# حصف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حصف

الحَصافةُ: ثَخانةُ العَقْل. حَصُفَ، بالضم، حَصافةً إذا كان جَيِّدَ الرأْيِ مُحْكَم العقل، وهو حَصِفٌ وحَصِيفٌ بَيِّنُ الحَصافةِ. والحَصِيفُ: الرجل الـمُحْكَمُ العقل؛ قال:
حَدِيثُك في الشِّتاءِ حدِيثُ صَيْفٍ،
وشَتْوِيُّ الحَدِيثِ إذا تَصِيفُ
فَتَخْلِطُ فيه مِن هذا بهذا،
فَما أَدْرِي أَأَحْمَقُ أَمْ حَصِيفُ؟
فأَمّا حَصِفٌ فعلى النسَبِ، وأَما حَصِيفٌ فعلى الفِعْل. وفي كتاب عُمر إلى أَبي عُبيدة، رضي اللّه عنهما: أَن لا يُمْضِيَ أَمـْرَ اللّهِ إلا بَعِيدَ الغِرَّةِ حَصِيفَ العُقدة؛ الحَصِيفُ: الـمُحكمُ العقل، وإحْصافُ الأَمـْرِ: إحْكامُه، ويريد بالعُقْدة ههنا الرأْيَ والتدْبير، وكل مُحْكَم لا خَلَلَ فيه حَصِيفٌ. ومُحْصَفٌ: كثِيفٌ قويٌّ. وثوب حَصِيفٌ إذا كان محكم النسج صَفِيقَه، وأَحْصَفَ الناسِج نسْجَه.
ورأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ، وقد اسْتَحْصَفَ رأْيهُ إذا اسْتَحْكَم، وكذلك الـمُسْتَحْصِدُ. واسْتَحْصَفَ الشيءُ: اسْتَحكَمَ. ويقال: اسْتَحْصَفَ القومُ واسْتَحْصَدُوا إذا اجتمعوا؛ قال الأَعشى:
تأْوِي طَوائِفُها إلى مَحْصُوفةٍ
مَكْروهةٍ، يَخشَى الكُماةُ نِزالَها
قال الأَزهري: أَراد بالـمَحْصُوفة كَتِيبَةً مجْمُوعة وجعلها مَحْصُوفةً من حُصِفتْ، فهي مَحْصُوفةٌ. قال الأَزهري: وفي النوادر حَصَبْتُه عن كذا وأَحْصَبْتُه وحَصَفْتُه وأَحْصَفْتُه وحَصَيته وأَحْصَيتُه إذا أَقْصَيْتَه. وإحْصافُ الأَمـْرِ: إحْكامُه. وإحْصاف الحبلِ: إحكامُ فَتْلِه. والـمُحْصَفُ من الحِبالِ: الشَّدِيدُ الفَتْلِ، وقد اسْتَحْصَفَ. والـمُسْتَحْصِفةُ: المرأَة الضَّيِّقةُ اليابسةُ، قيل: وهي التي تَيْبَسُ عند الغِشْيانِ وذلك مـما يُسْتَحَبُّ. وفَرْجٌ مُسْتَحْصِفٌ أَي ضَيِّق. واسْتَحَْصَفَ علينا الزمانُ: اشتدّ. واسْتَحْصَفَ القومُ: اجتمعوا. والإحْصافُ: أَن يَعْدُوَ الرجلُ عَدْواً فيه تَقارُبٌ. وأَحْصَفَ الفرسُ والرجلُ إذا عَدَا عَدْواً شديداً، وقال اللحياني: يكون ذلك في الفرس وغيره مـما يعدو، وقيل: الإحْصافُ أَقْصَى الحُضْر؛ قال العجاج: ذارٍ إذا لاقَى العَزازَ أَحْصَفَا،
وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا
والذَّرْوُ: الـمَرُّ الخَفِيفُ، والغَدَرُ: ما ارْتَفَعَ من الأَرض وانْخَفَض، ويقال: الكثيرُ الحجارة. وفرس مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ؛ شاهِدُه قول عبد اللّه بن سمعان التَّغْلَبيّ:
وسَرَيْتُ لا جَزِعاً ولا مُتَهَلِّعاً،
يَعْدُو برَحْلي جَسْرةٌ مِحْصافُ
والحَصَفُ: بَثْرٌ صِغار يقِيحُ ولا يَعْظُم وربما خرج في مَراقِّ البَطْنِ أَيام الحرّ، وقد حَصِفَ جِلده، بالكسر، يَحْصَفُ حَصَفاً. وقال أَبو عبيد: حَصِفَ يَحْصَفُ حَصَفاً وبَثِرَ وجهُه يَبْثَرُ بَثَراً. وقال الجوهري: الحَصَفُ الجَرَبُ اليابس، والحصيفة الحيَّةُ؛ طائيّة.

### Türkçe

**الحَصافةُ**: aklın kalınlığıdır. **حَصُفَ**, ötre ile, **حَصافةً** (olarak) eğer iyi görüşlü, aklı sağlamlaştırılmış olursa; ve o **حَصِفٌ** ve **حَصِيفٌ**dur, **الحَصافةِ**si açık (olan).

