء**nın iki **حاشيتي**sini birleştirdi.‏
Ve ben falanın **حشا**sındayım; yani onun himayesinde ve sığınağında. Ve falan, onların **حشاً** bakımından en hayırlısıdır.‏
**الكميت** dedi ki:
“Dünya âlemlerinin en hayırlısını **حشاً** ziyaret edesin; (geçim için) odun toplayan, ziyaret eden ve (bir de) kadın.”
Ve **ضامرة الحشا** bir kadın; ve **ضوامر الأحشاء** kadınlar.‏
Ve falanın **حاشي**sini kötülediler; ve falanı **حاشى** etti (hariç tuttu).‏
Ve ben seni bundan **أحاشيك** (hariç tutarım).‏
Dedi ki: “Kavimlerden hiç kimseyi **أحاشي** etmem.”
Ve mecazdandır: **عيش رقيق الحواشي** (kenarları ince bir yaşayış) ve **كلام رقيق الحواشي** (kenarları ince bir söz).‏
Ve ona develerin **حشو**sundan, **حاشيتها**sından ve **حواشيهـا**sından verdi.‏
Ve falanoğulları bir **رائداً** (öncü) gönderdiler; derken iki **حاشيتاها**sı doymuş bir araziye vardı; ve o ikisi **ابن المخاض**dır. Onun altına **الأحلاف** geldi: **أحلاف مذقحج** ve **أفناء كعب**; onun **حشوها**sı ve **صميمها**sı. Ve o, avamdandır; ve **الحشـوة**.‏
Ve **الرمانـة** (nar) **الحـب** (tane) ile **احتشـت** (doldu). Ve bazı Araplardan: “**المحتشية** **الرمانة**nın **أزز**i gibi bir **أزز** gördüm.”‏
**أبو النجم** dedi ki:
“İbn Mervân’a **حشوت** ayakları, **الغريريّات**tan **عيسـاً** **بزلا**.”
Ve **محشية الكلاب**ı avladık; o, tavşandır: avcının köpeklerini yorar; nihayet onu **الحشا** yakalar; ve o, **الربـو**dur.‏
Dedi ki: “İlâh, Selmâ’nın **طليق**ini ve onun **محشيـة الكلاب** olan arkadaşını çirkin kılsın.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الحَشْوُ : صغارُ الإِبِلِ ) التي لا كِبارَ فيها ، ( *!كالحاشِيَةِ ) ، سُمِّيَت بذلِكَ لأنَّها *!تَحْشُو الكِبارَ أَي

تَتَخَلَّلُها ، أَو لإِصابَتِها حشى الكِبارِ إذا انْضَمَّتْ إلى جَنْبِها ؛ وكذلِكَ *!الحاشِيَةُ مِن الناسِ ، والجَمْعُ *!الحَواشِي .
وفي حدِيثِ الزَّكاةِ : ( خُذْ مِن *!حَواشِي أَمْوالِهم ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : هي صِغارُ الإِبِلِ كابنِ المَخاضِ وابنِ اللَّبُونِ .
( و ) الحَشْوُ : ( فَضْلُ الكَلامِ ) الذي لا يُعَتَمَدُ عليه .
( و ) الحَشْوُ : ( نَفْسُ الرَّجُلِ ) على المَثَلِ .
( و ) الحَشْوُ : ( ملءُ الوِسادَةِ وغَيْرِها بشيءٍ ) ، كالقُطْنِ ونحوِهِ ، وقد *!حَشاها *!يَحْشُوها *!حَشْواً ؛ ( وما يُجْعَلُ فيها *!حَشْوٌ أَيْضاً ) على لَفْظِ المصْدَرِ .
( *!والحَشِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : الفِراشُ *!المَحْشُوُّ ) ، والجَمْعُ *!الحَشَايا .
( و ) *!الحَشِيَّةُ : ( مِرْفَقَةٌ أَو مِصْدَغَةٌ ) أو نحوُها ( تُعَظِّمُ بها المَرْأَةُ بَدَنَها أَو عَجِيزَتَها ) لتُظَنَّ مُبْدَنَةً أَو عَجْزاء ، والجَمْعُ *!الحَشَايا ، أَنْشَدَ ثَعْلَب :
إذا ما الزُّلُّ ضاعَفْنَ الحَشَايا
كَفاها أنْ يُلاثَ بها الإِزارُ ( *!كالمِحْشَى ) ، كمِنْبَرٍ ، والجَمْعُ *!المحَاشِي ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
جُمّاً غَنيَّاتٍ عن المَحاشِي ( *!واحْتَشَتْها و ) *!احْتَشَتْ ( بها ) : كِلاهُما ( لَبِسَتْها ) ؛ عن ابنِ الأعرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ :
لا *!تَحْتَشِي إلاَّ الصَّميمَ الصّادِقا يَعْنِي أنَّها لا تَلْبَسُ الحَشَايا لأنَّ عِظَمَ عَجِيزَتها يُغْنيها عن ذلِكَ ؛ وأَنْشَدَ في التَّعدِّي بالباءِ :
كانتْ إذا الزُّلُّ *!احْتَشَينَ بالنُّقَبْ
تُلْقِي الحَشايا ما لَها فيها أَرَبْ ( و ) *!احْتَشَى ( الشَّيءُ : امْتَلأَ ) ، *!كاحْتِشاءِ الرَّجُلِ من الطَّعامِ .

