# حصب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حصب

الحصبة ويحرك، والحصبة كفرحة وهذه عن الفراء: بثر يخرج بالجسد، ومنه تقول: قد حصب، بالضم، كما تقول: قد جدر، فهو محصوب ومجدور وحصب كسمع يحصب فهو محصوب أيضا، والمحصب كالمجدر وفي حديث مسروق  أتينا عبد الله في مجدرين ومحصبين  هم الذين أصابهم الجدري والحصبة.
 والحصب، محركة، والحصبة بفتح فسكون: الحجارة، واحدتها حصبة، محركة كقصبة وهو نادر وحصبته: رميته بها، والحجر المرمي به حصب، كما يقال نفضت الشيء نفضا، والمنفوض نفض، والحصب: الحطب عامة وقال الفراء: هي لغة اليمن وكل ما يرمى به في النار من حطب وغيره فهو حصب وهو لغة أهل نجد، كما روي عن الفراء أيضا، أو لا يكون الحطب حصبا حتى يسجر به، وفي التنزيل  إنكم وما تعبدون من دون الله حصب جهنم  . وحصب النار بالحصب يحصبها حصبا: أضرمها، وقال الأزهري الحصب: الحطب الذي يلقى في تنور أو في وقود فأما ما دام غير مستعمل للسجور فلا يسمى حصبا، وقال عكرمة: حصب جهنم هو حطب جهنم بالحبشية، قال ابن عرفة: إن كان أراد أن العرب تكلمت به فصار عربية وإلا فليس في القرآن غير العربية.
 والحصباء: الحصى، واحدتها حصبة محركة كقصبة، وحصباء كقصباء، وهو عند سيبويه اسم للجمع، وفي حديث الكوثر  فأخرج من حصبائه فإذا ياقوت أحمر  أي حصاه الذي في قعره، وفي الحديث  أنه نهى عن مس الحصباء في الصلاة  كانوا يصلون على حصباء المسجد ولا حائل بين وجوههم وبينها، فكانوا إذا سجدوا سووها بأيديهم، فنهوا عن ذلك لأنه فعل من غير أفعال الصلاة، والعبث فيها لا يجوز وتبطل به إذا تكرر، ومنه الحديث  إن كان لا بد من مس الحصباء فواحدة  أي مرة واحدة رخص له فيها لأنها غير مكررة.
 وأرض حصبة، كفرحة ومحصبة بالفتح: كثيرتها، أي الحصباء وقال الأزهري: محصبة: ذات حصبة ومجدرة: ذات جدري، ومكان حاصب ذو حصباء، كحصب، على النسب، لأنا لم نسمع له فعلا، قال أبو ذؤيب:
  فكرعن في حجرات عذب بـارد                      حصب البطاح تغيب فيه الأكرع والحصب: رميك بالحصباء، حصبه يحصبه حصبا: رماه بها وفي حديث ابن عمر أنه رأى رجلين يتحدثان والإمام يخطب فحصبهما  أي رجمها بالحصباء وحصب المكان: بسطها فيه أي ألقى فيه الحصباء الصغار وفرشه بالحصباء وفي الحديث  أنه حصب المسجد وقال: هو أغفر للنخامة  أي أستر للبزاقة إذا سقطت فيه كحصبه، في الحديث  أن عمر رضي الله عنه أمر بتحصيب المسجد  .
 والحصباء هو الحصى الصغار.
 وحصب عن صاحبه: تولى عنه مسرعا، كحاصب الريح كأحصب، وفي الأرض: ذهب فيها.
 وفي الحديث الذي جاء في مقتل عثمان رضي الله عنه قال:  إنهم تحاصبوا في المسجد حتى ما أبصر أديم السماء  أي تراموا بها والحصباء: صغارها وكبارها.

