# حصن (ح-ص-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir

- Harfler: ح - ص - ن
- Kur'an'da: 18 geçiş · 12 ayet · 11 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمُحْصَنَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | الْمُفْعَلَاتِ | Namuslu kadınlar | 4 | 3 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/4:25.md) |
| [وَالْمُحْصَنَاتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8F.md) | وَالْمُفْعَلَاتُ | Ve namuslu kadınlar | 3 | 2 | [4:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/4:24.md) |
| [أَحْصَنَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | أفْعَلَتْ | Sakladı | 2 | 2 | [21:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/21:91.md) |
| [مُحْصِنِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعِلِينَ | Namuslu erkekler | 2 | 2 | [4:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/4:24.md) |
| [أُحْصِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | أُفْعِلْنَ | Saklanıldılar | 1 | 1 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/4:25.md) |
| [تَحَصُّنًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D9%91%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | تَفَعُّلًا | Evli statüsünde kalmak | 1 | 1 | [24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/24:33.md) |
| [تُحْصِنُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%86%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعِلُونَ | Saklarsınız | 1 | 1 | [12:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/12:48.md) |
| [حُصُونُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D8%AD%D9%8F%D8%B5%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فُعُولُهُمْ | Onların kaleleri | 1 | 1 | [59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/59:2.md) |
| [لِتُحْصِنَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لِتُفْعِلَكُمْ | Sizi saklaması için | 1 | 1 | [21:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/21:80.md) |
| [مُحَصَّنَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مُفَعَّلَةٍ | Saklanılan | 1 | 1 | [59:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/59:14.md) |
| [مُحْصَنَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%B5%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | مُفْعَلَاتٍ | Namuslu kadınlar | 1 | 1 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/4:25.md) |

## Mücavir kökler — 110 mücavir (137 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 34 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
2. [خدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Gizli dost demektir
3. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 20 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
4. [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Reml kum demektir
5. [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Ferc
6. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 15 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
7. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Sağ yandır
8. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Körük demektir
9. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Kepçe, kefe demektir
10. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Nikah
11. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
12. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Arka
13. [خرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış…
14. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
15. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
16. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
17. [جدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Cidar duvar demektir
18. [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Haramdan kaçınırlar
19. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
20. [رعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
21. [شتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bölük bölük
22. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sıkıntıya düştünüz
23. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bes besese dağınık taşlar demektir
24. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
25. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Dağın sivri noktası demektir
26. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Onların malları
27. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yarısı
28. [قذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
29. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Buğa boğa demektir
30. [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Culud deri demektir
31. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
32. [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
33. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sicim bağıdır
34. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
35. [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
36. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
37. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hilal yeni ay demektir
38. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
39. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
40. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Oğullar
41. [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir
42. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
43. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İmal ederler
44. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
45. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
46. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “U’mare” katlı bina demektir
47. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
48. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
49. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yırtıcı hayvan demektir
50. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Badiye çöl demektir
51. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hayr : At sürüsü demektir
52. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hayese sürülmüş tarla demektir
53. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
54. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Meryem
55. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kanat demektir
56. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
57. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hoşlanmadı
58. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
59. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dışlama
60. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D9%86/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حصن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B2.md), [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md), [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md), [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) |
| Zıt Kök | [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dış müdahaleye ve nüfuza kapalı, içine ulaşılamayan korunaklı sığınak veya tahkimat yapmak |
| Çekirdek Özet 2 | Bireyin, ailenin, tohumun veya toplumun dokunulmazlığını meşru sınırlar ve hukuk kalkanıyla muhafaza etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Açıkta ve savunmasız bırakmama; meşru akit ve iffet ile korunaklı alan inşa ederek fesadı önleme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cinsel namus veya soyut bekâret ile sınırlayıp fiziksel tahkimat, hukuki güvence ve stratejik koruma boyutlarını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حص | Sıkıştırma, çevreleme, hapsetme, toplama ve dışa karşı sert bir sınır oluşturma; nitekim [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) kuşatıp hapsetmeyi, [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md) sıkıca kesip biriktirmeyi, [حصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%84.md) kalanı tutup ayrıştırmayı ifade eder | ن | Çekirdeğin sertlik ve sınırlama hareketine kalıcılık, sığınak niteliği ve iç alanı dış tesirlerden mutlak koruma vasfı katarak müstahkem kaleye ve dokunulmazlığa dönüştürür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevirme, ayırma, dışarıdan gelebilecek tehlikelere karşı set çekme |
| ص | Olta, bitki | Yakalama, sıkıştırma, bir noktada sabit tutarak güvenceye alma |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, çoğalma, içerideki canın ve özün devamlılığı |
| حصن | Duvarla çevrilmiş, sıkıca bağlanmış ve sürekliliği güvenceye alınmış korunaklı alan | Dış tehditlere karşı set çekilerek (ح) emniyete alınan ve sabitlenen (ص) yapının, içindeki hayatı ve nesli sürekli muhafaza etmesi (ن) eylemidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dışarıdan içine ulaşılamayan yüksek ve sarp sığınak, dağ kalesi, düşman silahının işlemediği sıkı örülmüş sağlam zırh ve binicisini koruyan asil aygır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Es‘ar el-Cu‘fî bir beytinde kalelerin kerpiç köy duvarları değil, savaşçıyı koruyan asil atlar olduğunu ifade eder: أن الحصون الخيل لا مدر القرى / ولقد علمت على تجشمي الردى |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Hassân b. Sâbit iffetli kadını överken fitne ve dedikodudan korunaklı oluşunu bu kökle anlatır: حصان رزان ما تزن بريبة / وتصبح غرثى من لحوم الغوافل |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Asma‘iyyât, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حصن kökü, fiziksel tahkimat, güç, sertlik ve nüfuz edilemez sınır oluşturma semantik ekseninde yer alır. İbranicede aynı kök ailesine bağlanan ח-ס-ן (ḥ-s-n) kökü "sağlam olmak, güçlenmek, dayanıklı kılınmak, muhafaza etmek" anlamlarına gelir; nitekim חֹסֶן (ḥōsen) kelimesi servet, biriktirilmiş zenginlik ve sarsılmaz güç demektir. Süryanicede ܚܣܢ (ḥ-s-n) fiili "kuvvetlenmek, zapt etmek, galip gelmek, tahkim etmek" manalarını taşır; ܚܣܝܢܐ (ḥassīnā) ise güçlü, dayanıklı ve sarsılmaz olanı niteler. Erken Sami katmanında kökün çekirdeği zayıflığı örten ve dış müdahaleyi kıran katı bir tahkimatı gösterirken, Arapçada bu taban hem sarp kale ve koruyucu zırh gibi maddi nesnelere hem de evlilik ve iffet bağıyla korunan hukuki ve ahlaki statüye genişlemiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ح-ص-ن | Ulaşılamaz mekan, zırh, damızlık aygır ve namusunu koruyan kadın türevleriyle fiziksel ve ahlaki dokunulmazlık | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חסן / Süryanice ܚܣܢ | Güçlü olma, sarsılmaz tahkimat, depolanan güç ve servet anlamlarıyla doğrudan ortak köken | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Sıkıştırma, dışarıya kapatma ve sertleştirme bildiren ilksel köklerle semantik paralellik | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حصن | Anlamlı | Kale, tahkimat, koruma, iffet | Dış müdahaleye karşı korunaklı kılma ve içine nüfuz edilmeyi engelleme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [حنص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B5.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde sınırlı fonetik kayıt dışında yerleşik anlam taşımayan biçim | Kur'an'da geçmez |
| [صحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86.md) | Anlamlı | Genişlik, açık alan, çanak | Derin ve geniş kâse, evin veya avlunun orta genişliği | Ters simetri; daraltıp kapatmanın aksine açma; Kur'an'da geçmez |
| [صنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlük geleneğinde kullanılmayan mühmel terkip | Kur'an'da geçmez |
| [نحص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B5.md) | Anlamlı | Sertlik, kuruluk, zayıflama | Yağsız ve sert beden, sütün kesilmesi veya zorluk | Sertlik çekirdeğinde ortaklaşır; Kur'an'da geçmez |
| [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) | Anlamlı | Arılık, samimiyet, onarma | Bozukluğu düzeltme, hilesiz ve katıksız öğüt verme, dikişle yırtığı birleştirme | Koruma ve bütünlüğü sağlama yönüyle anlamdaş; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حصن | Merkez | Tahkimat, kale içine alma, dokunulmazlık sağlama | İçine nüfuz edilmesini fiziksel veya hukuki bir zırhla imkansız kılma | Mekan, zırh, evlilik ve iffet yoluyla mutlak koruma sağlar |
| [حرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B2.md) | Komşu | Sığınağa koyma, saklama | Değerli bir nesneyi kaybolmaktan veya çalınmaktan korumak üzere gizli ve emin yere koyma | Nesnenin saklanmasına odaklanır, kalenin aşılmazlığına değil |
| [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | Engelleme, ulaşımı kesme | Bir failin veya etkinin hedefe ulaşmasına engel olma eylemi | Salt engelleme fiilidir; korunaklı bir iç alan inşa etmeyi zorunlu kılmaz |
| [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) | Komşu | İffet, nefsi tutma | Gayrimeşru istek ve arzulardan iradi olarak geri durma hali | Bireyin iç ahlaki fren mekanizmasıdır; kurumsal veya fiziki kale anlamı içermez |
| [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) | Komşu | Muhafaza etme, gözetme | Bir varlığın zayi olmasını, bozulmasını veya zarar görmesini önleme | Sürekli dikkat ve ihtimamı ifade eder, zırh veya tahkimat kurmayı gerektirmez |
| [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) | Zıt | Akıtma, saçma, kuralsız ilişki | Değeri ve meşruiyeti hiçe sayarak sınırları yıkma, suyu veya şehveti boşaltma | Meşru akit ve koruma olmaksızın açıklık ve kuralsızlık hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حصن | Tahkîm, himâye, ‘iffet, nikâh | Fiziksel tahkimattan ahlaki ve hukuki dokunulmazlığa uzanan bütüncül koruma | Kesin |
| Latince | Munire, castrum, castitas | Tahkim etmek, kale, iffet | Munire dış saldırılara karşı duvar örmeyi, castitas ise lekesizliği ve korunmuşluğu ifade eder | Güçlü |
| İngilizce | Fortify, fortress, chaste, invulnerability | Tahkim etmek, hisar, iffetli, dokunulmaz | Maddi korunma ile ahlaki muhafaza ayrışır; tek bir kelime her iki boyutu aynı anda kuşatamaz | Güçlü |
| Almanca | Befestigen, Burg, Keuschheit | Güçlendirmek, kale, korunmuş iffet | Fiziksel sığınak ile ahlaki sınır iki ayrı terimle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | Fortifier, forteresse, chasteté | Tahkim etmek, kale, bekaret/iffet | Savunma surları ile ahlaki duruluk anlamları ayrı kelimelere bölünür | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُصُون / مُحَصَّنَة | Maddi istihkam, müstahkem şehir ve kale duvarları | Askeri mücadele, savunma yapıları ve sığınaklar; Haşr [59:2](https://lisan.digital/tr/ayet/59:2.md), Haşr [59:14](https://lisan.digital/tr/ayet/59:14.md) |
| لِتُحْصِنَكُمْ | Zırh, beden koruyucu savaş teçhizatı | Düşman darbelerine karşı bedeni koruma zırhı; Enbiyâ [21:80](https://lisan.digital/tr/ayet/21:80.md) |
| تُحْصِنُونَ | Tahılın ambarda kilit altında korunması ve depolanması | İktisadi kriz yönetimi, kıtlık yıllarına hazırlık; Yûsuf [12:48](https://lisan.digital/tr/ayet/12:48.md) |
| أَحْصَنَتْ | Bedenin ve iffetin gayrimeşru her türlü temasa kapatılması | Hz. Meryem'in paklığı ve ilahi himayeye mazhariyeti; Enbiyâ [21:91](https://lisan.digital/tr/ayet/21:91.md), Tahrîm [66:12](https://lisan.digital/tr/ayet/66:12.md) |
| الْمُحْصَنَات / مُحْصِنِينَ | Meşru nikah bağıyla himaye altına girmiş veya hür kadınlar ve erkekler | Aile hukuku, evlilik engelleri ve zina iftirası (kazf) cezası; Nisâ [4:24](https://lisan.digital/tr/ayet/4:24.md), Nisâ [4:25](https://lisan.digital/tr/ayet/4:25.md), Mâide [5:5](https://lisan.digital/tr/ayet/5:5.md), Nûr [24:4](https://lisan.digital/tr/ayet/24:4.md) |
| تَحَصُّنًا | Cariyelerin iffet ve namus dairesinde kalma iradesi | Sosyal baskı ve sömürüye karşı ahlaki himaye; Nûr [24:33](https://lisan.digital/tr/ayet/24:33.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin ve vahiy taşıyıcılarının masumiyeti | Hz. Meryem’in iffetinin teyidi ve peygamberlerin her türlü ahlaki şaibeden korunmuşluğu | Kötülük ve iftiraya karşı ilahi dokunulmazlık zırhı |
| Fıkıh | Had cezaları, nikah şartları ve kazf suçu | İhsan vasfı; hürriyet, akıl, baliğ olma, müslümanlık ve sahih nikahla cinsel birliktelik yaşamış olma şartları | Hukuki statü, ceza ehliyeti ve dokunulmazlık kalkanı |
| Tefsir | Kur'an'daki müstahkem yapılar ve iffet ayetleri | Ayetlerde geçen muhsanat kelimesinin hür kadınlar mı, evliler mi yoksa iffetliler mi anlamına geldiği | Bağlama göre değişen çok katmanlı koruma halkaları |
| Hadis | Şeytandan ve şerlerden korunma duaları, evliliğin koruyuculuğu | Evliliğin gözü ve ırzı haramdan koruyan bir sığınak olarak nitelenmesi, duaların zırh sayılması | Manevi ve toplumsal tahkimat vasıtası |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki arınma ve fıtratı muhafaza | İffet kalkanı | Günah ve kirlenmeye karşı ruhsal savunma hattı kurar | Meşru sınırlar içinde kalarak fıtratı ifsat edici unsurlardan korur | Kesin |
| İlmi | Bilginin ve metodolojinin korunması | Epistemik tahkik kalesi | Hurafelerin ve tahrifatın doğru bilgiye nüfuz etmesini önler | Usul kuralları ile ilmi birikimi tahriften koruyan zihinsel bir zırh oluşturur | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal güvenlik ve sınır muhafazası | Savunma ve egemenlik istihkamı | Dış tehditlere ve yıkıcı akınlara karşı toplumu korur | Caydırıcı askeri ve kurumsal yapılar inşa ederek kamu düzenini teminat altına alır | Kesin |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve stratejik rezerv | Emniyetli stok ve tasarruf | Kıtlık ve kriz anlarında temel girdilerin tükenmesini engeller | Üretilen değerin israf edilmeyip kriz dönemleri için güvenli depolarda tutulmasını sağlar | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hücre zarı ve siber güvenlik duvarı (firewall) | İç ortamın dengesini (homeostaz) korumak için zararlı girişleri engelleyen, yalnızca meşru geçişe izin veren seçici geçirgen koruyucu bariyer | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki dokunulmazlık ve meşru akit kurumu | Bireyin ve ailenin temel haklarını kamusal veya gayrimeşru tecavüzlere karşı koruyan anayasal ve medeni kalkan | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca kadınlara özgü pasif bir cinsel bekâret veya ahlaki baskı aracına indirgemek; kelimenin askeri, iktisadi ve hukuki tahkimat anlamlarını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; savaşta bedeni koruyan zırhtan ([21:80](https://lisan.digital/tr/ayet/21:80.md)), kıtlığa karşı depolanan buğdaya ([12:48](https://lisan.digital/tr/ayet/12:48.md)), düşman ordularına direnen şehir surlarından ([59:14](https://lisan.digital/tr/ayet/59:14.md)), hem erkeği hem kadını koruyan evlilik ve hukuki statüye ([4:24](https://lisan.digital/tr/ayet/4:24.md)) kadar uzanan dinamik bir varoluşsal güvenlik zırhıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İhsan vasfını salt kadın cinselliğine hapsederek erkeğin iffet ve koruma sorumluluğunu (muhsinîn) silikleştirmek; toplumsal, askeri ve iktisadi savunma sistemlerini Kur'ani vizyonun dışında görmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert, aile ve toplum güvenliğini kurarken rastgele tedbirlere değil, dışarıdan delinemez hukuki ve ahlaki kalelere dayandığını gösterir. Vahiy zırhı, iffet zırhı ve akit zırhı bu kökle aynı mantık dairesinde birleşir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku ve evlilik şartlarını düzenleyen Nisâ suresi, zina iftirasını ve iffet standardını belirleyen Nûr suresi ile askeri-stratejik savunmayı ve iktisadi tedbiri anlatan Yûsuf, Enbiyâ ve Haşr surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İffetin sadece bireysel bir vicdan meselesi olduğu yanılgısını yıkarak onun kamusal bir koruma, evlilik akdi, hak güvencesi ve dokunulmazlık statüsü olduğunu ortaya koyar; ayrıca kökün erkekler için de geçerli bir zırh olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dış müdahaleye, silaha veya yabancı unsura geçit vermeyen sarp dağ kalesi, sıkı dokunmuş çelik zırh ve etrafı çevrilmiş emniyetli ambar.
- Soyut anlam: Bireyi gayrimeşru ilişkilerden, aileyi dağılmaktan, toplumu düşman istilasından ve iktisadı kıtlıktan koruyan meşru sınır, hukuk ve iffet kalkanı.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin iç dengesini ve varlığını dış tehditlere ve çözülmelere karşı koruyan aşılmaz sınır mekanizması, dokunulmazlık zırhı ve meşru filtreleme düzeni.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in U \mid \delta(x, \partial \Omega) > 0 \} \implies \Phi(S) \cap \mathcal{E}_{ext} = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $U$ genel evreni, $\Omega$ tahkim edilmiş korunaklı alanı (hısn), $\partial \Omega$ bu alanı dış dünyadan ayıran meşru ve fiziki sınırı (kale duvarı, evlilik akdi, zırh) temsil eder. $\delta$ uzaklık fonksiyonu olup korunan varlığın ($S$) sınırdan içeri çekilerek açıkta bırakılmadığını gösterir. $\Phi(S)$ korunan alanın iç dokusunu, $\mathcal{E}_{ext}$ ise dışarıdan gelebilecek saldırı, tecavüz, ifsat ve kontrolsüz sızıntıları ifade eder. Kesişimin boş küme olması ($\emptyset$), kökün özü olan dış nüfuza kapalılığı, dokunulmazlığı ve mutlak koruma kalkanını simgeler.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B5%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/4:24.md) — وَالْمُحْصَنَاتُ · مُحْصِنِينَ

وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Evli kadınlarla evlenmeniz de. Sağ ellerinizin sahib oldukları müstesna. Bunlar; Allah’ın size farz kıldığı hükümlerdir. Geriye kalanları ise; zinadan kaçınıp iffetli yaşamanız şartı ile mallarınızla istemeniz size helal kılındı. Onlardan yararlandığınızın karşılığı olarak kararlaştırılmış olan mehirlerini verin. Kararlaştırdıktan sonra, aranızda anlaştığınız hususta size bir sorumluluk yoktur. Şüphesiz ki Allah, Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/4:25.md) — الْمُحْصَنَاتِ · مُحْصَنَاتٍ · أُحْصِنَّ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/5:5.md) — وَالْمُحْصَنَاتُ · مُحْصِنِينَ

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [Yusuf 12:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/12:48.md) — تُحْصِنُونَ

ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ

Meal (IK): Sonra bunun ardından yedi kurak yıl gelir. Saklayacağınız az bir mikdar dışında biriktirdiklerinizi yer, götürür.

### [Enbiya 21:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/21:80.md) — لِتُحْصِنَكُمْ

وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ فَهَلْ أَنْتُمْ شَاكِرُونَ

Meal (IK): Biz, ona; sizi savaşta korumak için zırh yapma sanatını öğrettik. Artık şükreder misiniz?

### [Enbiya 21:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/21:91.md) — أَحْصَنَتْ

وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Mahrem yerini koruyana da ruhumuzdan üflemiş; onu da, oğlunu da alemler için bir ayet kılmıştık.

### [Nur 24:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/24:4.md) — الْمُحْصَنَاتِ

وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): İffetli, hür kadınlara iftira atan, sonra da dört şahid getiremeyenlere seksen değnek vurun. Ebediyyen onların şahidliğini kabul etmeyin. İşte onlar, fasıkların kendileridir.

### [Nur 24:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/24:23.md) — الْمُحْصَنَاتِ

إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): İffetli ve mü’min kadınlara iftira atanlar; dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Ve onlar için büyük bir azab vardır.

### [Nur 24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/24:33.md) — تَحَصُّنًا

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Evlenemeyenler de; kendilerini Allah, lutfuyla zenginleştirinceye kadar iffetli davransınlar. Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek isteyenlerin bedel vermelerini kabul edin. Şayet onlarda bir hayır görüyorsanız Ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatını elde etmek için iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa şüphesiz ki Allah, onların zorlamalarından sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Haşr 59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/59:2.md) — حُصُونُهُمْ

هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَاأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): O’dur Ehl-i Kitab’tan küfretmiş olanları ilk sürgünde yurtlarından çıkarmış olan. Halbuki siz, onların çıkacaklarını sanmıştınız. Onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı. Fakat Allah’ ın azabı onlara hesablamadıkları yerden geldi. Ve kalblerine korku saldı. Kendi elleriyle ve inananların elleriyle evlerini yıkıyorlardı. Ey basiret sahipleri ibret alın.