( و ) *!احْتَشَتِ ( المُسْتَحاضَةُ : *!حَشَتْ نَفْسَها بالمَفارِمِ ) ونحوِها ، وكَذلِكَ الرَّجُلُ ذُو الإِبْرِدَةِ .
وفي الحدِيثِ : قال لامرأَةٍ : *!احْتَشِي كُرْسُفاً ، وهو القُطْنُ *!تَحْشُو به فَرْجَها .
وفي الصِّحاحِ : والحائِضُ *!تَحْتَشِي بالكُرْسُفِ لتَحْبسَ الدَّمَ .
( و ) يقالُ : ( أتَاهُ فما أَجَلَّهُ ولا *!حاشاهُ ) ، أَي : ( ما أَعْطاهُ جَلِيلَةً ولا *!حاشِيَةً .
( *!والحَشا : ما في البَطْنِ ) ، وتَثْنِيتُه *!حَشَوان ، وهو مِن ذَواتِ الواوِ والياءِ لأنَّه ممَّا يُثَنَّى بالياءِ وبالواوِ ، ( ج *!أَحْشاءٌ .
( *!وحَشاهُ ) سَهْماً حَشْواً : ( أصَاب *!حَشاهُ .
( *!والمَحْشَى : مَوْضِعُ الطَّعامِ في البَطْنِ ) ، والجَمْعُ *!المَحاشِي .
وقالَ الأَصمعيُّ : أَسْفَلُ مَواضِع الطَّعام الذي يُوءَدِّي إلى المَذْهَبِ *!المَحْشاةُ ، والجَمْعُ المَحاشِي ، وهو المَبْعَرُ مِن الدَّوابِ .
وقالَ : إيَّاكُم وإتْيانَ النِّساءِ في *!مَحاشِيهنَّ فإنَّ كلَّ *!مَحْشاةٍ حَرامٌ .
وفي الحدِيثِ : ( *!مَحاشِي النِّساء حَرامٌ ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : هكذا جاءَ في رِوايَةٍ ، وهي جَمْعُ مَحْشاةٍ لأَسْفَل مَوَاضِع الطَّعامِ مِن الأَمْعاءِ فكَنَى به عن الأَدْبارِ .
( و ) حكَى اللحْيانيُّ : ( ما أَكْثَر *!حِشْوَةَ أَرْضِه ، بالضَّمِّ والكَسْر : أَي *!حَشْوَها ، و ) ما فيها مِن ( دَغَلِها ) ، وهو مَجازٌ .
( وأَرضٌ *!حَشاةٌ : سَوْداءُ لا خَيْرَ فيها ) ، وهو مجازٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!حُشْوَةُ البَطْنِ *!وحُشْوَتُه ، بالضمِّ والكسْرِ : أمْعاوهُ .
وقال الأزهريُّ والشافِعِيُّ جَمِيعُ ما في البَطْنِ *!حِشْوَةٌ ما عَدَا الشَّحْم فإنَّه ليسَ من *!الحِشْوَةِ .
وقالَ الأصمعيُّ : الحُشْوَةُ مَواضِعُ الطَّعامِ وفيه *!الأَحْشاءُ والأَقْصابُ .

*!والحَشْوُ : القُطْنُ *!وحَشَا الغَيْظَ *!يَحْشُوه *!حَشْواً ؛ قالَ المرَّارُ :
*!وحَشَوْتُ الغَيْظَ في أَضْلاعِه
فهو يَمْشِي خطلاناً كالنَّقِر*!ْوحُشِيَ الرَّجُل غَيْظاً وكِبْراً كِلاهُما على المَثَلِ ؛ وأنْشَدَ ثَعْلَب :
ولا تَأْنَفا أنْ تَسْأَلا وتُسَلِّما
فما *!حُشِيَ الإِنْسانُ شَرّاً من الكِبْرِوحُشِيَ الرَّجُلُ بالنَّفْس *!وحُشِيَها ؛ قالَ يزيدُ بنُ الحَكَم الثَّقَفِيُّ :
وما بَرِحَتْ نَفْسٌ لَجُوجٌ *!حُشِيتَها
بِذَيْبك حتى قيلَ هل أَنتَ مُكْتَوي *!وحَشْوُ البَيْتِ مِن الشِّعْر : أَجْزاؤُه غَيْر عَرُوضِه وضَرْبِهِ .
*!وحِشْوَةُ الناسِ رُذالُهم .
*!والحشْوُ : ما *!يُحْشَى به بَطْنُ الخَرُوفِ مِن التَّوابِلِ ، والجَمْعُ *!المحاشِي على غيرِ قياسٍ .
*!والمَحاشِي : أَكْسِيَةٌ خَشِنَةٌ تَحلِقُ الجِلْدَ ، واحِدُها *!مِحْشاةٌ ؛ عن الأصْمعيّ .
وتقدَّمَ ذلكَ للمصنِّفِ في الهَمْزةِ ؛ نَقَلَه الجَوهرِيُّ ، قالَ : وقَوْلُ الشاعِرِ ، وهو النابِغَةُ .
اجْمَعْ *!مِحاشَكَ يا يَزِيدُ فإنَّني
أَعْدَدْتُ يَرْبوعاً لكم وَتَمِيماقالَ : هو مِن *!الحَشْوِ .
قال ابنُ برِّي : وهو غَلَطٌ قَبيحٌ إنّما هو مِن المَحْش وهو الحَرْقُ ، وقد فَسَّر هذه اللَّفَظْةَ في فَصْل

مَحَش ، وتقدَّمَ ما يَتَعلَّقُ به هناك .
*!واحْتَشَتِ الرُّمَّانَةُ بالحبِّ : امْتَلأَتْ .
ورُمَّانةٌ *!مُحْتَشِيَةٌ .
وبَنُو حشيبر : قَبيلَةٌ باليَمَنِ ، والأَصْلُ فيه حشى برا ، وقد ذُكِرَتْ في الراءِ .
*!والحشويَّةُ : طائِفَةٌ من المُبْتدعَةِ .

##### Türkçe

: ( ve **الحَشْوُ**: içinde büyükleri bulunmayan (develerin) küçükleri ) , ( **الحاشِيَةِ** gibi ) ; buna, büyüklerin arasına dolduğu, yani

