# حصل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حصل

حصل
حَصَلَ - يَحْصُلُ - حَصَّلَ - يُحَصِّل ، حُصِّل - يُحَصَّلُ

حَصَلَ - يَحْصُلُ + شيء أو أمر + من شيء أو أمر: يخرج وينتج الهام والأفضل منه وينفصل ويتميز عن الباقي: تخرج وتظهر وتبين زبدته وخلاصته: تخرج الثمرة والنتيحة والجزء الأهم  فتيين وتصبح مميزة وجاهزة للتعامل معها  دون غيرها من بين باقي محتويات الشيء أو الأمر: بقترب من معنى لفظ " ينتج - نتيجة " الشائع
الحاصل: الظاهر والبين والباقي الجاهز دون غيره من الأفعال أو الأشياء
المحصول : الناتج الباقي، والأثر الجاهز والمميز الذي يهمنا من مجموع ما وقع وحد ث للزرع والنبات، وهوالثمر المفيد (اللب ) دون القشور
حَصَّلَ - يُحَصِّل + كائن + شيئاً أو ما في شيء: على وزن " فـَعـَّل" من " حَصَلَ - يَحْصُلُ ": جعله " يَحْصُلُ " على وجه التكرار والشدة: استنتج: عمل على استخراج الهام والمميز دون غيره
حُصِّل - يُحَصَّلُ: مبني للمجهول من " حَصَلَ - يَحْصُلُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " فصل واستخراج شيء من شيء بالتصفية والنخل والترشيح " وهي:
لَبِنَ- يَلبَنُ، رَحَقَ - يَرْحَقُ، نَخَلَ - يَنْخُلُ، حَصَل - يَحْصُلُ، نَبَطَ - يَنْبِطُ (نَبَطَ - يَنْبُطُ)، نَصَحَ - يَنْصَحُ

حُصِّلَ
	﴿وحصل ما في الصدور (10)﴾ العاديات
جاء في التفسير : حُصل : ميز وأظهر - حَصَلَ : ظهر
مختار الصحاح
● [حصل] ح ص ل: حَصَّلَ الشيء تَحْصِيلا و حاصِلُ الشيء و مَحْصُولُه بقيّته و تحصِيلُ الكلام رده إلى محصوله و الحَوْصَلَةُ واحدة حواصِلِ الطير وقد حَوْصَلَ أي ملأَ حوصلته يقال حوصلي وطيري
معجم الفرائد القرآنية:
ح  ص  ل
"حُصِّلَ" في قوله تعالى:"وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ"(10) العاديات .
الحاصل من كل شيء : ما بقي وثبت وذهب ما سواه،  والتحصيل : إخراج اللب من القشور وجمعه، وحصل ما في الصدور أي جمع .
الراغب
حصل
التحصيل: إخراج اللب من القشور، كإخراج الذهب من حجر المعدن، والبر من التبن. قال الله تعالى: }وحصل ما في الصدور{ [العاديات/10]، أي: أظهر ما فيها وجمع، كإظهار اللب من القشر وجمعه، أو كإظهار الحاصل من الحساب، وقيل للحثالة: الحصيل، وحصل الفرس: إذا اشتكى بطنه عن أكله (في المجمل 1/237، وحصل الفراس: إذا اشتكى بطنه من أكل التراب)، وحوصلة الطير: ما يحصل فيه الغذاء.
ملخص اللسان
1.    حَصَل الشيءُ يَحْصُل حُصُولاً الحاصِل من كل شيء: ما بَقِي وثَبَتَ وذَهَب ما سواه،.
2.    الحَصائل: البَقايا،
3.    وحاصِلُ الشيءِ ومَحْصُوله: بَقِيَّتُه.
4.    وحُصِّل ما في الصدور؛ أَي بُيِّن؛
5.    وحُصِّل ما في الصدور: مُيِّز،
6.    الحَصَل والحُصالة ما يبقى من الشعير والبرّ في البَيْدَر إِذا نُقِّي وعُزِل رديئه.
7.    وحُصِّل ما في الصدور: جُمِع.
8.    وتَحَصَّل الشيءُ: تَجَمَّع وثبت.
9.    وتحصيل الكلام:رَدُّه إِلى محصوله.
10.                        فالحَصَل سفُّ الفرس الترابَ من البَقْل فيجتمع منه تراب في بطنه فيقتله
11.                       وحَصِلَت الدابةُ حَصَلاً أَكلت التراب فبقي في  جوفها ثابتاً،
12.                       والحَصِيل نَبْتٌ.
13.                       وقد حَصِل الفَرَسُ حَصَلاً إِذا اشتكى بطنه من أَكل تراب النَّبْت،
14.                       الحَصَل في أَولاد الإِبل أَن تأْكل التراب ولا تخرج الجِرَّة وربما قتلها ذلك.
15.                       وحَصَّل النخلُ: استدار بَلَحُه.
16.                       والحَصَل ما تناثر من حَمْل النخلة وهو أَخضر غَضٌّ مثل الخَرَز الخُصْر الصِّغار.
17.                       والحَصَل:البَلَح قبل أَن يشتد وتظهر تَفَاريقه،
18.                        أَحْصَل البَلَحُ إِذا خَرَجَ من تفاريقه  صغاراً.
19.                       والحَصَل من الطعام: ما يُخْرَج منه فيُرْمى به من دَنْقة وزؤَان ونحوهما.
20.                       الحُصالة ما يُخْرَج منه فيُرْمى به إِذا كان أَجَلَّ من التراب والدُّقاق قليلاً.
21.                       والحُصَالة، بالضم، ما يبقى في الأَنْدَر من الحَبّ بعدما يُرْفَع الحَبُّ وهو الكُنَاسة.
22.                       والحَصِيل: ضَرْب من النبات؛
23.                       والحَوْصَل والحَوْصَلة والحَوْصَلَّة والحَوْصَلاءمن الطائر والظَّلِيم: بمنزلة المَعِدة من الإِنسان وهي المَصارين ل
24.                       حَوْصَل أَي مَلأَ حَوْصَلته.
25.                       واحْوَنْصَل الطائر: ثَنَى عنقه وأَخرج حَوْصلته.
26.                       وحَوْصَلة الإِنسان وكلِّ شيء: مُجْتَمَع الثُّفْل أَسفلَ من  السُّرَّة،
27.                       الحَوْصَلة المُرَيْطاء، وهو أَسفل البطن إِلى العانة،
28.                       وناقة ضَخْمة الحَوْصَلة أَي البطن.
29.                       والمُحَوْصِل والمُحَوْصَل: الذي يَخْرج أَسفله من قِبَل سُرَّته مثل بطن الحُبْلى.