### [Haşr 59:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/59:14.md) — مُحَصَّنَةٍ

لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرًى مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Onlar, sizinle topluca savaşı; ancak surla çevrilmiş kasabalarda veya duvarlar arasında kabul ederler. Kendi aralarındaki çekişmeleri şiddetlidir. Sen, onları toplu sanırsın, ama kalbleri darmadağınıktır. Bu; onların akletmez bir kavim olmalarındandır.

### [Tahrim 66:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/ayet/66:12.md) — أَحْصَنَتْ

وَمَرْيَمَ ابْنَةَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا وَكُتُبِهِ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ

Meal (IK): Mahrem yerini korumuş olan İmran kızı Meryem’i de. Ona ruhumuzdan üflemiştik de Rabbının sözlerini ve kitablarını tasdik etmişti. Ve o, gönülden itaat edenlerdendi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء الصاد والنون معهما
ح ص ن، ص ح ن، ن ص ح، ن ح ص مستعملات
حصن:
الحِصْنُ: كل مَوضِع حَصين لا يُوصل إلى ما في جَوفه، يقال: حَصُنَ الموضع حصانةً وحَصَّنْتُه وأحصنَتْهُ. وحِصنٌ حَصين: أي لا يُوصل إلى ما في جَوْفه. والحِصان: الفَرس الفَحْل، وقد تَحصَّن أي تكلف ذلك، ويجمع على حُصُن.
وامرأةٌ مُحْصَنٌة: أَحصَنَها زَوْجُها. ومُحْصِنةٌ: أحْصَنَتْ زَوْجَها. ويقال: فَرْجَها. وامرأةٌ حاصِنٌ: بَيِّنة الحُصْن والحَصانة أي العَفافة عن الريبة. وامرأة حَصانُ الفَرْج، قال:
وبِيني حَصانَ الفرجَ غيرَ ذَميمةٍ		ومَوْمُوقةٌ فينا كذاك ووامِقَـهْ
وجماعة الحاصِن حَواصِن وحاصنات، قالك
وابناء الحَواصِنِ من نِزارٍ
وقال العجاج:
وحاصِنٍ من حاصناتٍ مُلْسِ
وأحسن ما يجمع عليه الحَصان حَصاناتِ. والمِحْصَن: المُكِتْل. الحصينة: اسم للدِرْع المُحكَمِة النَسْج، قال:
وكل دِلاصٍ كالأضاةِ حَصينةٍ
صحن: الصَحْنُ: شبه العُسِّ الضَخْم إلا أنَّ فيه عِرَضاً وقُرْبَ قَعْرٍ. والسائلُ يَتَصَحَّنُ الناس: أي يسأل في قَصْعةٍ ونحوها. والصِّحْناة بوَزن فَعِلْاة غذا ذهب عنها الهاء دخلها التنوين، ويجمع على الصِحْنَى بحذف الهاء.
نصح:
فلانٌ ناصِحُ الجَيْب: أي ناصِحُ القَلْب مثل طاهرُ الثياب أي الصدر. ونَصَحْتُه ونَصَحْتُ له نُصحاً ونَصيحةً، قال:
النُصْحُ مجّانٌ فمن شاء قـبِـل		ومنْ أبَى لا شكَّ يَخْسَرْ ويَضِلّ
والناصِحُ: الخيّاط، وقميصٌ مَنْصُوحٌ: أي مَخيطٌ. نَصَحتُه أنصَحُه نَصْحاً منَ النِّصاحة. والنِّصاحة: السُلُوكُ التي يُخاطُ بها وتصغيرها نُصَحِّية، قال:
وسَلَبْناهُ بُرْدَه المَنْصُوحا

والتَنَصُّح: كَثرةُ النَصحية، قال أكتم بن صيفي: إيّاكمْ وكثْرة التَنَصُّح فإنه يُورِثُ التُهَمَة.
والتَوْبةُ النّصوحُ: أن لا يعُودَ إلى ما تاب عنه. والنِّصاحات: الجُلود، قال الأعشى:
فتَرَى القَومَ نَشاوىَ كلَّـهُـمْ		مثلَ ما مُدَّت نِصاحاتُ الرُبَحْ
نحص:
النَّحُوصُ: الأتانُ الوَحْشَّيُة الحائِل. ونُحْص الجَبَل: أصله.
حنص:
الحِنْصَأوة من الرجال: الضئيل الضَعيف، قال:
حتّى تَرَى الحِنْصَأوةَ الفَروقا		مُتَّكِئاً يَقْتَمِـحُ الـسَّـويقـا

##### Türkçe

باب **الحاء** **الصاد** **والنون** onlarla birlikte

**ح ص ن**، **ص ح ن**، **ن ص ح**، **ن ح ص** kullanımdadırlar
**حصن**:
**الحِصْنُ**: içindeki şeye ulaşılamayan her sağlam yer; denir ki: yer **حَصُنَ** sağlamlıkça, ve ben onu **حَصَّنْتُه** ve onu **أحصنَتْهُ**. Ve sağlam bir **حِصنٌ حَصين**: yani içindeki şeye ulaşılamaz. Ve **الحِصان**: aygır at; ve **تَحصَّن**: yani bunu külfetle yaptı; ve **حُصُن** üzere çoğul yapılır.
Ve **مُحْصَنٌة** bir kadın: kocası onu **أَحصَنَها**. Ve **مُحْصِنةٌ**: kocasını **أحْصَنَتْ**. Ve denir ki: onun **فَرْجَها**. Ve **حاصِنٌ** bir kadın: **الحُصْن** ve **الحَصانة**’si açık, yani şüpheden uzak iffet. Ve **حَصانُ الفَرْج** bir kadın, dedi ki:
وبِيني **حَصانَ الفرجَ** غيرَ ذَميمةٍ		ومَوْمُوقةٌ فينا كذاك ووامِقَـهْ
Ve **الحاصِن**’in topluluğu **حَواصِن** ve **حاصنات**tır, dediğin gibi:
وابناء **الحَواصِنِ** من نِزارٍ
Ve el-Accec dedi ki:
وحاصِنٍ من **حاصناتٍ** مُلْسِ
Ve **الحَصان**’ın üzerine en güzel çoğul yapıldığı şey **حَصاناتِ**’tır. Ve **المِحْصَن**: sepet. **الحصينة**: dokuması sağlamlaştırılmış zırh için bir addır, dedi ki:
وكل دِلاصٍ كالأضاةِ **حَصينةٍ**

**صحن**: **الصَحْنُ**: iri **العُسِّ**’e benzer; ancak onda genişlik ve dibe yakınlık vardır. Ve dilenen kişi insanlardan **يَتَصَحَّنُ**: yani bir **قَصْعةٍ** ve benzeri içinde ister. Ve **الصِّحْناة** **فَعِلْاة** vezninde; ondan **الهاء** gidince tenvin ona girer; ve **الصِحْنَى** üzere, **الهاء**’yı düşürerek çoğul yapılır.

**نصح**:
**ناصِحُ الجَيْب** bir kimse: yani **ناصِحُ القَلْب**; tıpkı **طاهرُ الثياب** yani göğüs gibi. Ve onu **نَصَحْتُه** ve onun için **نَصَحْتُ له** **نُصحاً** ve **نَصيحةً**, dedi ki:
**النُصْحُ** مجّانٌ فمن شاء قـبِـل		ومنْ أبَى لا شكَّ يَخْسَرْ ويَضِلّ
Ve **الناصِحُ**: terzi. Ve **مَنْصُوحٌ** bir gömlek: yani dikilmiş. Onu **نَصَحتُه**; onu **أنصَحُه** **نَصْحاً** olarak **النِّصاحة**’dan. Ve **النِّصاحة**: onunla dikilen ipliklerdir; küçültmesi **نُصَحِّية**’dir, dedi ki:
وسَلَبْناهُ بُرْدَه **المَنْصُوحا**

Ve **التَنَصُّح**: **النَصحية**’nin çokluğu; Ektem b. Sayfî dedi ki: **التَنَصُّح**’ın çokluğundan sakının; çünkü o, töhmeti miras bırakır.
Ve **التَوْبةُ النّصوحُ**: tövbe ettiği şeye dönmemesidir. Ve **النِّصاحات**: derilerdir; el-A‘şâ dedi ki:
فتَرَى القَومَ نَشاوىَ كلَّـهُـمْ		مثلَ ما مُدَّت **نِصاحاتُ** الرُبَحْ

**نحص**:
**النَّحُوصُ**: gebe olmayan yabanî dişi eşek. Ve **نُحْص الجَبَل**: onun aslı.

**حنص**:
Erkeklerden **الحِنْصَأوة**: küçük, zayıf; dedi ki:
حتّى تَرَى **الحِنْصَأوةَ** الفَروقا		مُتَّكِئاً يَقْتَمِـحُ الـسَّـويقـا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحِصْنُ: واحد الحُصونِ. يقال حِصْنٌ حَصِينٌ بيِّن الحَصانَةِ. وقول زهير:
وما أَدْري ولست إخالُ أَدْريأَقَوْمٌ آلُ حِصْنٍ أم نـسـاءُ
يريد حِصْنَ بن حذيفة الفزازيّ. وحَصَّلْتُ القريةَ، إذا بنيت حولَها. وتَحَصَّنَ العدوّ. وأَحْصَنَ الرجل، إذا تزوَّج، فهو مُحْصَنٌ بفتح الصاد. وأَحْصَنَتِ المرأة: عَفّتْ. وأَحْصَنَها زوجها، فهي مُحْصَنَةٌ ومُحْصِنَةٌ، وكل امرأة متزوِّجة مُحْصَنَةٌ بالفتح لا غير، وقال:
أَحْصَنوا أُمَّهُمُ من عَبْدِهِمتلك أفعالُ القِزامِ الوَكَعَهْ
أي زَوَّجوا. وقرئ: "فإذا أُحْصِنَّ" على ما لم يسمّ فاعله، أي زُوِّجْنَ. وحَصُنَتِ المرأة بالضم حُصْناً، أي عفَّتْ، فهي حاصِنٌ وحَصانٌ بالفتح، وحَصْناءُ أيضاً بيِّنة الحَصانَةِ. وفرسٌ حِصان بالكسر، بيِّن التَحْصِينِ والتَّحَصُّنِ. ويقال: إنَّه سمّي حِصاناً لأنه ضُنَّ بمائه فلم يُنْزَ إلا على كريمة. ثمَّ كثُر ذلك حتى سمَّوا كلَّ ذَكَرٍ من الخيل حِصاناً. وأبو الحُصَيْنِ: كنية الثعلب.

##### Türkçe

**الحِصْنُ**: **الحُصونِ**’un biridir. **حِصْنٌ حَصِينٌ** denir; **الحَصانَةِ**’si apaçık. Züheyr’in sözü:
وما أَدْري ولست إخالُ أَدْريأَقَوْمٌ آلُ حِصْنٍ أم نـسـاءُ
**حِصْنَ بن حذيفة الفزازيّ**’yi kasteder. **حَصَّلْتُ القريةَ**: etrafına bina yaptığım zaman (denir). **تَحَصَّنَ العدوّ**. **أَحْصَنَ الرجل**: evlendiği zaman (denir); o, **مُحْصَنٌ**’dır; **الصاد**’ın fethiyle. **أَحْصَنَتِ المرأة**: iffetli oldu. Kocası onu **أَحْصَنَ** etti; o da **مُحْصَنَةٌ** ve **مُحْصِنَةٌ**’dir; ve evli olan her kadın, yalnızca feth ile **مُحْصَنَةٌ**’dir, başkası değil. Ve dedi ki:
أَحْصَنوا أُمَّهُمُ من عَبْدِهِمتلك أفعالُ القِزامِ الوَكَعَهْ
Yani: evlendirdiler. Ve “**فإذا أُحْصِنَّ**” diye, faili adı anılmayan üzere okundu; yani: evlendirildiler. Kadın **حَصُنَتِ** (zammesiyle) **حُصْناً**: yani iffetli oldu; o, **حاصِنٌ** ve feth ile **حَصانٌ**’dır; ayrıca **حَصْناءُ** da; **الحَصانَةِ**’si apaçık olan. Ve (erkek) at: kesre ile **حِصان**; **التَحْصِينِ** ve **التَّحَصُّنِ**’ü apaçık olan. Ve denir ki: ancak suyu kıskanıldığı için **حِصان** diye adlandırıldı; böylece ancak soylu bir dişinin üzerine sıçrardı. Sonra bu çoğaldı; nihayet atlardan her erkeğe **حِصان** adını verdiler. Ve **أبو الحُصَيْنِ**: tilkinin künyesidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ص ن
حصن ، حنص ، صحن ، نحص ، نصح : مستعملة .
حصن : قال الليث : الحِصْنُ : كل موضع حَصِين لا يُوصَلُ إلى ما في جوفه ، تقول : حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة ، وحَصَّنَه صاحِبُه وأَحْصَنُه ، والدِّرْعُ الحَصِينَةُ : المُحْكَمَةُ ، وقال الأعشى : وكل دِلاصٍ كالأضَاةِ حَصِينَةٍ ترى فضلها عن رَيْعها يَتَذَبْذَبُ قال شمر : الحَصينَة من الدُّرُوعِ : الأمِينَةُ المُتَدَانِيَةُ الحَلَق التي لا يَحِيكُ فيها السلاح . وقال عنْتَرَةُ العبسيَّ . فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حصيناً وَعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهَام وقال الله جلّ وعزّ في قصة داود : ( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِّن بَأْسِكُمْ ) ( الأنبيَاء : 80 ) ، قال الفرّاء : قرىء ( ليُحْصِنَكم ) وَ ( لتُحْصِنَكم ) و ( لنُحْصِنَكُم ) ، فمن قرأ ( ليُحْصِنَكُم ) فالتذكير لِلَّبُوسِ ، ومن قرأ ( لتُحْصِنَكُم ) ذهب إلى الصّنْعَة ، وإن شئْتَ جعلتَه للدِّرْع لأنها هي اللَّبُوس وهي مُؤَنَّثَة ، ومعنى ( ليُحْصِنَكُم ) لِيَمْنَعكُم ويُحْرِزَكُم ، ومن قرأ ( لنُحْصِنَكُم ) بالنون فمعناه ( لنُحصِنَكم ) نحن والفِعْل لله عزّ وجلّ . وقال الليث : الحِصَانُ : الفَحْلُ من الخَيلِ وجمعه حُصُن . وتَحَصَّن إذا تكلَّف ذلك . أبو عُبَيد عن الكسائي : فرس حِصَانٌ بيَّن التَّحَصَّن ، وامرأَةٌ حَصَانٌ بفتح الحاء بَيِّنَةُ الحَصَانَةِ والحُصْنِ .
وقال شمر : امرأة حَصَانٌ وحاصِنٌ وهي العَفيفَةُ ، وأنشد : وحاصِنٍ من حاصِنَاتٍ مُلْسِ من الأذى ومِنْ قِرَافِ الوَقْسِ الوَقْسُ : الجَرب . مُلْسٌ : لاعيب بهن . وقال الليث : حَصُنَت المرأةُ تَحْصُن إذا عَفَّت عن الرِّيبَةِ فهي حَصَانٌ ، قال : والمُحْصَنَةُ : التي أحْصنهَا زَوجها ، وهي المحصنات ، فالمعنى أنهن أُحْصِنّ بأزواجهن . وأخبرني الإيادي عن شمر عن ابن الأعرابي والمنذري عن ثعلب عنه أنه قال : كلام العرب كله على أفْعَلَ فهو مُفْعِل إلا ثلاثة أحرف أحْصَن فهو مُحْصَنٌ ، وألْفَجَ فهو مُلْفَج ، وأسْهَبَ فهو مُسْهَب . وقال أبو عُبَيد : أجمع القراء : على نَصْبِ الصاد في الحرف الأول من النساء فلم يختلفوا في فتح هذه ، لأن تأويلها ذواتُ الأزواج يُسْبَيْن فيُحِلُّهُنَّ السِّبَاءُ لمنْ وطئها من المالِكين لها ، وتنقطع العِصْمَة بينهن وبين أزواجهن بأن يَحِضْن حَيْضَة ويَطْهُرن منها ، فأما ما سِوَى الحرف الأول فالقُرّاء مختلفون ، فمنهم من يكسر الصاد ، ومنهم من يفتحها ، فمن نصب ذهب إلى ذوات الأزواج ، ومن كسر ذهب إلى أنهن أسلَمْن فأَحْصَنَّ أنْفُسَهن فهن مُحْصِنَات . قلت : وأما قول الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَآ أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَ ? حِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى ? لْمُحْصَنَ ? تِ مِنَ ? لْعَذَابِ ) ( النِّساء : 25 ) فإن ابن مسعود قرأ : ( فإذا أحْصَنَّ ) وقال : إحْصَانُ الأَمَةِ : إسْلامُها ، وكان ابن عباس يقرؤها ) فَإِذَآ أُحْصِنَّ ) ( النِّساء : 25 ) على ما لم يُسَمّ فاعله . ويفسره فإذا أُحْصِنّ بِزَوْج ، وكان لا يَرَى على الأَمَةِ حَدّاً ما لم تتزوج ، وكان ابن مسعود يرى عليها نِصْفَ حَدِّ الحُرَّة إذا أسلمت وإن لم تُزَوّج وبِقَوْله يَقُول فُقَهاءُ الأمْصَارِ ، وهو الصواب ، وقرأ ابن كثير ونافع وأبو عمرو وعبد الله بن عامر ويعقوب فإذا أُحْصِنّ بضمّ الألف ، وقرأ حَفْصٌ عن عاصم مثلَه ، وأما أبو بكر عن عاصم فقد فتح الألف وقرأ حمزة والكسائي ( فإذا أحْصنَّ ) بفَتْح الألف . وقال شمر : أَصْلُ الحَصانَة المَنْعُ ، ولذلك قيل : مَدِينةٌ حَصِينَةٌ ، ودِرْعٌ حَصينَةٌ ، وأنشد يونس : زَوْجُ حَصَانٍ حُصْنُها لم يُعْقَم وقال : حُصْنُها : تَحْصِينُها نفسَها . وقال ابن شميل : حَصَنَتِ المرأةُ نفسَها ، وامرأةٌ حَصَانٌ وَحَاصِنٌ . سَلَمَةُ عن الفرّاء في قوله : ( وَ ? لْمُحْصَنَ ? تُ مِنَ ? لنِّسَآءِ ) ( النِّساء : 24 ) . قال : المُحْصَنَاتُ : العَفَائِفُ من النِّسَاء ، المُحْصنات : ذوات الأزْوَاج اللاتي قد أَحْصَنَهُن أَزْوَاجُهُنّ . قال : والمُحْصَنَات بِنَصْبِ الصَّادِ أكثرُ في كلام العَرَب . وقال الزجاج في قوله : ( مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَ ? فِحِينَ ) ( النِّساء : 24 ) . قال : مُتَزَوِّجِينَ غَيْرَ زُنَاة .
قال : والإِحْصَانُ : إحْصَانُ الفَرْج وهو إعْفَافُه ، ومنه قوله : ( أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا ) ( الأنبيَاء : 91 ) أي أعَفَّتْه ، قلت : والأمَةُ إذا زُوِّجَت جاز أن يقال : قد أُحْصِنَتْ لأن تَزْويجها قد أَحْصَنَها وكذلك إذا أُعْتِقَت فهي مُحْصَنَة لأن عِتْقَها قد أَعَفَّها ، وكذلك إذا أَسْلَمَت فإن إسْلاَمَها إِحْصَانٌ لها . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِحْصَن : القُفْلُ . وخَيْلُ العرب : حُصُونُها ، وهم إلى اليوم يُسَمُّونَها حُصُوناً ذُكُورَها وإنَاثَها . وسُئِل بعضُ الحُكّام عن رَجُل جَعَل مَالاً له في الحُصُون ، فقال : اشتروا خَيْلاً واحْمِلُوا عليها في سبيل الله ذَهَب إلى قَولِ الجُعْفِيّ : ولقد عَلِمْتُ عَلَى تَوَقِّيَّ الرَّدَى أَنَّ الحُصُونَ الخَيْلُ لا مَدَرُ القُرَى والعرب تسمي السلاح كُلَّه حِصْنا ، وجعل سَاعِدَةُ الهُذَلِيُّ النِّصالَ أَحْصِنَةً فقال : وأَحْصِنَةٌ ثُجْرُ الظُّبَاتِ كأنَّها إذا لم يُغَيِّبْها الجَفِيرُ جَحِيمُ الثُّجْرُ : العِرَاض ، ويروى : وأَحْصَنَه ثُجْرُ الظُّبَاتِ أي أَحْرَزَهُ . صحن : قال الليث : الصَّحْنُ : سَاحَةُ وَسَطِ الدار ، وساحة وسَط الفَلاة ونحوها من متون الأرض وسَعَة بُطُونِها ، وأنشد : ومَهْمَهٍ أَغْبَر ذِي صُحُونِ وقال أبو عمرو : الصَّحْنُ : المُسْتَوِي من الأرضِ . وقال ابن شُمَيل : الصَّحْن : صَحْن الوَادِي ، وهو سَنَده ، وفيه شيء من إشْرافٍ عن الأرضِ يُشْرِفُ الأولَ فالأوَّلَ كأنه مُسْنَدٌ إسناداً ، وصَحْنُ الجَبَل ، وصَحْنُ الأكمة مثله ، وصُحُونُ الأرضِ : دُفُوفُها وهو مُنْجَرِدٌ يَسِيلُ وإن لم يكن مُنْجَرداً فليس بِصَحْن ، وإن كان فيه شَجَرٌ فليس بِصَحْنٍ حتى يَسْتَوِي . قال : والأرضُ المُسْتَوِيَةُ أيضاً مِثلُ عَرْصَة المِرْبَد صَحْنٌ . وقال الفرّاء الصَّحْنُ والصَّرْحَةُ : ساحة الدَّار وأَوْسَعُها . عمرو عن أبيه : الصَّحْنُ : العَطِيَّةُ ، يقال : صَحَنَه ديناراً أي أَعْطاهُ . وقال أبو زيد : خَرَجَ فلان يَتَصَحَّن الناسَ أي يسأَلُهُم . وقال أبو عَمرو : الصَّحْنُ : الضَّرْبُ ، يقال : صَحَنَه عِشرين سَوْطاً أي ضَرَبه . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : أَوَّلُ الأقداحِ الغُمَرُ ، وهو الذي لا يُرْوِي الواحد ، ثم القَعْب يُرْوِي الرَّجلَ ، ثم العُسُّ ، ثم الرِّفْد ، ثم الصَّحْنُ ، ثم التِّبْنُ ، ونحوَ ذلك قال أبو زَيْد فيما رَوَى عنه أبو عُبَيد . وقال الليث : يُقَالُ للسَّائِلِ : هو يتصحَّن الناسَ إذا سألهم في قَصْعَةٍ ونَحْوها . قال : والصِّحْنَاةُ بوزن فِعْلاة إذا ذَهَبَت عنها الهاء دخلها التنوين وتجمع على الصِّحْنَى بطرح الهاء . وقال ابن هانىء : سمعتُ أبا زَيْد يقول : الصِّحْنَاةُ : فارِسيَّة وتسميها العرب : الصِّيْر ، قال : وسأل رجل الحَسَنَ عن
الصِّحْنَاة ؟ فقال وهل يأكل المسلمون الصِّحْنَاة قال : ولم يعرفها الحَسَنُ ، لأنها فارِسِيَّة ، ولو سأله عن الصِّيرِ لأجابَه . وقال أبو عُبَيْدة في كتاب ( الخيل ) : صَحْنا الأذُنَيْن من الفَرَس : مُسْتَقَرُّ داخِل الأذُنَيْن ، قال : والصَّحْنُ : جَوْفُ الحافر ، والجميع أَصْحَانٌ . وقال الأصْمَعي : الصَّحْنُ : الرَّمْح ، يقال : صَحَنَه برجْله إذا رَمَحَه بها ، وأنشد قولَه يصف عَيْراً وأَتَانه : قوداءُ لا تَضَغْن أو ضَغُونُ مُلِحَّةٌ لنَحْرِه صَحُونُ يقول : كُلَّما دَنَا الحِمَارُ منها صَحَنَتْه أي رَمَحَتْه . نصح : قال الليث : فلانٌ ناصِحُ الجَيْبِ معناه ناصِحُ القلبِ ليس فيه غِشٌّ . قال : ويقال : نَصَحْتُ فلاناً ونَصَحْتُ له نُصْحاً ونَصِيحةً ، وإنّ فلاناً لَنَاصِحُ الجيْب ، مثل قولهم : طاهر الثياب . يريدون به ناصح الصدر . وقال الليث : النِّصاحَةُ : السُّلُوكُ التي يُخَاطُ بهَا ، وتصغيرها نُصَيِّحَةٌ ، وقميص منصوح أي مَخِيط . أبو عُبَيد عن أبي عَمرو قال : النِّصَاحات الجُلُودُ ، وقال فيه الأعْشى : فَتَرَى القومَ نَشَاوَى كُلَّهُم مِثْلَما مُدَّتْ نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ والرُّبَحُ ، قال بعضهم : أراد به الرُّبَع . وقال المؤرّج : النِّصَاحَاتُ : حِبَال يُجْعَل لها حَلَق وتنصب للقُرُودِ إذا أرادوا صيدها ، يَعْمِد رجل فيجعل عِدَّةَ حِبَالٍ ، ثم يأخذ قِرْداً فيجعله في حبل منها ، والقرود تنظر إليه من فوق الجبل ، ثم يَتَنَحّى الحابِلُ فتنزل القرودُ فتدخل في تلك الحبال ، وهو ينظر إليها من حيث لا تراه ، ثم ينزل إليها فيأخذ ما نشب في الحبال ، وهو قول الأعشى : مِثْلَما مُدَّت نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ قالت : والرُّبَحُ : القُرُودُ ، وأَصْلُه الرُّباحُ . أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي زيد : نصَحْتُ القيمصَ أَنْصَحُه نَصْحاً إذا خِطْتَه ، قال : والنِّصَاحُ : الخَيْطُ ، وبه سُمِّي الرَّجُلُ نِصَاحاً . وقال أبو عَمْرو : المُتَنَصَّحُ : المُخَيَّطُ وقال ابن مقبل : غَدَاةَ الشَّمال الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ وروى عن أكثم بن صَيْفي أنه قال : ( إياكم وكثرة التنصح فإنه يُورِثُ التُّهمَة . وقال الفَرَّاءُ في قول الله جلّ وعزّ : ( ? للَّهِ تَوْبَةً ) ( التّحْريم : 8 ) قرأها أَهْلُ المدينة بفتح النون . وذكر عن عاصم ( نُصُوحاً ) بضم النون . قال الفرَّاء : وكان الذين قرأوا ( نُصُوحاً ) أرادوا المصدر مثل القُعود ، والذين قرأوا ( نَصُوحاً ) جعلوه من صفة التوبة ، والمعنى أن يُحَدِّثَ نفسه إذا تاب من ذلك الذنب ألاَّ يعود إليه أبداً . وسُئِل أبو عمرو عن نُصوحاً فقال : لا أعرفه . قال الفرّاء : قال المُفَضَّل : بات عَذُوباً
وعُذوباً ، وعَرُوساً وعُرُوساً . وقال أبو إسحاق : تَوْبَةٌ نَصُوحٌ : بالِغَةٌ في النُّصْح . قال : ومن قرأ نُصُوحاً فمعناه يَنْصَحُون فيها نُصُوحاً . وقال غيره : النَّاصِحُ : الخالِصُ ، وقال الهُذَلِيُّ : فأَزَالَ نَاصِحَها بأَبْيض مُفْرَطٍ من ماء أَلْخَابٍ عليه التَّأْلَبُ يصف رجلا مَزَجَ عسلا صافياً بماء حتى تَفَرَّقَ فيه . وقال أبو زيد : نَصَحْتُه أي صَدَقْتُه ، وتَوْبَةٌ نَصُوحٌ : صادِقَةٌ . وقال أبو عمرو : النَّاصِحُ : النَّاصِعُ في بيت ساعدة الهُذَلِيّ ، حكاه أبو تُرَاب ، قال : وقال النَّضْرُ : أراد أنَّه فرّق بين خالصها ورديئها بأبيض مُفْرَط أي بماء غدير مَمْلُوء . أبو عُبَيد عن الأصْمَعي : إذا شَرِبَ حتى يَرْوَى قال : نَصَحْتُ الرِّيّ بالصاد وبَضَعْتُ ونَقَعْتُ مثله . ويقال : إن في ثوبك مُتَنَصَّحاً أي مَوضعَ خِياطة وإصلاح ، كما يقال : إن فيه مُتَرَقَّعاً . وقال النَّضر : نَصَح الغيْثُ البلاد نَصْحاً إذا اتصل نَبْتُها فلم يكن فيه فضاءٌ ولا خَلَلٌ ، وقال غيره : نَصَح الغيثُ البلادَ ونصَرَها بمعنى واحد . وقال أبو زيد : الأرضُ المنصوحةُ هي المَجُودَةُ نُصِحت نَصحاً . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للإِبْرَة : المنْصَحَة فإذا غَلُظَت فهي الشَّغِيزَةُ . ويقال : انْتَصَحْتُ فلاناً وهو ضد اغْتَشَشْته ومنه قوله : ألا رُبّ من تَغْتَشُّه لك ناصحٌ ومُنتَصِحٍ بادٍ عليك غَوائلُهْ تَغْتَشُّه : تعُدُّه غاشًّا لك ، وتَنْتَصِحُه : تعدُّه ناصحاً لك . ويقال : نصَحْتُ فلاناً نصْحاً ، وقد نصَحْتُ له نصيحتي نُصوحاً أي أَخْلَصتُ وصَدَقْتُ . نحص : قال الليث : النَّحُوصُ : الأتَان الوحشيَّة الحائلُ . وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : النَّحُوصُ من الأُتُنِ : التي لا لَبنَ لها . وقال شمر : النَّحُوصُ : التي مَنعَها السِّمَنُ من الحَمْل ، ويقال : هي التي لا لَبَنَ لها ولا وَلدَ لها . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : يا لَيْتَني غُودِرْت مع أصحابِ نُحْصِ الجَبَل ، أراد يا ليتني غُودِرْتُ شهيداً مع شهداء أُحُد . وقال أبو عُبَيد : قال أبو عمرو : النُّحْصُ : أصلُ الجبل وسَفْحُه . ثعلب عن ابن الأعرابي . قال : المِنْحاصُ : المرأةُ الدقيقة الطويلة . حنص : قال الليث : الحِنْصَأوَةُ من الرجال : الضعيف ، يقال : رأيتُ رجلاً حِنْصَأْوَةً أي ضعيفاً ، وقال شمر نحوه ، وأنشد : حتى ترى الحِنْصَأْوَةَ الفَرُوقَا مُتَّكِئاً يَقْتَمِحُ السَّوِيقَا