onların arasına girdiği için; yahut yanına sokulduğunda büyüklerin **حشى**’sına isabet etmesi sebebiyle bu ad verilmiştir; insanlar arasında da **الحاشِيَةُ** böyledir; çoğulu **الحَواشِي**’dir .
Zekât hadîsinde: ( onların mallarının **حَواشِي**’sinden al ) .
İbnü’l-Esîr dedi: O, İbnü’l-mehâd ve İbnü’l-lebûn gibi develerin küçükleridir .
( ve ) **الحَشْوُ**: ( söze fazlalık olan şey ) ki ona dayanılmaz .
( ve ) **الحَشْوُ**: ( adamın kendisi ) mesel üzere .
( ve ) **الحَشْوُ**: ( yastığı ve başkasını bir şeyle doldurmak ) , pamuk ve benzeri gibi; onu **حَشاها** **يَحْشُوها** **حَشْواً**; ( içine konulan şeye de **حَشْوٌ** denir ) masdar lafzı üzere .
( **والحَشِيَّةُ** , **غَنِيَّةٍ** gibi: ( doldurulmuş döşek ) ) , çoğulu **الحَشَايا**’dır .
( ve ) **الحَشِيَّةُ**: ( bir yastık yahut bir şakak yastığı ) veya benzeri; ( kadın onunla bedenini yahut kalçasını büyütür ) ki şişman yahut iri kalçalı sanılsın; çoğulu **الحَشَايا**’dır; Sa‘leb inşâd etti:
إذا ما الزُّلُّ ضاعَفْنَ الحَشَايا
كَفاها أنْ يُلاثَ بها الإِزارُ
( **المِحْشَى** gibi ) , **مِنْبَرٍ** gibi; çoğulu **المحَاشِي**; şair dedi:
جُمّاً غَنيَّاتٍ عن المَحاشِي
( **واحْتَشَتْها** ve ) **احْتَشَتْ** ( onunla ): ikisi de ( onu giydi ) demektir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
لا **تَحْتَشِي** إلاَّ الصَّميمَ الصّادِقا
yani: kalçasının büyüklüğü onu bundan müstağni kıldığı için **الحَشَايا**’yı giymez; ve bâ ile ta‘diyede inşâd etti:
كانتْ إذا الزُّلُّ **احْتَشَينَ** بالنُّقَبْ
تُلْقِي الحَشايا ما لَها فيها أَرَبْ
( ve ) **احْتَشَى** ( şey: doldu ) , ( adamın yemekten **احْتِشاء**’ı gibi ) .

( ve ) **احْتَشَتِ** ( **المُسْتَحاضَةُ**: kendisini bez parçalarıyla **حَشَتْ** ) ve benzerleriyle; soğukluğu olan adam da böyledir .
Hadîste: bir kadına dedi ki: **احْتَشِي** **كُرْسُفاً**; o pamuktur; onunla ferçini **تَحْشُو** .
Sıhâh’ta: hayızlı kadın kanı tutmak için **تَحْتَشِي** **بالكُرْسُفِ** .
( ve ) denir ki: ( ona geldi; ne onu yüceltti ne de **حاشاهُ** ) , yani: ( ona büyük bir şey vermedi ve ne de bir **حاشِيَةً** .
( **والحَشا**: karında olan şey ) ; tesniyesi **حَشَوان**’dır; o, vâv ve yâ sahibi olanlardandır; çünkü o, yâ ile ve vâv ile tesniye edilenlerdendir; ( çoğulu **أَحْشاءٌ** .
( **وحَشاهُ** ) bir okla **حَشْواً**: ( onun **حَشاهُ**’sına isabet etti .
( **والمَحْشَى**: karında yemeğin yeri ) ; çoğulu **المَحاشِي** .
Asma‘î dedi: dışkı yoluna ulaştıran yemeğin yerlerinin en aşağısı **المَحْشاةُ**’dır; çoğulu **المَحاشِي**; o, hayvanların dışkı yeridir .
Ve dedi: kadınlara onların **مَحاشِي**’lerinde yaklaşmaktan sakının; çünkü her **مَحْشاةٍ** haramdır .
Hadîste: ( **مَحاشِي** النساء haramdır ) .
İbnü’l-Esîr dedi: bir rivayette böyle gelmiştir; o, bağırsaklardan yemeğin yerlerinin en aşağısı için **مَحْشاةٍ**’ın çoğuludur; bununla arka taraflar kastedilmiştir .
( ve ) Lahyânî nakletti: ( onun arazisinin **حِشْوَةَ**’si ne çoktur; zamme ve kesre ile: yani onun **حَشْوَ**’su; ve ) onda bulunan ( çalılığı ) ; bu mecazdır .
( ve **أَرضٌ حَشاةٌ**: hayır olmayan kara (toprak) ) ; bu da mecazdır .
Ona müstedrek olanlardandır:
**حُشْوَةُ البَطْنِ** ve **حُشْوَتُه** , zamme ve kesre ile: onun bağırsaklarıdır .
Ezherî ve Şâfi‘î dedi: karında yağ dışında olan her şey **حِشْوَةٌ**’dir; çünkü yağ **الحِشْوَةِ**’den değildir .
Asma‘î dedi: **الحُشْوَةُ** yemeğin yerleridir; onda **الأَحْشاءُ** ve **الأَقْصابُ** vardır .

**والحَشْوُ**: pamuktur; **وحَشَا** öfkeyi **يَحْشُوه** **حَشْواً**; Merrâr dedi:
**وحَشَوْتُ** الغَيْظَ في أَضْلاعِه
فهو يَمْشِي خطلاناً كالنَّقِر
Adam **حُشِيَ** öfkeyle ve kibirle; ikisi de mesel üzeredir; Sa‘leb inşâd etti:
ولا تَأْنَفا أنْ تَسْأَلا وتُسَلِّما
فما **حُشِيَ** الإِنْسانُ شَرّاً من الكِبْرِ
Adam nefisle **حُشِيَ** ve onunla **حُشِيَها**; Yezîd b. el-Hakem es-Sekafî dedi:
وما بَرِحَتْ نَفْسٌ لَجُوجٌ **حُشِيتَها**
بِذَيْبك حتى قيلَ هل أَنتَ مُكْتَوي
Şiirde evin **حَشْوُ**’su: onun arûzu ve darbı dışındaki cüzleridir .
**وحِشْوَةُ** الناس: onların rezilleridir .
**والحشْوُ**: koyunun karnının baharatlardan **يُحْشَى** olduğu şeydir; çoğulu kıyasa aykırı olarak **المحاشِي**’dir .
**والمَحاشِي**: deriyi yüzen kaba örtülerdir; tekili **مِحْشاةٌ**’dır; Asma‘î’den .
Bu, musannif için hemzede geçmişti; Cevherî onu nakletti; dedi ki: şairin sözü, o da Nâbiga’dır:
اجْمَعْ **مِحاشَكَ** يا يَزِيدُ فإنَّني
أَعْدَدْتُ يَرْبوعاً لكم وَتَمِيما
Dedi ki: o, **الحَشْوِ**’dendir .
İbnü Berrî dedi: bu çirkin bir hatadır; o ancak **المَحْش**’dendir; o da yakmadır; bu lafzı **مَحَش** faslında açıklamıştır; ona taalluk eden şey orada geçti .
**واحْتَشَتِ** nar taneyle: doldu .
Ve **مُحْتَشِيَةٌ** bir nar .
Ve Benû Hüşeybir: Yemen’de bir kabiledir; aslında onda “hüşâ berâ” vardır; râ’da zikredilmiştir .
**والحشويَّةُ**: bid‘atçılardan bir taifedir .