  والإحصاب: أن يثير الحصى في عدوه، وقال اللحياني: يكون ذلك في الفرس وغيره مما يعدو، تقول منه: أحصب الفرس وغيره إذا أثار الحصباء في جريه، وفرس ملهب محصب.
 وليلة الحصبة بالفتح فالسكون هي الليلة التي بعد أيام التشريق، وقال الأزهري: التحصيب: النوم بالمحصب اسم الشعب الذي مخرجه إلى الأبطح بين مكة ومنى يقام فيه ساعة من الليل ثم يخرج إلى مكة، سمي به للحصباء الذي فيه، وكان موضعا نزل به رسول الله صلى الله عليه وسلم من غير أن سنه للناس، فمن شاء حصب ومن شاء لم يحصب. ومنه حديث عائشة رضي الله عنها  ليس التحصيب بشيء  أرادت به النوم بالمحصب عند الخروج من مكة ساعة والنزول به، وروي عن عمر أنه قال  ينفر الناس كلهم إلا بني خزيمة - يعني قريشا - لا ينفرون في النفر الأول، قال: وقال: يا آل خزيمة حصبوا  أي أقيموا بالمحصب، وقال أبو عبيد: التحصيب إذا نفر الرجل من منى إلى مكة للتوديع أقام بالأبطح حتى يهجع بها ساعة من الليل، ثم يدخل مكة، قال: وهذا شيء كان يفعل ثم ترك، وخزيمضة هم قريش وكنانة، وليس فيهم أسد، وقال القعنبي: التحصيب: نزول المحصب، بمكة، وانشد:
  فلله عينا من رأى من تـفـرق                      أشت وأنأى من فراق المحصب أو هو، أي المحصب: موضع رمي الجمار بمنى قاله الأصمعي، وأنشد:
  أقام ثلاثا بالمحصب من منى                      ولما يبن للناعجات طـريق وقال الراعي:
  ألم تعلمي يا ألأم الناس أنـنـي                      بمكة معروف وعند المحصب يريد موضع الجمار، ويقال له أيضا: حصاب بكسر الحاء.
 والحاصب ريح شديدة تحمل التراب والحصباء أو هو ما تناثر من دقاق الثلج والبرد، وفي التنزيل  إنا أرسلنا عليهم حاصبا  وكذلك الحصبة قال لبيد:
  جرت عليها أن خوت من أهلها                      أذيالها كل عصوف حصـبـه وقوله:  إنا أرسلنا عليهم حاصبا  أي عذابا يحصبهم، أي يرميهم بحجارة من سجيل، وقيل: حاصبا، أي ريحا تقلع الحصباء لقوتها، وهي صغارها وكبارها، وفي حديث علي رضي الله عنه قال للخوارج  أصابكم حاصب  أي عذاب من الله، وأصله رميتم بالحصباء من السماء، ويقال للريح التي تحمل التراب والحصى: حاصب والحاصب: السحاب لأنه يرمي بهما أي الثلج والبرد رميا، وقال الأزهري: الحاصب: العدد الكثير من الرجالة، وهو معنى قول الأعشى:
  لنا حاصب مثل رجل الدبى وقيل المراد به الرماة، وعن ابن الأعرابي: الحاصب من التراب ما كان فيه الحصباء. وقال ابن شميل: الحاصب: الحصباء في الريح، كان يومنا ذا حاصب، وريح حاصب وحصبة: فيها حصباء، قال لبيد:
  جرت عليها أن خوت من أهلها                      أذيالها كل عصوف حصـبـه وتقول: هو حاصب، ليس بصاحب.
 والحصب، محركة، وضبطه الصاغاني بالفتح: انقلاب الوتر عن القوس قال:
  لا كزة السير ولا حصوب ويقال: هو وهم إنما هو الحضب، بالضاد المعجمة لا غير، كما سيأتي.
 وحصبة بهاء من غير لام اسم رجل، عن ابن الأعرابي، وأنشد:

  ألست عبد عامر بن حصبه وحصبة من بني أزنم، جد ثعلبة بن الحارث اليربوعي، له ذكر في السير.
 والحصب ككتف هو اللبن لا يخرج زبده، من برده.
 وحصيب كزبير: ع باليمن وهو وادي زبيد حرسها الله تعالى وسائر بلاد المسلمين، حسن الهواء فاقت نساؤه حسنا وجمالا وظرافة ورقة، ومنه قولهم المشهور إذا دخلت أرض الحصيب فهرول أي أسرع في المشي لئلا تفتتن بهن.
 ويحصب بن مالك مثلثة الصاد: حي بها أي باليمن، وهو من حمير، ذكر الحافظ ابن حزم في جمهرة الأنساب أن يحصب أخوذي أصبح جد الإمام مالك رضي الله عنه وقيل هي يحصب، نقلت من قولك: حصبه بالحصى يحصبه، وليس بقوي والنسبة إليها مثلثة أيضا لا بالفتح فقط، كما زضعم الجوهري وعبارته في الصحاح: ويحصب، بالكسر: حي من اليمن، وإذا نسبت إليه قلت: يحصبي، بالفتح مثل تغلب وتغلبي، وهكذا قاله أبو عبيد.
 قلت: ونقل شيخنا عن ابن مالك في شرح الكافية ما نصه: الجيد في النسب إلى تغلب ونحوه من الرباعي الساكن الثاني المكسور الثالث إبقاء الكسرة، والفتح عند أبي العباس، وهو مطرد، وعند سيبويه مقصور على السماع، ومن المنقول بالفتح والكسر تغلبي ويحصبي ويثربي، انتهى، ونقل عن بعض شيوخه أن فتح العين المكسورة من الرباعي شاذ يحفظ ما ورد منه ولا يقاس عليه، صححه بعض، وقالوا: هو مذهب سيبويه والخليل، وقال بعض: إنه يقاس، وعزي للمبرد وابن السراج والرماني والفارسي، وتوسط أبو موسى الحامض فقال: المختار أن لا يفتح، ونقل أبو القاسم البطليوسي أن جواز الوجهين فيه مذهب الجمهور، وإنما خالف فيه أبو عمرو، فالجوهري إنما ذكر ما صح عنده كما هو من عادته، وهو رأي المبرد ومن وافقه، ويعضده النظر، وهو أن العرب دائما تميل إلى التخفيف ما أمكن، فحسب المجد أن يقلده لأنه في مقام الاجتهاد والنظر، وهو كلام ليس عليه غبار.
 ويحصب كيضرب: قلعة بالأندلس. سميت بمن نزل بها من اليحصبيين من حمير، فكان الظاهر فيه التثليث أيضا كما جرى عليه مؤرخو الأندلس. سميت بمن نزل بها من اليحصبيين من حمير، فكان الظاهر فيه التثليث أيضا كما جرى عليه مؤرخو الأندلس، منها سعيد بن مقرون بن عفان، له رحلة وسماع، والنابغة بن إبراهيم بن عبد الواحد، المحدثان روى الأخير عن محمد بن وضاح، ومات سنة 313 والقاضي عياض بن موسى اليحصبي صاحب الشفاء والمطالع في اللغة، وأبو محمد عبد الله بن محمد بن معدان اليحصبي الأندلسي، كتب عنه السلفي، وكذا أخوه أبو الحسن علي، محدثون، ذكرهما الصابوني.
 وبريدة بن الحصيب كزبير ابن الحارث بن الأعرج الأسلمي أبو الحصيب صحابي، دفن بمرو ومحمد بن الحصيب بن أوس بن عبد الله بن بريدة حفيده، وجده عبد الله دفن بجاورسة إحدى قرى مرو.
 وتحصب الحمام: خرج إلى الصحراء لطلب الحب.
 ومن المجاز: حصبوا عنه: أسرعوا في الهرب، كما في الأساس.

  والأحصبان: تثنية الأحصب، قال أبو سعيد: اسم موضع باليمن، ينسب إليه أبو الفتح أحمد بن عبد الرحمن بن الحسين الأحصبي الوراق، كذا في المعجم.
 ويحصب أيضا: مخلاف فيه قصر زيدان، يزعمون أنه لم يبن قط مثله، وبينه وبين ذمار ثمانية فراسخ، ويقال له: علو يحصب، وبينه وبين قصر السموأل ثمانية فراسخ، وسفل يحصب: مخلاف آخر كذا في المعجم.