30.                       والحَوْصَلة: الشاة التي عَظُم من بطنها ما فوق سُرَّتها؛
31.                       وحَوْصَلة الحوض: مُسْتَقَرُّ الماء في أَقصاه؛
32.                       وحَوْصَلُ الروضِ: قَرارُه وهو أَبطؤُها هَيْجاً،
33.                       الحاصِل ما خَلَص من الفِضَّة من حجارة المَعْدِن،
34.                       والمُحَصِّلة المرأَة التي تُحصِّل تراب المَعْدِن؛
35.                       المُحَصِّلة التي تُمَيِّز الذهب من الفضة؛
36.                        لم تُحَصَّل من ترابها أَي لم تُخَلَّص،
37.                       وحَصَّلْت الأَمر: حَقَّقْتُه وأَبَنْته.
لسان العرب
● - حصل: الحاصِل من كل شيء: ما بَقِي وثَبَتَ وذَهَب ما سواه، يكون من     الحِساب والأَعمال ونحوها؛ حَصَل الشيءُ يَحْصُل حُصُولاً. والتحصيل: تمييز     ما يَحْصُل، والاسم الحَصِيلة؛ قال لبيد:     وكُلُّ امرئ يوماً سَيُعْلَم سعيُه،     إِذا حُصِّلت عند الإِله الحَصائِل     والحَصائل: البَقايا، الواحدة حَصِيلة. وقد حَصَّلْتُ الشيء تحصيلاً.     وحاصِلُ الشيءِ ومَحْصُوله: بَقِيَّتُه. وقال الفراء في قوله تعالى:     وحُصِّل ما في الصدور؛ أَي بُيِّن؛ وقال غيره: مُيِّز، وقال بعضهم: جُمِع.     وتَحَصَّل الشيءُ: تَجَمَّع وثبت. والمحصول: الحاصل، وهو أَحد المصادر التي     جاءت على مفعول كالمَعْقُول والمَيْسُور والمَعْسور. وتحصيل الكلام:     رَدُّه إِلى محصوله.     ومن أَدْواء الخَيْل الحَصَل والقَصَل، فالحَصَل سفُّ الفرس الترابَ من     البَقْل فيجتمع منه تراب في بطنه فيقتله فإِن قتله الحَصَل قيل إِنه     لَحَصِلٌ. قال ابن سيده: وحَصِلَت الدابةُ حَصَلاً أَكلت التراب فبقي في     جوفها ثابتاً، وإِذا وقع في الكَرِش لم يضرها، وإِذا وقع في القِبَة قتَلَها.     قال الجوهري: والحَصِيل نَبْتٌ. وقد حَصِل الفَرَسُ حَصَلاً إِذا اشتكى     بطنه من أَكل تراب النَّبْت، وقيل: الحَصَل أَن يثبت الحَصَى في لاقِطَة     الحصى وهي ذوات الأَطباق من قِطْنة البعير فلا تخرج في الجِرَّة حين     يَجْتَرُّ، فربما قُتِل إِذا تَوَكَّأْت على جُرْدانه؛ وقال الأَزهري:     الحَصَل في أَولاد الإِبل أَن تأْكل التراب ولا تخرج الجِرَّة وربما قتلها ذلك.     وحَصَّل النخلُ: استدار بَلَحُه. قال ابن سيده: والحَصَل ما تناثر من     حَمْل النخلة وهو أَخضر غَضٌّ مثل الخَرَز الخُصْر الصِّغار. والحَصَل:     البَلَح قبل أَن يشتد وتظهر تَفَاريقه، واحدته حَصَلة؛ قال:     مُكَمَّمٌ جَبّارُها، والجَعْلُ     يَنْحَتُّ منهن السَّدَى، والحَصْلُ     سكن للضرورة، وقيل: هو الطَّلْع إِذا اصفرَّ، وقد أَحْصَل النخلُ، وقيل:     التحصيل استدارة البلح؛ وقد أَحْصَل البَلَحُ إِذا خَرَجَ من تفاريقه     صغاراً. وأَحْصَل القومُ، فهم مُحْصِلون إِذا حَصَّل نَخْلُهم، وذلك إِذا     استبان البُسْر وتَدَحْرَج. والحَصَل من الطعام: ما يُخْرَج منه فيُرْمى     به من دَنْقة وزؤَان ونحوهما. وقال أَبو حنيفة: الحَصَل والحُصالة ما يبقى     من الشعير والبرّ في البَيْدَر إِذا نُقِّي وعُزِل رديئه. وقال     اللحياني: الحُصالة ما يُخْرَج منه فيُرْمى به إِذا كان أَجَلَّ من التراب     والدُّقاق قليلاً. ابن الأَعرابي: وفي الطعام مُرَيْراؤه وحَصَلُه وغَفَاه     وفَغَاه وحُثَالته وحُفَالَته بمعنى واحد.     قال الجوهري: والحُصَالة، بالضم، ما يبقى في الأَنْدَر من الحَبّ بعدما     يُرْفَع الحَبُّ وهو الكُنَاسة. والحَصِيل: ضَرْب من النبات؛ حكاه ابن     دريد عن الحِرْمازي؛ قال ولا أَدري ما صحته. والحَوْصَل والحَوْصَلة     والحَوْصَلَّة والحَوْصَلاء، ممدود، من الطائر والظَّلِيم: بمنزلة المَعِدة من     الإِنسان وهي المَصارين لذي الظِّلْف والخُفِّ، قال: والقانِصَة من الطير     تُدْعَى الجِرِّيئة، مهموز على فِعِّيلة، وقد حَوْصَل أَي مَلأَ     حَوْصَلته. ويقال: حَوْصِلي وطِيري. واحْوَنْصَل الطائر: ثَنَى عنقه وأَخرج     حَوْصلته. وحَوْصَلة الإِنسان وكلِّ شيء: مُجْتَمَع الثُّفْل أَسفلَ من     السُّرَّة، وقيل: الحَوْصَلة المُرَيْطاء، وهو أَسفل البطن إِلى العانة، وقيل:     هو ما بين السرة إِلى العانة. وناقة ضَخْمة الحَوْصَلة أَي البطن.     والمُحَوْصِل والمُحَوْصَل: الذي يَخْرج أَسفله من قِبَل سُرَّته مثل بطن     الحُبْلى. والحَوْصَلة: الشاة التي عَظُم من بطنها ما فوق سُرَّتها؛     وأَنشد:أَو ذَات أَوْنَينِ لها حَوْصَل     وحَوْصَلة الحوض: مُسْتَقَرُّ الماء في أَقصاه؛ قال أَبو النجم:     وأَصبح الروضُ لَوِيّاً حَوْصَلُه     وحَوْصَلُ الروضِ: قَرارُه وهو أَبطؤُها هَيْجاً، وبه سميت حَوْصَلة     الطائر لأَنها قرار ما يأْكله. ابن الأَعرابي: زَاوِرَةُ القَطَاة ما     تَحْمِل فيه الماءَ لفِراخها وهي حَوْصَلتها، قال: والغَراغِر     الحَواَصِل.ابن الأَعرابي: الحاصِل ما خَلَص من الفِضَّة من حجارة المَعْدِن، ويقال     للذي يُخَلِّصه مُحَصِّل.     الجوهري: والمُحَصِّلة المرأَة التي تُحصِّل تراب المَعْدِن؛ قال     الشاعر:أَلا رَجُلٌ جَزَاه افيفي خيراً،     يَدُلُّ على مُحَصِّلة تُبِيتُ     قال الأَزهري: أَي تُبِيتُني عندها لأُجامِعَها؛ وقال الجوهري: أَي     تَبيتُ تفعل كذا، والبيت مُضَمَّن؛ قال ابن بري: رجل فاعل بإِضمار فعل يفسره     يدل تقديره هَلاّ يَدُلُّ رجل على مُحَصِّلة، وأَنشده سيبويه: أَلا     رَجُلاً، بالنصب، وقال: تقديره أَلا تُرُوني رجلاً، وقيل: بمعنى هات لي     رَجُلاً، قال الجوهري: ويروى أَلا رجلٍ، بمعنى أَما من رَجُلٍ؛ قال ابن بري:     وقيل المُحَصِّلة التي تُمَيِّز الذهب من الفضة؛ وبعد البيت:     تُرَجِّل جُمَّتي وتَقُمُّ بَيْتي،     وأُعْطِيها الإِتاوَة، إِنْ رَضِيتُ     وفي الحديث: بذَهَب     (* قوله «بذهب» هكذا في الأصل، والذي في نسخة     النهاية التي بأَيدينا: بذهبة بالهاء) لم تُحَصَّل من ترابها أَي لم تُخَلَّص،     والذهب يُذَكَّر ويؤَنث. وحَصَّلْت الأَمر: حَقَّقْتُه وأَبَنْته.     وحَوْصَلاءُ والحَوْصَلاء: موضع.