##### Türkçe

ح ص ن
**حصن** ، **حنص** ، **صحن** ، **نحص** ، **نصح** : kullanımdadır.

**حصن** : **الليث** dedi: **الحِصْنُ**: iç boşluğunda olan şeye ulaşılamayan her **حَصِين** yer; dersin ki: **حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة**; ve onu sahibi **حَصَّنَه** ve ben onu **أَحْصَنُه**. Ve **الدِّرْعُ الحَصِينَةُ**: sağlam yapılmış olan. Ve **الأعشى** dedi:
وكل دِلاصٍ كالأضَاةِ حَصِينَةٍ
ترى فضلها عن رَيْعها يَتَذَبْذَبُ
**شمر** dedi: zırhlardan **الحَصينَة**: emniyetli, halkaları birbirine yakın olan; onda silah işlemez. Ve **عنْتَرَةُ العبسيَّ** dedi:
فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حصيناً
وَعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهَام
Ve Allah yüce ve aziz, Davud kıssasında dedi: **( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِّن بَأْسِكُمْ )** **( الأنبيَاء : 80 )**. **الفرّاء** dedi: **( ليُحْصِنَكم )** ve **( لتُحْصِنَكم )** ve **( لنُحْصِنَكُم )** diye okunmuştur. Kim **( ليُحْصِنَكُم )** okursa, müzekkerlik **لِلَّبُوسِ** içindir. Kim **( لتُحْصِنَكُم )** okursa, **الصّنْعَة**’ye götürmüştür; istersen onu **للدِّرْع** için yaparsın, çünkü o **اللَّبُوس**’tur ve o müennestir. Ve **( ليُحْصِنَكُم )**’un manası: sizi engellesin ve sizi korusun. Kim **( لنُحْصِنَكُم )**’u **بالنون** okursa, manası: **( لنُحصِنَكم )** biz; fiil Allah عزّ وجلّ içindir. **الليث** dedi: **الحِصَانُ**: atlardan aygır; çoğulu **حُصُن**. Ve **تَحَصَّن**: bunu külfetle yaptı. **أبو عُبَيد** **الكسائي**’den: **فرس حِصَانٌ**; **التَّحَصَّن**’i açıkça belli. Ve **امرأَةٌ حَصَانٌ** (hâ’nın fethiyle): **الحَصَانَة** ve **الحُصْن**’ü açıkça belli.

**شمر** dedi: **امرأة حَصَانٌ** ve **حاصِنٌ**; o iffetli olandır. Ve şu beyiti okudu:
وحاصِنٍ من حاصِنَاتٍ مُلْسِ
من الأذى ومِنْ قِرَافِ الوَقْسِ
**الوَقْسُ**: uyuz. **مُلْسٌ**: onlarda ayıp yok. **الليث** dedi: kadın **حَصُنَت** **تَحْصُن**; şüpheden iffetli olunca; o halde o **حَصَانٌ**’dır. Dedi: **المُحْصَنَةُ**: kocası onu **أحْصنهَا** eden; ve onlar **المحصنات**tır; mana, kocalarıyla **أُحْصِنّ** edildikleridir. Bana **الإيادي** **شمر**’den, **ابن الأعرابي**’den; ve **المنذري** **ثعلب**’den, ondan haber verdi ki şöyle dedi: Arapların sözü bütünüyle **أفْعَلَ** üzere olunca o **مُفْعِل**’dir; ancak üç harf müstesna: **أحْصَن**; o halde o **مُحْصَنٌ**; ve **ألْفَجَ**; o halde o **مُلْفَج**; ve **أسْهَبَ**; o halde o **مُسْهَب**. **أبو عُبَيد** dedi: kurrâ icmâ etti: **النساء**’daki ilk harfte **الصاد**’ın nasbı üzerine; bu fethinde ihtilaf etmediler; çünkü te’vili: kocalı kadınlar esir edilir; esirlik, ona sahip olan mâliklerden onunla cima edene onları helâl kılar; ve aralarındaki ismet, bir hayız görüp ondan temizlenmeleriyle kocalarıyla kesilir. İlk harf dışındakine gelince, kurrâ ihtilaflıdır: onlardan kimi **الصاد**’ı kesreler, kimi fetha eder. Kim nasb ederse kocalı kadınlara gitmiştir; kim kesre ederse, onların Müslüman olup nefislerini **أَحْصَنَّ** ettiklerine gitmiştir; o halde onlar **مُحْصِنَات**tır. Dedim: Allah yüce ve aziz’in sözüne gelince: **( فَإِذَآ أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَ ? حِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى ? لْمُحْصَنَ ? تِ مِنَ ? لْعَذَابِ )** **( النِّساء : 25 )**; şüphesiz **ابن مسعود** şöyle okudu: **( فإذا أحْصَنَّ )** ve dedi: cariyenin **إحْصَانُ**’ı: onun İslâm’ıdır. **ابن عباس** ise onu **( فَإِذَآ أُحْصِنَّ )** **( النِّساء : 25 )** diye, faili adlandırılmamış üzere okurdu; ve onu “**بِزَوْج** ile **أُحْصِنّ** edildiklerinde” diye tefsir ederdi. Ve cariyeye, evlenmedikçe had görmezdi. **ابن مسعود** ise, Müslüman olunca, evlendirilmemiş olsa bile, ona hür kadının haddinin yarısını görürdü; ve şehirlerin fakihleri onun sözüyle söyler; ve o doğrudur. Ve **ابن كثير** ve **نافع** ve **أبو عمرو** ve **عبد الله بن عامر** ve **يعقوب** “**فإذا أُحْصِنّ**” diye, elifi damme ile okudu; **حَفْصٌ** da **عاصم**’den onun gibi okudu. **أبو بكر** ise **عاصم**’den elifi fetha etti. Ve **حمزة** ve **الكسائي** “**فإذا أحْصنَّ**” diye, elifi fetha ile okudu. **شمر** dedi: **الحَصانَة**’nin aslı engellemedir; bu yüzden denildi: **مَدِينةٌ حَصِينَةٌ** ve **دِرْعٌ حَصينَةٌ**. Ve **يونس** şu beyiti okudu:
زَوْجُ حَصَانٍ حُصْنُها لم يُعْقَم
Ve dedi: **حُصْنُها**: onun kendisini **تَحْصِينُ**’idir. **ابن شميل** dedi: kadın kendisini **حَصَنَت**; ve **امرأةٌ حَصَانٌ وَحَاصِنٌ**. **سَلَمَةُ** **الفرّاء**’dan, onun şu sözü hakkında: **( وَ ? لْمُحْصَنَ ? تُ مِنَ ? لنِّسَآءِ )** **( النِّساء : 24 )**. Dedi: **المُحْصَنَاتُ**: kadınlardan iffetliler. **المُحْصنات**: kocaları olanlar; kocaları onları **أَحْصَنَهُن** etmiş olanlar. Dedi: **الصَّاد**’ın nasbıyla **المُحْصَنَات** Arapların كلامında daha çoktur. **الزجاج** da şu sözü hakkında: **( مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَ ? فِحِينَ )** **( النِّساء : 24 )**. Dedi: zina etmeyen evliler.

Dedi: **الإِحْصَانُ**: **الفَرْج**’in **إحْصَانُ**’ı; o da onun iffetlendirilmesidir. Ondan, şu sözü: **( أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا )** **( الأنبيَاء : 91 )**; yani onu iffetlendirdi. Dedim: cariye evlendirilince “**قد أُحْصِنَتْ**” denmesi caizdir; çünkü onun evlendirilmesi onu **أَحْصَنَ** etmiştir. Yine azad edilince o **مُحْصَنَة**’dir; çünkü onun azadı onu iffetlendirmiştir. Yine Müslüman olunca; çünkü onun İslâm’ı ona bir **إِحْصَانٌ**’dır. **ثعلب** **ابن الأعرابي**’den dedi: **المِحْصَن**: kilit. Ve Arapların atları: onların **حُصُونُها**’dır; ve onlar bugüne kadar ona **حُصُوناً** derler; erkekleri ve dişileri. Bazı hâkimlere, malını **الحُصُون** içinde yapan bir adam hakkında soruldu; dedi: “At satın alın ve Allah yolunda onun üzerine yüklenin”; **الجُعْفِيّ**’nin sözüne gitti:
ولقد عَلِمْتُ عَلَى تَوَقِّيَّ الرَّدَى
أَنَّ الحُصُونَ الخَيْلُ لا مَدَرُ القُرَى
Ve Araplar silahın hepsine **حِصْنا** der. **سَاعِدَةُ الهُذَلِيُّ** ok uçlarını **أَحْصِنَةً** yaptı; şöyle dedi:
وأَحْصِنَةٌ ثُجْرُ الظُّبَاتِ كأنَّها
إذا لم يُغَيِّبْها الجَفِيرُ جَحِيمُ
**الثُّجْرُ**: geniş olanlar. Ve şöyle rivayet edilir: **وأَحْصَنَه ثُجْرُ الظُّبَاتِ**; yani onu korudu.

**صحن** : **الليث** dedi: **الصَّحْنُ**: evin ortasının avlusu; ve çölün ortasının sahası ve benzeri, yerin sırtlarından ve karınlarının genişliğinden. Ve şu beyiti okudu:
ومَهْمَهٍ أَغْبَر ذِي صُحُونِ
**أبو عمرو** dedi: **الصَّحْنُ**: yerin düz olanı. **ابن شُمَيل** dedi: **الصَّحْن**: vadinin **صَحْن**’ı; o, onun yamacıdır; onda yerden bir miktar yükselme vardır; ilkinin ardından ilkinin üzerine yükselir; sanki dayandırılmış bir dayandırma ile dayandırılmıştır. Ve dağın **صَحْنُ**’ı ve tepeciğin **صَحْنُ**’ı da böyledir. Ve yerin **صُحُونُ**’u: onun düz tabakalarıdır; o soyunmuş olur, akar; soyunmuş değilse **بِصَحْن** değildir. Ve onda ağaç varsa **بِصَحْنٍ** değildir; ta ki düzleşsin. Dedi: düz yer de, **عَرْصَة المِرْبَد** gibi, **صَحْنٌ**’dır. **الفرّاء** dedi: **الصَّحْنُ** ve **الصَّرْحَةُ**: evin sahası ve onun en genişi. **عمرو** babasından: **الصَّحْنُ**: عطية; denir: **صَحَنَه ديناراً**; yani ona verdi. **أبو زيد** dedi: falan çıktı, insanları **يَتَصَحَّن**; yani onlardan ister. **أبو عَمرو** dedi: **الصَّحْنُ**: vurmadır; denir: **صَحَنَه عِشرين سَوْطاً**; yani onu vurdu. **ثعلب** **ابن الأعرابي**’den dedi: kadehlerin ilki **الغُمَرُ**’dur; o, bir kişiyi doyurmayan olandır; sonra **القَعْب** adamı doyurur; sonra **العُسُّ**; sonra **الرِّفْد**; sonra **الصَّحْنُ**; sonra **التِّبْنُ**; ve bunun benzeri; **أبو زَيْد**’in, **أبو عُبَيد**’in ondan rivayet ettiği üzere dediği. **الليث** dedi: dilenciye denir: o, insanları **يتصحَّن** eder; onlardan bir **قَصْعَة** ve benzerinde isterse. Dedi: **الصِّحْنَاةُ** vezni **فِعْلاة** üzeredir; ondan **الهاء** gidince tenvin ona girer; ve **الصِّحْنَى** üzerine, **الهاء**’yı atarak cem’ edilir. **ابن هانىء** dedi: **أبا زَيْد**’i şöyle derken işittim: **الصِّحْنَاةُ**: Farsçadır; Araplar ona **الصِّيْر** der. Dedi: bir adam **الحَسَن**’e **الصِّحْنَاة** hakkında sordu; o da dedi: “Müslümanlar **الصِّحْنَاة** yer mi?” Dedi: **الحَسَن** onu tanımadı; çünkü o Farsçadır; ona **الصِّير** hakkında sorsaydı ona cevap verirdi. **أبو عُبَيْدة** **( الخيل )** kitabında dedi: atın iki kulağından **صَحْنا**: iki kulağın içinin yerleşim yeri. Dedi: **الصَّحْنُ**: tırnağın iç boşluğu; çoğulu **أَصْحَانٌ**. **الأصْمَعي** dedi: **الصَّحْنُ**: mızrak; denir: onu ayağıyla **صَحَنَه**; yani onu mızrakladı. Ve onun şu sözünü okudu; bir yaban eşeğini ve dişisini vasfeder:
قوداءُ لا تَضَغْن أو ضَغُونُ
مُلِحَّةٌ لنَحْرِه صَحُونُ
Der ki: eşek ona her yaklaştığında onu **صَحَنَتْه**; yani onu mızrakladı.

