# حصب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حصب

الحَصْبةُ والحَصَبةُ والحَصِبةُ، بسكون الصاد وفتحها وكسرها: البَثْر الذي يَخْرُج بالبَدَن ويظهر في الجِلْد، تقول منه: حَصِبَ جِلدُه، بالكسر، يَحْصَبُ، وحُصِبَ فهو مَحْصُوبٌ. وفي حديث مَسْرُوقٍ: أَتَيْنا عبدَاللّهِ في مُجَدَّرِينَ ومُحَصَّبِينَ، هم الذين أَصابَهم الجُدَرِيُّ والحَصْبةُ. والحَصَبُ والحَصْبةُ: الحجارةُ والحصى، واحدته حَصَبةٌ، وهو نادر. والحَصْباء: الحَصى، واحدته حَصَبة، كقَصَبةٍ وقَصَباءَ؛ وهو عند سيبويه اسم للجمع. وفي حديث الكَوْثَرِ: فأَخرج من حَصْبائه، فإِذا ياقُوتٌ أَحمرُ، أَي حَصاه الذي في قَعْره. وأَرضٌ حَصِبةٌ ومَحْصَبةٌ، بالفتح: كثيرة الحَصباءِ. قال الأَزهري: أَرض مَحْصَبةُ: ذاتُ حَصْباء، ومَحْصاةٌ: ذاتُ حَصى. قال أَبو عبيد: وأَرضٌ مَحْصَبةٌ: ذاتُ حَصْبةٍ، ومَجْدَرةٌ: ذاتُ جُدَرِيٍّ، ومكانٌ حاصِبٌ: ذُو حَصْباء. وفي الحديث: أَنه نَهى عن مَسِّ الحَصْباءِ في الصلاةِ، كانوا يُصَلُون على حَصْباءِ المسجد، ولا حائلَ بين وجوههم وبَيْنَها، فكانوا إِذا سجدوا، سَوَّوْها بأَيديهم، فنُهُوا عن ذلك، لأَنه فِعْلٌ من غير أَفعالِ الصلاة، والعَبَثُ فيها لا يجوز، وتَبْطُلُ به إِذا تكرَّر؛ومنه الحديث: إِن كان لا بدّ من مَسِّ الحَصْباءِ فواحدةً، أَي مَرَّةً واحدة، رُخِّصَ له فيها، لأَنها غير مكرّرة. ومكانٌ حَصِبٌ: ذُو حَصْباء على النَّسَب، لأَنا لم نَسْمع له فِعْلاً؛ قال أَبو ذُؤَيْب:
فكَرَعْنَ في حَجَراتِ عَذْبٍ بارِدٍ،  * حَصِبِ البِطاحِ، تَغِيبُ فيه الأَكْرُعُ والحَصْبُ: رَمْيُكَ بالحَصْباءِ.
حَصَبَهُ يَحْصِبُه حَصْباً(1)
(1 قوله «حصبه يحصبه» هو من باب ضرب وفي لغة
من باب قتل ا هـ مصباح.): رماه بالحَصْباءِ وتحاصَبُوا: تَرامَوْا بالحَصْباءِ، والحَصْباءُ: صِغارُها وكِبارُها. وفي الحديث الذي جاءَ في مَقْتَل عثمان، رضي اللّه عنه، قال: إِنهم تَحاصَبُوا في المسجد، حتى ما أُبْصِرَ أَدِيمُ السماءِ، أَي تَرامَوْا بالحَصْباءِ. وفي حديث ابن عمر: أَنه رأَى رَجلين يَتَحدّثان، والإِمامُ يَخْطُب، فَحَصَبَهما أَي رَجَمَهُما بالحَصْباءِ ليُسَكّتَهُما. والإِحْصابُ: أَن يُثِيرَ الحَصى في عَدْوِه. وقال اللحياني: يكون ذلك في الفَرَس وغيره مـما يَعْدُو؛ تقول منه: أَحْصَبَ الفرسُ وغيره. وحَصَّبَ الموضعَ: أَلقَى فيه الحَصى الصِّغار، وفَرَشَه بالحَصْباءِ. وفي الحديث: أَن عُمر، رضي اللّه عنه، أَمَرَ بتَحْصِيبِ المسجد، وذلك أَن يُلقَى فيه الحَصى الصغارُ، ليكون أَوْثرَ للـمُصَلِّي، وأَغْفَرَ لِما يُلْقى فيه من الأَقْشابِ والخَراشِيِّ والأَقْذارِ. والحَصْباءُ: هو الحَصى الصغار؛ ومنه الحديث الآخَرُ: أَنه حَصَّبَ المسجدَ وقال هو أَغْفَرُ للنُّخَامةِ، أَي أَسْتَرُ للبُزاقة، إِذا سقَطَت فيه؛ والأَقْشابُ: ما يَسْقُط من خُيوطِ خِرَقٍ، وأَشياء تُسْتَقْذَر. والـمُحصَّب: موضع رَمْيِ الجِمار بِمِنىً، وقيل: هو الشِّعْبُ الذي مَخْرَجُه إِلى الأَبْطَحِ، بين مكة ومِنى، يُنامُ فيه ساعةً من الليل، ثم يُخرج إِلى مكة، سُمّيا بذلك للحَصى الذي فيهما. ويقال لموضع الجمار أَيضاً: حِصاب، بكسر الحاءِ. قال الأَزهري: التَّحْصِيبُ النَّوْمُ بالشِّعْبِ، الذي مَخْرَجُه إِلى الأَبْطَحِ ساعةً مِن الليلِ، ثم يُخْرَجُ إِلى مكةَ، وكان موضعاً نَزَلَ به رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، مِن غير أَن سَنَّه للناسِ، فَمَن شاءَ حَصَّبَ، ومن شاءَ لم يُحَصِّبْ؛ ومنه حديث عائشةَ، رضي اللّه عنها: ليس التَّحْصِيبُ بشيءٍ، أَرادت به النومَ بالـمُحَصَّبِ، عند الخُروجِ من مَكةَ، ساعةً والنُّزُولَ به. ورُوِي عن عمر، رضي اللّه عنه، أَنه قال: يَنْفِرُ الناسُ كُلُّهم إِلاَّ بَنِي خُزَيْمَةَ، يعني قريشاً لا يَنْفِرُون في النَّفْرِ الأَوّل. قال وقال: يا آلَ خُزَيْمَةَ حَصِّبُوا أَي أَقِيموُا بالـمُحَصَّبِ. قال أَبو عبيد: التَّحْصِيبُ إذا نَفَر الرَّجلُ مِن مِنى إِلى مكة، للتَّوْدِيعِ، أَقامَ بالأَبْطَحِ حتى يَهْجَعَ بها ساعةً مِنَ الليل، ثم يَدْخُل مكة. قال: وهذا شيءٌ كان يُفْعَل، ثم تُرِكَ؛ وخُزَيْمَةُ هم قُرَيْش وكِنانةُ، وليس فيهم أَسَدٌ. وقال القعنبي: التَّحْصِيبُ: نُزولُ الـمُحَصَّب بمكة. وأَنشد: فَلِلّهَ عَيْنا مَن رَأَى مِنْ تَفَرُّقٍ *  أَشَتَّ، وأَنْأَى مِنْ فِراقِ الـمُحَصَّبِ وقال الأَصمعي: الـمُحَصَّبُ: حيث يُرْمَى الجمارُ؛ وأَنشد: أَقامَ ثَلاثاً بالـمُحَصَّبِ مِن مِنًى،  *  ولَـمَّا يَبِنْ، للنَّاعِجاتِ، طَرِيقُ وقال الراعي:
أَلم تَعْلَمي، يا أَلأَمَ النَّاسِ، أَنَّني  *  بِمَكَّةَ مَعْرُوفٌ، وعِندَ الـمُحَصَّبِ يريد موضع الجِمار.
والحاصِبُ: رِيحٌ شَدِيدة تَحْمِل التُّرابَ والحَصْباءَ؛ وقيل: هو ما تَناثَر من دُقاقِ البَرَد والثَّلْجِ. وفي التنزيل: إِنَّا أَرْسَلْنا عليهم حاصِباً؛ وكذلك الحَصِبةُ؛ قال لبيد: جَرَّتْ عَلَيها، أَنْ خَوَتْ مِنْ أَهْلِها،  *  أَذْيالَها، كلُّ عَصُوفٍ حَصِبَهْ(1) (1 قوله «جرت عليها» كذا هو في بعض نسخ الصحاح أيضاً والذي في التكملة جرت عليه.) وقوله تعالى: إِنَّا أَرْسَلْنا عليهم حاصِباً؛ أَي عَذاباً