مقاييس اللغة:
(حصل) الحاء والصاد واللام أصلٌ واحد منقاس، وهو جمع الشيء، ولذلك سمِّيت حَوصلةُ *الطائر؛ لأنّه يجمع فيها. ويقال حصَّلت الشيءَ تحصيلا. وزعم ناسٌ من أهل اللغة أنّ أصل التحصيل استخراجُ الذهب أو الفضّة من الحجر أو من تراب المَعدِن؛ ويقال لفاعله المحصِّل. قال:
ألا رجلٌ جزاهُ الله خيراً *** يدلُّ على محصِّلة تُبِيتُ([3])
فإن كان كذا فهو القياسُ، والباب كلُّه محمول عليه.
والحَصَل: البلح قبل أن يشتدّ ويظهر ثَفارِيقُه، الواحدةُ حَصَلة. قال:
* ينحَتُّ منهُنّ السَّدَى والحَصْلُ([4]) *
السّدَى: البَلَح الذاوي، الواحدة سَداة. وهذا أيضاً من الباب، أعني الحصَل، لأنه حُصِّل من النخلة.
ومما شذّ عن الباب وما أدري ممّ اشتقاقه، قولهم: حَصِلَ الفرسُ، إذا اشتكى بَطْنَهُ عن أكل التُّراب.([5])
القاموس المحيط:
الحاصِلُ من كلِّ شيءٍ ما بَقِيَ وثَبَتَ وذَهَبَ ما سِواهُ. حَصَلَ حُصولاً ومَحْصولاً. والتَّحْصيلُ تَمْييزُ ما يَحْصُلُ، والاسمُ الحَصيلَةُ. وتَحَصَّلَ تَجَمَّعَ وثَبَتَ. والمَحْصُولُ الحاصِلُ.
وحَصِلَتِ الدابةُ، كفرِحَ: أكَلَتِ التُّرابَ أو الحَصَا فَبَقِيَ في جَوْفِها، و الصبيُّ: وَقَعَ الحصَا في أُنْثَيَيْهِ. والحَصَلُ، محرَّكةً، وبالفتحِ: البَلَحُ قَبْلَ أن يَشْتَدَّ، أَو إذا اشْتَدَّ وتَدَحْرَجَ، والطَّلْعُ إذا اصْفَرَّ، وقد حَصَّلَ النَّخْلُ فيهما تَحْصيلاً، وأحْصَلَ، وما يَخْرُجُ من الطعامِ فَيُرْمَى به كالزُّؤانِ، وما يَبْقَى من الشَّعيرِ والبُرِّ في البَيْدَرِ إذا عُزِلَ رَديئُه، كالحُصَالَةِ فيهما. وكأَميرٍ: نباتٌ. والحَوْصَلُ والحَوْصَلاءُ والحَوْصَلَةُ، وتُشَدَّدُ لامُها، من الطيرِ: كالمَعِدةِ للإِنسانِ. واحْوَنْصَلَ: ثَنَى عُنُقَهُ، وأخْرَجَ حَوْصَلَتَهُ. أو الحَوْصَلَةُ: أسْفَلُ البَطْنِ إلى العانَةِ من كلِّ شيءٍ، و من الحَوْضِ: مُسْتَقَرُّ الماءِ في أقْصاهُ، كالحَوْصَلِ والمُحَوْصَلِ. والمُحَوْصِلُ: مَن يَخْرُجُ أسْفَلُهُ من قِبَلِ سُرتِهِ كالحُبْلَى.
والحَوْصَلُ: شاةٌ عَظُمَ من بَطْنها ما فَوْقَ سُرَّتِها. وحَوْصَلاءُ: ع. والمُحَصِّلَةُ، كمُحَدِّثَةٍ: المرأةُ تُحَصِّلُ تُرابَ المَعْدِنِ. وحَوْصَلَ: مَلأَ حَوْصَلَتَهُ. والحَيْصَلُ: الباذِنْجانُ.