**نصح** : **الليث** dedi: falan **ناصِحُ الجَيْبِ**; manası: kalbi temizdir; onda hile yoktur. Dedi: ve denir: falana **نَصَحْتُ** ve ona **نَصَحْتُ له**; **نُصْحاً** ve **نَصِيحةً**. Ve şüphesiz falan **لَنَاصِحُ الجيْب**’dir; onların “**طاهر الثياب**” sözleri gibi; onunla **ناصح الصدر**’i kastederler. **الليث** dedi: **النِّصاحَةُ**: onunla dikilen ipliktir; küçültmesi **نُصَيِّحَةٌ**’dır. Ve **قميص منصوح**: yani dikilmiş. **أبو عُبَيد** **أبي عَمرو**’dan dedi: **النِّصَاحات** derilerdir. Ve onda **الأعْشى** dedi:
فَتَرَى القومَ نَشَاوَى كُلَّهُم
مِثْلَما مُدَّتْ نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ
Ve **الرُّبَحُ**; bazıları dedi: onunla **الرُّبَع**’ı kastetti. **المؤرّج** dedi: **النِّصَاحَاتُ**: halkalar yapılan iplerdir; maymunları avlamak istediklerinde onlar için kurulur. Bir adam gider, birden çok ip hazırlar; sonra bir maymun alır, onu onlardan bir ipe koyar; maymunlar onu dağın üstünden görür; sonra ipçi uzaklaşır; maymunlar iner, o iplerin içine girer; o, onların görmediği yerden onlara bakar; sonra onlara iner, iplere takılanı alır. Ve bu, **الأعشى**’nın sözü: **مِثْلَما مُدَّت نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ**. Dedi: **الرُّبَحُ**: maymunlardır; aslı **الرُّباحُ**’tır. **أبو عُبَيد** **الأصمعي** ve **أبي زيد**’den: gömleği **نصَحْتُ**; onu **أَنْصَحُه نَصْحاً**; onu diktiğimde. Dedi: **النِّصَاحُ**: ipliktir; ve onunla adama **نِصَاحاً** adı verildi. **أبو عَمْرو** dedi: **المُتَنَصَّحُ**: dikilmiş olan. Ve **ابن مقبل** dedi:
غَدَاةَ الشَّمال الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ
Ve **أكثم بن صَيْفي**’den rivayet edildi ki şöyle dedi: **( إياكم وكثرة التنصح فإنه يُورِثُ التُّهمَة**. **الفَرَّاءُ** Allah yüce ve aziz’in şu sözü hakkında dedi: **( ? للَّهِ تَوْبَةً )** **( التّحْريم : 8 )**; Medine ehli onu **النون**’un fethiyle okudu. Ve **عاصم**’den **( نُصُوحاً )** **النون**’un dammesiyle zikretti. **الفرَّاء** dedi: **( نُصُوحاً )** okuyanlar, **القُعود** gibi masdar kastettiler; **( نَصُوحاً )** okuyanlar onu tövbenin sıfatından yaptılar; mana: o günahtan tövbe edince, kendisine onu ebediyen dönmemeyi söylemesidir. **أبو عمرو**’ya **نُصوحاً** soruldu; dedi: onu bilmem. **الفرّاء** dedi: **المُفَضَّل** dedi: **بات عَذُوباً وعُذوباً ، وعَرُوساً وعُرُوساً**. **أبو إسحاق** dedi: **تَوْبَةٌ نَصُوحٌ**: nasihatte ileri derecede olan. Dedi: kim **نُصُوحاً** okursa, manası: onda **نُصُوحاً** nasihat ederler. Başkası dedi: **النَّاصِحُ**: hâlis olandır. Ve **الهُذَلِيُّ** dedi:
فأَزَالَ نَاصِحَها بأَبْيض مُفْرَطٍ
من ماء أَلْخَابٍ عليه التَّأْلَبُ
Bir adamı vasfeder: saf balı suyla karıştırdı; ta ki onda dağıldı. **أبو زيد** dedi: onu **نَصَحْتُه**; yani ona doğru söyledim. Ve **تَوْبَةٌ نَصُوحٌ**: doğru olan. **أبو عمرو** dedi: **النَّاصِحُ**: **النَّاصِعُ**; **ساعدة الهُذَلِيّ**’nin beytinde; **أبو تُرَاب** onu nakletti. Dedi: ve **النَّضْرُ** dedi: muradı, onun hâlisini ve kötüsünü **بأبيض مُفْرَط** ile ayırmış olmasıdır; yani dolu bir gölcük suyu ile. **أبو عُبَيد** **الأصْمَعي**’den: içip doyunca dedi: **نَصَحْتُ الرِّيّ**; **بالصاد**; ve **بَضَعْتُ** ve **نَقَعْتُ** da onun gibidir. Ve denir: senin elbisende **مُتَنَصَّحاً** vardır; yani dikiş ve onarım yeri; “onda **مُتَرَقَّعاً** var” denildiği gibi. **النَّضر** dedi: yağmur ülkeyi **نَصَح** etti; **نَصْحاً**; bitkisi bitişik olunca, onda boşluk ve gedik olmayınca. Başkası dedi: yağmur ülkeyi **نَصَح** etti ve **نصَرَها**; mana bakımından birdir. **أبو زيد** dedi: **الأرضُ المنصوحةُ**: iyi olan; **نُصِحت نَصحاً**. **ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: iğneye **المنْصَحَة** denir; kalınlaşınca o **الشَّغِيزَةُ**’dir. Ve denir: falanı **انْتَصَحْتُ**; o, **اغْتَشَشْته**’nin zıddıdır. Ondan şu sözü:
ألا رُبّ من تَغْتَشُّه لك ناصحٌ
ومُنتَصِحٍ بادٍ عليك غَوائلُهْ
**تَغْتَشُّه**: onu sana hilekâr sayarsın; ve **تَنْتَصِحُه**: onu sana nasihatçi sayarsın. Ve denir: falanı **نصَحْتُ**; **نصْحاً**; ve ona **نصيحتي**’mi **نُصوحاً** **نَصَحْتُ**; yani hâlis kıldım ve doğru söyledim.

**نحص** : **الليث** dedi: **النَّحُوصُ**: gebe olmayan yaban eşeği dişisi. **أبو عُبَيد** dedi: **الأصمعيّ** dedi: dişi eşeklerden **النَّحُوصُ**: sütü olmayan. **شمر** dedi: **النَّحُوصُ**: semizlik onu gebelikten men eden; ve denir: o, sütü olmayan ve yavrusu olmayan olandır. Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: şöyle dedi: **يا لَيْتَني غُودِرْت مع أصحابِ نُحْصِ الجَبَل**; muradı: “Keşke Uhud şehitleriyle birlikte şehit bırakılmış olsaydım.” **أبو عُبَيد** dedi: **أبو عمرو** dedi: **النُّحْصُ**: dağın kökü ve eteği. **ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: dedi: **المِنْحاصُ**: ince uzun kadın.

**حنص** : **الليث** dedi: erkeklerden **الحِنْصَأوَةُ**: zayıf; denir: **رأيتُ رجلاً حِنْصَأْوَةً**; yani zayıf. **شمر** de onun benzerini dedi. Ve şu beyiti okudu:
حتى ترى الحِنْصَأْوَةَ الفَرُوقَا
مُتَّكِئاً يَقْتَمِحُ السَّوِيقَا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والصاد وما يثلثهما)
  (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى:
تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1])  ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال استحصَفَ على بني فلانٍ الزّمانُ، إذا اشتدّ. وفرْجٌ مستحصِفٌ. وقال:
وإذا طعنتَ طعنتَ في مستَحْصِفٍ *** رابي المَجَسَّةِ بالعبير مُقَرْمَدِ([2])  والحَصَف: بَثْر صِغارٌ يَستحصِف لها الجِلْد.
  (حصل) الحاء والصاد واللام أصلٌ واحد منقاس، وهو جمع الشيء، ولذلك سمِّيت حَوصلةُ *الطائر؛ لأنّه يجمع فيها. ويقال حصَّلت الشيءَ تحصيلا. وزعم ناسٌ من أهل اللغة أنّ أصل التحصيل استخراجُ الذهب أو الفضّة من الحجر أو من تراب المَعدِن؛ ويقال لفاعله المحصِّل. قال:
ألا رجلٌ جزاهُ الله خيراً *** يدلُّ على محصِّلة تُبِيتُ([3])  فإن كان كذا فهو القياسُ، والباب كلُّه محمول عليه.
  والحَصَل: البلح قبل أن يشتدّ ويظهر ثَفارِيقُه، الواحدةُ حَصَلة. قال:
  * ينحَتُّ منهُنّ السَّدَى والحَصْلُ([4]) *
  السّدَى: البَلَح الذاوي، الواحدة سَداة. وهذا أيضاً من الباب، أعني الحصَل، لأنه حُصِّل من النخلة.
  ومما شذّ عن الباب وما أدري ممّ اشتقاقه، قولهم: حَصِلَ الفرسُ، إذا اشتكى بَطْنَهُ عن أكل التُّراب.([5])
  (حصم) الحاء والصاد والميم أصلٌ قليل الكَلِم، إلاّ أنه تكسُّر في الشيء، يقال: انحصم العود، إذا انكسر. قال ابن مُقْبل:
وبيَاضاً أحدثَتْه لِمَّتِي *** مثلَ عيدانِ الحَصاد المنحَصِمْ([6])  ومما اشتقّ منه حُصام([7]) الدّابة، وهو رُدَامه. والقياس قريب.
  (حصن) الحاء والصاد والنون أصلٌ واحد منقاس، وهو الحفظ والحِياطة والحِرز. فالحِصن معروف، والجمع حصون. والحاصِن والحَصَان: المرأة المتعفِّفة الحاصنةُ فرْجَها. قال:
فَمَا ولَدتْنِي حاصِنٌ رَبَعِيّةٌ *** لئن أنا مالأْتُ الهوى لاتِّباعِها([8])  وقال حسّان في الحَصان:
حَصَانٌ رَزَانٌ ما تُزَنُّ برِيبَةٍ *** وتُصبح غَرْثَى من لحوم الغَوافِل([9])  والفعل من هذا حَصُن. قال أحمد بن يحيى ثعلب: كلّ امرأةٍ عفيفة فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة، وكل امرأة متزوِّجةٍ فهي محصَنة لا غير. قال: ويقال لكلِّ ممنوعٍ مُحْصَن، وذكر ناسٌ أنّ القُفْل يسمَّى مُحْصَناً. ويقال أحْصَنَ الرّجُل فهو مُحْصَنٌ. وهذا أحدُ ما جاء على أفعل فهو مُفْعَل.
  (حصو/ي) الحاء والصاد والحرف المعتل ثلاثة أصول: الأول المنع، والثاني العَدُّ والإطاقة، والثالث شيءٌ من أجزاء الأرض.
  فالأوَّل الحصو. قال الشيبانيّ: هو المنع؛ يقال حصوته أي منعته. قال:
ألا تخافُ الله إذْ حَصَوْتني *** حقِّي بلا ذنبٍ وإذْ عَنَّنْتَني([10])  والأصل الثاني: أحصيت الشيءَ، إذا عَدَدْته وأطْقته. قال الله تعالى: ﴿عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ﴾ [المزمل 20]. وقال تعالى: ﴿أَحْصَاهُ اللهُ وَنَسُوهُ﴾ [المجادلة 6].
  والأصل الثالث: الحصى، وهو معروف. يقال أرضٌ مَحْصاةٌ، إذا كانت ذاتَ حصَى. وقد قيل حَصِيتْ تَحْصَى.
  ومما اشتقّ منه الحصاة؛ يقال ما له حصاةٌ، أي ما له عقل. وهو من هذا؛ لأن في الحصى قوةً وشدّة. والحصاة: العقل، لأنّ به تماسُكَ الرّجل وقوّة نفسه. قال:
وإنّ لسانَ المرءِ مالم تكن له *** حَصاةٌ على عَوْراته لدَلِيلُ([11])  ويقال لكلِّ قطعةٍ من المسك حَصَاة؛ فهذا تشبيهٌ لا قياس.
  وإذا هُمِز فأصْله تجمُّع الشيء؛ يقال أحصأتُ الرّجلَ، إذا أروَيته من الماء، وحَصِئَ هو. ويقال حَصأ الصبيُّ من اللبن، إذا ارتضَعَ حتى تمتلئَ مَعِدته، وكذلك الجَدْي.
  (حصب) الحاء والصاد والباء أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من أجزاء الأرض، ثم يشتقّ منه، وهو الحصباء، وذلك جنسٌ من الحَصَى. ويقال حَصَبْتُ الرّجلَ بالحَصبَاء. وريحٌ حاصب، إذا أتَتْ بالغُبار. فأمّا الحَصْبَةُ فَبثْرةٌ تخرج بالجَسدِ، وهو مشبَّه بالحَصْباء. فأمَّا المُحَصَّب بمِنىً فهو موضع الجِمار. قال ذو الرمة:
أرى ناقتي عند المحصَّب شاقَها *** رَواحُ اليَمانِي والهديلُ المُرجَّعُ([12])  يريد نفر اليمانينَ حين ينْصرفون. والهديل هاهنا: أصوات الحمام. أراد أنّها ذَكَرت الطير في أهلها فحنّت إليها.
  ومن الباب الإحصاب: أن يُثِير الإنسانُ الحصَى في عَدْوِه. ويقال أرض مَحْصَبَةٌ، ذاتُ حَصْباء. فأمّا قولُهم حَصَّب القوم عن صاحبهم *يُحَصِّبون، فذلك تَوَلِّيهِمْ عنه مسرِعين كالحاصب، وهي الريح الشديدة. فهذا محمولٌ على الباب.
  ويقال إنّ الحصِبَ من الألبان الذي لا يُخرِج زُبدَه، فذلك من الباب أيضاً؛ لأنه كأنه من بَرْده يشتدّ حتى يصير كالحصباء فلا يُخرج زُبْداً([13]).
  (حصد) الحاء والصاد والدال أصلان: [أحدهما] قطْع الشيء، والآخر إحكامه. وهما متفاوتان.
  فالأول حصدتُ الزّرعَ وغيرَه حَصْدا. وهذا زمَنُ الحَصاد والحِصاد. وفي الحديث: "وهَلْ يكُبُّ الناسَ على مَناخِرِهم في النار إلا حصائدُ ألسنتهم". فإن الحصائد جمع حَصِيدة، وهو كلُّ شيءٍ قيل في الناس باللِّسان وقُطِع به عليهم. ويقال حَصَدْتُ واحتصَدْت، والرجل محتصِد. قال:
إنما نحنُ مِثلُ خامةِ زَرْعٍ *** فمتى يَأْنِ يَأْتِ محتصِدُهْ([14])  والأصل الآخر قولهم حَبْلٌ مُحْصَدٌ، أي مُمَرٌّ مفتول.
ومن الباب شجرةٌ حَصْداء، أي كثيرة الورق؛ ودِرْع حصداء: مُحْكَمة؛ واستحصدَ القومُ، إذا اجتَمَعوا.
   (حصر) الحاء والصاد والراء أصلٌ واحد، وهو الجمع والحَبْس والمنع. قال أبو عمرو: الحَصِير الجَنْبُ. قال الأصمعيّ: الحصير ما بين العِرْق الذي يظهر في جنب البعير والفَرَس معترضاً، فما فوقه إلى منقطع الجنب فهو الحصير. وأيَّ ذلك [كان] فهو من الذي ذكرناه من الجَمْع، لأنّه مجمع الأضلاع.
  والحَِصر: العَيُّ، كأنَّ الكلام حُبِس عنه ومُنِع منه. والحَصَر: ضِيقُ الصَّدْر. ومن الباب([15]) الحُصْر، وهو اعتقال البَطْن؛ يقال منه حُصِر وأُحْصِر. والناقة الحَصُور، وهي الضيِّقة الإحليل؛ والقياس واحد. فأمَّا الإحصار فأن يُحْصَرَ الحاجُّ عن البيت بمرضٍ([16]) أو نحوه. وناسٌ يقولون: حَصَره المرض وأحصره العدُوّ.
  وروى أبو عبيدٍ عن أبي عمرو: حَصَرَني الشيء وأحصرني، إذا حبَسني، وذكر قول ابنِ ميّادة:
وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدَتْ *** عَليكَ ولا أَنْ أَحْصَرتْكَ شُغُولُ([17])  والكلام في حَصَره وأحصره، مشتبهٌ عندي غايةَ الاشتباه؛ لأنّ ناساً يجمعون بينهما وآخرون يَفْرِقون، وليس فَرْقُ مَنْ فَرَقَ بينَ ذلك ولا جَمْعُ مَن جمعَ ناقضاً القياسَ الذي ذكرناه، بل الأمرُ كلُّه دالٌّ على الحبْس.
ومن الباب الحَصُور الذي لا يأتي النِّساء؛ فقال قوم: هو فَعول بمعنى مفعول، كأنّه حَصِر أي حُبِس. وقال آخرون: هو الذي يأبَى النساء([18]) كأنّه أحجَمَ هو عنهنَّ، كما يقال رجل حَصُورٌ، إذا حَبَس رِفدَه ولم يُخْرِجْ ما يخرجه النّدامَى. قال الأخطل:
وشاربٍ مُرْبِحٍ بالكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بِسَوَّارِ([19])  ومن الباب الحَصِر بالسِّرّ، وهو الكتوم له. قال جرير:
ولقد تَسقَّطَنِي الوُشاةُ فصادَفُوا *** حَصِراً بِسرِّكِ يا أمَيْمَ ضَنِينا([20])  والحصير في قولـه عز وجل: ﴿وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ للكافِرِينَ حَصِيراً﴾ [الإسراء 8]، وهو المحْبِس. والحصير في قول لبيد:
  * لَدَى بابِ الحَصيرِ قيامُ([21]) *
  هو الملك. والحصَار: وِسادةٌ تحشَى وتجعل لقادمة الرَّحْل؛ يقال احتَصَرْت البعير احتصارا([22]).

----------------------------------------------------------------------
([1]) ديوان الأعشى 27 واللسان (حصف). وفي الديوان: "إلى مخضرة".
([2]) للنابغة الذبياني في ديوانه 32، والبيت ملفق من بيتين وهما:
وإذا طعنت في مستهدف *** رابى المجسة بالعبير مقرمدوإذا نزعت نزعت من مستحصف *** نزع الحزور بالرشاء المحصد([3]) البيت لعمرو بن قعاس المرادي، كما في الخزانة (1: 459) وكتاب سيبويه (1: 359). وأنشده في اللسان (حصل) بدون نسبة. وفي "رجل" أوجه الإعراب الثلاثة.
([4]) الثفاريق: جمع ثفروق، بضم الثاء المثلثة، وهو قمع البسرة والتمرة. وفي الأصل واللسان: "تغاريقه"، تحريف. وفي المخصص (11: 121): "إذا استبان البسر ونبت أقماعه وتدحرج قيل حصل النخل، وهو الحصل".
([5]) استشهد به في اللسان والمخصص على تسكين الصاد للضرورة، وأنشده كذلك في اللسان (سدا).
([6]) البيت في اللسان (حصم).
([7]) هذا اللفظ مما لم يرد في المعاجم المتداولة. والدابة، يذكر ويؤنث.
([8]) نسب في الحماسة بشرح المرزوقي 208 إلى إياس بن قبيصة الطائي.
([9]) ديوان حسان 324 واللسان (حصن، رزن). يقوله في شأن أم المؤمنين عائشة.
([10]) لبشير الفريري، كما في اللسان (حصى).
([11]) لكعب بن سعد الغنوي، كما في اللسان (حصى). ونبه الأزهري إلى طرفة، وهو في ديوانه ص52.
([12]) ديوان ذي الرمة 345 واللسان (هدل).
([13]) لم يذكر "الحصب" في اللسان. وفي القاموس: "وككتف: اللبن لا يخرج زبده من برده".
([14]) للطرماح في ديوانه 113 واللسان (خوم). وكلمة "مثل" ساقطة من الأصل. وإثباتها مما سيأتي في
(خام 237) واللسان. وفي الديوان:
إنما الناس مثل نابتة الزر *** ع متى يأن يأت محتصده([15]) في الأصل: "وهو من الباب".
([16]) في الأصل: "عرض"، صوابه من المجمل.
([17]) البيت في المجمل واللسان (شغل).
([18]) في الأصل: "يأتي النساء".
([19]) ديوان الأخطل 116 واللسان (6: 2، 51).
([20]) ديوان جرير 578 واللسان (حصر)، وورد محرفا في اللسان.
([21]) البيت بتمامه كما في ديوان لبيد 29:
ومقامة غلب الرقاب كأنهم *** جن لدى طرف الحصير قيام([22]) وكذلك يقال حصره وأحصره.

ـ

##### Türkçe

(حâ ve صâd ve ikisini üçleyenlerin bâbı)
  (**حصف**) **الحاء** ve **الصاد** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da şeyde bulunan bir katılaşma, sertlik ve kuvvettir. Şu halde aklın metanetine **حصافة** denir; şiddetli koşuya **إحصاف** (denir). “**مِحْصَفٌ** at” ve “**مِحْصافٌ** deve” denir. Ve “**كتيبة محصوفةٌ**” denir; sahipleri toplandığı ve içlerinde gedik az olduğu zaman. A‘şâ dedi:
تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1])
  Ve “**مخصوفة**” denir; bu ise onun için başka bir kıyas vardır ve kendi bâbında zikredilmiştir. Ve “**استحصَفَ** zaman, falan oğulları üzerine” denir; şiddetlendiği zaman. Ve “**فرْجٌ مستحصِفٌ**”. Ve dedi:
وإذا طعنتَ طعنتَ في مستَحْصِفٍ *** رابي المَجَسَّةِ بالعبير مُقَرْمَدِ([2])
  Ve **الحَصَف**: küçük kabarcıklardır; deri onun için katılaşır.

  (**حصل**) **الحاء** ve **الصاد** ve **اللام** kıyaslı tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır. Bu sebeple **حَوصلةُ الطائر** diye adlandırıldı; çünkü onda toplar. Ve “şeyi **حصَّلت** **تحصيلا**” denir. Dil ehlinden bir topluluk, **التحصيل**’in aslının taşdan yahut maden toprağından altın veya gümüş çıkarmak olduğunu iddia etti; yapanına **المحصِّل** denir. Dedi:
ألا رجلٌ جزاهُ الله خيراً *** يدلُّ على محصِّلة تُبِيتُ([3])
  Şayet böyle ise, o halde kıyas odur; bâbın tamamı onun üzerine taşınmıştır.
  Ve **الحَصَل**: sertleşmeden ve **ثَفارِيقُه** ortaya çıkmadan önceki hurmadır; bir tanesi **حَصَلة**. Dedi:
  * ينحَتُّ منهُنّ السَّدَى والحَصْلُ([4]) *
  **السّدَى**: kurumuş hurmadır; bir tanesi **سَداة**. Bu da bâbdandır; yani **الحصَل**; çünkü o, hurma ağacından **حُصِّل** edilmiştir.
  Ve bâbdan şâz olan ve neyin iştikakı olduğunu bilmediğim şeylerden: “**حَصِلَ** at” demeleridir; karnı, toprak yemekten dolayı ağrıdığı zaman.([5])

  (**حصم**) **الحاء** ve **الصاد** ve **الميم** kelimesi az olan bir asıldır; ancak o, şeyde kırılmadır. “**انحصم** dal” denir; kırıldığı zaman. İbn Mukbil dedi:
وبيَاضاً أحدثَتْه لِمَّتِي *** مثلَ عيدانِ الحَصاد المنحَصِمْ([6])
  Ondan iştikak edilenlerdendir: **حُصام**([7]) binek hayvanı; o, onun **رُدَامه**’dır. Kıyas yakındır.

  (**حصن**) **الحاء** ve **الصاد** ve **النون** kıyaslı tek bir asıldır; o da koruma, kuşatma ve sığınaktır. Şu halde **الحِصن** bilinir; çoğulu **حصون**. Ve **الحاصِن** ve **الحَصَان**: ferci(ni) koruyan iffetli kadındır. Dedi:
فَمَا ولَدتْنِي حاصِنٌ رَبَعِيّةٌ *** لئن أنا مالأْتُ الهوى لاتِّباعِها([8])
  Ve Hassân **الحَصان** hakkında dedi:
حَصَانٌ رَزَانٌ ما تُزَنُّ برِيبَةٍ *** وتُصبح غَرْثَى من لحوم الغَوافِل([9])
  Ve bunun fiili **حَصُن**’dur. Ahmed b. Yahyâ Sa‘leb dedi: Her iffetli kadın **مُحْصَنة** ve **مُحْصِنة**’dir; her evli kadın ise yalnızca **محصَنة**’dir. Dedi: Ve her men edilmiş şeye **مُحْصَن** denir; bir topluluk da kilidin **مُحْصَناً** diye adlandırıldığını zikretti. Ve “adam **أحْصَنَ**; o halde o **مُحْصَنٌ**” denir. Bu, **أفعل** üzere gelip **مُفْعَل** olanlardan biridir.

  (**حصو/ي**) **الحاء** ve **الصاد** ve illetli harf üç asıldır: birincisi men etme, ikincisi sayma ve güç yetirme, üçüncüsü yerin parçalarından bir şey.
  Birincisi: **الحصو**. Şeybânî dedi: o, men etmedir; “onu **حصوته**” denir; yani onu men ettim. Dedi:
ألا تخافُ الله إذْ حَصَوْتني *** حقِّي بلا ذنبٍ وإذْ عَنَّنْتَني([10])
  İkinci asıl: “şeyi **أحصيت**” (denir); onu saydığın ve ona güç yetirdiğin zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ﴾ [المزمل 20]. Ve Teâlâ dedi: ﴿أَحْصَاهُ اللهُ وَنَسُوهُ﴾ [المجادلة 6].
  Üçüncü asıl: **الحصى**; o bilinir. “**أرضٌ مَحْصاةٌ**” denir; çakıllı olduğu zaman. Ve “**حَصِيتْ تَحْصَى**” denmiştir.
  Ondan iştikak edilendir: **الحصاة**; “onun **حصاةٌ**’si yoktur” denir; yani onun aklı yoktur. Bu da bundandır; çünkü çakılda kuvvet ve şiddet vardır. Ve **الحصاة**: akıldır; çünkü onunla adamın tutarlılığı ve nefsinin kuvveti vardır. Dedi:
وإنّ لسانَ المرءِ مالم تكن له *** حَصاةٌ على عَوْراته لدَلِيلُ([11])
  Ve miskten her parçaya **حَصَاة** denir; bu ise benzetmedir, kıyas değildir.
  Ve hemzelenirse, aslı şeyin toplanmasıdır; “adamı **أحصأتُ**” denir; onu suyla kandırdığın zaman; ve o **حَصِئَ** olur. Ve “çocuk sütten **حَصأ**” denir; midesi doluncaya kadar emdiği zaman; oğlak da böyledir.

  (**حصب**) **الحاء** ve **الصاد** ve **الباء** tek bir asıldır; o da yerin parçalarından bir cinstir; sonra ondan türetilir; o da **الحصباء**’dır; bu, **الحَصَى**’dan bir cinstir. Ve “adamı **الحَصبَاء** ile **حَصَبْتُ**” denir. Ve “**ريحٌ حاصب**” (denir); tozla geldiği zaman. **الحَصْبَةُ** ise bedende çıkan bir kabarcıktır; **الحَصْباء**’a benzetilmiştir. **المُحَصَّب** (Mina’da) ise **الجِمار** yeridir. Zû’r-Rumme dedi:
أرى ناقتي عند المحصَّب شاقَها *** رَواحُ اليَمانِي والهديلُ المُرجَّعُ([12])
  Yemanîlerin döndükleri vakitki bir topluluğu kasteder. Ve buradaki **الهديل**: güvercin sesleridir. Onun, ehli içinde kuşu hatırladığını ve ona özlem duyduğunu kastetti.
  Bâbdandır: **الإحصاب**; insanın koşusunda çakılı savurmasıdır. Ve “**أرض مَحْصَبَةٌ**” denir; **حَصْباء** sahibi. “kavim, arkadaşlarından **حَصَّب** ettiler; **يُحَصِّبون**” sözüne gelince: bu, onların ondan, **الحاصب** gibi—ki o şiddetli rüzgârdır—aceleyle uzaklaşmalarıdır. Bu, bâb üzerine taşınmıştır.
  Ve denir ki: sütlerden **الحصِب**; kaymağını çıkarmayan (süttür); bu da bâbdandır; çünkü sanki soğukluğundan katılaşır da **الحصباء** gibi olur, böylece kaymak çıkarmaz([13]).

  (**حصد**) **الحاء** ve **الصاد** ve **الدال** iki asıldır: [birincisi] şeyin kesilmesi, diğeri onun sağlamlaştırılmasıdır. İkisi farklıdır.
  Birincisi: ekini ve başkasını **حصدتُ**; **حَصْدا**. Bu, **الحَصاد** ve **الحِصاد** zamanıdır. Hadiste: “İnsanları burunları üzerine ateşe yıkan, dillerinin **حصائدُ**’inden başka nedir?” Çünkü **الحصائد** **حَصِيدة**’nin çoğuludur; o da insanlarda dille söylenen ve onunla aleyhlerine kesilip hükme bağlanan her şeydir. Ve “**حَصَدْتُ** ve **احتصَدْت**” denir; adam **محتصِد**’dir. Dedi:
إنما نحنُ مِثلُ خامةِ زَرْعٍ *** فمتى يَأْنِ يَأْتِ محتصِدُهْ([14])
  Diğer asıl: “**حَبْلٌ مُحْصَدٌ**” sözleridir; yani bükülmüş, sağlamca örülmüş.
  Bâbdandır: **شجرةٌ حَصْداء**; yani yaprağı çok. Ve **دِرْع حصداء**: sağlamlaştırılmış. Ve “kavim **استحصدَ**” (denir); toplandıkları zaman.

   (**حصر**) **الحاء** ve **الصاد** ve **الراء** tek bir asıldır; o da toplama, hapsetme ve men etmedir. Ebû Amr dedi: **الحَصِير** yan taraftır. Asma‘î dedi: **الحصير**, devenin ve atın yanında enlemesine görünen damar ile yanın kesildiği yere kadar onun üstünde kalan kısımdır; o, **الحصير**’dir. Hangisi olursa olsun, o, bizim zikrettiğimiz toplamadandır; çünkü o, kaburgaların toplandığı yerdir.
  Ve **الحَِصر**: dilsizliktir; sanki söz ondan hapsedilmiş ve ondan men edilmiştir. Ve **الحَصَر**: göğsün darlığıdır. Bâbdandır([15]) **الحُصْر**; o, karnın tutulmasıdır; ondan “**حُصِر** ve **أُحْصِر**” denir. Ve **الناقة الحَصُور**: idrar yolu dar olan (deve)dir; kıyas birdir. **الإحصار** ise hacının, hastalık([16]) veya benzeriyle Beyt’ten alıkonulmasıdır. Bir topluluk der ki: hastalık onu **حَصَره**, düşman onu **أحصره**.
  Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti: “beni şey **حَصَرَني** ve **أحصرني**” (denir); beni hapsettiği zaman. Ve İbn Meyyâde’nin sözünü zikretti:
وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدَتْ *** عَليكَ ولا أَنْ أَحْصَرتْكَ شُغُولُ([17])
  **حَصَره** ve **أحصره** hakkında söz, benim yanımda son derece karışıktır; çünkü bir topluluk ikisini bir araya getirir, başkaları ayırır. Ayıranın ayırması da, birleştirenin birleştirmesi de, bizim zikrettiğimiz kıyası bozucu değildir; bilakis işin tamamı hapsetmeye delâlet eder.
  Bâbdandır: kadınlara gelmeyen **الحَصُور**; bir topluluk dedi ki: o, mef‘ûl manasında **فَعول**’dür; sanki o **حَصِر** yani hapsedildi. Başkaları dedi ki: o, kadınları reddedendir([18]); sanki o, onlardan geri durmuş gibidir; nitekim “adam **حَصُورٌ**” denir; ihsanını hapsettiği ve içki arkadaşlarının çıkardığını çıkarmadığı zaman. Ahtal dedi:
وشاربٍ مُرْبِحٍ بالكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بِسَوَّارِ([19])
  Bâbdandır: sırda **الحَصِر**; o, onu ketmeden kimsedir. Cerîr dedi:
ولقد تَسقَّطَنِي الوُشاةُ فصادَفُوا *** حَصِراً بِسرِّكِ يا أمَيْمَ ضَنِينا([20])
  Ve onun—Azze ve Celle’nin—sözündeki **الحصير**: ﴿وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ للكافِرِينَ حَصِيراً﴾ [الإسراء 8]; o, **المحْبِس**’tir. Ve Lebîd’in sözündeki **الحصير**:
  * لَدَى بابِ الحَصيرِ قيامُ([21]) *
  o, meliktir. Ve **الحصَار**: doldurulup eyerin ön kısmına konulan yastıktır; “deveyi **احتَصَرْت**; **احتصارا**” denir([22]).

([1]) A‘şâ’nın divanı 27 ve Lisân (**حصف**). Ve divanda: “إلى مخضرة”.

([2]) Nâbiga ez-Zübyânî’nindir, divanında 32; ve beyit iki beyitten derlenmiştir; ikisi de şunlardır:
وإذا طعنت في مستهدف *** رابى المجسة بالعبير مقرمد
وإذا نزعت نزعت من مستحصف *** نزع الحزور بالرشاء المحصد

([3]) Beyit, Huzâne (1: 459) ve Sîbeveyh’in Kitabı’nda (1: 359) olduğu üzere, Amr b. Kı‘âs el-Murâdî’nindir. Lisân’da (**حصل**) nisbet olmaksızın okumuştur. Ve “**رجل**”de i‘râbın üç vechi vardır.

([4]) **الثفاريق**: **ثفروق**’un cem‘idir; **الثاء**’nın zammesiyle; ve o, busranın ve hurmanın hunisidir. Asılda ve Lisân’da: “تغاريقه” (vardır); tahriftir. Ve el-Muhassas’ta (11: 121): “إذا استبان البسر ونبت أقماعه وتدحرج قيل حصل النخل، وهو الحصل”.

([5]) Lisân ve el-Muhassas’ta, zaruret için **الصاد**’ın sükûnuna delil getirilmiştir; Lisân’da (**سدا**)da da onu böyle okumuştur.

([6]) Beyit Lisân’da (**حصم**)dadır.

([7]) Bu lafız, tedavülde olan mu‘cemlerde vârid olmamış şeylerdendir. Ve **الدابة**, müzekker de zikredilir, müennes de.

([8]) Hamâse’de, Merzûkî şerhi 208’de, İyâs b. Kubaysa et-Tâî’ye nisbet edilmiştir.

([9]) Hassân divanı 324 ve Lisân (**حصن**، **رزن**). Onu, Müminlerin Annesi Âişe hakkında söyler.

([10]) Beşîr el-Ferîrî’nindir; Lisân’da (**حصى**)da olduğu üzere.

([11]) Ka‘b b. Sa‘d el-Ganevî’nindir; Lisân’da (**حصى**)da olduğu üzere. Ezherî, Tarfâ’ya dikkat çekmiştir; o, divanında s.52’dedir.

([12]) Zü’r-Rumme divanı 345 ve Lisân (**هدل**).

([13]) Lisân’da “**الحصب**”ı zikretmemiştir. Ve Kâmûs’ta: “وككتف: اللبن لا يخرج زبده من برده”.

([14]) Tırmâh’ındır; divanında 113 ve Lisân (**خوم**). “مثل” kelimesi asıldan düşmüştür. Onu sabit kılmak, (خام 237) ve Lisân’da gelecek olanlardandır. Ve divanda:
إنما الناس مثل نابتة الزر *** ع متى يأن يأت محتصده

([15]) Asılda: “وهو من الباب”.

([16]) Asılda: “عرض”; doğrusu, el-Mücmel’dendir.

([17]) Beyit el-Mücmel’de ve Lisân’da (**شغل**)dedir.

([18]) Asılda: “يأتي النساء”.

([19]) Ahtal divanı 116 ve Lisân (6: 2، 51).

([20]) Cerîr divanı 578 ve Lisân (**حصر**); Lisân’da muharref olarak vârid olmuştur.

([21]) Beyit, bütünüyle, Lebîd divanı 29’da olduğu üzere:
ومقامة غلب الرقاب كأنهم *** جن لدى طرف الحصير قيام

([22]) Ve yine, **حصره** ve **أحصره** denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الحصن جمعه حصون، قال الله تعالى: ﴿مانعتهم حصونهم من الله﴾ [الحشر/2]، وقوله عز وجل: ﴿لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة﴾ [الحشر/14]، أي: مجعولة بالإحكام كالحصون، وتحصن: إذا اتخذ الحصن مسكنا، ثم يتجوز به في كل تحرز، ومنه: درع حصينة؛ لكونها حصنا للبدن وفرس حصان: لكونه حصنا لراكبه، وبهذا النظر قال الشاعر:
*أن الحصون الخيل لا مدر القرى *
(هذا عجز بيت للأسعر الجعفي، شاعر جاهلي، وصدره:
*ولقد علمت على تجشمي الردى*
وهو في الأصمعيات ص 141؛ والبصائر 2/472؛ والحيوان 1/346)
وقوله تعالى: ﴿إلا قليلا مما تحصنون﴾ [يوسف/48]، أي: تحرزون في المواضع الحصينة الجارية مجرى الحصنن وامرأة حصان وحاصن، وجمع الحصان: حصن، وجمع الحاصن حواصن، ويقال: حصان للعفيفة، ولذات حرمة، وقال تعالى: ﴿ومريم ابنة عمران التي أحصنت فرجها﴾ [التحريم/12].
وأحصنت وحصنت، قال الله تعالى: ﴿فإذا أحصن فإن أتين﴾ [النساء/25]، أي: تزوجن، أحصن: زوجن، والحصان في الجملة: المحصنة؛ إما بعفتها، أو تزوجها؛ أو بمانع من شرفها وحريتها.
ويقال: امرأة محصن ومحصن، فالمحصن يقال: إذا تصور حصنها من نفسها، والمحصن يقال إذا تصور حصنها من غيرها، وقوله عز وجل: ﴿وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات﴾ [النساء/25]، وبعده: ﴿فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب﴾ [النساء/25]، ولهذا قيل: المحصنات: المزوجات، تصورا أن زوجها هو الذي أحصنها، و ﴿لمحصنات من النساء﴾ [النساء/24] بعد قوله: ﴿حرمت﴾ [النساء/23]، بالفتح لا غير، وفي سائر المواضع بالفتح والكسر؛ لأن اللواتي حرم التزوج بهن المزوجات دون العفيفات، وفي سائر المواضع يحتمل الوجهين.

##### Türkçe

- **الحصن** çoğulu **حصون**’dur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿مانعتهم **حصونهم** من الله﴾ [الحشر/2]; ve O’nun عز وجل sözü: ﴿لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى **محصنة**﴾ [الحشر/14]; yani: kaleler gibi sağlamlaştırma ile yapılmış. Ve **تحصن**: kale edinip onu mesken edindiği zaman (denir). Sonra her korunmada onunla mecaz yapılır. Ondandır: **درع حصينة**; çünkü o, beden için bir kaledir. Ve **فرس حصان**: çünkü o, binicisi için bir kaledir. Ve bu bakışla şair dedi ki:
*أن الحصون الخيل لا مدر القرى *
(Bu, el-Es‘ar el-Cu‘fî’nin, câhiliye şairinin bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*ولقد علمت على تجشمي الردى*
ve o, el-Asma‘iyyât s. 141; el-Basâ’ir 2/472; el-Hayavân 1/346’dadır.)
Ve O’nun تعالى sözü: ﴿إلا قليلا مما **تحصنون**﴾ [يوسف/48]; yani: **الحصينة** yerlerde, **الحصن**’un yürüdüğü yol üzere (onun hükmünde) olan yerlerde saklarsınız/korursunuz. Ve **امرأة حصان** ve **حاصن**; **الحصان**’ın çoğulu: **حصن**; ve **الحاصن**’in çoğulu **حواصن**’dir. Ve iffetli olana ve hürmeti olana **حصان** denir. Ve Allah تعالى dedi ki: ﴿ومريم ابنة عمران التي **أحصنت** فرجها﴾ [التحريم/12].

Ve **أحصنت** ve **حصنت** (denir). Allah تعالى dedi ki: ﴿فإذا **أحصن** فإن أتين﴾ [النساء/25]; yani: evlendiler. **أحصن**: evlendirildiler. Ve **الحصان** genel olarak: **المحصنة**’dir; ya iffetiyle, ya evlenmesiyle; yahut şerefi ve hürriyeti sebebiyle bir engelleyici ile.