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَشَا
1 حَشَا ذ , (S, Mgh, Msb, TA,) aor. يَحْشُو, (Msb, TA,) inf. n. حَشْوٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He filled, (K, TA,) or stuffed, (KL, PS,) a pillow, or cushion, [and a garment, (see حَشْوٌ, below,)] &c., (S, Mgh, * Msb, K,) with a thing, (K,) with cotton, (Msb, TA,) and the like. (TA.) [And He stuffed a lamb, or a fowl, and a vegetable, &c., with rice &c.] ― -b2- Hence, حَشَا الغَيْظَ, aor. and inf. n. as above, (tropical:) [He stuffed wrath into a man's bosom: see an ex. in a verse cited in the first paragraph of art. حظل:] and حُشِىَ الرَّجُلُ غَيْظًا وَ كِبْرًا (tropical:) [The man was stuffed with wrath and pride], and حُشِىَ الرَّجُلُ بِالنَّفْسِ and حُشِىَ النَّفْسَ (assumed tropical:) [The man was stuffed with pride, or self-magnification, or with disdain, or scorn]. (TA.) ― -b3- [Hence also,] صِغَارُ الاـِبِلِ تَحْشُو الكِبَارَ (assumed tropical:) The young camels enter, or occupy the spaces, among the old ones. (TA.) ― -b4- [رَسَمَ كِتَابًا وَ لَمْ يَحْشُهُ, a phrase occurring in the 1st نَوْع of the Mz, means (assumed tropical:) He sketched out a book, and did not fill it up.] ― -b5- حَشَاهُ [also signifies He foisted it into a thing. ― -b6- And] He hit, or hurt, his حَشًا [q. v., like حَشَأَهُ]. (K.) You say, حَشَاهُ سَهْمًا, inf. n. as above, He hit, or hurt, his حَشًا [with an arrow]. (TA.)

مَا أَجَلَّهُ وَ لَا حَاشَاهُ
3 مَا أَجَلَّهُ وَ لَا حَاشَاهُ ذ He gave him not a جَلِيلَة [i. e. a she-camel that had brought forth once] nor حَاشِيَة [i. e. small, or young, camels]: (K:) or ↓ مَا أَجَلَّنِى وَ لَا أَحْشَانِى He gave me not a she-camel that had brought forth once nor gave he me a young, or small, camel. (S in art. جل.)

4 أَحْشَوَ see 3.

5 تَحَشَّوَ see 8. ― -b2- تحشّى فِى بَنِى فُلَانٍ (assumed tropical:) He became received among the sons of such a one, and harboured, protected, or lodged, by them. (TA in art. حشى [but belonging to the present art.].)

7 اـِنْحَشَوَ see 8. ― -b2- انحشى صَوْتٌ فِى صَوْتٍ [app. (assumed tropical:) A sound became blended in a sound], and حَرْفٌ فِى حَرْفٍ [a letter in a letter]: mentioned by Az. (TA in art. حشى [but app. belonging to the present art.].)

احتشى
8 احتشى ذ It (a thing) became filled [or stuffed; as also ↓ انحشى]. (K.) And in like manner you say of a man, احتشى مِنَ الطَّعَامِ He became filled [or stuffed] with food. (TA.) And اِحْتَشَتِ الرُّمَّانَةُ بِالحَبِّ The pomegranate became filled with the grains, or seeds. (TA.) ― -b2- اِحْتَشَتْ She (a مُسْتَحَاضَة) stuffed her vulva (نَفْسَهَا) with the [rags termed] مَفَارِم [in the CK, erroneously, مَقَارِم], (K, TA,) and the like: and in a similar sense احتشى is used as said of a man having the [disorder termed] اـِبْرِدَة. (TA.) And اِحْتَشَتْ بِالكُرْسُفِ (S, Mgh, TA) and الكُرْسُفَ (Mgh, TA) She (a حَائِض, S, Mgh) stuffed her vulva with cotton, (Mgh, TA,) to arrest the blood. (S.) ― -b3- اِحْتَشَتْ حَشِيَّةً and بِحَشِيَّةٍ She (a woman) wore a حَشِيَّة; (IAar, K;) as also ↓ تَحَشَّتْ [alone]. (Az, TA in art. حشى.) A poet says,
لَا تَحْتَشِى اـِلَّا الصَّمِيمَ الصَّادِقَا
[She will not wear any stuffing but that which is genuine and true]: meaning that she will not wear حَشَايَا because the largeness of her posteriors renders it needless for her to do so. (IAar, TA.)

حِشَةٌ
حِشَةٌ ذ , pl. حِشُونَ: see وَحْشٌ.

حَشًا
حَشًا ذ The contents of the belly: (K:) or a bowel, or an intestine, into which the food passes from the stomach; syn. مِعًى: (Msb:) pl. أَحْشَآءٌ: (Msb, K:) and ↓ حُشْوَةٌ and ↓ حِشْوَةٌ signify the bowels, or intestines; [like أَحْشَآءٌ;] syn. أَمْعَآءٌ: (Msb:) or these are called البَطْنِ ↓ حُشْوَةُ and ↓ حِشْوَتُهُ: (S, TA:) or حشوة signifies all that is in the belly except the fat; so accord. to Az and Esh-Shلfi'ee: or, accord. to As, the place of the food, comprising the أَحْشَآء and the أَقْصَاب: (TA:) [see also مَحْشًى:] الحَشَا is the name of all the places of the food: (Zj in his “Khalk el-Insلn:”) [see also, for other meanings, its dial. var. حَشًى, in art. حشى:] the word belongs to this art. and to art. حشى; the dual being حَشَوَانِ and حَشَيَانِ. (TA.) -A2- A side, (Msb, TA,) region, quarter, or tract. (Msb.) You say, أَنَا فِى حَشَا فُلَانٍ I am in the quarter and protection of such a one: pl. as above. (Har p. 61.) [See, again, حَشًى, in art. حشى.]