تاج العروس:
ح - ص - ل
الحاصِلُ من كُلّ شيء : ما بَقِىَ وثَبَت وذَهَب ما سِواه يكونُ مِن الحِسابِ والأعمالِ ونحوِهما كما في المُحكَم وفي التهذيب : ونحوِه . حَصَلَ يَحصُلُ حُصُولاً ومَحْصُولاً وهو أحدُ المصادرِ التي جاءت علي مَفْعول كالمَعْقول والمَيسور والمَعْسور . والتَّحْصِيلُ : تَمْييزُ ما يَحْصُل . وقال الراغِبُ : التَّحصيلُ : إخراجُ اللُّبّ مِن القُشُور كإخراج الذَّهب مِن حَجَر المَعْدِن والبُرِّ مِن التِّبنْ قال اللَّهُ تعالى : " وَحُصِّلَ ما في الصُّدُورِ " أي أظْهر ما فيها وجُمِع كإظهار اللُّبِّ مِن القَشْر وجَمْعِه أو كإظهار الحاصِلِ مِن الحِساب . وقال الأزهريُّ : وحُصِّلَ ما في الصُّدُور : أي بُيِّنَ وقيل : مُيِّز وقيل : جُمِع . قلت : وهو قولُ الفَرّاء . والاسمُ : الحَصِيلَةُ كسَفِينة والجَمْع : الحَصائلُ قال لَبِيدٌ :
وكُل امْرئ يوماً سَيعلَمُ سَعْيَهُ ... إذا حُصِّلَتْ عِندَ الإلهِ الحَصائِلُ وتَحَصَّلَ الشيء : تَجَمَّعَ وثَبَت . والمَحْصُولُ والحاصِلُ والحَصِيلَةُ : بَقِيَّةُ الشيء . وحَصِلَتِ الدابَّة كفَرِح حَصَلاً : أَكَلَتِ التُّرابَ أو الحَصَى فبَقِىَ في جَوْفِها نَصُّ المُحكَم : حَصَلَتِ الدابَّةُ : أَكَلَت التُّرابَ فبَقِىَ في جَوفِها ثابِتاً وإذا نقص الصفحة 303 وفي العُباب : الحُصالَةُ : ما يَبقَى في الأَنْدَر مِن الحَبّ بعدَ ما يُرْفَعُ الحَبُّ كالكُناسَة ومِثلُه في الصِّحاح . الحَصِيلُ كأَمِيرٍ : نَباتٌ كما في العُباب وفي المُحكَم : ضَرْبٌ مِن النَّبات . والحَوْصَلُ كجَوْهَرٍ والحَوْصَلاءُ بالمَدّ والحَوْصَلَةُ كجَوهَرة وتُشَدَّد لامُها أيضاً : مِن الطَّيْر والظَّلِيمِ : كالمَعِدَةِ للإنسان زاد الأزهريُّ : وهي المَصارِينُ لِذِي الظِّلْف والخُفِّ والجَمْع : حَواصِل قال أبو النَّجم :
" هادٍ ولو جاد لِحَوْصَلائِهِ وقال أيضاً :
" لَيِّنة الريشِ عِظام الحَوْصَلِ
قلت : ومنه حَواصِلُ الخانات واحِدُها : حَوْصَلٌ لا حاصِلٌ كما تَنطِق به العامَّة . واحْوَنْصَلَ الطائرُ : إذا ثَنَى عُنُقَه وأَخْرَج حَوْصَلَتَه هكذا هو نَصُّ العَيْن وتَبِعَه مَن بعدَه . قال الصاغانيُّ : وقد ردَّه بعضُ الحُذّاق مِن أهلِ التّصريف والقَولُ ما قالَت حَذامِ . ونقل شيخُنا عن الزبَيدِيّ في مُستَدْرَك العَين فقالَ : احْوَنْصَلَ : مُنكَرةٌ ولا أعلَمُ شَيئاً علي مِثال : افْوَنْعَل من الأَفْعال . والحَوْصَلَةُ : المُرَيْطاءُ وهو أَسْفَلُ البَطْنِ إلى العانَةِ من الإنسان ومِن كلِّ شَيءٍ . ويُقال : هو مُجْتَمَعُ الثُّفْلِ أسْفَلَ مِن السُّرَّة وقيل : ما بَينَ السُّرَّة إلى العانَة . الحَوْصَلَةُ مِن الحَوْضِ : مُستَقَرُّ الماءِ في أَقْصاه نَقله ابنُ سِيدَه . كالحَوْصَلِ . والمُحَوْصَلِ بفتح الصاد والمُحَوْصِلُ : مَن يخرُجُ أسفَلُه مِن قِبَلِ سُرَّتِه كالحُبْلَى كما في المُحْكَم . قال : والحَوْصَلُ : شاةٌ عَظُمَ مِن بَطْنِها ما فَوْقَ سُرَّتِها . وحَوْصَلاءُ : ع ويُقال باللام أيضاً . في الصِّحاح : المُحَصِّلَةُ كمُحَدِّثة : المرأةُ التي تُحَصِّلُ تُرابَ المَعْدِنِ قال :
لا رَجُلٌ جَزاهُ اللَّهُ خَيراً ... يَدُلُّ علي مُحَصِّلَةٍ تُبِيتُ قال : يُقال : حَوْصَلَ الطائرُ : إذا مَلأَ حَوْصَلَتَهُ يقال : حَوْصِلِي وطِيرِي . والحَيصَلُ كصَيقَلٍ : الباذِنجانُ . والتَّركيبُ يدلُّ علي جَمْعِ الشيء وقد شَذَّ عنه : حَصِلَ الفَرَسُ
ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : الحَوْصَلُ : نَبتٌ . وقال أبو حَنِيفة : الحَصَلُ مُحرَّكةً : ما تَناثَر مِن حَمْلِ النَّخْلة وهو أخْضَرُ غَضٌّ مِثْلُ الخَرَزِ الأخضرِ الصِّغار ذكر ذلك أبو زِياد . وأَحْصَلَ القومُ فهم مُحْصِلُون : إذا اسْتَبان البُسْرُ في نَخْلِهم . وتَحْصِيلُ الكلامِ : رَدُّه إلى مَحْصُولِه . وحَصَّلْتُ الشيءَ تحصيلاً : أدركتُه قاله أبو البقاء . والحُصَّالَةُ كرُمّانةٍ : شِبهُ حُقَّةٍ تُعْمَلُ مِن خَزَفٍ عامِّية والصواب : الحَوصَلَةُ . وناقَةٌ ضَخْمةُ الحَوْصَلَةِ : أي البَطْنِ . وحَوْصَلُ الرَّوضِ : قَرارُه وهو أبطؤها هَيْجاً وبه سُمِّيت حَوْصَلَةُ الطائرِ لأنها قَرارُ ما يأكُلُ قاله الأزهريُّ . والحاصِلُ : ما خَلَص مِن الفِضَّة مِن حِجارَة المَعْدِن ومُخَلِّصُه : مُحَصِّلٌ . والحُوَيْصِلَةُ بنتُ قُطْبةَ : صَحابِيَّةٌ لها ذِكْرٌ في حديثٍ عجيب قاله ابنُ فَهْد

### Türkçe

حصل
**حَصَلَ - يَحْصُلُ - حَصَّلَ - يُحَصِّل ، حُصِّل - يُحَصَّلُ**

**حَصَلَ - يَحْصُلُ** + bir şey veya bir iş + bir şeyden veya bir işten: ondan en mühim ve en iyi olan çıkar ve ürün verir; geri kalandan ayrılır ve temayüz eder: onun kaymağı ve özeti çıkar, görünür ve belirginleşir: meyve, netice ve en mühim parça çıkar; böylece, şeyin veya işin geri kalan muhtevaları arasından başkası değil, o (parça) temayüz etmiş ve onunla muameleye hazır hâle gelmiş olur: yaygın olan “**ينتج - نتيجة**” lafzının mânasına yaklaşır.