Ve **امرأة محصن** ve **محصن** denir. **المحصن**: onun kalesi kendisinden (kaynaklı) tasavvur edildiği zaman söylenir; ve **المحصن**: onun kalesi başkasından (kaynaklı) tasavvur edildiği zaman söylenir. Ve O’nun عز وجل sözü: ﴿وآتوهن أجورهن بالمعروف **محصنات** غير مسافحات﴾ [النساء/25]; ve onun ardından: ﴿فإذا **أحصن** فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على **المحصنات** من العذاب﴾ [النساء/25]. Bunun için denildi ki: **المحصنات**: evli olanlardır; kocası onu **أحصن** etti diye tasavvur ederek. Ve ﴿لمحصنات من النساء﴾ [النساء/24], ﴿حرمت﴾ [النساء/23] sözünden sonra, yalnızca fetha iledir; diğer yerlerin tamamında fetha ve kesra iledir. Çünkü kendileriyle evlenmek haram kılınanlar, iffetliler değil, evli olanlardır; diğer yerlerin tamamında ise iki vecih (iki okunuş) muhtemeldir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ص ن
حصن نفسه وماله وتحصن ومدينة حصينة‏.‏
وامرأة حصـان وحاصـن بينـة الحصانـة والحصـن ونسـاء حواصـن وقـد حصنـت المرأة وتحصنت وأحصنها زوجها فهي محصنة وأحصنت فرجها فهي محصنة‏.‏
وفرس حصان‏:‏ بين التحصن والتحصين‏.‏
وتقول‏:‏ ركب الحضان وأردف الحصان‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جاء يحمل حصناً أي سلاحاً‏.‏
وقال رجل لعبيد الله بين الحسن‏:‏ إن أبي أوصى بثلث ماله للحصون فقال‏:‏ اذهب فاشتر به خيلاً فقال الرجل‏:‏ إنما قال الحصون‏.‏
قال‏:‏ أما سمعت قول الأسعر الجعفيّ‏:‏ ولقد علمت على توقّيّ الردى أن الحصون الخيل لا مدر القرى

##### Türkçe

ح ص ن
**حصن** kendisini ve malını; ve **تحصن** etti; ve (o) sağlamlaştırılmış bir şehir.

Ve bir kadın **حصـان** ve **حاصـن**; **الحصانـة** ve **الحصـن** bakımından apaçık (olan); ve kadınlar **حواصـن**; ve gerçekten kadın **حصنـت** oldu ve **تحصنت** etti; ve kocası onu **أحصنها** etti, artık o **محصنة**dir; ve o, ferci **أحصنت** etti, artık o **محصنة**dir.

Ve bir at **حصان**: **التحصن** ile **التحصين** arasında.

Ve dersin ki: **ركب الحضان** ve **أردف الحصان**.

Ve mecazdan: “Bir **حصناً** taşıyarak geldi” yani bir silah.

Ve bir adam, Hasan’ın oğlu Ubeydullah’a dedi ki: “Şüphesiz babam, malının üçte birini **للحصون** için vasiyet etti.” O dedi ki: “Git, onunla atlar satın al.” Adam dedi ki: “O ancak **الحصون** dedi.”
Dedi ki: “Es‘ar el-Cu‘fî’nin sözünü işitmedin mi:
‘Ve gerçekten ben, helâkten sakınma üzerine bildim ki **الحصون** atlardır, köylerin çamuru değil.’”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حَصُنَ المكانُ يَحْصُنُ حَصانةً، فهو حَصِين: مَنُع، وأَحْصَنَه صاحبُه وحَصَّنه. والحِصْنُ: كلُّ موضع حَصِين لا يُوصَل إلى ما في جَوْفِه، والجمع حُصونٌ. وحِصْنٌ حَصِينٌ: من الحَصانة. وحَصَّنْتُ القرية إذا بنيتَ حولَها، وتَحَصَّنَ العَدُوُّ. وفي حديث الأَشعث: تَحَصَّنَ في مِحْصَنٍ
(* قوله «في محصن» كذا ضبط في الأصل، وقال شارح القاموس كمنبر، والذي في بعض نسخ النهاية كمقعد). المِحْصَنُ: القصرُ والحِصْنُ. وتَحَصَّنَ إذا دخل الحِصْنَ واحْتَمى به. ودرْعٌ حَصِين
وحَصِينة: مُحْكمَة؛ قال ابن أَحمر:
همُ كانوا اليَدَ اليُمْنى، وكانوا
قِوامَ الظِّهْرِ والدِّرعَ الحَصِينا.
ويروى: اليدَ العُلْيا، ويروى: الوُثْقَى؛ قال الأََعشى:
وكلُّ دِلاصٍ، كالأَضاةِ، حَصِينةٍ،
ترى فَضْلَها عن رَبِّها يَتَذَبْذَبُ
(* قوله «عن ربها» كذا في الأصل،
وفي التهذيب والمحكم عن ريعها). وقال شمر: الحَصِينة من الدروع الأَمينة المُتدانية الحِلَق التي لا يَحِيكُ فيها السِّلاح؛ قال عَنْترة العَبْسيُّ:
فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حَصِيناً،
وعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهام. وقال الله تعالى في قصة داود، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: وعَلَّمْناه صنعةَ لَبُوسٍ لكم لتُحْصِنَكم مِنْ بأْسِكم؛ قال الفراء: قُرئ لِيُحْصِنَكم ولِتُحْصِنَكم ولنحصنكم، فمن قرأَ ليُحْصِنكم فالتذكير لِلَّبُوس، ومن قرأَ لتُحْصِنَكم ذهب إلى الصنعة، وإن شئت جعلته للدرع لأَنها هي اللبوسُ وهي مؤنثة، ومعنى ليُحْصِنَكم ليمنعكم ويُحْرِزَكم، ومن قرأَ لِنُحْصِنَكم، بالنون، فمعنى لنُحْصِنَكم نحنُ، الفعلُ لله عز وجل. وامرأَة حَصانٌ، بفتح الحاء: عفيفة بَيِّنة الحَصانةِ والحُصْنِ ومتزوِّجَةٌ أَيضاً من نسوة حُصُنٍ وحَصاناتٍ، وحاصِنٌ من نِسْوَةٍ حَواصِنَ وحاصِنات، وقد حَصُنَت تَحْصُنُ حِصْناً وحُصْناً وحَصْناً إذا عَفَّتْ عن الرِّيبة، فهي حَصانٌ؛ أَنشد ابن بري: الحُصْنُ أَدْنى، لو تآيَيْتِهِ،
مِنْ حَثْيِكِ التُّرْبَ على الرَّاكِبِ.
وحَصَّنَت المرأَةُ نفسَها وتَحَصَّنَتْ وأَحْصَنَها وحَصَّنها وأَحْصَنَت نفسها. وفي التنزيل العزيز: والتي أَحْصَنَتْ فَرْجَها. وقال شمر: امرأَة حَصانٌ وحاصِنٌ وهي العفيفة، وأَنشد:
وحاصِن منْ حاصِنات مُلْسِ
مِنَ الأَذَى، ومن قِرافِ الوَقْسِ.
وفي الصحاح: فهي حاصِنٌ وحَصانٌ وحَصْناء أَيضاً بَيِّنة الحَصانةِ. والمُحْصَنةُ: التي أَحصنها زوجها، وهن المُحْصَنات، فالمعنى أَنهن أُحْصِنَّ بأَزْواجِهنَّ. والمُحْصَنات: العَفائِفُ من النساء. وروى الأَزهري عن ابن الأَعرابي أَنه قال: كلامُ العرب كلُّه على أَفْعَلَ فهو مُفْعِل إلا ثلاثة أَحرف: أَحْصَنَ فهو مُحْصَنٌ، وأَلْفَجَ فهو مُلْفَجٌ، وأَسْهَبَ في كلامِهِ فهو مُسْهَب؛ زاد ابن سيده: وأَسْهَمَ فهو مُسْهَم. وفي الحديث ذِكْرُ الإحْصان والمُحْصَناتِ في غير موضع، وأَصل الإحْصانِ المنعُ، والمرأَة تكون مُحْصَنة بالإسلام والعَفافِ والحريّة والتزويج. يقال: أَحْصَنَت المرأَة، فهي مُحْصَنة ومُحْصِنَة، وكذلك الرجل. والمُحْصَنُ، بالفتح: يكون بمعنى الفاعل والمفعول؛ وفي شعر حسَّان يُثْني على عائشة، رضي الله عنها:
حَصَانٌ رَازانٌ ما تُزَنُّ بِريبةٍ،
وتُصْبِحُ غَرْثَى من لُحومِ الغَوافِل.
وكلُّ امرأَةٍ عفيفةٍ مُحْصَنةٌ ومُحْصِنَةٌ، وكلُّ امرأَة متزوِّجة مُحْصَنةٌ، بالفتح لا غير؛ وقال:
أَحْصَنُوا أُمَّهُمُ مِنْ عَبْدِهم،
تلك أَفْعالُ القِزام الوَكَعهْ أَي زَوَّجُوا. والوَكَعة: جمع أَوْكَعَ. يقال: عبدٌ أَوْكَعُ، وكان قياسُهُ وُكع، فشُبِّه بفاعِل فجُمِع جَمْعَه، كما قالوا أَعْزَل وعُزَّل كأَنه جمع عازِل؛ وقال أَبو عبيد: أَجمع القرَّاء على نصب الصاد في الحرف الأََول من النساء، فلم يختلفوا في فتح هذه لأَن تأْويلها ذوات الأَزواج يُسْبَيْنَ فيُحِلُّهنَّ السِّباء لِمَنْ وطئِها من المالِكين لها، وتنقطع العِصْمةُ بينهنَّ وبين أَزواجهن بأَن يَحِضْنَ حيضة ويَطْهُرْنَ منها، فأَما سوى الحرف الأول فالقُرَّاءُ مختلفون: فمنهم من يكسر الصاد، ومنهم من يفتحها، فمَنْ نَصَبَ ذَهَبَ إلى ذوات الأَزواج اللاتي قد أَحْصَنَهُنَّ أَزواجُهن، ومَنْ كسَر ذهبَ إلى أَنهن أَسْلَمْنَ فأَحْصَنْ أَنفسهن فهنَّ مُحْصِنات. قال الفراء: والمُحْصَنات من النساء، بِنَصْب الصاد، أَكثر في كلام العرب. وأَحْصَنَتْ المرأَةُ: عَفَّت، وأَحْصَنَها زَوْجُها، فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة. ورجل مُحْصَنٌ: متزوِّج، وقد أَحْصَنَه التزوّجُ. وحكى ابن الأَعرابي: أَحْصَنَ الرجلُ تزوجَ، فهو مُحصَن، بفتح الصاد فيهما نادر. قال الأَزهري: وأَما قوله تعالى: فإِذا أُحْصِنَّ فإِن أَتَيْنَ بفاحشةٍ فعليهنَّ نِصْفُ ما على المُحْصَناتِ من العذاب؛ فإن ابن مسعود قرأَ: فإذا أَحْصَنَّ، وقال: إِحْصانُ الأَمةِ إسلامُها، وكان ابن عباس يقرؤها: فإِذا أُحْصِنَّ، على ما لم يسمَّ فاعله، ويفسره: فإِذا أُحْصِنَّ بِزَوْجٍ، وكان لا يرَى على الأَمة حدّاً ما لم تزوّج، وكان ابن مسعود يرى عليها نِصْفَ حدّ الحرَّة إذا أَسلمت وإن لم تزوّج، وبقوله يقولُ فقهاء الأَمصار، وهو الصواب. وقرأَ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وعبد الله بن عامر ويعقوب: فإِذا أُحْصِنّ، بضم الأَلف، وقرأَ حفص عن عاصم مثلَه، وأَما أَبو بكر عن عاصم فقد فتح الأَلف، وقرأَ حمزة والكسائي فإِذا أُحْصَنَّ، بفتح الألف، وقالَ شمر: أَصلُ الحَصانةِ المنعُ، ولذلك قيل: مَدِينةَ حَصينة ودِرْعٌ حَصِينة؛ وأَنشد يونس: زَوْجٌ حصان حُصْنُها لم يُعْقَم.
وقال: حُصْنُها تَحْصِينُها نفسَها. وقال الزجاج في قوله تعالى: مُحْصِنينَ غيرَ مُسافحِين؛ قال: مُتَزَوِّجين غير زُناةٍ، قال: والإحْصانُ إِحْصانُ الفرج وهو إِعْفافُه؛ ومنه قوله تعالى: أَحْصَنَتْ فَرْجَها؛ أَي أَعفَّتْه. قال الأَزهري: والأَمة إذا زُوِّجَتْ جازَ أَن يقال قد أُحْصِنَت لأَن تزويجها قد أَحْصَنَها، وكذلك إذا أُعْتِقَتْ فهي مُحْصَنة، لأَن عِتْقَها قد أَعَفَّها، وكذلك إذا أَسْلَمت فإِن إسْلامَها إِحْصانٌ لها. قال سيبويه: وقالوا بناءٌ حَصِينٌ وامرأَة حَصَان، فَرقوا بين البِنَاء والمرأَةِ حين أَرادُوا أَن يخبروا أَن البناء مُحْرِز لمن لجأَ إليه، وأَن المرأَة مُحْرِزة لفَرْجها. والحِصَانُ: الفحلُ من الخيل، والجمع حُصُنٌ. قال ابن جني: قولهم فرَسٌ
حِصانٌ بَيِّنُ التحصُّن هو مُشْتَقٌّ من الحَصانةِ لأَنه مُحْرِز لفارسه، كما قالوا في الأُنثى حِجْر، وهو من حَجَر عليه أَي منعه. وتَحَصَّنَ الفَرسُ: صارَ حِصاناً. وقال الأَزهري: تَحَصَّنَ إذا تَكَلَّف ذلك، وخَيْلُ العرب حُصونها. قال الأَزهري: وهُمْ إلى اليوم يُسَمُّونها حُصوناً ذُكورَها وإناثَها، وسئل بعض الحُكَّام عن رجلٍ جعل مالاً له في الحُصونِ فقال: اشْتَرُوا خَيْلاً واحْمِلوا عليها في سبيل الله؛ ذهب إلى قول الجعفي:
ولقد عَلِمْتُ على تَوَقِّي الرَّدَى
أَن الحُصونَ الخَيْلُ، لا مَدَرُ القُرى.
وقيل: سُمِّيَ الفرسُ حِصاناً لأَنه ضُنَّ بمائه فلم يُنْزَ إلا على كريمة، ثم كثُر ذلك حتى سَمَّوا كلَّ ذَكَر من الخيل حِصاناً، والعرب تسمي السِّلاحَ كلَّه حِصْناً؛ وجعل ساعِدةُ الهذليّ النّصالَ أَحْصِنة فقال: وأَحْصِنةٌ ثُجْرُ الظُّباتِ كأَنَّها،
إذا لم يُغَيِّبْها الجفيرُ، جَحِيمُ.
الثُّجْرُ: العراضُ، ويروى: وأَحصَنه ثجرُ الظبات أَي أَحْرَزَه؛ وقول زهير:
وما أَدْرِي، وسَوْفَ إِخالُ أَدْرِي،
أَقومٌ آلُ حِصْنٍ أَم نِساءُ
يريد حِصْنَ بنَ حُذَيْفَةَ الفزاريَّ. والحَواصِنُ من النساء: الحَبالى؛ قال:
تُبِيل الحَواصِنُ أَبْوالَها
والمِحْصَنُ
(* زاد في المحكم: وأحصنت المرأة حملت وكذلك الأتان، قال
رؤبة:
قد أحصنت مثل دعاميص الرفق * أجنة في مستكنات الحلق
عدّاه لما كان معناه حملت، والمحصن القفل إلخ).: القُفْلُ. والمِحْصَنُ أَيضاً: المِكْتلةُ التي هي الزَّبيلُ، ولا يقال مِحْصَنة. والحِصْنُ: الهِلالُ. وحُصَيْنٌ: موضع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
أَقول، إذا ما أَقلعَ الغَيْثُ عَنْهُمُ:
أَمَا عَيْشُنا يومَ الحُصَيْن بعائد؟
والثعلبُ يُكْنى أَبا الحِصْنِ. قال الجوهري: وأَبو الحُصَيْن كنية الثعلب؛ وأَنشد ابن بري:
لله دَرُّ أَبي الحُصَيْنِ لقدْ بَدَتْ
منه مَكايِدُ حُوَّلِيٍّ قُلَّبِ.
قال: ويقال له أَبو الهِجْرِس وأَبو الحِنْبِص. والحِصْنانِ: موضعٌ، النسب إليه حِصْنيٌّ كراهية اجتماع إعرابين، وهو قول سيبويه، وقال بعضهم: كراهية اجتماع النونين، قال الجوهري: وحِصْنانِ بلد. قال اليَزِيديُّ: سأَلني والكسائيَّ المهديُّ عن النِّسْبة إلى البحرين وإلى حِصْنَين لِمَ قالوا حِصْنِيٌّ وبَحْرانِيٌّ فقال الكسائي: كرهوا أََن يقولوا حِصْنانيٌّ لاجتماع النونين، وقلتُ أَنا: كرهوا أن يقولوا بَحْرِيٌّ فيُشْبه النِّسبةَ إلى البَحْر. وبنو حِصْنٍ: حَيٌّ. والحِصْنُ: ثَعْلبة بن عُكابَة وتَيْم اللاتِ وذُهْل. ومِحْصَن: اسمٌ. ودارةُ مِحْصَن: موضعٌ؛ عن كراع. وحُصَيْنٌ: أَبو الراعي عُبَيْدُ بنُ حُصَيْنٍ النُّمَيْريّ الشاعر. وقد سمَّت العربُ حِصْناً وحَصِيناً.

##### Türkçe

**حَصُنَ** yer **يَحْصُنُ** **حَصانةً**; o hâlde o **حَصِين**’dir: menedildi; ve sahib(i) onu **أَحْصَنَه** ve onu **حَصَّنه**.

Ve **الحِصْنُ**: içindeki şeye karnına ulaşılmayan her **حَصِين** yer; çoğulu **حُصونٌ**’dur. Ve **حِصْنٌ حَصِينٌ**: **الحَصانة**’dandır. Ve köyü, etrafına bina ettiğin zaman **حَصَّنْتُ**; ve düşman **تَحَصَّنَ**. Ve **الأَشعث** hadîsinde: **تَحَصَّنَ** bir **مِحْصَنٍ** içinde
(* “**في محصن**” sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir; ve **القاموس** şârihi “**كمنبر**” dedi; ve **النهاية**’nin bazı nüshalarında “**كمقعد**”dır). **المِحْصَنُ**: saray ve **الحِصْنُ**. Ve **تَحَصَّنَ**: **الحِصْنَ**’a girdiği ve onunla korunduğu zaman. Ve **درْعٌ حَصِين** ve **حَصِينة**: sağlamlaştırılmış; **ابن أَحمر** dedi ki:
همُ كانوا اليَدَ اليُمْنى، وكانوا
قِوامَ الظِّهْرِ والدِّرعَ الحَصِينا.

Rivayet olunur: “**اليدَ العُلْيا**”, ve rivayet olunur: “**الوُثْقَى**”; **الأََعشى** dedi ki:
وكلُّ دِلاصٍ، كالأَضاةِ، حَصِينةٍ،
ترى فَضْلَها عن رَبِّها يَتَذَبْذَبُ
(* “**عن ربها**” sözü: asılda böyledir; **التهذيب** ve **المحكم**’de “**عن ريعها**”dır). Ve **شمر** dedi: **الحَصِينة** zırhlardan, halkaları birbirine yakın olan, içinde silâhın işlemeyip dokunmadığı emin zırhlardandır; **عَنْترة العَبْسيُّ** dedi ki:
فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حَصِيناً،
وعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهام.

Ve Allah Teâlâ, Dâvûd kıssasında—nebîmize ve ona salât ve selâm üzerine—dedi: “Ve size bir **لَبُوسٍ** sanatı öğrettik ki sizi kendi savaşınızdan **تُحْصِنَكم**”; **الفراء** dedi: **لِيُحْصِنَكم** ve **لِتُحْصِنَكم** ve **وَلَنَحْصِنَكم** okunmuştur; kim **لِيُحْصِنكم** okursa, müzekkerlik **لِلَّبُوس** içindir; kim **لِتُحْصِنَكم** okursa, sanata götürmüştür; ve istersen onu zırha da yaparsın, çünkü o **اللبوسُ**’tur ve o müennestir; ve **لِيُحْصِنَكم**’un mânası: sizi menetsin ve sizi korusun; kim **لِنُحْصِنَكم**’u, **النون** ile okursa, **لَنُحْصِنَكم**’un mânası: biz koruruz; fiil Allah عز وجل içindir.

Ve bir kadın **حَصانٌ**, **الحاء**’ın fethiyle: iffeti açık olan, **الحَصانةِ** ve **الحُصْنِ**’ü belli olan; ve ayrıca evli olan; **نِسْوَةٍ حُصُنٍ** ve **حَصاناتٍ**’tan. Ve **حاصِنٌ**: **نِسْوَةٍ حَواصِنَ** ve **حاصِنات**’tan. Ve şüpheden iffet ettiği zaman **حَصُنَت** **تَحْصُنُ** **حِصْناً** ve **حُصْناً** ve **حَصْناً**; o hâlde o **حَصانٌ**’dır; **ابن بري** inşâd etti:
الحُصْنُ أَدْنى، لو تآيَيْتِهِ،
مِنْ حَثْيِكِ التُّرْبَ على الرَّاكِبِ.

Ve kadın kendisini **حَصَّنَت** ve **تَحَصَّنَتْ**; ve onu **أَحْصَنَها** ve onu **حَصَّنها**; ve kendisini **أَحْصَنَت**. Ve aziz tenzîlde: “Ve o ki **أَحْصَنَتْ فَرْجَها**.” Ve **شمر** dedi: kadın **حَصانٌ** ve **حاصِنٌ**; o, iffetli olandır; ve inşâd etti:
وحاصِن منْ حاصِنات مُلْسِ
مِنَ الأَذَى، ومن قِرافِ الوَقْسِ.