يَحْصِبُهم أَي يَرْمِيهم بحجارة مِن سِجِّيل؛ وقيل: حاصِباً أَي ريحاً تَقْلَعُ الحَصْباء لقوّتها، وهي صغارها وكبارها. وفي حديث علي، رضي اللّه عنه، قال للخَوارج: أَصابَكم حاصِبٌ أَي عَذابٌ من اللّه، وأَصله رُميتم بالحَصْباءِ من السماءِ. ويقال للرِّيحِ التي تَحْمِل الترابَ والحَصى: حاصِبٌ، وللسَّحابِ يَرْمِي بالبَرَد والثَّلْج: حاصِبٌ، لأَنه يَرْمِي بهما رَمْياً؛ قال الأَعشى: لنا حاصِبٌ مِثْلُ رِجْلِ الدَّبَى،  * وجَأْواءُ تُبْرقُ عنها الهَيُوبا أَراد بالحاصِب: الرُّماةَ. وقال الأَزهري: الحاصِبُ: العَدَدُ الكَثِيرُ من الرَّجَّالةِ، وهو معنى قوله:
لنا حاصِبٌ مِثْلُ رِجْلِ الدَّبَى
ابن الأَعرابي: الحاصِبُ مِن التّراب ما كان فيه الحَصْباء. وقال ابن شميل: الحاصِبُ: الحَصْباء في الرِّيح، كان يَوْمُنا ذا حاصِبٍ. ورِيحٌ حاصِبٌ، وقد حصَبَتْنا تَحْصِبُنا. وريحٌ حَصِبةٌ: فيها حَصباء. قال ذو الرمة: حَفِيفُ نافِجةٍ، عُثْنُونُها حَصِب
والحَصَبُ: كُلُّ ما أَلقَيْتَه في النَّار من حَطَب وغيره. وفي التنزيل: إِنَّكم وما تَعْبُدُون مِن دُونِ اللّه حَصَبُ جَهَنَّم. قال الفرَّاءُ: ذكر أَن الحَصَبَ في لغة أَهل اليمن الحَطَبُ. ورُوِي عن علي، كرّم اللّه وجهه: أَنه قرأَ حَطَبُ جَهَنَّمَ. وكلُّ ما أَلْقَيْتَه في النار، فقد حَصَبْتَها به، ولا يكون الحَصَبُ حَصَباً، حتى يُسْجَر به. وقيل: الحَصَبُ: الحَطَبُ عامّةً. وحَصَبَ النارَ بالحَصَبِ يَحْصُبها حَصْباً: أَضْرَمَها. الأَزهري: الحَصَبُ: الحَطَبُ الذي يُلْقَى في تَنُّور، أَو في وَقُودٍ، فأَمـّا ما دام غير مستعمل للسُّجُورِ، فلا يسمى حَصَباً. وحَصَبْتُه أَحْصِبُه: رمَيْته بالحَصْباءِ. والحَجرُ الـمَرْمِيُّ به: حَصَبٌ، كما يقال: نَفَضْتُ الشيءَ نَفْضاً، والمنفوضُ نَفَضٌ، فمعنى قوله حَصَبُ جهنم أَي يُلْقَوْن فيها، كما يُلْقَى الحَطَبُ في النارِ. وقال الفرَّاءُ: الحَصَبُ في لغة أَهل نجد: ما رَمَيْتَ به في النار. وقال عكرمة: حَصَبُ جهنم: هو حَطَبُ جهنم بالحَبَشية. وقال ابن عرفة: إِن كان أَراد أَن العرب تكملت به فصار عَرَبيةً، وإِلا فليس في القرآن غيرُ العربيةِ. وحَصَبَ في الأَرض: ذَهَبَ فيها. وحَصَبةُ: اسم رجل، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: أَلَسْتَ عَبْدَعامِرِ بنِ حَصَبَهْ
ويَحْصَبُ: قبيلةٌ، وقيل: هي يَحْصُبُ، نقلت من قولك حَصَبَه بالحصى، يَحْصُبُه، وليس بقويّ. وفي الصحاح: ويَحْصِبُ، بالكسر: حَيٌّ من اليمن، وإِذا نسبت إِليه قلت: يَحْصَبِيٌّ، بالفتح، مثل تَغْلِبَ وتَغْلَبِيٍّ.