### Türkçe

**الحصبة** ve harekesi verilir; ve **الحصبة** (kefereḥa gibi) — bu, el-Ferrâ’dan: bedende çıkan bir kabarcık(lar)dır; ondan dolayı şöyle dersin: “**قد حصب**” (ötre ile), tıpkı “**قد جدر**” dediğin gibi; o hâlde o **محصوب** ve **مجدور**dur. Ve **حَصَبَ** (semiʿa gibi) **يَحْصِبُ**; o da **محصوب**dur. Ve **المحصب** (el-mecdûr gibi). Ve Mesrûk hadîsinde: “İki **مجدور** ve iki **محصب** hâlinde iken Abdullah’a geldik” — onlar, **الجدري** ve **الحصبة** isabet edenlerdir.

Ve **الحصب** (harekeli), ve **الحصبة** (fetha sonra sükûn): taşlar; tekili **حصبة** (harekeli) (kaṣaba gibi) — ve o nadirdir. Ve “**حصبته**”: onu onunla taşladım. Ve kendisiyle atılan taş **حصب**tır; tıpkı “şeyi **نفضا** silkeledim” denildiği gibi; ve silkelenen **نفض**tır. Ve **الحصب**: genel olarak odun. El-Ferrâ dedi: o Yemen dilidir; ve ateşe odun ve başkası olarak atılan her şey **حصب**tır; ve o Necd ehlinin dilidir; el-Ferrâ’dan da böyle rivayet olundu; yahut odun, onunla tutuşturulmadıkça **حصب** olmaz. Ve tenzîlde: “Şüphesiz siz ve Allah’tan başka taptıklarınız, cehennemin **حصب**ıdır.” Ve “ateşi **الحصب** ile **حَصَبَ** — **يَحْصِبُها** **حصبا**”: onu alevlendirdi. El-Ezherî dedi: **الحصب**: tandıra yahut yakıta atılan odundur; fakat tutuşturma için kullanılmamış oldukça ona **حصب** denmez. İkrime dedi: **حصب جهنم** Habeşçe olarak cehennem odunudur. İbn Arafe dedi: eğer Arapların onunla konuştuğunu kastettiyse, Arapça oldu; yoksa Kur’ân’da Arapçadan başkası yoktur.

Ve **الحصباء**: çakıl; tekili **حصبة** (harekeli) (kaṣaba gibi). Ve **حصباء** (kaṣbâ’ gibi); ve o, Sîbeveyh’e göre cem‘ için bir isimdir. Kevser hadîsinde: “Onun **حصبائه**’sinden çıkardı; bir de ne göreyim, kırmızı yakut” yani dibindeki çakılı. Ve hadîste: “Namazda **الحصباء**’ya dokunmaktan nehyetti.” Mescidin **حصباء**’sı üzerinde namaz kılarlardı; yüzleri ile onun arasında bir engel yoktu; secde ettiklerinde onu elleriyle düzlerlerdi; bundan nehyedildiler; çünkü bu, namaz fiillerinden olmayan bir fiildir; namazda oyalanmak câiz değildir; tekrar edilirse onunla namaz bozulur. Ve ondan hadîs: “**الحصباء**’ya dokunmak mutlaka gerekirse, bir kere.” yani bir kere; tekrar olmadığı için ona ruhsat verildi.

Ve “**أرض حصبة**” (kefereḥa gibi) ve “**مُحَصَّبة**” (fetha ile): onun çok olanı; yani **الحصباء**. El-Ezherî dedi: **محصبة**: **حصبة** sahibi; ve **مجدرة**: **جدري** sahibi. Ve “**مكان حاصب**”: **حصباء** sahibi; ( **حصب** gibi) nisbet üzere; çünkü onun için bir fiil işitmedik. Ebû Züeyb dedi:

فكرعن في حجرات عذب بـارد
حصب البطاح تغيب فيه الأكرع

Ve **الحصب**: senin **الحصباء** ile taşlamandır. “**حصبه يحصبه حصبا**”: onu onunla taşladı. İbn Ömer hadîsinde: imam hutbe okurken konuşan iki adam gördü de “**فحصبهما**” — yani onları **الحصباء** ile taşladı. Ve “**حَصَبَ المكان**”: onu orada yaydı; yani oraya küçük **حصباء** attı ve onu **حصباء** ile döşedi. Ve hadîste: “Mescidi **حَصَبَ** etti ve dedi: ‘Bu, sümüğe daha çok örterdir.’” yani içine düştüğünde tükürüğe daha çok örtücüdür. Ömer (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: mescidin **تحصيب** edilmesini emretti.

