# حصد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حصد

حصد الزرع وغيره من النبات يحصده، بالكسر، ويحصده، بالضم، حصدا، بفتح فسكون، وحصادا، بالفتح، وحصادا، بالكسر، عن اللحياني: قطعه بالمنجل. وأصل الحصاد في الزرع، كاحتصده قال الطرماح:
  إنما نحن مثل خأمة زرع                      فمتى يأن يأت محتصده وهو حاصد، من قوم حصدة، محركة، وحصاد، بضم فتشديد. والحصاد، بالفتح: أوانه، ويكسر. والحصاد: نبت ينبت في البراق على نبتة الخافور يخبط الغنم، وفي بعض النسخ: يخبط للغنم. وقال أبو حنيفة: الحصاد يشبه السبط. وروي عن الأصمعي: الحصاد: نبت له قصب ينبسط في الأرض، وريقه على طرف قصبه. وفي الصحاح: الحصاد كالنصي. والحصاد: الزرع المحصود، كالحصد، محركة، والحصيد، كأمير، والحصيدة، بزيادة الهاء، وأنشد:
  إلى مقعدات تطرح الريح بالضحى                      عليهن رفضا من حصاد القلاقـل أراد بحصاد القلاقل: ما تنأثر منه بعد هيجه. وأحصد البر والزرع: حان أن يحصد ، كاستحصد، قاله ابن الأعرابي. وقيل استحصد: دعأ إلى ذلك من نفسه. وأحصد الحبل: فتله فتلا محكما.

  والحصيدة: أسافل الزرع التي تبقى لا يتمكن منها المنجل. والحصيد: المزرعة، لأنها تحصد. وقال الأزهري: الحصيدة المزرعة إذا حصدت كلها. والجمع الحصائد. والحصيد: الذي حصدته الأيدي. قاله أبو حنيفة. وقيل هو الذي انتزعته الرياح فطارت به. والمحصد، كمجمل: ما جف وهو قائم. والحصد، محركة: نبات، واحدته حصدة، أو شجر، قال الأخطل:
  تظل فيه بنأت الماء أنـجـية                      وفي جوانبه الينبوت والحصد والحصد: ما جف من النبات وأحصد، قال النابغة:
  يمده كل واد متـرع لـجـب                      فيه حطام من الينبوت والحصد والحصد: اشتدأد الفتل، واستحكام الصناعة في الأوتار والحبال والدروع، يقال: حبل أحصد وحصد، ككتف، ومحصد، كمكرم، ومستحصد على صيغة اسم الفاعل، وقال الليث: الحصد مصدر الشيء الأحصد، وهو المحكم فتله وصنعته، وحبل محصد، أي محكم مفتول، ووتر أحصد: شديد الفتل.
 ودرع حصداء: ضيقة الحلق محكمة صلبة شديدة. وشجرة حصداء: كثيرة الورق نقلهما الصاغاني.
 وحصد الرجل: مات، حكاه اللحياني عن أبي طيبة، وقال هي لغتنا، ولغة الأكثر: عصد، بالعين المهملة. واستحصد الرجل غضب، أو اشتد غضبه واستحصد القوم: اجتمعوا وتضافروا. واستحصد الحبل استحكم، وكذلك أمر القوم، كاستحصف. والمحصد كمنبر: المنجل الذي يجز به الزرع. ومن المجاز: رجل محصد الرأي، كمجمل: سديده محكمه، على التشبيه بالحبل المحصد. ورأي مستحصد: محكم.
 ومما يستدرك عليه: حصاد كل شجرة: ثمرتها. وحصاد كل شجرة: ثمرتها. وحصاد البقول البرية: ما تناثر من حبتها عند هيجها. وحب الحصيد ممأ أضيف إلى نفسه، وقال الليث: أراد حب البر المحصود. ومن المجاز: حصدهم بالسيف يحصدهم حصدا: قتلهم، أو بالغ في قتلهم، واستأصلهم، مأخوذ من حصد الزرع.
 وفي التهذيب: وحصاد البروق: حبة سوداء، ومنه قول ابن فسوة:
  كأن حصاد البروق الجعد جائل                      بذفرى عفرناة خلاف المعذر وحصائد الألسنة: أي ما قالته الألسنة، وهو ما يقتطعونه من الكلام الذي لا خير فيه، واحدتها حصيدة، تشبيها بما يحصد من الزرع إذا جز، وتشبيها للسان وما يقتطعه من لاقول بحد المنجل الذي يحصد به.
 وحكى ابن جني عن أحمد بن يحيى: حاصود وحواصيد، ولم يفسره. قال ابن سيده: ولا أدري ما هو.
 ومن المجاز: من زرع الشر حصد الندامة.