### Türkçe

**الحَصْبةُ** ve **الحَصَبةُ** ve **الحَصِبةُ**; **الصاد**’ın sükûnuyla, fethasıyla ve kesrasıyladır: bedende çıkan ve deride görünen kabarcık; ondan şöyle dersin: derisi **حَصِبَ** oldu, kesra ile, **يَحْصَبُ**; ve **حُصِبَ** oldu, o hâlde o **مَحْصُوبٌ**dur. Ve Mesrûk’un hadisinde: “Biz Abdullah’a, **مُجَدَّرِينَ** ve **مُحَصَّبِينَ** olarak geldik”; onlar, **الجُدَرِيُّ** ve **الحَصْبةُ** isabet edenlerdir.

Ve **الحَصَبُ** ve **الحَصْبةُ**: taşlar ve çakıl; onun bir tanesi **حَصَبةٌ**’dir; ve bu nadirdir.

Ve **الحَصْباء**: çakıl; onun bir tanesi **حَصَبة**’dir; **قَصَبةٍ** ve **قَصَباءَ** gibi; ve o, Sîbeveyh’e göre cem‘ için bir isimdir. Ve **الكَوْثَرِ** hadîsinde: “Onun **حَصْبائه**’sinden çıkardı; bir de ne göreyim, kırmızı bir yakut”; yani onun dibindeki çakılı.

Ve **حَصِبةٌ** ve **مَحْصَبةٌ** bir yer, fetha ile: **الحَصْباء**’sı çok. Ezherî dedi: **مَحْصَبةُ** bir yer: **حَصْباء** sahibi; ve **مَحْصاةٌ**: **حَصى** sahibi. Ebû Ubeyd dedi: ve **مَحْصَبةٌ** bir yer: **حَصْبةٍ** sahibi; ve **مَجْدَرةٌ**: **جُدَرِيٍّ** sahibi; ve **حاصِبٌ** bir mekân: **حَصْباء** sahibi. Ve hadiste: “Namazda **الحَصْباءِ**’a dokunmaktan nehyetti”;
onlar mescidin **حَصْباء**’sı üzerinde namaz kılıyorlardı ve yüzleri ile onun arasında bir engel yoktu; secde ettiklerinde onu elleriyle düzlüyorlardı; bundan nehyedildiler; çünkü o, namaz fiillerinden olmayan bir fiildir; ve namazda oyun/oyalanma câiz olmaz; tekrar ederse onunla namaz bozulur; ve ondan hadîs: “Eğer **الحَصْباءِ**’a dokunmak mutlaka gerekirse, bir defa”; yani bir tek defa; onda ona ruhsat verildi; çünkü o tekrarlı değildir.

Ve **حَصِبٌ** bir mekân: nisbet üzere **حَصْباء** sahibi; çünkü onun için bir fiil işitmedik;
Ebû Züeyb dedi:
فكَرَعْنَ في حَجَراتِ عَذْبٍ بارِدٍ،  * حَصِبِ البِطاحِ، تَغِيبُ فيه الأَكْرُعُ

Ve **الحَصْبُ**: senin **الحَصْباءِ** ile atmandır.
**حَصَبَهُ** **يَحْصِبُه** **حَصْباً**(1)
(1 “**حصبه يحصبه**” sözü **ضرب** bâbındandır; bir dilde **قتل** bâbındandır; “مصباح”ta böyle.): onu **الحَصْباءِ** ile attı; ve **تحاصَبُوا**: birbirlerine **الحَصْباءِ** ile attılar; ve **الحَصْباءُ**: onun küçükleri ve büyükleri.

Osman’ın öldürülmesi hakkında gelen hadiste, Allah ondan razı olsun, dedi: “Onlar mescidde **تَحاصَبُوا**, öyle ki göğün derisi görülmedi”; yani birbirlerine **الحَصْباءِ** ile attılar. Ve İbn Ömer hadîsinde: imam hutbe okurken iki adamın konuştuğunu gördü de onları **فَحَصَبَهما**; yani onları susturmak için ikisini **الحَصْباءِ** ile taşladı.

Ve **الإِحْصابُ**: koşuşunda çakılı kaldırıp savurmasıdır. Lihyânî dedi: bu, at ve koşan başkası hakkında olur; ondan şöyle dersin: at ve başkası **أَحْصَبَ**.

Ve **حَصَّبَ** yeri: içine küçük çakıl attı; ve onu **الحَصْباءِ** ile döşedi.

