# حصل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حصل

الحاصل من كل شيء: ما بقى وثبت وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوهما، كما في المحكم، وفي التهذيب: ونحوه. حصل يحصل حصولا ومحصولا وهو أحد المصادر التي جاءت علي مفعول، كالمعقول والميسور والمعسور. والتحصيل: تمييز ما يحصل. وقال الراغب: التحصيل: إخراج اللب من القشور، كإخراج الذهب من حجر المعدن، والبر من التبن، قال الله تعالى:  وحصل ما في الصدور  أي أظهر ما فيها وجمع، كإظهار اللب من القشر وجمعه، أو كإظهار الحاصل من الحساب. وقال الأزهري: وحصل ما في الصدور: أي بين، وقيل: ميز، وقيل: جمع. قلت: وهو قول الفراء. والاسم: الحصيلة كسفينة، والجمع: الحصائل قال لبيد:
  وكل امرئ يوما سيعلم سعـيه                      إذا حصلت عند الإله الحصائل وتحصل الشيء: تجمع وثبت. والمحصول والحاصل والحصيلة: بقية الشيء. وحصلت الدابة، كفرح حصلا: أكلت التراب أو الحصى فبقى في جوفها نص المحكم: حصلت الدابة: أكلت التراب فبقى في جوفها ثابتا، وإذا نقص الصفحة 303 وفي العباب: الحصالة: ما يبقى في الأندر من الحب بعد ما يرفع الحب، كالكناسة، ومثله في الصحاح. الحصيل كأمير: نبات كما في العباب، وفي المحكم: ضرب من النبات. والحوصل كجوهر والحوصلاء بالمد والحوصلة كجوهرة وتشدد لامها أيضا: من الطير والظليم: كالمعدة للإنسان زاد الأزهري: وهي المصارين لذي الظلف والخف، والجمع: حواصل، قال أبو النجم:
  هاد ولو جاد لحوصلائه وقال أيضا:
  لينة الريش عظام الحوصل

  قلت: ومنه حواصل الخانات، واحدها: حوصل، لا حاصل، كما تنطق به العامة. واحونصل الطائر: إذا ثنى عنقه وأخرج حوصلته هكذا هو نص العين، وتبعه من بعده. قال الصاغاني: وقد رده بعض الحذاق من أهل التصريف، والقول ما قالت حذام. ونقل شيخنا عن الزبيدي في مستدرك العين، فقال: احونصل: منكرة، ولا أعلم شيئا علي مثال: افونعل من الأفعال. والحوصلة: المريطاء، وهو أسفل البطن إلى العانة من الإنسان، ومن كل شيء. ويقال: هو مجتمع الثفل أسفل من السرة، وقيل: ما بين السرة إلى العانة. الحوصلة من الحوض: مستقر الماء في أقصاه نقله ابن سيده. كالحوصل. والمحوصل بفتح الصاد والمحوصل: من يخرج أسفله من قبل سرته كالحبلى كما في المحكم. قال: والحوصل: شاة عظم من بطنها ما فوق سرتها. وحوصلاء: ع ويقال باللام أيضا. في الصحاح: المحصلة كمحدثة: المرأة التي تحصل تراب المعدن قال:
  لا رجل جزاه الله خيرا                      يدل علي محصلة تبيت قال: يقال: حوصل الطائر: إذا ملأ حوصلته يقال: حوصلي وطيري. والحيصل كصيقل: الباذنجان. والتركيب يدل علي جمع الشيء، وقد شذ عنه: حصل الفرس.
 ومما يستدرك عليه: الحوصل: نبت. وقال أبو حنيفة: الحصل، محركة: ما تناثر من حمل النخلة، وهو أخضر غض، مثل الخرز الأخضر الصغار، ذكر ذلك أبو زياد. وأحصل القوم، فهم محصلون: إذا استبان البسر في نخلهم. وتحصيل الكلام: رده إلى محصوله. وحصلت الشيء تحصيلا: أدركته، قاله أبو البقاء. والحصالة، كرمانة: شبه حقة تعمل من خزف، عامية، والصواب: الحوصلة. وناقة ضخمة الحوصلة: أي البطن. وحوصل الروض: قراره، وهو أبطؤها هيجا، وبه سميت حوصلة الطائر، لأنها قرار ما يأكل، قاله الأزهري. والحاصل: ما خلص من الفضة من حجارة المعدن، ومخلصه: محصل. والحويصلة بنت قطبة: صحابية لها ذكر في حديث عجيب، قاله ابن فهد.

### Türkçe

Her şeyden **الحاصل**: geri kalan ve sabit olan ve onun dışındaki şeyin gittiği şeydir; hesap, ameller ve benzerlerinden olur; **المحكم**’de olduğu gibi. **التهذيب**’de: ve benzeri.

**حصل** **يحصل** **حصولا** ve **محصولا**: o, **مفعول** üzere gelen kaynaklardan biridir; **المعقول** ve **الميسور** ve **المعسور** gibi.

**التحصيل**: elde olanın ayırt edilmesidir. **الراغب** dedi: **التحصيل**: kabuklardan özün çıkarılmasıdır; maden taşından altının çıkarılması gibi, saman içinden buğdayın çıkarılması gibi. Allah Teâlâ dedi: **وحصل ما في الصدور**; yani içindekini ortaya çıkardı ve topladı; kabuktan özün ortaya çıkarılması ve onun toplanması gibi; yahut hesaptan **الحاصل**’ın ortaya çıkarılması gibi.