حَشْوٌ
حَشْوٌ ذ , like the inf. n., (TA,) Stuffing; (PS;) [i. e.] what is put into a pillow, or cushion, &c.: (K, TA:) and [hence] cotton: and the seeds used for seasoning food, [and the rice &c.,] with which the belly of a lamb is stuffed: pl. ↓ مَحَاشٍ, deviating from rule. (TA.) ― -b2- (tropical:) The soul of a man. (K, TA.) ― -b3- (assumed tropical:) [A parenthesis;] a redundant part, or portion, of speech, or of a sentence, (K, TA,) upon which nothing is syntactically dependent. (TA. [See Har pp. 85 and 86.]) ― -b4- (assumed tropical:) [A digression.] ― -b5- (assumed tropical:) The portion of either hemistich of a verse that is comprised between the first and last foot. (KT, &c.) ― -b6- (assumed tropical:) Small, or young, camels, (S, K,) among which are no great, or old, ones; (S, TA;) as also ↓ حَاشِيَةٌ: (S, K:) so called because they enter, or occupy the spaces, among the latter; or because they go against the sides of the latter: (TA:) accord. to ISk, (S,) ↓ الحَاشِيَتَانِ signifies [the camel termed] اِبْنُ المَخَاضِ and [that termed] اِبْنُ اللَّبُونِ: (S, and K in art. حشى:) the pl. [of حَاشِيَةٌ] is ↓ حَوَاشٍ. (TA.) It is said in a trad. respecting the poorrate, أَمْوَالِهِمْ ↓ حُذْ مِنْ حَوَاشِى, i. e., accord. to IAth, (assumed tropical:) Take thou of the small, or young, of their camels; such as those termed ابن المخاض and ابن اللبون. (TA. [But see another explanation of this saying voce حَاشِيَةٌ in art. حشى.]) ― -b7- And حَشْوٌ and ↓ حَاشِيَةٌ signify also (assumed tropical:) The like of mankind; (S;) [i. e.] حَاشِيَةٌ signifies (tropical:) the lower or lowest, baser or basest, meaner or meanest, sort, or the rabble, or refuse, of mankind, or of the people; (TA in art. حشى, and Har p. 61;) as also حَشْوٌ [which is of frequent occurrence in this sense]; (KL;) and ↓ حِشْوَةٌ; (S, TA;) such as servants and the like. (Har ubi suprà, in explanation of حاشية. [See also this word in art. حشى.]) You say, ↓ جَآءَ فُلَانٌ مَعَ حَاشِيَتِهِ (assumed tropical:) Such a one came with those who were in his quarter and protection: but this may be from حَشًا signifying “a region, quarter, or tract;” servants and followers being in the quarter and protection of their master. (Har ubi suprà.) And فُلَانٌ بَنِى فُلَانٍ ↓ مِنْ حِشْوَةِ (assumed tropical:) Such a one is of the lower or lowest, &c., of the sons of such a one. (S.) ― -b8- See also حُشْوَةٌ. -A2- Also A stuffed garment. (Mgh.)

أَرْضٌ حَشَاةٌ
أَرْضٌ حَشَاةٌ ذ (tropical:) Black land, in which is no good. (K, TA.)

حُشْوَةٌ
حُشْوَةٌ ذ and حِشْوَةٌ: for each, see حَشًا, in two places: ― -b2- and for the latter, see also حَشْوٌ, in two places. ― -b3- You say also, مَا أَكْثَرَ حُشْوَةَ أَرْضِهِ and حِشْوَةَ ارضه, i. e. ↓ حَشْوَهَا and دَغَلَهَا [app. meaning (tropical:) How many are the thickets, or the like, that obstruct the tracts of his land!]. (Lh, K, TA.)

حَشِىٌّ
حَشِىٌّ ذ Herbage that has become dry in its lower part, and rotten: (IAar, K:) or dry: (As, S, K:) like خَشِىٌّ [q. v.]. (S, TA.)

حَشِيَّةٌ
حَشِيَّةٌ ذ A stuffed bed: (K:) pl. حَشَايَا. (TA.) ['Antarah says that a saddle was to him what the حَشِيَّة, or stuffed bed, is to others: see EM p. 229.] ― -b2- Also, (K,) and ↓ مِحْشًى, (S, K,) A pillow, (K,) or the like, (S,) with which a woman makes her posteriors (S, K) or her body (K) to appear large: (S, K:) pl. of the former as above; (TA;) and of the latter مَحَاشٍ. (S, TA. [In the S, it is only said of the former that it is the sing. of حَشَايَا.]) ― -b3- [Also the former, The pad of a رَحْل (or camel's saddle): see مِرْبَطَةٌ.]

حَاشِيَةٌ
حَاشِيَةٌ ذ , and its dual and pl.: see حَشْوٌ, in six places. ― -b2- See also art. حشى.

مَحْشًى
مَحْشًى ذ The place of the food in the belly. (K.) [See also حَشًا, and مَحْشَاةٌ.]

مِحْشًى
مِحْشًى ذ : see حَشِيَّةٌ.

مَحْشَاةٌ
مَحْشَاةٌ ذ [The rectum;] the lowest of the places of the food, (As, TA,) [i. e.] the portion of the intestines which is the lowest of the places of the food, (IAth, TA,) leading [immediately] to the place of egress; (As, TA;) in a beast, i. q. مَبْعَرٌ: (TA: [explained in the K in art. حش, to which it does not belong:]) pl. مَحَاشٍ. (IAth, TA.) Hence, اـِيَّاكُمْ وَ اـِتْيَانَ النِّسَآءِ فِى مَحَاشِيهِنَّ فَاـِنَّ كُلَّ مَحْشَاةٍ حَرَامٌ. (TA.)

مِحْشَاةٌ
مِحْشَاةٌ ذ A coarse [garment of the kind called] كِسَآء, (As, S, TA,) that abrades the skin: (TA:) pl. مَحَاشٍ. (As, S.) [But accord. to some, a garment of this kind is called مِحْشَأٌ or مِحْشَآءٌ.]

مَحْشُوٌّ
[ مَحْشُوٌّ ذ and مَحْشِىٌّ Filled, or stuffed..]

مَحَاشٍ
مَحَاشٍ ذ pl. of مِحْشًى, (S, TA,) and of مَحْشَاةٌ, (IAth, TA,) and of مِحْشَاةٌ, (As, S,) and irreg. pl. of حَشْوٌ, q. v. (TA.)