**الحاصل**: fiillerden veya şeylerden başkası değil; görünen, açık olan ve kalan hazır olan.
**المحصول**: kalan ürün; ekin ve bitki için vuku bulan ve meydana gelenlerin toplamından bizi ilgilendiren hazır ve temayüz etmiş eser; o, kabuklar değil faydalı meyvedir (öz).
**حَصَّلَ - يُحَصِّل** + bir varlık + bir şeyi veya bir şeyin içindekini: “**فـَعـَّل**” vezninde, “**حَصَلَ - يَحْصُلُ**”dan: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَحْصُلُ**” kıldı: istinbat etti/sonuç çıkardı: başkası değil, mühim ve temayüz etmiş olanı çıkarmaya çalıştı.
**حُصِّل - يُحَصَّلُ**: “**حَصَلَ - يَحْصُلُ**”dan meçhul bina.
Ve lafız, “tasfiye, eleme ve süzme ile bir şeyden bir şey ayırma ve çıkarma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَبِنَ- يَلبَنُ**، **رَحَقَ - يَرْحَقُ**، **نَخَلَ - يَنْخُلُ**، **حَصَل - يَحْصُلُ**، **نَبَطَ - يَنْبِطُ (نَبَطَ - يَنْبُطُ)**، **نَصَحَ - يَنْصَحُ**

**حُصِّلَ**
	﴿**وحصل ما في الصدور (10)**﴾ **العاديات**
Tefsirde geldi: **حُصل**: ayırdı ve ortaya çıkardı — **حَصَلَ**: ortaya çıktı.
Muhtârü’s-sıhâh
● [حصل] ح ص ل: **حَصَّلَ** şeyi **تَحْصِيلا** (tahsîl ederek); ve şeyin **حاصِلُ**’i ve **مَحْصُولُه**’u: onun bakiyyesi; ve sözün **تحصِيلُ**’i: onu mahsulüne döndürmektir; ve **الحَوْصَلَةُ**: kuşun **حواصِل**’inden biridir; ve “**حَوْصَلَ**” (yani) kursağını doldurdu; “havsulî ve tayrî” denir.
Kur’ânî ferâid sözlüğü:
ح  ص  ل
“**حُصِّلَ**”, Yüce Allah’ın şu kavlinde: “**وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ**”(10) **العاديات**.
Her şeyden **الحاصل**: başkası gittiği hâlde kalan ve sabit olan; ve **التحصيل**: kabuklardan özü çıkarmak ve onu toplamak; ve “**حصل ما في الصدور**” yani topladı.
Râgıb
حصل
**التحصيل**: kabuklardan özü çıkarmaktır; maden taşından altını çıkarmak ve saman içinden buğdayı çıkarmak gibi. Yüce Allah buyurdu: }**وحصل ما في الصدور**{ [**العاديات/10**] yani: içindekini ortaya çıkardı ve topladı; kabuktan özü ortaya çıkarıp toplamak gibi; yahut hesabın **الحاصل**’ini ortaya çıkarmak gibi. Ve posaya **الحصيل** denildi. Ve **حصل الفرس**: yediğinden dolayı karnı ağrırsa (el-Mücmel 1/237’de: ve **حصل الفراس**: toprak yemekten karnı ağrırsa). Ve kuşun **حوصلة**’si: gıdanın içinde toplandığı şeydir.
Lisân’ın özeti
1.	**حَصَل** şey **يَحْصُل** **حُصُولاً**: her şeyden **الحاصِل**: başkası gittiği hâlde kalan ve sabit olan.
2.	**الحَصائل**: bakiyyeler.
3.	Şeyin **حاصِلُ**’i ve **مَحْصُوله**: onun bakiyyesi.
4.	“**وحُصِّل ما في الصدور**”; yani beyan edildi.
5.	“**وحُصِّل ما في الصدور**”: temyiz edildi.
6.	**الحَصَل** ve **الحُصالة**: harmanda arpa ve buğdaydan, temizlenip kötüsü ayrılınca kalan şey.
7.	“**وحُصِّل ما في الصدور**”: toplandı.
8.	**تَحَصَّل** şey: toplandı ve sabit oldu.
9.	Sözün **تحصيل**’i: onu mahsulüne döndürmektir.
10.	Şu hâlde **الحَصَل**: atın yeşillikten toprağı yutmasıdır; ondan karnında toprak toplanır da onu öldürür.
11.	**حَصِلَت** binek hayvanı **حَصَلاً**: toprağı yedi; böylece iç boşluğunda sabit kaldı.
12.	**الحَصِيل**: bir bitkidir.
13.	Ve at **حَصِل** **حَصَلاً**: bitkinin toprağını yemekten karnı ağrırsa.
14.	Deve yavrularında **الحَصَل**: toprağı yemeleri ve geviği çıkarmamalarıdır; bazen bu onları öldürür.
15.	**حَصَّل** hurma ağacı: onun **بَلَح**’ı yuvarlaklaştı.
16.	**الحَصَل**: hurma salkımının yükünden dökülen şeydir; o, küçük yeşil boncuklar gibi yeşil, taze (bir şey)dir.
17.	**الحَصَل**: **البَلَح**ın, sertleşmeden ve **تَفَاريق**’i görünmeden önceki hâlidir.
18.	**أَحْصَل** **البَلَح**: **تفاريق**’inden küçük küçük çıktığında.
19.	Yemekten **الحَصَل**: ondan çıkarılıp atılan; **دَنْقة** ve **زؤَان** ve benzerleri gibi.
20.	**الحُصالة**: ondan çıkarılıp atılan; eğer topraktan ve ince kırıntıdan biraz daha iri ise.
21.	**الحُصَالة** (ötre ile): ambar/andırda, tane kaldırıldıktan sonra kalan; o, süprüntüdür.
22.	**الحَصِيل**: bitkiden bir tür.
23.	Kuş ve devekuşundan **الحَوْصَل** ve **الحَوْصَلة** ve **الحَوْصَلَّة** ve **الحَوْصَلاء**: insandaki mide menzilesindedir; o, toynaklı ve tırnaklı için bağırsaklardır.
24.	**حَوْصَل** yani kursağını doldurdu.
25.	**احْوَنْصَل** kuş: boynunu büktü ve kursağını çıkardı.
26.	İnsanın ve her şeyin **حَوْصَلة**’si: göbekten aşağıda posanın toplandığı yer.
27.	**الحَوْصَلة**: **المُرَيْطاء**; o, karnın alt kısmıdır, kasığa kadar.