Ve **الصحاح**’ta: o hâlde o **حاصِنٌ** ve **حَصانٌ** ve ayrıca **حَصْناء**; **الحَصانةِ**’i belli olan. Ve **المُحْصَنةُ**: kocası onu **أَحصنها** olan; onlar **المُحْصَنات**’tır; mânası: onların kocalarıyla **أُحْصِنَّ** kılınmış olmalarıdır. Ve **المُحْصَنات**: kadınlardan iffetli olanlar. Ve **الأَزهري** **ابن الأَعرابي**’den rivayet etti ki o dedi: Arapların sözü bütünüyle **أَفْعَلَ** üzere olup o hâlde o **مُفْعِل**’dir; üç harf müstesna: **أَحْصَنَ**; o hâlde o **مُحْصَنٌ**; ve **أَلْفَجَ**; o hâlde o **مُلْفَجٌ**; ve sözünde **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَب**; **ابن سيده** artırdı: ve **أَسْهَمَ**; o hâlde o **مُسْهَم**.

Ve hadîste, birçok yerde **الإحْصان** ve **المُحْصَناتِ** zikri vardır; **الإحْصان**’ın aslı men’dir; ve kadın İslâm ile, iffet ile, hürriyet ile ve evlenme ile **مُحْصَنة** olur. Denir: kadın **أَحْصَنَت**; o hâlde o **مُحْصَنة** ve **مُحْصِنَة**’dir; erkek de böyledir. Ve **المُحْصَنُ**, fetha ile: fâil ve mef’ûl mânasında olur; ve **حسَّان**’ın şiirinde, Âişe’yi—Allah ondan razı olsun—överken:
حَصَانٌ رَازانٌ ما تُزَنُّ بِريبةٍ،
وتُصْبِحُ غَرْثَى من لُحومِ الغَوافِل.

Ve her iffetli kadın **مُحْصَنةٌ** ve **مُحْصِنَةٌ**’dir; ve her evli kadın **مُحْصَنةٌ**, yalnız fetha ile; ve dedi ki:
أَحْصَنُوا أُمَّهُمُ مِنْ عَبْدِهم،
تلك أَفْعالُ القِزام الوَكَعهْ
yani: evlendirdiler. Ve **الوَكَعة**: **أَوْكَعَ**’ın çoğuludur. Denir: köle **أَوْكَعُ**; kıyası **وُكع** idi; **فاعِل**’e benzetildi de onun cem’iyle cem’ olundu; nitekim **أَعْزَل** ve **عُزَّل** dediler; sanki **عازِل**’in cem’i gibi. Ve **أَبو عبيد** dedi: kurrâ, **النساء**’nın ilk harfinde **الصاد**’ın nasbı üzerinde icmâ ettiler; bunu fethte ihtilâf etmediler; çünkü te’vîli: kocalı olanlar esir edilir, esirlik onları, onlara sahip olan mâliklerden onunla cima eden kimseye helâl kılar; ve aralarındaki nikâh bağı, bir hayız görüp ondan temizlenmeleriyle kesilir. İlk harf dışındakine gelince: kurrâ ihtilâflıdır: onlardan kimi **الصاد**’ı kesreler, kimi fetha eder; kim nasb ederse, kocaları onları **أَحْصَنَهُنَّ** kılmış olan kocalı kadınlara gitmiştir; kim kesre ederse, onların İslâm’a girdiklerine, böylece kendilerini **أَحْصَنْ** kıldıklarına gitmiştir; o hâlde onlar **مُحْصِنات**’tır. **الفراء** dedi: kadınlardan **المُحْصَنات**, **الصاد**’ın nasbıyla, Arapların كلامında daha çoktur.

Ve kadın **أَحْصَنَتْ**: iffet etti; ve kocası onu **أَحْصَنَها**; o hâlde o **مُحْصَنة** ve **مُحْصِنة**’dir. Ve erkek **مُحْصَنٌ**: evli; ve evlenme onu **أَحْصَنَه** kılmıştır. Ve **ابن الأَعرابي** hikâye etti: erkek **أَحْصَنَ**: evlendi; o hâlde o **مُحصَن**’dır; ikisinde de **الصاد**’ın fethası nâdirdir. **الأَزهري** dedi: Allah تعالى’nın sözüne gelince: “Artık **أُحْصِنَّ** olunca, bir fuhuş getirirlerse, üzerlerine, **المُحْصَناتِ** üzerine olan azabın yarısı vardır”; **ابن مسعود** okudu: “Artık **أَحْصَنَّ** olunca”; ve dedi: câriyenin **إِحْصانُ**’ı onun İslâm’ıdır. Ve **ابن عباس** onu okurdu: “Artık **أُحْصِنَّ** olunca”, fâili zikredilmeyen üzere; ve onu şöyle tefsir ederdi: “Artık bir koca ile **أُحْصِنَّ** olunca”; ve câriyeye, evlendirilmedikçe had görmezdi. Ve **ابن مسعود**, İslâm’a girdiği zaman, evlenmese de, hür kadının haddinin yarısını onun üzerinde görürdü; ve şehirlerin fukahası onun sözüyle söyler; ve o doğrudur. Ve **ابن كثير** ve **نافع** ve **أَبو عمرو** ve **عبد الله بن عامر** ve **يعقوب** okudu: “Artık **أُحْصِنّ**”, **الأَلف**’in zammıyla; ve **حفص** **عاصم**’den onun gibi okudu. **أَبو بكر** ise **عاصم**’den **الأَلف**’i fetha etti. Ve **حمزة** ve **الكسائي** okudu: “Artık **أُحْصَنَّ**”, **الألف**’in fethasıyla.

Ve **شمر** dedi: **الحَصانةِ**’ın aslı men’dir; bunun için denildi: **مَدِينةَ حَصينة** ve **دِرْعٌ حَصِينة**. Ve **يونس** inşâd etti:
زَوْجٌ حصان حُصْنُها لم يُعْقَم.
Ve dedi: onun **حُصْنُها**’sı, kendisini **تَحْصِينُها**’dır.

Ve **الزجاج**, Allah تعالى’nın sözü hakkında: “**مُحْصِنينَ** gayr-i **مُسافحِين**”; dedi: zinâkâr olmayan evliler; dedi: **الإحْصانُ**, ferci **إِحْصانُ**’dır; o da onu iffetlendirmektir; ondan Allah تعالى’nın sözü: “**أَحْصَنَتْ فَرْجَها**”; yani onu iffetlendirdi. **الأَزهري** dedi: câriye evlendirildiği zaman, “**أُحْصِنَت**” denmesi câiz olur; çünkü onun evlendirilmesi onu **أَحْصَنَها** kılmıştır; ve aynı şekilde azad edildiği zaman o **مُحْصَنة**’dir; çünkü onun azadı onu iffetlendirmiştir; ve aynı şekilde İslâm’a girdiği zaman, onun İslâm’ı ona bir **إِحْصانٌ**’dır.

**سيبويه** dedi: “**بناءٌ حَصِينٌ**” ve “kadın **حَصَان**” dediler; bina ile kadın arasında ayırdılar; bina, ona sığınana korunaklıdır diye haber vermek istedikleri zaman; ve kadının, ferci için korunaklı olduğunu (haber vermek istedikleri zaman). Ve **الحِصَانُ**: atlardan aygır; çoğulu **حُصُنٌ**. **ابن جني** dedi: onların “kısrak **فرَسٌ حِصانٌ**; **التحصُّن**’ü açık” sözleri, **الحَصانةِ**’dan türemiştir; çünkü o, binicisi için korunaklıdır; nitekim dişide **حِجْر** dediler; o da “ona **حَجَر عليه**”den, yani onu menetti. Ve at **تَحَصَّنَ**: **حِصاناً** oldu. Ve **الأَزهري** dedi: **تَحَصَّنَ**: onu külfetle yaptı(ğı zaman). Ve Arapların atları onların **حُصونها**’sıdır. **الأَزهري** dedi: onlar bugün dahi ona, erkekleri ve dişileri, **حُصوناً** adını verirler. Ve hâkimlerden birine, malını **الحُصونِ** içinde kılan bir adam hakkında soruldu; dedi: “At satın alın ve Allah yolunda onun üzerine yüklenin”; **الجعفي**’nin sözüne gitti:
ولقد عَلِمْتُ على تَوَقِّي الرَّدَى
أَن الحُصونَ الخَيْلُ، لا مَدَرُ القُرى.

Ve denildi: at, **حِصاناً** diye adlandırıldı; çünkü suyu kıskanıldı da ancak soylu olana aşım yaptırıldı; sonra bu çoğaldı da atlardan her erkeğe **حِصاناً** adını verdiler. Ve Araplar bütün silâha **حِصْناً** adını verir. Ve **ساعِدةُ الهذليّ** ok uçlarını **أَحْصِنة** yaptı; dedi ki:
وأَحْصِنةٌ ثُجْرُ الظُّباتِ كأَنَّها،
إذا لم يُغَيِّبْها الجفيرُ، جَحِيمُ.

**الثُّجْرُ**: geniş olanlar; ve rivayet olunur: “**وأَحصَنه ثجرُ الظبات**” yani onu korudu. Ve **زهير**’in sözü:
وما أَدْرِي، وسَوْفَ إِخالُ أَدْرِي،
أَقومٌ آلُ حِصْنٍ أَم نِساءُ
**حِصْنَ بنَ حُذَيْفَةَ الفزاريَّ**’yi kasteder.

Ve kadınlardan **الحَواصِنُ**: hamileler; dedi ki:
تُبِيل الحَواصِنُ أَبْوالَها

Ve **المِحْصَنُ**
(* **المحكم**’de artırdı: ve kadın **أحصنت**: hamile kaldı; ve aynı şekilde dişi eşek; **رؤبة** dedi:
قد أحصنت مثل دعاميص الرفق * أجنة في مستكنات الحلق
mânası “hamile kaldı” olduğu için onu geçişli yaptı; ve **المحصن** kilittir, ilh.).: kilit. Ve **المِحْصَنُ** ayrıca: **الزَّبيلُ** olan sepet; ve **مِحْصَنة** denmez. Ve **الحِصْنُ**: hilâl. Ve **حُصَيْنٌ**: bir yer; **ابن الأَعرابي**’den; ve inşâd etti:
أَقول، إذا ما أَقلعَ الغَيْثُ عَنْهُمُ:
أَمَا عَيْشُنا يومَ الحُصَيْن بعائد؟

Ve tilki, **أَبا الحِصْنِ** künyesiyle künyelenir. **الجوهري** dedi: **أَبو الحُصَيْن** tilkinin künyesidir; ve **ابن بري** inşâd etti:
لله دَرُّ أَبي الحُصَيْنِ لقدْ بَدَتْ
منه مَكايِدُ حُوَّلِيٍّ قُلَّبِ.
Dedi: ona **أَبو الهِجْرِس** ve **أَبو الحِنْبِص** da denir.

Ve **الحِصْنانِ**: bir yer; ona nisbet **حِصْنيٌّ**’dir; iki i‘râbın toplanmasından hoşlanmama sebebiyle; bu, **سيبويه**’nin sözüdür. Bazıları dedi: iki **النون**’un toplanmasından hoşlanmama sebebiyle. **الجوهري** dedi: ve **حِصْنانِ** bir beldedir. **اليَزِيديُّ** dedi: **المهديُّ**, bana ve **الكسائيَّ**’ye, **البحرين**’e ve **حِصْنَين**’e nisbet hakkında sordu: niçin “**حِصْنِيٌّ**” ve “**بَحْرانِيٌّ**” dediler? **الكسائي** dedi: “**حِصْنانيٌّ** demekten hoşlanmadılar; iki **النون**’un toplanması için.” Ben dedim: “**بَحْرِيٌّ** demekten hoşlanmadılar; böylece **البَحْر**’e nisbet etmeye benzer.”

Ve **بنو حِصْنٍ**: bir kabile. Ve **الحِصْنُ**: **ثَعْلبة بن عُكابَة** ve **تَيْم اللاتِ** ve **ذُهْل**. Ve **مِحْصَن**: bir isim. Ve **دارةُ مِحْصَن**: bir yer; **كراع**’dan. Ve **حُصَيْنٌ**: şair **النُّمَيْريّ** **أَبو الراعي عُبَيْدُ بنُ حُصَيْنٍ**. Ve Araplar **حِصْناً** ve **حَصِيناً** adını vermiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ص ن * * الحِصْنُ * واحد * الحُصُونِ * يقال * حِصْنٌ حَصِينٌ * بين * الحَصَانةِ * و * حَصَّنَ * القرية * تحصينا * بنى حولها و * تحصَّنَ * العدو و * أحْصَنَ * الرجل إذا تزوج فهو * مُحْصَنٌ * بفتح الصاد وهو أحد ما جاء على أفعل فهو مُفعل و * أحْصَنَتِ * المرأة عفت وأحصنها زوجها فهي * مُحْصَنةٌ * و * مُحْصِنَةٌ * قال ثعلب كل امرأة عفيفة فهي محصَنة ومحصِنة وكل امرأة متزوجة فهي محصَنة بالفتح لا غير ز وقُرئ ﴿فإذا أُحصنَّ﴾ على ما لم يسم فاعله أي زُوجن و * حَصُنَتِ * المرأة بالضم * حُصْناً * بوزن قفل أي عفت فهي * حاصِنٌ * و * حَصَانٌ * بالفتح و * حَصْناءُ * أيضا بينة الفرس وفرس * حَصَانٌ * بالكسر بين * التَّحْصينِ * و * التَّحَصُّنِ * وقيل إنما سمي حصانا لأنه ضن بمائه فلم ينز إلا على كريمة ثم كثر ذلك حتى سموا كل ذكر من الخيل حصانا و * أبو الحُصَينِ * كنية الثعلب

##### Türkçe

* ح ص ن * * **الحِصْنُ** * **الحُصُونِ**’un biridir; denir: **حِصْنٌ حَصِينٌ**. **الحَصَانةِ** ile (arasındaki) (mânâ) açıktır. Ve **حَصَّنَ** köyü, **تحصينا** (olarak): onun etrafına bina etti. Ve düşman **تحصَّنَ**. Ve **أحْصَنَ** adam, evlendiği zaman; o, **مُحْصَنٌ**’dır, **الصاد**’ın fethiyle; ve bu, **أفعل** vezni üzere gelip de (mânâca) **مُفعل** olan şeylerden biridir. Ve kadın **أحْصَنَتِ**: iffetli oldu; kocası onu **أحصنها** etti; o hâlde o, **مُحْصَنةٌ** ve **مُحْصِنَةٌ**’dir. Sa‘leb dedi: Her iffetli kadın, **محصَنة** ve **محصِنة**’dir; ve her evli kadın, yalnızca fetha ile **محصَنة**’dir, başkası değil. Ve ﴿**فإذا أُحصنَّ**﴾ (âyeti) meçhul fâil üzere okundu; yani evlendirildiler. Ve kadın **حَصُنَتِ** ( **الضم** ile), **حُصْناً** ( **قفل** vezninde): yani iffetli oldu; o hâlde o, **حاصِنٌ**’dir; ve **حَصَانٌ** (fetha ile) ve **حَصْناءُ** da. Ve at (için): **حَصَانٌ** (kesra ile). **التَّحْصينِ** ile **التَّحَصُّنِ** (arasındaki mânâ) açıktır. Ve denildi ki: ancak ona **حصانا** adı verildi; çünkü suyuna cimrilik etti de ancak soylu bir (kısrağa) sıçradı; sonra bu çoğaldı da atların her erkeğine **حصانا** adını verdiler. Ve **أبو الحُصَينِ**, tilkinin künyesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( حَصُنَ ) المَكَانُ ، ( ككَرُمَ ) ، يَحْصُنُ حَصانةً : ( مَنُعَ ، فهو حَصِينٌ .
( وأَحْصَنَهُ ) غيرُهُ ( وحَصَّنه .
( والحِصْنُ ، بالكسْرِ : كلُّ مَوْضِعٍ حَصِينٍ لا يُوصَلُ إِلى ) ما في ( جَوْفِهِ ، ج حُصونٌ ) ؛ ) ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿مانعتهم حُصونهم﴾ ، ( وأَحْصانٌ وحِصَنَةٌ ) ، بكسْرٍ ففتحٍ .
( و ) الحِصْنُ : ( الهَلاكُ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ ، وصَوابُه الهِلالُ .
( و ) مِن المجازِ : الحِصْنُ : ( السِّلاحُ ) . ) يقالُ : جاءَ يَحْمِل حِصْناً ، أَي سِلاحاً .
( و ) الحِصْنُ : ( أَحدٌ وعِشْرونَ مَوْضِعاً ) ما بينَ بَرِّيَ وبَحْريَ منها : ثنيةٌ بمكَّةَ بَيْنَها وبينَ دَارِ يَزِيد بن مَنْصورٍ فَضاءٌ

يقالُ له المُفْجَرُ ؛ قالَهُ نَصْر .
قُلْت : وحِصْنُ المَهْدي بالعِرَاقِ ، وحِصْنُ مَنْصورٍ بالشَّامِ ، وحِصْنُ مَسْلَمَةَ بالجَزِيرَةِ ، وحِصْنُ كيفا بها أَيْضاً والنِّسْبَةُ إِلى هذا حِصْنيٌّ وحِصْفكيٌّ .
والحِصْنُ : قَرْيَةٌ بمِصْرَ ، حَرَسَها اللَّهُ تعالَى ، مِن حَوْفِ رَمْسِيْس .
( وبَنُو حِصْنٍ : حَيٌّ ) مِن بَني فَزارَةَ ، وهو بَنُو حِصْن بنِ حُذَيْفَةَ ، ومنه قَوْل زُهَيْرٍ :
وما أَدْرِي وسَوْفَ إِخالُ أَدْرِيأَقومٌ آلُ حِصْنٍ أَم نِساءُ ( ودِرْعٌ حَصِينٌ وحَصِينَةٌ : مُحْكَمَةٌ ) ؛ ) قالَ ابنُ أَحْمَر :
همُ كانوا اليَدَ اليُمْنى وكانواقِوامَ الدَّهْرِ والدِّرْعَ الحَصِيناوقالَ الأَعْشَى :
وكلُّ دِلاصٍ كالأَضاةِ حَصِينةٍ ترى فَضْلَها عن رَبِّها يَتَذَبْذَبُوقالَ الرَّاغِبُ : دِرْعٌ حَصِينَةٌ لكَوْنِها حِصْناً للبَدَنِ .
وقالَ شَمِرٌ : الحَصِينَةُ مِن الدّروعِ الأَمِينَةُ المُتَدانِيَةُ الحِلَقِ التي لا يَحِيكُ فيها السِّلاح .
وقوْلُه تعالَى : ﴿وعَلَّمناهُ صَنْعةَ لَبُوسٍ لكُم لتُحْصِنَكم مِنْ بَأْسِكُم﴾ .
قالَ الفرَّاءُ : قُرِىءَ لنحْصِنَكم بالنُّونِ والتاءِ والياءِ ، فمن قَرَأَ بالياءِ فالتَّذْكِير لِلَّبُوسِ ، ومَنْ قَرَأَ بالتاءِ ذَهَبَ إِلى الصَّنْعَةِ ، وإِنْ شِئْتَ جَعَلْته للدِّرْعِ لأَنَّها هي اللَّبُوسُ وهي مؤَنَّثَةٌ ، أَي ليَمْنَعَكم ويَحْذِرَكم ، ومَنْ قَرَأَ بالنُّونِ فالفِعْل للَّهِ ، عزَّ وجَلَّ .
( وامْرَأَةٌ حَصانٌ ، كسَحابٍ : عَفيفَةٌ ) عن الرِّيبَةِ ؛ عن شَمِرٍ ؛ قالَ حَسَّان يَمْدَحُ عائِشَةَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنها :

حَصَانٌ رَزانٌ ما تُزَنُّ بِرِيبةٍ وتُصْبِحُ غَرْثَى من لُحومِ الغَوافِلِ ( أَو ) امْرأَةٌ حَصانٌ : ( مُتَزَوِّجَةٌ ، ج حُصُنٌ ، بضَمَّتَيْنِ ، وحَصاناتٌ ، وقد حَصُنَتْ ، ككَرُمَتْ ) ، حَصانَةً و ( حِصْناً ، مُثَلَّثَةٌ ) ، اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ على الضمِّ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
الحُصْنُ أَدْنى لو تآيَيْتِهِمِنْ حَثْيِكِ التُّرْبَ على الرَّاكِبِوأَنْشَدَ يونس :
زَوْجٌ حَصان حُصْنُها لم يُعْقَم قالَ : حُصْنُها تَحْصِينُها نَفْسَها .
( وتَحَصَّنَتْ ) تحصُّناً ، وفي الصِّحاحِ : حصنت ، ( فهي حاصِنٌ ) .
( قُلْت : ومثْلُه : حمض فهو حامض ، ونَقَلَه شَمِرٌ أَيْضاً .
( وحاصِنَةٌ وحَصْناءُ ) ، وهذه عن الجَوْهرِيُّ أَيْضاً : ( ج حواصِنُ وحاصِناتٌ ) ؛ ) وأَنْشَدَ شَمِرٌ :
وحاصِن منْ حاصِنات مُلْسِمِنَ الأَذَى ومن قِرافِ الوَقْسِ ( وأَحْصَنَها البَعْلُ وحَصَّنَها وأَحْصَنَتْ هي ) بنفْسِها ، وفي التَّنْزيلِ : ﴿التي أَحْصَنَتْ فَرْجَها﴾ ، ( فهي مُحْصِنَةٌ ومُحْصَينَةٌ ) ، بكسْرِ الصَّادِ وفتْحِها : ( عَفَّتْ أَو تَزَوَّجَتْ ) .
( وأَصْلُ الإِحْصانِ : المَنْعُ .
والمرأَةُ تكونُ مُحْصَنَة بالإِسْلامِ والعَفافِ والحرِّيةِ والتَّزْويجِ .
ونَقَلَ الجَوْهرِيُّ عن ثَعْلَب : كلُّ امْرأَةٍ عَفِيفةٍ مُحْصَنةٌ ومُحْصِنةٌ ، وكلُّ امْرأَةٍ مُتَزَوِّجةٍ مُحْصَنةٌ لا غَيْر .
( أَو ) أَحْصَنَتْ : إِذا ( حَمَلَتْ ) ، فكأَنَّ الحَمْلَ أَحْصَنَها مِن الدّخولِ بها .
( والحَواصِنُ ) مِنَ النِّساءِ : ( الحَبالَى ) لأَجْلِ ذلِكَ ؛ قالَ :
تُبِيلُ الحَواصِنُ أَبْوالَها