##### Türkçe

**حَشَا**
1 **حَشَا** ذ , (S, Mgh, Msb, TA,) muzâri‘i **يَحْشُو**, (Msb, TA,) mastarı **حَشْوٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) O, doldurdu, (K, TA,) yahut tıka basa doldurdu, (KL, PS,) bir yastığı yahut minder’i, [ve bir elbiseyi, (aşağıda **حَشْوٌ**’a bak,)] vb., (S, Mgh, * Msb, K,) bir şey ile, (K,) pamuk ile, (Msb, TA,) ve benzeriyle. (TA.) [Ve o, bir kuzuyu yahut bir tavuğu ve bir sebzeyi vb. pirinç vb. ile doldurdu.] ― -b2- Bundan dolayı, **حَشَا الغَيْظَ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) [bir adamın bağrına öfke tıka basa doldurdu: bir örnek için حظل maddesinin birinci paragrafında zikredilen bir beyte bak:] ve **حُشِىَ الرَّجُلُ غَيْظًا وَ كِبْرًا** (mecaz:) [adam öfke ve kibirle tıka basa dolduruldu], ve **حُشِىَ الرَّجُلُ بِالنَّفْسِ** ve **حُشِىَ النَّفْسَ** (varsayılan mecaz:) [adam kibirle yahut kendini büyütmeyle yahut küçümsemeyle yahut hor görmeyle dolduruldu]. (TA.) ― -b3- [Yine bundan dolayı,] **صِغَارُ الاـِبِلِ تَحْشُو الكِبَارَ** (varsayılan mecaz:) genç develer yaşlıların arasındaki boşluklara girer, yahut o boşlukları doldurur. (TA.) ― -b4- [**رَسَمَ كِتَابًا وَ لَمْ يَحْشُهُ**, Mz’nin 1. **نَوْع**’unda geçen bir ibare; (varsayılan mecaz:) “Bir kitabı taslak olarak çizdi ve onu doldurmadı” demektir.] ― -b5- **حَشَاهُ** [ayrıca, onu bir şeye sokuşturdu anlamına gelir. ― -b6- Ve] onun **حَشًا**’sını [bk.], (K,) **حَشَأَهُ** gibi, vurdu yahut incitti. (K.) Sen dersin ki: **حَشَاهُ سَهْمًا**, mastarı yukarıdaki gibi, onun **حَشًا**’sını [bir ok ile] vurdu yahut incitti. (TA.)

**مَا أَجَلَّهُ وَ لَا حَاشَاهُ**
3 **مَا أَجَلَّهُ وَ لَا حَاشَاهُ** ذ Ona bir **جَلِيلَة** [yani bir defa doğurmuş dişi deve] de vermedi, **حَاشِيَة** [yani küçük yahut genç develer] de: (K:) yahut ↓ **مَا أَجَلَّنِى وَ لَا أَحْشَانِى** Bana bir defa doğurmuş bir dişi deve vermedi ve bana genç yahut küçük bir deve de vermedi. (S, جل maddesinde.)

4 **أَحْشَوَ**: 3’e bak.

5 **تَحَشَّوَ**: 8’e bak. ― -b2- **تحشّى فِى بَنِى فُلَانٍ** (varsayılan mecaz:) falancanın oğulları arasında kabul görmüş oldu ve onlar tarafından barındırıldı, korundu yahut misafir edildi. (TA, حشى maddesinde [fakat bu maddeye aittir].)

7 **اـِنْحَشَوَ**: 8’e bak. ― -b2- **انحشى صَوْتٌ فِى صَوْتٍ** [görünüşe göre (varsayılan mecaz:) bir ses bir sesin içine karıştı], ve **حَرْفٌ فِى حَرْفٍ** [bir harf bir harfin içine]: Ez. tarafından zikredilmiştir. (TA, حشى maddesinde [fakat görünüşe göre bu maddeye aittir].)

**احتشى**
8 **احتشى** ذ O (bir şey) doldu [yahut tıka basa dolduruldu; bunun gibi ↓ **انحشى** da]. (K.) Ve aynı şekilde bir adam hakkında da dersin ki: **احتشى مِنَ الطَّعَامِ** O, yemekle doldu [yahut tıka basa doldu]. (TA.) Ve **اِحْتَشَتِ الرُّمَّانَةُ بِالحَبِّ** Nar, tanelerle yahut çekirdeklerle doldu. (TA.) ― -b2- **اِحْتَشَتْ** O (bir **مُسْتَحَاضَة**) ferçini (**نَفْسَهَا**) [**مَفَارِم** diye adlandırılan] bez parçalarıyla [CK’de yanlışlıkla **مَقَارِم**], (K, TA,) ve benzeriyle tıkadı: ve benzer bir manada **احتشى**, **اـِبْرِدَة** [denilen rahatsızlığı] olan bir adam hakkında da kullanılır. (TA.) Ve **اِحْتَشَتْ بِالكُرْسُفِ** (S, Mgh, TA) ve **الكُرْسُفَ** (Mgh, TA) O (bir **حَائِض**, S, Mgh) kanı durdurmak için ferçini pamukla tıkadı. (Mgh, TA,) (S.) ― -b3- **اِحْتَشَتْ حَشِيَّةً** ve **بِحَشِيَّةٍ** O (bir kadın) bir **حَشِيَّة** giydi; (IAar, K;) bunun gibi ↓ **تَحَشَّتْ** [yalnız başına] da. (Az, TA, حشى maddesinde.) Bir şair der ki,

لَا تَحْتَشِى اـِلَّا الصَّمِيمَ الصَّادِقَا

[O, hakiki ve doğru olandan başka hiçbir dolgu giymez]: bunun manası, kalçalarının büyüklüğü onu buna muhtaç etmediği için **حَشَايَا** giymeyeceğidir. (IAar, TA.)