**الأزهري** dedi: **وحصل ما في الصدور**: yani açıkladı; ve denildi: ayırt etti; ve denildi: topladı. Dedim: ve o, **الفراء**’nın sözüdür.

İsim: **الحصيلة**; **سفينة** gibi. Çoğulu: **الحصائل**. **لبيد** dedi:
  Ve her kişi bir gün çabasını bilecektir                      Allah katında **الحصائل** elde edilince

**تحصل** şey: toplandı ve sabit oldu.

**المحصول** ve **الحاصل** ve **الحصيلة**: şeyin bakiyesidir.

**حصلت** binek hayvanı, **فرح** gibi, **حصلا**: toprağı yahut çakılı yedi de onun karnında kaldı. **المحكم**’in metni: **حصلت الدابة**: toprağı yedi de onun karnında sabit olarak kaldı; ve eğer sayfa 303 eksikse. **العباب**’da: **الحصالة**: hububat kaldırıldıktan sonra ambar harman yerinde hububattan kalan şeydir; süprüntü gibi. Ve onun benzeri **الصحاح**’ta.

**الحصيل** **أمير** gibi: bir bitkidir; **العباب**’da olduğu gibi. **المحكم**’de: bitkiden bir tür.

**الحوصل** **جوهر** gibi; ve **الحوصلاء** uzatma ile; ve **الحوصلة** **جوهرة** gibi; ve **لام**’ı da şeddelenir: kuştan ve devekuşundan; insan için mide gibi. **الأزهري** artırdı: ve o, toynaklı ve nalınlı için bağırsaklardır. Çoğulu: **حواصل**. **أبو النجم** dedi:
  Hâd; eğer cömertlik etseydi onun **حوصلائه**’ne

Ve yine dedi:
  Tüyü yumuşak, **الحوصل**’u büyük

Dedim: ve ondan **حواصل الخانات**; onun teki: **حوصل**’dur, **حاصل** değil; avamın onunla telaffuz ettiği gibi.

**احونصل** kuş: boynunu büktüğü ve **حوصلته**’sini çıkardığı zaman. İşte bu, **العين**’in metnidir; ondan sonrakiler de ona uydular. **الصاغاني** dedi: sarf ehlinin bazı maharetlileri onu reddetmiştir; söz, **حذام**’ın dediği gibidir.

Şeyhimiz, **الزبيدي**’den **مستدرك العين**’de nakletti; dedi ki: **احونصل**: yadırganmıştır; ve fiillerden **افونعل** misali üzere bir şey bilmiyorum.

**الحوصلة**: **المريطاء**’dır; ve o, insandan ve her şeyden, karnın alt kısmı, kasığa kadardır. Ve denilir: o, göbekten aşağıda, dışkının toplandığı yerdir. Ve denildi: göbek ile kasık arasıdır.

**الحوصلة** **الحوض**’dan: suyun en uç kısmındaki durduğu yerdir; **ابن سيده** onu nakletti. **الحوصل** gibi.

**المحوصل** (sadın fethiyle) ve **المحوصل**: altını göbeğinin tarafından, gebe gibi çıkaran kimsedir; **المحكم**’de olduğu gibi. Dedi: ve **الحوصل**: göbeğinin üstündeki kısmı büyüyen koyundur.

**حوصلاء**: bir yer adıdır; ve **لام** ile de denilir.

**الصحاح**’ta: **المحصلة** **محدثة** gibi: maden toprağını çıkaran kadındır. Dedi:
  Allah onu hayırla mükâfatlandırsın bir adam yoktur                      geceleyen bir **محصلة**’ya delalet eder

Dedi: denilir: **حوصل** kuş: **حوصلته**’sini doldurduğu zaman. Denilir: **حوصلي** ve **طيري**.

**الحيصل** **صيقل** gibi: patlıcandır.

Terkip, şeyin toplanmasına delalet eder; ondan şu şâz kalmıştır: **حصل الفرس**.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الحوصل**: bir bitkidir.

**أبو حنيفة** dedi: **الحصل**, harekeli: hurma ağacının yükünden dökülen şeydir; ve o, yeşil, taze; küçük yeşil boncuklar gibi. Bunu **أبو زياد** zikretti.

**أحصل** kavim, onlar **محصلون**: hurmalıklarında **البسر** belirgin olduğu zaman.

**تحصيل الكلام**: onu **محصوله**’na döndürmektir.

**حصلت** şeyi **تحصيلا**: ona eriştim; bunu **أبو البقاء** söyledi.

**الحصالة**, **رمانة** gibi: çömlekten yapılan, avamca (kullanılan) bir çeşit küçük sandıkçık benzeridir; ve doğrusu: **الحوصلة**’dir.

**ناقة** büyük **الحوصلة**: yani karın.

**حوصل** çayır: onun dibi/çukuru; ve o, onun en yavaş yeşerenidir. Ve onunla kuşun **حوصلة**’si adlandırıldı; çünkü o, yediğinin durduğu yerdir; bunu **الأزهري** söyledi.

**الحاصل**: maden taşlarından gümüşten arınıp çıkan şeydir; ve onu arındıranı: **محصل**’dir.

**الحويصلة بنت قطبة**: bir sahâbî kadındır; acayip bir hadiste onun zikri vardır; bunu **ابن فهد** söyledi.