Ve **الحصباء**: küçük çakıldır.

Ve “**حَصَبَ عن صاحبه**”: ondan süratle yüz çevirdi; **حاصب الريح** gibi, **أحصب** gibi. Ve “yerde”: onda gitti.

Osman’ın (Allah ondan razı olsun) öldürülmesi hakkında gelen hadîste dedi: “Mescidde birbirlerine **تحاصبوا** ettiler; öyle ki göğün derisini görmez oldu.” yani onunla birbirlerine taş attılar. Ve **الحصباء**: onun küçüğü ve büyüğü.

Ve **الإحصاب**: koşusunda çakılı kaldırmasıdır. El-Lihyânî dedi: bu, atta ve koşan başkasında olur. Ondan dersin: “**أحصب الفرس** ve başkası” — koşusunda **الحصباء**’yı kaldırdığı zaman. Ve “**فرس ملهب محصب**”.

Ve “**ليلة الحصبة**” (fetha sonra sükûn): teşrîk günlerinden sonraki gecedir. El-Ezherî dedi: **التحصيب**: **المحصب**’de uyumaktır; o, Mekke ile Minâ arasında, el-Ebtah’a çıkan boğazın adıdır; geceden bir saat orada kalınır, sonra Mekke’ye çıkılır; içindeki **الحصباء** sebebiyle onunla adlandırıldı. Resûlullah (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) insanların üzerine sünnet kılmaksızın orada konaklamış bir yerdi; dileyen **حَصَبَ** eder, dileyen **لم يحصب**. Ondan Âişe (Allah ondan razı olsun) hadîsi: “**ليس التحصيب بشيء**” — bununla, Mekke’den çıkışta bir saat **المحصب**’de uyumayı ve orada konaklamayı kastetti. Ömer’den rivayet olundu ki dedi: “İnsanların hepsi **ينفر** eder; yalnız Benî Huzeyme — yani Kureyş — ilk **نفر**de **لا ينفرون**.” dedi; ve dedi: “Ey Âl-i Huzeyme, **حصبوا**!” yani **المحصب**’de ikamet edin. Ebû Ubeyd dedi: **التحصيب**: kişi vedâ için Minâ’dan Mekke’ye **نفر** ettiğinde, el-Ebtah’ta geceden bir saat uyuklayıncaya kadar kalır; sonra Mekke’ye girer. Dedi: bu, yapılırdı sonra terk edildi. Ve **خزيمضة**: Kureyş ve Kinâne’dir; onların içinde Esed yoktur. El-Ka‘nebî dedi: **التحصيب**: Mekke’de **المحصب**’e inmektir. Ve inşâd etti:

فلله عينا من رأى من تـفـرق
أشت وأنأى من فراق المحصب

Yahut o — yani **المحصب**: Minâ’da cemrelerin atıldığı yerdir; el-Asma‘î söyledi. Ve inşâd etti:

أقام ثلاثا بالمحصب من منى
ولما يبن للناعجات طـريق

Er-Râ‘î dedi:

ألم تعلمي يا ألأم الناس أنـنـي
بمكة معروف وعند المحصب

Cemrelerin yerini kastediyor. Ona ayrıca “**حصاب**” (hâ’nın kesresiyle) da denir.