Ve hadiste: Ömer, Allah ondan razı olsun, mescidin **تَحْصِيبِ**ini emretti; bu da, içine küçük çakıl atılmasıdır; namaz kılan için daha elverişli ve içine atılan **الأَقْشابِ** ve **الخَراشِيِّ** ve **الأَقْذارِ** için daha örtücü olsun diye. Ve **الحَصْباءُ**: küçük çakıldır; ve ondan diğer hadîs: “Mescidi **حَصَّبَ** etti ve ‘o, **النُّخَامةِ** için daha **أَغْفَرُ**dur’ dedi”; yani tükürük için daha örtücüdür, içine düştüğünde; ve **الأَقْشابُ**: bez parçalarının ipliklerinden düşen şeyler ve iğrenç sayılan şeyler.

Ve **الـمُحصَّب**: Minâ’da cemrelerin atıldığı yer; ve denildi ki: o, çıkışı **الأَبْطَحِ**’a olan, Mekke ile Minâ arasındaki vadiciktir; geceden bir saat orada uyunur, sonra Mekke’ye çıkılır; ikisi de, içlerindeki çakıl sebebiyle böyle adlandırıldı. Cemrelerin yerine ayrıca: **حِصاب** da denir, **الحاءِ**’ın kesrası ile. Ezherî dedi: **التَّحْصِيبُ**, çıkışı **الأَبْطَحِ**’a olan vadicikte geceden bir saat uyumaktır; sonra Mekke’ye çıkılır; ve o, Resûlullah’ın, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, insanlara sünnet kılmaksızın konakladığı bir yerdi; dileyen **حَصَّبَ**, dileyen **لم يُحَصِّبْ**; ve ondan Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsi: “**التَّحْصِيبُ** bir şey değildir”; bununla, Mekke’den çıkışta **الـمُحَصَّبِ**’de bir saat uyumayı ve oraya inmeyi kastetti. Ömer’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edildi: “İnsanların hepsi **يَنْفِرُ** eder, yalnız Benî Huzeyme hariç”; yani Kureyş, ilk **النَّفْرِ**de **يَنْفِرُون** etmezler. Dedi ve dedi: “Ey Âl-i Huzeyme, **حَصِّبُوا**”; yani **الـمُحَصَّبِ**’de ikamet edin. Ebû Ubeyd dedi: **التَّحْصِيبُ**, kişi Minâ’dan Mekke’ye vedâ için **نَفَرَ** ettiğinde, **الأَبْطَحِ**’da geceden bir saat uyuklayıncaya kadar kalır, sonra Mekke’ye girer. Dedi: bu, yapılan bir şeydi, sonra terk edildi; ve Huzeyme, Kureyş ve Kinâne’dir; içlerinde Esed yoktur. Ka‘nebî dedi: **التَّحْصِيبُ**: Mekke’de **الـمُحَصَّب**’e inmek. Ve inşâd etti:
فَلِلّهَ عَيْنا مَن رَأَى مِنْ تَفَرُّقٍ *  أَشَتَّ، وأَنْأَى مِنْ فِراقِ الـمُحَصَّبِ
Asma‘î dedi: **الـمُحَصَّبُ**: cemrelerin atıldığı yer. Ve inşâd etti:
أَقامَ ثَلاثاً بالـمُحَصَّبِ مِن مِنًى،  *  ولَـمَّا يَبِنْ، للنَّاعِجاتِ، طَرِيقُ
Râ‘î dedi:
أَلم تَعْلَمي، يا أَلأَمَ النَّاسِ، أَنَّني  *  بِمَكَّةَ مَعْرُوفٌ، وعِندَ الـمُحَصَّبِ
Cemrelerin yerini kasteder.

Ve **الحاصِبُ**: toprağı ve **الحَصْباءَ**’yı taşıyan şiddetli bir rüzgâr; ve denildi ki: o, dolu ve karın ince tanelerinden saçılan şeydir. Ve tenzîlde: “Biz onların üzerine **حاصِباً** gönderdik”; ve كذلك **الحَصِبةُ**; Lebîd dedi:
جَرَّتْ عَلَيها، أَنْ خَوَتْ مِنْ أَهْلِها،  *  أَذْيالَها، كلُّ عَصُوفٍ حَصِبَهْ(1)
(1 “**جرت عليها**” sözü, صحاح’ın bazı nüshalarında da böyledir; tekmilede olan ise “**جرت عليه**”dir.)