### Türkçe

**حصد** ekini ve bitkiden başka şeyleri biçti; onu, kesre ile, biçer; onu, damme ile, biçer; **حصدا** (fetha ile sonra sükûn ile) ve **حصادا** (fetha ile) ve **حصادا** (kesre ile); el-Lihyânî’den: onu orakla kesti. Biçmenin aslı ekinde(edir); **كاحتصده** gibi. et-Tırmâh dedi ki:
  Biz ancak ekin **خأمة**si gibiyiz;                      ne zaman ki onun **محتصده**si gelsin, gelir. O, biçendir; **قوم حصدة**’den (harekeli), ve **حصاد** (damme ile sonra şedde ile). **الحصاد** (fetha ile): onun zamanı; ve kesrelenir. **الحصاد**: **البراق**’ta **الخافور** bitkisi üzerinde biten bir bitkidir; koyun(lar) onu dallarından silkeler; bazı nüshalarda: koyun(lar) için silkelenir. Ebû Hanîfe dedi: **الحصاد** **السبط**’a benzer. el-Asma‘î’den rivayet edildi: **الحصاد**: kamışı olan bir bitkidir; yerde yayılır; yaprağı kamışının ucundadır. **الصحاح**’ta: **الحصاد** **النصي** gibi(dir). **الحصاد**: biçilmiş ekin; **كالحصد** (harekeli) ve **الحصيد** (emîr gibi) ve **الحصيدة** (ه artırılmasıyla). Ve inşâd etti:
  Oturanlara doğru, kuşluk vakti rüzgâr atar                      onların üzerine, **حصاد القلاقـل**’den döküntü olarak. **حصاد القلاقل** ile murad etti: onun kabarmasından sonra ondan saçılan şey. **أحصد** buğday ve ekin: biçilme vakti geldi; **كاستحصد**; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve denildi: **استحصد**: kendi nefsinden buna çağırdı. **أحصد** ip: onu sağlam bir büküşle büktü.

  **الحصيدة**: oraktan güç yetirilemeyen, kalan ekinin alt kısımlarıdır. **الحصيد**: ekinliktir; çünkü biçilir. el-Ezherî dedi: **الحصيدة** ekinliktir; bütünü biçildiği zaman. Çoğulu **الحصائد**’dir. **الحصيد**: ellerin biçtiği şeydir. Bunu Ebû Hanîfe söyledi. Ve denildi: o, rüzgârların söküp de onunla uçurduğu şeydir. **المحصد** (mucmel gibi): ayakta iken kuruyan şeydir. **الحصد** (harekeli): bir bitkidir; tekili **حصدة**’dir; yahut bir ağaçtır. el-Ahtal dedi ki:
  Orada, suyu uzaklaştırmakla hızlı(lar) kalır;                      ve onun yanlarında **الينبوت** ve **الحصد** vardır. **الحصد**: bitkiden kuruyan şeydir; ve **أحصد**. en-Nâbiga dedi ki:
  Onu, dolu gür bir vadi uzatır;                      onda **الينبوت** ve **الحصد**’dan kırıntı vardır. **الحصد**: bükmenin şiddetlenmesi ve yayların, iplerin ve zırhların yapımında sağlamlaşmadır; denir ki: **حبل أحصد** ve **حصد** (ketif gibi) ve **محصد** (mukrim gibi) ve **مستحصد** fâil ismi kalıbı üzere. el-Leys dedi: **الحصد** **الشيء الأحصد**’ın masdarıdır; o, büküşü ve yapımı sağlam olandır. Ve **حبل محصد**: yani sağlam bükülmüş. Ve **وتر أحصد**: büküşü şiddetli.
 **درع حصداء**: halkaları dar, sağlam, katı, şiddetli. Ve **شجرة حصداء**: yaprağı çok. İkisini de es-Sâgânî nakletti.
 **حصد** adam: öldü; el-Lihyânî bunu Ebû Taybe’den hikâye etti; ve dedi: bu bizim lugatımızdır; çoğunluğun lugatı: **عصد** (ihmâl edilmiş ع ile). **استحصد** adam: öfkelendi; yahut öfkesi şiddetlendi. **استحصد** kavim: toplandılar ve birbirlerine destek oldular. **استحصد** ip: sağlamlaştı; kavmin işi de böyledir; **كاستحصف** gibi. **المحصد** (minber gibi): onunla ekinin kesildiği oraktır. Mecazdan: **رجل محصد الرأي** (mucmel gibi): onun doğru olanı, sağlam olanı; sağlam ip ile benzetme üzere. Ve **رأي مستحصد**: sağlam.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: her ağacın **حصاد**’ı: meyvesidir. Her ağacın **حصاد**’ı: meyvesidir. Yabani baklagillerin **حصاد**’ı: kabarması sırasında tanesinden saçılan şeydir. **حب الحصيد**: kendisine izâfe olunmuş şeyden; el-Leys dedi: biçilmiş buğdayın tanesini murad etti. Mecazdan: onları kılıçla **حصدهم**; onları **حصدا** biçti: onları öldürdü; yahut onları öldürmede mübalağa etti; ve köklerini kazıdı; ekini biçmekten alınmıştır.
 **التهذيب**’de: **حصاد البروق**: siyah bir tanedir; ve ondan İbn Fesve’nin sözü:
  Sanki **حصاد البروق** kıvırcık dolaşan                      **بذفرى عفرناة**’da, **المعذر**’e aykırı. **حصائد الألسنة**: yani dillerin söylediği şeyler; o, hayır olmayan sözden kestikleri şeydir; tekili **حصيدة**’dir; ekinden kesildiği zaman biçilen şeye benzetme olarak; ve dilin ve onun kötü sözden kestiği şeyin, onunla biçilen orağın ağzına benzetilmesi olarak.
 İbn Cinnî, Ahmed b. Yahyâ’dan **حاصود** ve **حواصيد**’i hikâye etti; onu açıklamadı. İbn Sîde dedi: ve ben onun ne olduğunu bilmiyorum.
 Mecazdan: kim şerrin ekinini ekerse pişmanlığı biçer.