Ve **الحاصب**: toprağı ve **الحصباء**’yı taşıyan şiddetli rüzgâr; yahut ince kar ve doludan saçılan şeydir. Tenzîlde: “Şüphesiz biz onların üzerine bir **حاصبا** gönderdik.” Ve aynı şekilde **الحصبة**. Lebîd dedi:

جرت عليها أن خوت من أهلها
أذيالها كل عصوف حصـبـه

Ve onun sözü: “Şüphesiz biz onların üzerine bir **حاصبا** gönderdik” yani onları **يحصبهم** eden bir azap; yani onları siccîlden taşlarla taşlayan. Ve denildi: **حاصبا** yani kuvvetinden dolayı **الحصباء**’yı söküp atan bir rüzgâr; ve o, onun küçüğü ve büyüğüdür. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde, Hâricîlere dedi: “Size bir **حاصب** isabet etti.” yani Allah’tan bir azap. Aslı: gökten **الحصباء** ile taşlandınız. Ve toprağı ve çakılı taşıyan rüzgâra **حاصب** denir. Ve **الحاصب**: buluttur; çünkü onunla — yani kar ve dolu ile — atar. El-Ezherî dedi: **الحاصب**: yaya askerlerden çok sayıdır; ve bu, el-A‘şâ’nın sözünün mânâsıdır:

لنا حاصب مثل رجل الدبى

Ve denildi: bununla kastedilen okçulardır. İbnü’l-A‘râbî’den: **الحاصب** topraktan, içinde **الحصباء** bulunan şeydir. İbn Şümeyl dedi: **الحاصب**: rüzgâr içindeki **الحصباء**’dır; günümüz **ذا حاصب** idi; ve **ريح حاصب** ve **حصبة**: içinde **حصباء** olan. Lebîd dedi:

جرت عليها أن خوت من أهلها
أذيالها كل عصوف حصـبـه

Ve dersin: o **حاصب**tır; **صاحب** değildir.

Ve **الحصب** (harekeli) — es-Sâgânî onu fetha ile ضبط etti: yayın kirişi’nin yaydan dönmesidir. Dedi:

لا كزة السير ولا حصوب

Ve denilir: bu bir vehimdir; ancak o **الحضب**’dır; yalnız **الضاد** (mu‘ceme) iledir; ileride geleceği üzere.

Ve **حصبة** (hâ ile, lâm’sız) bir adam adıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:

ألست عبد عامر بن حصبه

Ve **حصبة** Benî Eznem’dendir; es-siyer’de zikri olan Sa‘lebe b. el-Hâris el-Yerbû‘î’nin dedesidir.

Ve **الحصب** (ketif gibi): soğukluğundan dolayı kaymağı çıkmayan süttür.

Ve **حصيب** (Zübeyr gibi): Yemen’de bir yer adıdır; o, Zebîd vadisidir — Allah Teâlâ onu ve Müslümanların diğer beldelerini korusun — havası güzeldir; kadınları güzellik, cemal, zarafet ve incelikçe güzel oldu. Ondan onların meşhur sözü: “**أرض الحصيب**”e girdiğinde **فهرول** — yani yürüyüşte acele et — onlarla fitneye düşmeyesin diye.

Ve **يحصب بن مالك** — **الصاد**’ın teslîsiyle: orada, yani Yemen’de bir kabiledir; o, Himyer’dendir. Hâfız İbn Hazm, **جمهرة الأنساب**’da zikretti ki **يحصب**: İmam Mâlik’in (Allah ondan razı olsun) dedesi **أخوذي أصبح**’ın kardeşidir. Ve denildi: o **يحصب**’dır; “onu çakılla taşladı” sözünden nakledildi: “**حصبه بالحصى يحصبه**”; fakat güçlü değildir. Ve ona nisbet de teslîs iledir; yalnız fetha ile değil; el-Cevherî’nin zannettiği gibi. Ve onun **الصحاح**’taki ibaresi: “**ويحصب** (kesre ile): Yemen’den bir kabiledir; ona nisbet ettiğinde ‘**يحصبي**’ dersin; fetha ile; tıpkı **تغلب** ve **تغلبي** gibi.” Ebû Ubeyd de böyle dedi.