Ve Yüce sözü: “Biz onların üzerine **حاصِباً** gönderdik”; yani onları **يَحْصِبُهم** olan bir azap; yani onları **سِجِّيل**’den taşlarla atar; ve denildi ki: **حاصِباً** yani kuvvetinden dolayı **الحَصْباء**’yı söküp kaldıran bir rüzgâr; o da onun küçükleri ve büyükleridir. Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun, Hâricîlere dedi: “Size bir **حاصِبٌ** isabet etti”; yani Allah’tan bir azap; aslı: gökten **الحَصْباءِ** ile atıldınız. Toprağı ve çakılı taşıyan rüzgâra **حاصِبٌ** denir; dolu ve karı atan buluta **حاصِبٌ** denir; çünkü ikisini atarcasına atar; A‘şâ dedi:
لنا حاصِبٌ مِثْلُ رِجْلِ الدَّبَى،  * وجَأْواءُ تُبْرقُ عنها الهَيُوبا
**الحاصِب** ile, atıcıları kastetti. Ezherî dedi: **الحاصِبُ**: yaya askerlerden çok sayı; ve bu, şu sözünün mânâsıdır:
لنا حاصِبٌ مِثْلُ رِجْلِ الدَّبَى
İbnü’l-A‘râbî: **الحاصِبُ**, içinde **الحَصْباء** bulunan topraktandır. İbn Şümeyl dedi: **الحاصِبُ**: rüzgârda **الحَصْباء**’dır; günümüz **ذا حاصِبٍ** idi. Ve **حاصِبٌ** bir rüzgâr; ve bizi **حصَبَتْنا**; bizi **تَحْصِبُنا**. Ve **حَصِبةٌ** bir rüzgâr: içinde **حَصباء** vardır. Zü’r-Rumme dedi:
حَفِيفُ نافِجةٍ، عُثْنُونُها حَصِب

Ve **الحَصَبُ**: odun ve başkası olmak üzere ateşe attığın her şeydir. Ve tenzîlde: “Şüphesiz siz ve Allah’tan başka taptıklarınız **حَصَبُ** cehennemdir.” Ferrâ dedi: **الحَصَب**ın Yemen ehlinin dilinde odun olduğunu zikretti. Ali’den, Allah yüzünü keremli kılsın, rivayet edildi: **حَطَبُ جَهَنَّمَ** diye okudu. Ateşe attığın her şeyle, onu onunla **حَصَبْتَ** olursun; ve **الحَصَبُ**, onunla ateş yakılıncaya kadar **حَصَباً** olmaz. Ve denildi ki: **الحَصَبُ**: genel olarak odun.

Ateşi **حَصَبَ** ile **حَصَبَ** etti, onu **يَحْصُبها** **حَصْباً**: onu alevlendirdi.
Ezherî: **الحَصَبُ**: tandıra yahut yakacağa atılan odundur; fakat yakma için kullanılmadığı müddetçe ona **حَصَباً** denmez.

Onu **حَصَبْتُه** **أَحْصِبُه**: onu **الحَصْباءِ** ile attım. Ve onunla atılan taş: **حَصَبٌ**dur; nasıl ki “bir şeyi **نَفَضْتُ** **نَفْضاً**” denir ve silkelenen şey **نَفَضٌ**dur; öyleyse “**حَصَبُ** cehennem” sözünün mânâsı: onlar oraya atılırlar; nasıl ki odun ateşe atılır. Ferrâ dedi: **الحَصَبُ**, Necd ehlinin dilinde ateşe attığın şeydir. İkrime dedi: “**حَصَبُ** cehennem”: Habeşçe “cehennem odunu”dur. İbn Arafe dedi: eğer Araplar onu kullanıp tamamladı da Arapça olduysa; yoksa Kur’ân’da Arapçadan başka yoktur. Ve yerde **حَصَبَ**: onda gitti. Ve **حَصَبةُ**: bir adam adıdır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
أَلَسْتَ عَبْدَعامِرِ بنِ حَصَبَهْ
Ve **يَحْصَبُ**: bir kabiledir; ve denildi ki: o **يَحْصُبُ**dur; “onu çakılla **حَصَبَه**; onu **يَحْصُبُه**” sözünden nakledildi; ve güçlü değildir. Ve صحاح’ta: ve **يَحْصِبُ**, kesra ile: Yemen’den bir hayy; ona nisbet ettiğinde şöyle dersin: **يَحْصَبِيٌّ**, fetha ile; **تَغْلِبَ** ve **تَغْلَبِيٍّ** gibi.