**حِشَةٌ**
**حِشَةٌ** ذ , çoğulu **حِشُونَ**: **وَحْشٌ**’a bak.

**حَشًا**
**حَشًا** ذ Karnın içindekiler: (K:) yahut mideden yemeğin geçtiği bir bağırsak yahut bir iç bağırsak; eş anlamlısı **مِعًى**: (Msb:) çoğulu **أَحْشَآءٌ**: (Msb, K:) ve ↓ **حُشْوَةٌ** ve ↓ **حِشْوَةٌ** bağırsakları yahut iç bağırsakları ifade eder; [**أَحْشَآءٌ** gibi;] eş anlamlısı **أَمْعَآءٌ**: (Msb:) yahut bunlara ↓ **حُشْوَةُ البَطْنِ** ve ↓ **حُشْوَتُهُ** denir: (S, TA:) yahut **حشوة** karında yağ hariç bulunan her şeyi ifade eder; Ez. ve Esh-Shلfi'ee’ye göre böyledir: yahut As’a göre, **أَحْشَآء** ve **أَقْصَاب**’ı içine alan, yemeğin yeri: (TA:) [**مَحْشًى**’ya da bak:] **الحَشَا** yemeğin yerlerinin hepsinin adıdır: (Zj, “Khalk el-Insلn”ında:) [diğer manalar için, lehçe varyantı **حَشًى**’ya da, حشى maddesinde bak:] kelime bu maddeye de, حشى maddesine de aittir; ikilisi **حَشَوَانِ** ve **حَشَيَانِ** olmak üzere. (TA.) -A2- Bir yan, (Msb, TA,) bölge, taraf, yöre yahut saha. (Msb.) Sen dersin ki: **أَنَا فِى حَشَا فُلَانٍ** Ben falancanın tarafında ve himayesindeyim: çoğulu yukarıdaki gibidir. (Har s. 61.) [Yine, حشى maddesinde **حَشًى**’ya bak.]

**حَشْوٌ**
**حَشْوٌ** ذ , mastar gibi, (TA,) Dolgu; (PS;) [yani] bir yastığa yahut mindere vb. konulan şey: (K, TA:) ve [bundan dolayı] pamuk: ve yemeği tatlandırmak için kullanılan tohumlar, [ve pirinç vb.,] ki bunlarla bir kuzunun karnı doldurulur: çoğulu ↓ **مَحَاشٍ**, kaideden saparak. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Bir adamın nefsi. (K, TA.) ― -b3- (varsayılan mecaz:) [Bir ara cümle;] sözün yahut bir cümlenin, kendisine i‘rab bakımından hiçbir şeyin bağlı olmadığı fazla kısmı yahut bölümü. (K, TA,) (TA. [Har s. 85 ve 86’ya bak.]) ― -b4- (varsayılan mecaz:) [Bir istitrad.] ― -b5- (varsayılan mecaz:) Bir beytin iki mısraından her birinde, ilk ve son tefile arasında kalan kısım. (KT, vb.) ― -b6- (varsayılan mecaz:) Küçük yahut genç develer, (S, K,) aralarında büyük yahut yaşlı olan bulunmayan; (S, TA;) bunun gibi ↓ **حَاشِيَةٌ** de: (S, K:) böyle adlandırılmıştır; çünkü onlar, ötekilerin arasındaki boşluklara girer yahut o boşlukları doldurur; yahut çünkü ötekilerin yanlarına sürtünürler: (TA:) ISk’ye göre, (S,) ↓ **الحَاشِيَتَانِ** [**اِبْنُ المَخَاضِ** denilen deve]yi ve [**اِبْنُ اللَّبُونِ** denileni] ifade eder: (S, ve K, حشى maddesinde:) [**حَاشِيَةٌ**’nin] çoğulu ↓ **حَوَاشٍ**’dır. (TA.) Fakirlik zekâtı hakkında bir hadiste şöyle denmiştir: **حُذْ مِنْ حَوَاشِى أَمْوَالِهِمْ**; yani IAth’a göre, (varsayılan mecaz:) onların develerinin küçük yahut gençlerinden al; **ابن المخاض** ve **ابن اللبون** diye adlandırılanlar gibi. (TA. [Fakat bu sözün başka bir açıklaması için, حشى maddesinde **حَاشِيَةٌ** lafzına bak.]) ― -b7- Ve **حَشْوٌ** ve ↓ **حَاشِيَةٌ** ayrıca (varsayılan mecaz:) insanların benzerleri; (S;) [yani] **حَاشِيَةٌ** (mecaz:) insanların yahut halkın daha aşağı yahut en aşağı, daha bayağı yahut en bayağı, daha değersiz yahut en değersiz sınıfını, yahut ayak takımını yahut döküntüsünü ifade eder; (TA, حشى maddesinde, ve Har s. 61;) bunun gibi **حَشْوٌ** da [bu manada çokça geçer]; (KL;) ve ↓ **حِشْوَةٌ**; (S, TA;) hizmetçiler ve benzerleri gibi. (Har, yukarıda anılan yerde, **حاشية**’nin açıklamasında. [Bu kelimeye ayrıca, حشى maddesinde de bak.]) Sen dersin ki: ↓ **جَآءَ فُلَانٌ مَعَ حَاشِيَتِهِ** (varsayılan mecaz:) falanca, kendi tarafında ve himayesinde olanlarla geldi: fakat bu, “bölge, taraf yahut saha” manasında **حَشًا**’dan da olabilir; zira hizmetçiler ve tâbiler efendilerinin tarafında ve himayesindedir. (Har, yukarıda anılan yerde.) Ve ↓ **فُلَانٌ مِنْ حِشْوَةِ بَنِى فُلَانٍ** (varsayılan mecaz:) falanca, falancanın oğullarının daha aşağı yahut en aşağı vb. olanlarındandır. (S.) ― -b8- **حُشْوَةٌ**’ya da bak. -A2- Ayrıca, doldurulmuş bir elbise. (Mgh.)

**أَرْضٌ حَشَاةٌ**
**أَرْضٌ حَشَاةٌ** ذ (mecaz:) içinde hayır bulunmayan kara toprak. (K, TA.)

**حُشْوَةٌ**
**حُشْوَةٌ** ذ ve **حِشْوَةٌ**: her biri için, iki yerde, **حَشًا**’ya bak: ― -b2- ve ikincisi için, iki yerde, **حَشْوٌ**’a da bak. ― -b3- Sen ayrıca dersin ki: **مَا أَكْثَرَ حُشْوَةَ أَرْضِهِ** ve **حِشْوَةَ ارضه**, yani ↓ **حَشْوَهَا** ve **دَغَلَهَا** [görünüşe göre (mecaz:) onun arazisinin yollarını kapatan çalılık vb. ne kadar çok!]. (Lh, K, TA.)

**حَشِىٌّ**
**حَشِىٌّ** ذ Alt kısmı kurumuş ve çürümüş ot: (IAar, K:) yahut kuru: (As, S, K:) **خَشِىٌّ** gibi [bk.]. (S, TA.)