Ben derim: şeyhimiz, İbn Mâlik’ten **شرح الكافية**’deki nassı nakletti: “**تغلب** ve benzeri, ikinci harfi sâkin, üçüncüsü meksûr olan rubâ‘îye nisbetin iyisi, kesreyi ibkâ etmektir; fetha Ebü’l-Abbâs’a göredir; ve o muttariddir; Sîbeveyh’e göre ise semâ‘a mahsustur. Fetha ve kesre ile nakledilenlerden: **تغلبي** ve **يحصبي** ve **يثربي**.” bitti. Bazı şeyhlerinden nakletti ki rubâ‘îde meksûr ayn’ın fethası şâzdır; ondan vârid olan ezberlenir, ona kıyas edilmez. Bazıları bunu sahih gördü; ve dediler: bu, Sîbeveyh ve Halîl’in mezhebidir. Bazıları dedi: ona kıyas edilir; ve Müberred’e, İbnü’s-Serrâc’a, Rummânî’ye ve Fârisî’ye nisbet edildi. Ebû Mûsâ el-Hâmid orta yol tuttu da dedi: seçilen, fetha edilmemesidir. Ebü’l-Kâsım el-Batliyûsî nakletti ki onda iki vecih de câizdir; bu, cumhurun mezhebidir; yalnız Ebû Amr muhalefet etti. El-Cevherî ancak kendisinde sahih olanı zikretti; âdeti üzere; ve o, Müberred’in ve ona muvafakat edenin görüşüdür. Ve nazar onu destekler; o da şudur: Araplar daima mümkün oldukça hafifletmeye meyleder. Öyleyse, içtihad ve nazar makamında olduğu için, şerefe onun taklidi yeter; bu, üzerinde toz olmayan bir sözdür.

Ve **يحصب** (yaḍrib gibi): Endülüs’te bir kaledir. Himyer’den **اليحصبيين**’den oraya inen kimseyle adlandırıldı; bu sebeple onda da teslîs zâhir olurdu; Endülüs tarihçileri bunun üzere yürüdüler. Ondan Sa‘îd b. Makrûn b. Affân — onun yolculuğu ve semâ‘ı vardır — ve en-Nâbiğa b. İbrâhîm b. Abdülvâhid; iki muhaddis; sonuncusu Muhammed b. Vaddâh’tan rivayet etti; 313 yılında öldü. Ve **القاضي عياض بن موسى اليحصبي**: **الشفاء** ve dilde **المطالع** sahibi. Ve Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Ma‘dân el-Yahsubî el-Endelüsî; es-Silefî ondan yazdı; ve aynı şekilde kardeşi Ebû’l-Hasen Ali; muhaddislerdir; es-Sâbûnî ikisini zikretti.

Ve **بريدة بن الحصيب** (Zübeyr gibi): el-Hâris b. el-A‘rac el-Eslemî’nin oğlu; künyesi Ebû’l-Hasîb; sahâbîdir; Merv’de defnedildi. Ve onun torunu: Muhammed b. el-Hasîb b. Evs b. Abdullah b. Bureyde; ve onun dedesi Abdullah, Merv köylerinden biri olan Câvârisa’da defnedildi.

Ve “**تحصب الحمام**”: tane aramak için çöle çıktı.

Ve mecazdan: “**حصبوا عنه**”: kaçışta acele ettiler; **الأساس**’ta olduğu gibi.

**والأحصبان**: **الأحصب**’in tesniyesidir. Ebû Saîd dedi ki: Yemen’de bir yer adıdır; ona nisbet edilir: **أبو الفتح أحمد بن عبد الرحمن بن الحسين الأحصبي الوراق**; Mu‘cem’de böyle(ce)dir.

Ve **يحصب** da: içinde Zeydân kasrı bulunan bir **مخلاف**tır; onun, asla onun benzeri inşa edilmemiş olduğunu iddia ederler; onunla Zimâr arasında sekiz fersah vardır; ona: **علو يحصب** denir; onunla **قصر السموأل** arasında sekiz fersah vardır; ve **سفل يحصب**: başka bir **مخلاف**tır; Mu‘cem’de böyle(ce)dir.