28.	**حَوْصَلة**si büyük deve: yani karın.
29.	**المُحَوْصِل** ve **المُحَوْصَل**: altı, göbeği tarafından çıkan; hamile karnı gibi.
30.	**الحَوْصَلة**: karnından, göbeğinin üst tarafı büyüyen koyun.
31.	Havuzun **حَوْصَلة**’si: suyun en uçtaki karar yeri.
32.	Çayırın **حَوْصَل**’i: onun tabanı; o, en yavaş kabaranıdır.
33.	**الحاصِل**: maden taşlarından arıtılmış gümüşten arta kalan saf olan.
34.	**المُحَصِّلة**: maden toprağını tahsil eden kadın.
35.	**المُحَصِّلة**: altını gümüşten temyiz eden.
36.	“**لم تُحَصَّل من ترابها**” yani toprağından arıtılmadı.
37.	**حَصَّلْت** işi: onu tahkik ettim ve onu açıkladım.
Lisânü’l-ʿArab
● - **حصل**: her şeyden **الحاصِل**: başkası gittiği hâlde kalan ve sabit olan; hesap, ameller ve benzerlerinden olur; **حَصَل** şey **يَحْصُل** **حُصُولاً**. Ve **التحصيل**: **يَحْصُل** olanı temyiz etmektir; isim **الحَصِيلة**’dir. Lebîd dedi:
	Ve her kişi bir gün sa’yini bilecektir,
	Allah katında **الحَصائِل** tahsil edildiğinde.
Ve **الحَصائل**: bakiyyelerdir; tekili **حَصِيلة**. Ve ben şeyi **حَصَّلْتُ** **تحصيلاً**. Ve şeyin **حاصِلُ**’i ve **مَحْصُوله**: onun bakiyyesi. Ve Ferrâ, Yüce Allah’ın kavlinde: “**وحُصِّل ما في الصدور**” dedi: yani beyan edildi; başkası dedi: temyiz edildi; ve bazısı dedi: toplandı. Ve **تَحَصَّل** şey: toplandı ve sabit oldu. Ve **المحصول**: **الحاصل**’dir; o, **مفعول** üzere gelen kaynaklardan biridir; **المَعْقُول** ve **المَيْسُور** ve **المَعْسور** gibi. Ve sözün **تحصيل**’i: onu mahsulüne döndürmektir.
Ve at hastalıklarından **الحَصَل** ve **القَصَل** vardır; şu hâlde **الحَصَل**: atın yeşillikten toprağı yutmasıdır; ondan karnında toprak toplanır da onu öldürür; eğer **الحَصَل** onu öldürürse “o, **لَحَصِلٌ**” denir. İbn Sîde dedi: **حَصِلَت** binek hayvanı **حَصَلاً**: toprağı yedi; böylece iç boşluğunda sabit kaldı; eğer işkembeye düşerse ona zarar vermez; eğer **القِبَة**’ye düşerse onu öldürür. Cevherî dedi: **الحَصِيل** bir bitkidir. Ve at **حَصِل** **حَصَلاً**: bitkinin toprağını yemekten karnı ağrırsa. Ve denildi: **الحَصَل**: çakılın, çakıl toplayıcıda—o, devenin pamuğundan tabakalı olanlardır—sabit kalmasıdır; geviş getirirken geviğinde çıkmaz; bazen, boynunun kütüğüne dayanırsan öldürülür. Ezherî dedi: deve yavrularında **الحَصَل**: toprağı yemeleri ve geviği çıkarmamalarıdır; bazen bu onları öldürür. Ve **حَصَّل** hurma ağacı: onun **بَلَح**’ı yuvarlaklaştı. İbn Sîde dedi: **الحَصَل**: hurma salkımının yükünden dökülen şeydir; o, küçük yeşil boncuklar gibi yeşil, taze (bir şey)dir. Ve **الحَصَل**: **البَلَح**ın, sertleşmeden ve **تَفَاريق**’i görünmeden önceki hâlidir; tekili **حَصَلة**’dir. Dedi ki:
	**مُكَمَّمٌ** onun **جَبّار**’ı, ve **الجَعْلُ**
	onlardan **السَّدَى**’yı ve **الحَصْلُ**’ü yontar
Zaruret için sükûn verildi. Ve denildi: o, sarardığında **الطَّلْع**dır. Ve hurma ağacı **أَحْصَل** etti. Ve denildi: **التحصيل**: **البلح**ın yuvarlaklaşmasıdır. Ve **أَحْصَل** **البَلَح**: **تفاريق**’inden küçük küçük çıktığında. Ve kavim **أَحْصَل** etti; onlar **مُحْصِلون**dur; hurmaları **حَصَّل** ettiğinde; bu, **البُسْر** belirginleşip yuvarlandığında olur. Ve yemekten **الحَصَل**: ondan çıkarılıp atılan; **دَنْقة** ve **زؤَان** ve benzerleri gibi. Ebû Hanîfe dedi: **الحَصَل** ve **الحُصالة**: harmanda arpa ve buğdaydan, temizlenip kötüsü ayrılınca kalan şey. Lihyânî dedi: **الحُصالة**: ondan çıkarılıp atılan; eğer topraktan ve ince kırıntıdan biraz daha iri ise. İbnü’l-Aʿrâbî: yemekte onun **مُرَيْراؤه**’u ve **حَصَلُه**’u ve **غَفَاه**’ı ve **فَغَاه**’ı ve **حُثَالته**’si ve **حُفَالَته**’si bir mânadadır. Cevherî dedi: **الحُصَالة** (ötre ile): ambar/andırda, tane kaldırıldıktan sonra kalan; o, süprüntüdür. Ve **الحَصِيل**: bitkiden bir tür; İbn Düreyd onu **الحِرْمازي**’den nakletti; dedi: sahihliğini bilmiyorum. Ve kuş ve devekuşundan **الحَوْصَل** ve **الحَوْصَلة** ve **الحَوْصَلَّة** ve **الحَوْصَلاء**—medli—: insandaki mide menzilesindedir; o, toynaklı ve tırnaklı için bağırsaklardır. Dedi ki: kuşun **القانِصَة**’sine **الجِرِّيئة** denir; hemzeli, **فِعِّيلة** üzere. Ve **حَوْصَل** yani kursağını doldurdu. Ve denilir: “**حَوْصِلي وطِيري**”. Ve **احْوَنْصَل** kuş: boynunu büktü ve kursağını çıkardı. Ve insanın ve her şeyin **حَوْصَلة**’si: göbekten aşağıda posanın toplandığı yer. Ve denildi: **الحَوْصَلة** **المُرَيْطاء**’dır; o, karnın alt kısmıdır, kasığa kadar. Ve denildi: o, göbek ile kasık arasıdır. Ve **حَوْصَلة**si büyük deve: yani karın. Ve **المُحَوْصِل** ve **المُحَوْصَل**: altı, göbeği tarafından çıkan; hamile karnı gibi. Ve **الحَوْصَلة**: karnından, göbeğinin üst tarafı büyüyen koyun. Ve şu beyit okundu:
	Ya da iki gevşekliği olan, onun **حَوْصَل**’i var
Ve havuzun **حَوْصَلة**’si: suyun en uçtaki karar yeri. Ebû’n-Necm dedi:
	Ve çayır sabah oldu; onun **حَوْصَل**’i eğri-büğrü
Ve çayırın **حَوْصَل**’i: onun tabanı; o, en yavaş kabaranıdır; kuşun **حَوْصَلة**’si de bununla adlandırıldı; çünkü o, yediğinin karar yeridir. İbnü’l-Aʿrâbî: **زَاوِرَةُ القَطَاة**: yavruları için suyu taşıdığı şeydir; o, onun **حَوْصَلة**’sidir. Dedi: ve **الغَراغِر**: **الحَواَصِل**dir. İbnü’l-Aʿrâbî: **الحاصِل**: maden taşlarından arıtılmış gümüşten arta kalan saf olan; ve onu arıtan kimseye **مُحَصِّل** denir. Cevherî: **المُحَصِّلة**: maden toprağını tahsil eden kadın. Şair dedi:
	Hele bir adam; Allah ona hayırla karşılık versin,
	geceleyen bir **مُحَصِّلة**ye delâlet etsin
Ezherî dedi: yani beni onun yanında geceletsin ki onunla cima edeyim. Cevherî dedi: yani geceleyip şöyle yapar; beyit **مُضَمَّن**dir. İbn Berrî dedi: “adam” gizli bir fiille fâildir; onu “**يدل**” açıklar; takdiri: “Hele bir adam, bir **مُحَصِّلة**ye delâlet etsin.” Sîbeveyh onu “**أَلا رَجُلاً**” nasb ile rivayet etti ve dedi: takdiri “Hele bana bir adam gösterin.” Ve denildi: “bana bir adam getir” mânasındadır. Cevherî dedi: “**أَلا رجلٍ**” diye de rivayet edilir; “hiç bir adam yok mu?” mânasında. İbn Berrî dedi: ve denildi: **المُحَصِّلة**: altını gümüşten temyiz eden. Ve beyitten sonra:
	Perçemimi tarar ve evimi süpürür,
	razı olursa ona vergiyi veririm
Ve hadiste: altın ile
(* “altın ile” sözü: asılda böyle; elimizdeki Nihâye nüshasında: **بذهبة** (ه ile) ) “**لم تُحَصَّل من ترابها**” yani toprağından arıtılmadı. Ve altın müzekker de müennes de olur. Ve **حَصَّلْت** işi: onu tahkik ettim ve onu açıkladım. Ve **حَوْصَلاءُ** ve **الحَوْصَلاء**: bir yerdir.
Mekâyîsü’l-luğa:
(**حصل**) **الحاء** ve **الصاد** ve **اللام**: ölçülü tek bir asıldır; o da şeyi toplamaktır. Bundan dolayı kuşun **حَوصلة**’si adlandırıldı; çünkü onda toplar. Ve denilir: “**حصَّلتُ** şeyi **تحصيلا**.” Ve ehl-i lugattan bir topluluk zannetti ki **التحصيل**’in aslı, taşdan yahut maden toprağından altın veya gümüş çıkarmaktır; ve yapanına **المحصِّل** denir. Dedi ki:
	Hele bir adam; Allah ona hayırla karşılık versin,
	geceleyen bir **محصِّلة**ye delâlet etsin([3])
Eğer böyle ise, o kıyastır; babın tamamı onun üzerine hamledilmiştir.
Ve **الحَصَل**: **البلح**ın, sertleşmeden ve **ثَفارِيق**’i görünmeden önceki hâlidir; tekili **حَصَلة**. Dedi ki:
	* onlardan **السَّدَى**’yı ve **الحَصْلُ**’ü yontar([4]) *
**السّدَى**: kurumuş **البَلَح**; tekili **سَداة**. Bu da babdandır; yani **الحصَل**; çünkü o, hurma ağacından **حُصِّل** edilmiştir.
Ve babdan şâz olan ve neyin iştikakı olduğunu bilmediğim şeylerden: “**حَصِلَ** at” sözleridir; toprağı yemekten karnı ağrırsa.([5])
el-Kâmûsü’l-muhît:
Her şeyden **الحاصِل**: başkası gittiği hâlde kalan ve sabit olan. **حَصَلَ** **حُصولاً** ve **مَحْصولاً**. Ve **التَّحْصيل**: **يَحْصُلُ** olanı temyiz etmektir; isim **الحَصيلَة**’dir. Ve **تَحَصَّلَ**: toplandı ve sabit oldu. Ve **المَحْصُول**: **الحاصِل**’dir.
Ve **حَصِلَت** binek hayvanı—**فرِحَ** gibi—**حَصِلَت**: toprağı veya çakılı yedi; böylece iç boşluğunda kaldı. Ve çocuk: çakıl, iki testisine düştü. Ve **الحَصَل**—harekeli—ve fetha ile: **البَلَح**ın, sertleşmeden önceki hâli; yahut sertleşip yuvarlandığında; ve sarardığında **الطَّلْع**; ve hurma ağacı, ikisinde de **تَحْصيلاً** ile **حَصَّلَ** etti; ve **أحْصَلَ** etti. Ve yemekten çıkıp atılan şey; **الزُّؤان** gibi. Ve harmanda arpa ve buğdaydan, kötüsü ayrılınca kalan; ikisinde de **الحُصَالَة** gibi. Ve **أَمير** gibi: bir bitki. Ve kuştan **الحَوْصَل** ve **الحَوْصَلاء** ve **الحَوْصَلَة**; lâm’ı şeddelenir: insana göre mide gibidir. Ve **احْوَنْصَلَ**: boynunu büktü ve **حَوْصَلَتَهُ**’yi çıkardı. Yahut **الحَوْصَلَة**: her şeyde karnın alt kısmı, kasığa kadar. Ve havuzdan: suyun en uçtaki karar yeri; **الحَوْصَل** ve **المُحَوْصَل** gibi. Ve **المُحَوْصِل**: altı, göbeği tarafından çıkan; hamile gibi.
Ve **الحَوْصَل**: karnından, göbeğinin üst tarafı büyüyen koyun. Ve **حَوْصَلاء**: ع. Ve **المُحَصِّلَة**—**مُحَدِّثَة** gibi—: maden toprağını tahsil eden kadın. Ve **حَوْصَلَ**: **حَوْصَلَتَهُ**’yi doldurdu. Ve **الحَيْصَل**: patlıcandır.