**حَشِيَّةٌ**
**حَشِيَّةٌ** ذ Doldurulmuş bir yatak: (K:) çoğulu **حَشَايَا**. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (K,) ve ↓ **مِحْشًى**, (S, K,) bir yastık, (K,) yahut benzeri, (S,) ki kadın onunla kalçalarını (S, K) yahut bedenini (K) büyük gösterir: (S, K:) birincisinin çoğulu yukarıdaki gibidir; (TA;) ikincisinin çoğulu **مَحَاشٍ**’dır. (S, TA. [S’de, yalnız birincinin **حَشَايَا**’nın tekili olduğu söylenir.]) ― -b3- [Ayrıca birincisi, bir **رَحْل**’in (yahut devenin semerinin) yastığı: **مِرْبَطَةٌ**’ya bak.]

**حَاشِيَةٌ**
**حَاشِيَةٌ** ذ , ve onun ikilisi ve çoğulu: altı yerde, **حَشْوٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, حشى maddesine de bak.

**مَحْشًى**
**مَحْشًى** ذ Karnın içinde yemeğin yeri. (K.) [**حَشًا**’ya ve **مَحْشَاةٌ**’ya da bak.]

**مِحْشًى**
**مِحْشًى** ذ : **حَشِيَّةٌ**’ye bak.

**مَحْشَاةٌ**
**مَحْشَاةٌ** ذ [Rektum;] yemeğin yerlerinin en aşağısı, (As, TA,) [yani] bağırsakların, yemeğin yerlerinin en aşağısı olan kısmı, (IAth, TA,) çıkış yerine [doğrudan] götüren; (As, TA;) bir hayvanda, **مَبْعَرٌ** ile aynı: (TA: [K’de, حش maddesinde açıklanmıştır; ona ait değildir:]) çoğulu **مَحَاشٍ**. (IAth, TA.) Bundan dolayı: **اـِيَّاكُمْ وَ اـِتْيَانَ النِّسَآءِ فِى مَحَاشِيهِنَّ فَاـِنَّ كُلَّ مَحْشَاةٍ حَرَامٌ**. (TA.)

**مِحْشَاةٌ**
**مِحْشَاةٌ** ذ Deriyi aşındıran kaba bir **كِسَآء** [türünden elbise], (As, S, TA,): (TA:) çoğulu **مَحَاشٍ**. (As, S.) [Fakat bazılarına göre, bu tür bir elbiseye **مِحْشَأٌ** yahut **مِحْشَآءٌ** denir.]

**مَحْشُوٌّ**
[ **مَحْشُوٌّ** ذ ve **مَحْشِىٌّ** Doldurulmuş, yahut tıka basa doldurulmuş..]

**مَحَاشٍ**
**مَحَاشٍ** ذ **مِحْشًى**’nın çoğulu, (S, TA,) ve **مَحْشَاةٌ**’nın çoğulu, (IAth, TA,) ve **مِحْشَاةٌ**’nın çoğulu, (As, S,) ve **حَشْوٌ**’nun kaide dışı çoğulu, bk. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَشَا
حَشَا U ( n. ac. حَشْو 1 ),
a.  Filled, crammed, stuffed, padded; wadded.

b.  Hit, hurt in the entrails.

حَاْشَوَ
حَاْشَوَ III ,
a.  Gave ( him ) the refuse of.

اِحْتَشَوَ
اِحْتَشَوَ VIII ,
a.  Pass. of I ( a ).

حَشْو
حَشْو [ 1 ],
a.  Stuffing; padding;   wadding.

b.  Digression; redundancy.

حَشْوِيّ
حَشْوِيّ [ 1yi ] , ( pl. حَشْوِيَّة 1yit ),
a.  Bombastical.

حُِشْوَة
حُِشْوَة [ حِشْوَة 2t ,  3t ],
a.  Intestines, entrails, bowels, guts.

b.  Thicket, jungle.

حَشَا
حَشَا [ 4A ] , ( pl. أَحْشآء [ 38A ] ),
a.  see 2t (a) .

مَحْشَاة
مَحْشَاة [ 17tA ] , ( pl. مَحَاشي [ 44 ] ),
a.  Rectum.

حَاشِيَة
حَاشِيَة [ 21t ],
a.  The refuse or worthless portion of a flock.

حَشِيَّة
حَشِيَّة [ 25t ] , ( pl. حَشَايَا ),
a.  Mattress, bed.

b.  Padded, wadded garment; woman's bustle.

مَحْشِىّ
مَحْشِىّ
a.  Stuffed vegetables ( dish ).

##### Türkçe

**حَشَا**
**حَشَا** U (isim mastar: **حَشْو** 1),
a. Doldurulmuş, tıka basa doldurulmuş, doldurulup sıkıştırılmış; yastıklanmış; pamukla/dolgu ile doldurulmuş.

b. Bağırsaklarda vurdu, incitti.

**حَاْشَوَ**
**حَاْشَوَ** III,
a. (Ona) ...ın döküntüsünü verdi.

**اِحْتَشَوَ**
**اِحْتَشَوَ** VIII,
a. I (a)’nın edilgeni.

**حَشْو**
**حَشْو** [1],
a. Dolgu; yastıklama; pamuk/dolgu.

b. Ara söz; gereksiz tekrar.

**حَشْوِيّ**
**حَشْوِيّ** [1yi], (çoğul: **حَشْوِيَّة** 1yit),
a. Tumturaklı.

**حُِشْوَة**
**حُِشْوَة** [**حِشْوَة** 2t, 3t],
a. Bağırsaklar, iç organlar, karın boşluğu, bağırsaklar.

b. Sık çalılık, orman.

**حَشَا**
**حَشَا** [4A], (çoğul: **أَحْشآء** [38A]),
a. 2t (a)’ya bak.

**مَحْشَاة**
**مَحْشَاة** [17tA], (çoğul: **مَحَاشي** [44]),
a. Rektum.

**حَاشِيَة**
**حَاشِيَة** [21t],
a. Bir sürünün döküntüsü yahut değersiz kısmı.

**حَشِيَّة**
**حَشِيَّة** [25t], (çoğul: **حَشَايَا**),
a. Yatak, döşek.

b. Yastıklanmış, dolgu ile doldurulmuş giysi; kadının kalça yastığı.

**مَحْشِىّ**
**مَحْشِىّ**
a. Doldurulmuş sebzeler (yemek).