Ve **الحَصِيفُ**: aklı sağlamlaştırılmış adam; dedi ki:
حديثُك في الشِّتاءِ حدِيثُ صَيْفٍ،
وشَتْوِيُّ الحَدِيثِ إذا تَصِيفُ
فَتَخْلِطُ فيه مِن هذا بهذا،
فَما أَدْرِي أَأَحْمَقُ أَمْ حَصِيفُ؟

Şu hâlde **حَصِفٌ** ise nisbet üzerinedir; **حَصِيفٌ** ise fiil üzerinedir. Ve Ömer’in kitabında Ebû Ubeyde’ye, Allah ikisinden de razı olsun: Allah’ın emrini ancak gafletten uzak, düğümü sağlam **حَصِيفَ العُقدة** (olan) (kimse) yürürlüğe koysun; **الحَصِيفُ**: aklı sağlam (olan)dır. Ve **إحْصافُ الأَمـْرِ**: onun sağlamlaştırılmasıdır; ve burada **العُقْدة** ile görüşü ve tedbiri kasteder. Ve içinde hiçbir gedik olmayan her sağlam (şey) **حَصِيفٌ**dur. Ve **مُحْصَفٌ**: yoğun, güçlüdür. Ve **ثوب حَصِيفٌ** eğer dokuması sağlam, kalını (olursa); ve dokumacı dokumasını **أَحْصَفَ** etti.

Ve **رأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ**; ve görüşü sağlamlaşınca onun görüşü **اسْتَحْصَفَ** etmiştir; ve كذلك **الـمُسْتَحْصِدُ**. Ve **اسْتَحْصَفَ الشيءُ**: sağlamlaştı. Ve denir: kavim toplandığında **اسْتَحْصَفَ القومُ** ve **اسْتَحْصَدُوا**; dedi ki el-A‘şâ:
تأْوِي طَوائِفُها إلى مَحْصُوفةٍ
مَكْروهةٍ، يَخشَى الكُماةُ نِزالَها

El-Ezherî dedi: **الـمَحْصُوفة** ile toplanmış bir taburu kastetti ve onu **حُصِفتْ**’ten **مَحْصُوفةً** kıldı; o hâlde o **مَحْصُوفةٌ**dur. El-Ezherî dedi: Ve nevâdirde: “şundan onu uzaklaştırdığında” **حَصَبْتُه** عن كذا ve **أَحْصَبْتُه** ve **حَصَفْتُه** ve **أَحْصَفْتُه** ve **حَصَيته** ve **أَحْصَيتُه** (denir), eğer onu uzaklaştırdıysan. Ve **إحْصافُ الأَمـْرِ**: onun sağlamlaştırılmasıdır. Ve **إحْصاف الحبلِ**: onun bükümünü sağlamlaştırmaktır. Ve iplerden **الـمُحْصَفُ**: bükümü şiddetli (olan)dır; ve (o) **اسْتَحْصَفَ** etmiştir.

Ve **الـمُسْتَحْصِفةُ**: dar, kuru kadın; denildi: o, cima sırasında kuruyan (kadın)dır; ve bu, sevilir (şey)lerdendir. Ve **فَرْجٌ مُسْتَحْصِفٌ**: yani dar.

Ve “zaman bize karşı şiddetlendi” (demek) **اسْتَحَْصَفَ علينا الزمانُ**dur. Ve **اسْتَحْصَفَ القومُ**: toplandılar. Ve **الإحْصافُ**: adamın, içinde yakınlık bulunan bir koşuşla koşmasıdır. Ve at ve adam, şiddetli bir koşuşla koştuğunda **أَحْصَفَ**; ve el-Lihyânî dedi: bu, at ve koşan diğer şeylerde olur. Ve denildi: **الإحْصافُ** en uç **الحُضْر**dır; el-Accecc dedi:
ذارٍ إذا لاقَى العَزازَ أَحْصَفَا،
وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا

Ve **الذَّرْوُ**: hafif geçiştir; ve **الغَدَرُ**: yerden yükselip alçalan (şey)dir; ve denir: çok taşlı (yer). Ve **فرس مِحْصَفٌ** ve **ناقة مِحْصافٌ**; bunun şahidi, Abdullah b. Sem‘ân et-Teğlibî’nin sözü:
وسَرَيْتُ لا جَزِعاً ولا مُتَهَلِّعاً،
يَعْدُو برَحْلي جَسْرةٌ مِحْصافُ

Ve **الحَصَفُ**: irinlenen ve büyümeyen küçük kabarcıklardır; ve bazen sıcak günlerinde karnın ince derilerinde çıkar. Ve derisi **حَصِفَ**, kesre ile, **يَحْصَفُ حَصَفاً**. Ebû Ubeyd dedi: **حَصِفَ يَحْصَفُ حَصَفاً**; ve yüzü kabarcıklandı: **بَثِرَ وجهُه يَبْثَرُ بَثَراً**. Cevherî dedi: **الحَصَفُ** kuru uyuzdur; ve **الحصيفة** yılandır; Tâî (lehçesi)dir.