Tâcü’l-ʿArûs:
ح - ص - ل
Her şeyden **الحاصِل**: başkası gittiği hâlde kalan ve sabit olan; hesap, ameller ve benzerlerinden olur; **المُحكَم**’da böyle, **التهذيب**’de: ve benzeri. **حَصَلَ يَحصُلُ** **حُصُولاً** ve **مَحْصُولاً**; o, **مَفْعول** üzere gelen kaynaklardan biridir; **المَعْقُول** ve **المَيسور** ve **المَعْسور** gibi. Ve **التَّحْصِيل**: **يَحْصُل** olanı temyiz etmektir. Râgıb dedi: **التَّحصيل**: kabuklardan özü çıkarmaktır; maden taşından altını ve samandan buğdayı çıkarmak gibi. Yüce Allah buyurdu: “**وَحُصِّلَ ما في الصُّدُورِ**” yani içindekini ortaya çıkardı ve topladı; kabuktan özü ortaya çıkarıp toplamak gibi; yahut hesabın **الحاصِل**’ini ortaya çıkarmak gibi. Ezherî dedi: “**وحُصِّلَ ما في الصُّدُور**”: yani beyan edildi; ve denildi: temyiz edildi; ve denildi: toplandı. Dedim: bu, Ferrâ’nın sözüdür. İsim: **الحَصِيلَة**—**سَفِينة** gibi—; cem‘i: **الحَصائل**. Lebîd dedi:
	Ve her kişi bir gün sa’yini bilecektir ... Allah katında **الحَصائِل** tahsil edildiğinde
Ve **تَحَصَّل** şey: toplandı ve sabit oldu. Ve **المَحْصُول** ve **الحاصِل** ve **الحَصِيلَة**: şeyin bakiyyesi. Ve **حَصِلَت** binek hayvanı—**فَرِح** gibi—**حَصَلاً**: toprağı veya çakılı yedi; böylece iç boşluğunda kaldı. **المُحكَم**’ın nassı: **حَصَلَت** binek hayvanı: toprağı yedi; böylece iç boşluğunda sabit kaldı. Ve sayfa 303 eksik olunca; ve **العُباب**’da: **الحُصالَة**: ambar/andırda, tane kaldırıldıktan sonra kalan; süprüntü gibi. Ve benzeri **الصِّحاح**’ta. **الحَصِيل**—**أَمِير** gibi—: bir bitkidir; **العُباب**’da böyle; **المُحكَم**’da: bitkiden bir tür. Ve kuş ve devekuşundan **الحَوْصَل**—**جَوْهَر** gibi—ve **الحَوْصَلاء** med ile ve **الحَوْصَلَة**—**جَوهَرة** gibi—ve lâm’ı da şeddelenir: insana göre mide gibidir. Ezherî artırdı: o, toynaklı ve tırnaklı için bağırsaklardır. Cem‘i: **حَواصِل**. Ebû’n-Necm dedi:
	“... onun **حَوْصَلائِهِ** için ...”
Ve yine dedi:
	“yumuşak tüylü, büyük **الحَوْصَل** kemikli”
Dedim: bundan **حَواصِلُ الخانات**; tekili: **حَوْصَل**’dir, **حاصِل** değil; avamın telaffuz ettiği gibi. Ve **احْوَنْصَلَ** kuş: boynunu büktüğünde ve **حَوْصَلَتَهُ**’yi çıkardığında; bu, **العَيْن**’ın nassıdır; ondan sonrakiler de ona tâbi oldu. Sâgânî dedi: sarf ehlinin bazı mahirleri onu reddetti; söz, **حَذام**’ın dediği gibidir. Şeyhimiz, Zebîdî’den **مُستَدْرَك العَين**’de nakletti: **احْوَنْصَلَ**: münkerdir; fiillerden “**افْوَنْعَل**” misali üzere bir şey bilmiyorum. Ve **الحَوْصَلَة**: **المُرَيْطاء**’dır; o, insanda ve her şeyde karnın alt kısmıdır, kasığa kadar. Ve denilir: o, göbekten aşağıda posanın toplandığı yerdir. Ve denildi: göbek ile kasık arasıdır. Havuzdan **الحَوْصَلَة**: suyun en uçtaki karar yeri; İbn Sîde nakletti. **الحَوْصَل** gibi. Ve **المُحَوْصَل**—sâdın fethasıyla—ve **المُحَوْصِل**: altı, göbeği tarafından çıkan; hamile gibi; **المُحْكَم**’da böyle. Dedi: ve **الحَوْصَل**: karnından, göbeğinin üst tarafı büyüyen koyun. Ve **حَوْصَلاء**: ع; lâm ile de denilir. **الصِّحاح**’ta: **المُحَصِّلَة**—**مُحَدِّثة** gibi—: maden toprağını tahsil eden kadın. Dedi ki:
	Hele bir adam; Allah ona hayırla karşılık versin ... geceleyen bir **مُحَصِّلَة**ye delâlet etsin
Dedi: denilir: “**حَوْصَلَ** kuş”: **حَوْصَلَتَهُ**’yi doldurduğunda; “**حَوْصِلِي وطِيرِي**” denir. Ve **الحَيصَل**—**صَيقَل** gibi—: patlıcandır. Ve terkib, şeyin toplanmasına delâlet eder; ondan şâz olan: “**حَصِلَ** at”.
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الحَوْصَل**: bir bitkidir. Ebû Hanîfe dedi: **الحَصَل**—harekeli—: hurma salkımının yükünden dökülen şeydir; o, küçük yeşil boncuklar gibi yeşil, taze (bir şey)dir; bunu Ebû Ziyâd zikretti. Ve kavim **أَحْصَلَ** etti; onlar **مُحْصِلُون**dur: hurmalarında **البُسْر** belirginleştiğinde. Ve sözün **تَحْصِيل**’i: onu **مَحْصُول**’üne döndürmektir. Ve ben şeyi **حَصَّلْتُ** **تحصيلاً**: ona eriştim; Ebû’l-Bekâ dedi. Ve **الحُصَّالَة**—**رُمّانة** gibi—: çömlekten yapılan, kutuya benzer bir şey; avamîdir; doğrusu: **الحَوصَلَة**’dir. Ve **الحَوْصَلَة**si büyük deve: yani karın. Ve çayırın **حَوْصَل**’i: onun tabanı; o, en yavaş kabaranıdır; kuşun **حَوْصَلَة**’si bununla adlandırıldı; çünkü o, yediğinin karar yeridir; Ezherî dedi. Ve **الحاصِل**: maden taşlarından arıtılmış gümüşten arta kalan saf olan; ve onu arıtan: **مُحَصِّل**’dir. Ve **الحُوَيْصِلَة** bint Kutbe: bir sahâbî kadındır; acayip bir hadiste onun zikri vardır; İbn Fehd dedi.