( ورَجُلٌ مُحْصَنٌ ، كمُكْرَمٍ ) ، يكونُ بمعْنَى الفاعِلِ والمَفْعولِ ؛ ( وقد أَحْصَنَهُ التَّزَوُّجُ .
( وأَحْصَنَ ) الرَّجُلُ : إِذا ( تَزَوَّجَ ) ؛ ) قالَ الشاعِرُ :
أَحْصَنُوا أُمَّهُمْ مِنْ عَبْدِهمتلك أَفْعالُ القِزام الوَكَعهْأي زَوَّجُوا .
وأَمَّا قَوْله تعالَى : ﴿فإِذا أُحْصِنَّ فإِن أَتَيْنَ بفاحشَةٍ فعليهنَّ نِصْفُ ما على المُحْصَناتِ مِنَ العَذابِ﴾ .
فإِنَّ ابنَ مَسْعودٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه ، قَرَأَ : ﴿فإِذا أَحْصَنَّ﴾ ، وقالَ ؛ إِحْصانُ الأَمَةِ إِسْلامُها .
وكانَ ابنُ عبَّاسٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنهما ، يَقْرأُها ﴿فإِذا أُحْصِنَّ﴾ ، على ما لم يسمَّ فاعِلُه ، ويفسِّرُه : فإِذا أُحْصِنَّ بزَوْجٍ ، وكانَ لا يَرى على الأَمةِ حدًّا ما لم تزوَّجْ ، وبقَوْلِه يقولُ فُقهاءُ الأَمْصارِ ، وهو الصَّوابُ .
وقَرَأَ ابنُ كَثيرٍ ونافِعٌ وأَبو عَمْرٍ و وعبدُ اللَّهِ بنُ عامِرٍ ويَعْقوبُ : ﴿فإِذا أُحْصِنَّ﴾ ، بضمِّ الأَلفِ ، وقَرَأَ حفْص عن عاصِمٍ مِثْلَه ، وأَمَّا أَبو بَكْرٍ عن عاصِمٍ فبفتحِ الأَلفِ ، وقَرَأَ حَمْزةُ والكِسائيُّ بفتحِ الأَلفِ .
وقالَ الزَّجَّاجُ في قوْلِهِ تعالَى : ﴿مُحْصِنينَ غيرَ مُسافِحِينَ﴾ أَي مُتَزَوِّجِينَ غَيْرَ زُناةٍ ، قالَ : والإِحْصانُ إِحْصانُ الفَرْجِ وهو إِعْفافُه ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿أَحْصَنَتْ فَرْجَها﴾ ، أَي أَعفَّتْه .
قالَ الأَزْهرِيُّ : والأَمَةُ إِذا زُوِّجَتْ جازَ أَنْ يُقالَ قد أُحْصِنَتْ ، لأَنَّ تَزْوِيجها قد أَحْصَنَها ، وكَذلِكَ إذا أُعْتِقَتْ فهي مُحْصَنَةٌ ، لأَنَّ عِتْقَها قد أَعَفَّها ، وكَذلِكَ إِذا أَسْلَمت فإِنَّ إِسْلامَها إِحْصانٌ لها .
قالَ سِيْبَوَيْه : وقالوا بناءٌ حَصِينٌ وامرأَةٌ حَصَانٌ ، فَرَّقوا بينَ البِنَاءِ والمرأَةِ حينَ أَرادُوا أَنْ يَخْبروا أَنَّ البِنَاءَ مُحْرِزٌ لمَنْ لجأَ إِليه ، وأَنَّ المرْأَةَ مُحْرِزة لفَرْجِها .

وقالَ أَبو عُبَيْدٍ : أَجْمَعَ القُرَّاء على نَصْبِ الصَّاد في الحَرْفِ الأَوَّل مِن النِّساء ، فلم يَخْتلِفوا في فتْحِ هذه لأَنَّ تأَوِيلَها ذَوَات الأَزْواجِ يُسْبَيْنَ فيُحِلُّهنَّ السِّباءُ لمَنْ وَطِئها مِن المالِكِين لها ، وتَنْقطِع العِصْمةُ بينهنَّ وبينَ أَزْواجهنَّ بأَنْ يَحِضْنَ حَيْضَة ويَطْهُرْنَ منها ، فأَمَّا سِوَى الحَرْف الأَوَّل فالقُرَّاء مُخْتَلِفونَ : فمنهم مَنْ يَكْسِر الصَّاد ، ومنهم مَنْ يَفْتَحها ، فمَنْ نَصَبَ ذَهَبَ إِلى ذَواتِ الأَزْواجِ اللاَّتي قد أَحْصَنَهُنَّ أَزْواجُهنَّ ، ومَنْ كَسَر ذهَبَ إِلى أَنَّهنَّ أَسْلَمْنَ فأَحْصَنَّ أَنْفسهنَّ فهُنَّ مُحْصِنات .
قالَ الفرَّاءُ : ﴿والمُحْصَناتُ مِن النِّساءِ﴾ ، بنَصْبِ الصَّاد أَكْثَر في كَلامِ العَرَبِ .
( وهو مُحْصَنٌ ، كمُسْهَبٍ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرَابيِّ ، وهو نادِرٌ ، وكذا أَلْفَجَ فهو مُلْفَجٌ ، لا ثالِثَ لهما .
زادَ ابنُ سِيْدَه : وأَسْهَمَ فهو مُسْهَم ؛ وقد تَقَدَّمَ البَحْثُ في ذلِكَ في سَهَبَ .
( و ) الحَصانُ ، ( كسَحابٍ : الدُّرَّةُ ) لتَحصّنِها في جَوْفِ الصَّدَفِ .
( و ) الحِصَانُ ، ( ككِتابٍ : الفَرَسُ الذَّكَرُ ) لكَوْنِه حِصْناً لِراكِبِه .
قالَ ابنُ جنيِّ : مُشْتَقّ مِن الحَصانَةِ لأَنَّه مُحْرِز لفارِسِه ، كما قالوا في الأُنْثى : حِجْرٌ ، وهو مِن حَجَرَ عليه أَي مَنَعَه .
( أَو ) هو ( الكَرِيمُ المَضْنونُ بمائِهِ ) .
( وفي الصِّحاحِ : ويقالُ إِنَّه سُمِّي حِصاناً لأَنَّه ضُنَّ بمائِهِ فلم يُنْزَ إِلاَّ على حجرِ كَريمَةٍ حتى سَمَّوا كلَّ ذَكَرٍ مِنَ الخَيْلِ حِصاناً ؛ ( ج ) حُصُنٌ ( ككُتُبٍ .
( وتَحَصَّنَ ) الفَرَسُ : ( صارَ حِصاناً ) .
( وقالَ الأَزْهرِيُّ : تَحَصَّنَ إِذا تَكَلَّفَ ذلك . ( بَينَ التَّحَصُّنِ والتَّحْصِينِ ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ .
( و ) المِحْصَنُ ( كمِنْبَرٍ : القُفْلُ .
( و ) أَيْضاً : الكتلة التي هي ( الزَّبيلُ ) ، ولا يُقالُ مِحْصَنَةٌ .
( و ) مِحْصَنُ ( بنُ وَحْوَحٍ ) الأَنْصارِيُّ

الأَوْسيُّ : ( صَحابيٌّ ) قُتِلَ هو وأَخُوه حُصَيْن بالقادِسِيَّةِ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنهم .
وفاتَهُ :
محْصَنٌ أَبو سلمَةَ الأَنْصارِيُّ ، ومِحْصَنُ بنُ أَبي قَيْسٍ ، صَحابِيَّانِ .
( وأَبو الحِصْنِ ، بالكَسْرِ ، وأَبو الحُصَيْنِ ، كزُبَيْرٍ : الثَّعْلَبُ ) ؛ ) الأُولَى عن ابنِ سِيْدَه ، والثانِيَة في الصِّحاحِ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
للَّهِ دَرُّ أَبي الحُصَيْنِ لقَدْ بَدَتْمنه مَكايِدُ حُوَّلِيَ قُلَّبِ ( وأَبو الحَصِينِ ، كأَمِيرٍ : عُثْمانُ بنُ عاصِمٍ ) الأَسَديُّ ( تابِعِيٌّ ) عن ابنِ عبَّاسٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنهما ، وشُرَيْحٍ ، وعنه شعْبَةُ والسُّفْيانان ، وكان ثِقَةً ثَبْتاً ، تُوفي سَنَة 118 .
( و ) أَبو الحَصِينِ : ( عبدُ اللَّهِ بنُ أَحْمدَ ) بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ يونسَ اليَرْبوعيُّ الكوفيُّ ، ( شَيْخٌ للنَّسائِيِّ ) وابنِ صاعدٍ وابنِ ماجَه والتَّرمذيِّ ، وقد رَوَى عن عِشْر بنِ القاسِمِ وأَبيهِ .
قُلْت : وأَبُوه مِنَ الحفَّاظِ رَوَى عن ابنِ أَبي ذئْبٍ وعاصِمِ بنِ محمدٍ ، وعنه البُخارِيُّ ومُسْلمُ وأَبو دَاود ، قالَ أَحْمدُ بنُ حَنْبلٍ لرجُلٍ : اخْرُجْ إِلى أَحْمَد بنِ يونسَ فإِنَّه شَيْخُ الإِسْلامِ ؛ مَاتَ سَنَة 227 .
( وأَبو الحَصِينِ الوَداعِيُّ ) مَشْهورٌ ؛ نَقَلَهُ الذهبيُّ رَحِمَه اللَّهُ تعالَى .
( ومحمدُ بنُ إِسْحاقَ بنِ أَبي حَصِينٍ ) عن الديميِّ ؛ وعنه أَبو عُبَيْدَةَ المدينيُّ ، ( مُحَدِّثونَ .
( وسَمَّوْا حِصْناً ، بالكسْرِ ) ، منهم : الحِصْنُ الشَّيْبانيُّ يُنْسَبُ إِليه جَماعَةٌ وسُمِّي به لمنعه . ( و ) حُصَيْناً ، ( كزُبَيْرٍ

وأَميرٍ ) ، منهم : عُبَيْدُ بنُ حُصَيْنٍ النُّمَيْرِيُّ الشاعِرُ في الحماسَةِ ، وهو أَبو الرَّاعِي ، نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
( والحَصانِيَّاتُ : طَيْرٌ .
( والأَحْصِنَةُ : النِّصالُ ) ؛ ) قالَ ساعِدَةُ بنُ جَؤَيَّةَ الهُذَليُّ :
وأَحْصِنَةٌ ثُجْرُ الظُّبات كأَنَّهاإِذا لم يُغَيِّبْها الجفيرُ جَحِيمُ قُلْت : وهي رِوايَةُ الأَخْفَشِ ؛ ورَواهُ غيرُهُ : وأَحْصَنَه .
( وحِصْنانِ ) ، بالكسْرِ : ( د ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ ، والنُّونُ الثَّانِيَةُ مَكْسورَةٌ .
( و ) أَيْضاً : ( قَلْعَةٌ بوادِي لِيَّةَ ، وهو حِصْنِيٌّ ) في النِّسْبَةِ أَيْضاً ، كما في الصِّحاحِ .
قالَ اليَزيدِيُّ : سأَلَني والكِسائيَّ المَهْديُّ عن النِّسْبةِ إِلى البَحْرينِ وإِلى حِصْنَين لِمَ قالوا حِصْنِيٌّ وبَحْرانِيٌّ ؟ فقالَ الكِسائيُّ : كَرِهُوا أَن يقولوا حِصْنانِيٌّ لاجْتِماعِ النُّونَيْن ، وقُلْتُ أَنا : كَرِهوا أَن يقولوا بَحْرِيٌّ فيُشْبه النِّسْبة إِلى البَحْرِ .
قُلْت : وقالَ سِيْبَوَيْه : قالوا حِصْنِيٌّ كَرَاهِيَّة اجْتِماعِ إِعْرابَيْنِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حَصَّنْتُ القَرْيَة : بَنَيْت حَوْلَها .
وقُرًى مُحَصّنةٌ : مَجْعولَة بالأَحْكامِ كالحُصُونِ .
وتَحَصَّنَ العَدُوُّ : دَخَلَ الحِصْنَ واحْتَمَى به ، أَو اتَّخَذَ الحِصْنَ مَسْكناً ، ثم تجوز به في كلِّ تحرز .
وحصنَهُ حصْناً : حرزه في مَواضِع حَصِينَةٍ ، جارِيَة مَجْرى الحصْن .
والمِحْصَنُ ، كمِنْبَرٍ : القَصْرُ والحِصْنُ ، مَدِينَةٌ حَصِينَةٌ .
وخَيْلُ العَرَبِ : حُصونُها ، ذُكُورُها وإِناثُها ، وهو مجازٌ .
وقالَ رجُلٌ لعُبَيْدِ اللَّهِ بنِ الحَسَنِ : أَوْصَى أَبي بثلث مالِهِ للحُصونِ ، فقالَ له : اشْتَرِ به خَيْلاً ، فقالَ : إِنَّما ذَكَر الحُصونَ ، فقالَ : أَما سَمِعْتَ قَوْلَ الأَشعر الجُعْفيّ :

ولقد عَلِمْتُ على تَوَقّي الرَّدَى أَنَّ الحُصونَ الخَيْلُ لا مَدَرُ القُرَى كما في الأَساسِ .
وفي المُحْكَم : اشْتَرِ به خَيْلاً واحْمِل عليها في سَبيلِ اللَّهِ .
وحُصَيْنٌ ، كزُبَيْرٍ : مَوْضِعٌ ، عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
والحِصْنُ ، بالكسْرِ : لَقَبُ ثَعْلَبَةَ بنِ عُكابَةِ وتَيْم واللاتِ وذُهْل .
ودارَةُ مِحْصَنٍ ، كمِنْبَرٍ : مَوْضِعٌ ؛ عن كُراعٍ .
والحِصانُ ، ككِتابٍ وسَحابٍ : جَبَلٌ أَو قارةٌ مِن أَعْراضِ المَدِينَةِ ، على ساكِنِها أَفْضَل الصَّلاة والسَّلام .
وعُمَرُ بنُ عبْدِ الرَّحْمن بنِ مُحَيْصن ، بالتَّصْغيرِ ، قارِىءُ مكَّةَ ؛ وقيلَ : اسْمُه محمدٌ ، وقيلَ : عبْدُ اللَّهِ ، قَرَأَ على مُجاهِد .
وكزُبَيْرٍ : أَبو الحُصَيْنِ السّلميُّ صَحابيٌّ ؛ وأَبو الحُصَيْنِ الهَيْثَمُ بنُ شُفَيَ تابِعيٌّ ؛ وأَبو الحُصَيْنِ : عُبَيْدُ اللَّهِ بنُ أَبي زِيادٍ القداحُ ، وحُميدُ بنُ الحَكَمِ ، ومَرْوانُ بنُ رُؤْبَة ، وإِبْراهيمُ ، وابنُ إِسْماعيل بن أَبي خالِدٍ ، والمَكِّيُّ القارِىءُ ، والكُوفيُّ قاضِي الرَّيِّ ، والعَلاءُ بنُ الحُصَيْنِ ، وسَوادَةُ بنُ عليَ الأَحمسيُّ ، مُحدِّثونَ .
وأَبو الحُصَيْنِ : عبدُ اللَّهِ بنُ لَقْمان شاعِرٌ .
وأَبو الحُصَيْنِ بنُ هُبَيْرَةَ المَخْزوميُّ ، أَخُو جَعْدَةَ .
وعليُّ بنُ محمدٍ الحرَّانيُّ الحُصَينيُّ المُحدِّثُ ، وابْنُه صالِح ، رَوَى عنه الحافِظُ عبْدُ الغنيّ ، وحَفِيدُه جَعْفرُ بنُ صالِحِ بنِ عليِّ بنِ عبيد اللَّه بنِ الحُسَيْن الصَّابُونيُّ .
وأَبو القاسِمِ هبةُ اللَّهِ بنُ محمدِ بنِ عبْدِ الواحِدِ بنِ الحُصَيْنِ الحصينيُّ

الشَّيْبانيُّ مُسْنِدُ العِرَاقِ مَشْهورٌ .
وأَبو عبد اللَّه محمدُ بنُ عليِّ بنِ سَعيدٍ الحصينيُّ الضَّريرُ شَيْخُ المُسْتَنْصريَّةِ ببَغْدادَ ، أَخَذَ عن أَبي البَقاءِ النّحوي ، مَاتَ سَنَة 639 .
وأَبو مَنْصورٍ عبد الواحِدِ إِبراهيمُ بنُ أَبي الفَضْل الحصنيُّ البَغْداديُّ عن خطيبِ المَوْصِلِ ، وعنه مَنْصورُ بنُ سليمٍ في ذَيْلِهِ .
وحاصِنَةُ الرَّجُلِ : امْرَأَتُه ؛ والضاد لغة فيه .
والحصنُ : قَرْيةٌ بمِصْرَ مِن حوْفِ رَمْسِيس .

##### Türkçe

: (**حَصُنَ**) mekân, (**ككَرُمَ**), (**يَحْصُنُ**) **حَصانةً**: (menetti; o hâlde o **حَصِينٌ**dur).
(**وأَحْصَنَهُ**) onu başkası (menetti) ve (**وحَصَّنه**) onu tahkim etti.
(**والحِصْنُ**), kesre ile: içindeki şeye ulaşılmayan her sağlam yer; çoğulu **حُصونٌ**dur); bundan dolayı Yüce’nin sözü: ﴿مانعتهم حُصونهم﴾.
(**وأَحْصانٌ** ve **وحِصَنَةٌ**), kesre sonra fetha ile.
(ve) **الحِصْنُ**: (helâk); nüshalarda böyle; doğrusu **الهِلالُ**dur.
(ve) mecazdan: **الحِصْنُ**: (silâh). Denir ki: “**حِصْناً** taşıyarak geldi”, yani silâh.
(ve) **الحِصْنُ**: (berrî ile bahrî arasında) (yirmi bir yer)dir; onlardan: Mekke’de, onunla Yezîd b. Mansûr’un evi arasında bir boşluk bulunan bir geçit; ona **المُفْجَرُ** denir; bunu Nasr söyledi.
Dedim ki: Irak’ta **حِصْنُ المَهْدي**, Şam’da **حِصْنُ مَنْصورٍ**, Cezîre’de **حِصْنُ مَسْلَمَةَ**, yine orada **حِصْنُ كيفا**; buna nisbet **حِصْنيٌّ** ve **حِصْفكيٌّ**dur.
Ve **الحِصْنُ**: Mısır’da bir köydür; Yüce Allah onu korusun; Ramsîs havf’undandır.
(**وبَنُو حِصْنٍ**: bir kabile) Benî Fezâre’dendir; o, **بَنُو حِصْن بنِ حُذَيْفَةَ**’dir; ondan Züheyr’in sözü:
وما أَدْرِي وسَوْفَ إِخالُ أَدْرِيأَقومٌ آلُ حِصْنٍ أَم نِساءُ
(**ودِرْعٌ حَصِينٌ** ve **وحَصِينَةٌ**: sağlamlaştırılmıştır); İbn Ahmar dedi ki:
همُ كانوا اليَدَ اليُمْنى وكانواقِوامَ الدَّهْرِ والدِّرْعَ الحَصِينا
A‘şâ dedi ki:
وكلُّ دِلاصٍ كالأَضاةِ حَصِينةٍ ترى فَضْلَها عن رَبِّها يَتَذَبْذَبُ
Râgıb dedi ki: **دِرْعٌ حَصِينَةٌ**, beden için bir **حِصْنٌ** oluşundan dolayıdır.
Şemir dedi ki: zırhlardan **الحَصِينَةُ**, halkaları birbirine yakın, içinde silâhın işlemeyeceği emîn olandır.
Yüce’nin sözü: ﴿وعَلَّمناهُ صَنْعةَ لَبُوسٍ لكُم لتُحْصِنَكم مِنْ بَأْسِكُم﴾.
Ferrâ dedi ki: **لنحْصِنَكم** diye **النون** ve **التاءِ** ve **الياءِ** ile okunmuştur; **الياءِ** ile okuyan, **اللَّبُوسِ** için müzekkerlik yapmıştır; **التاءِ** ile okuyan, san‘ata gitmiştir; istersen onu zırha da yaparsın; çünkü o **اللَّبُوسُ**tur ve o müennestir; yani sizi menetsin ve sizi sakındırsın; **النون** ile okuyan ise fiil Allah içindir, عزَّ وجَلَّ.
(**وامْرَأَةٌ حَصانٌ**), **كسَحابٍ**: şüpheden (uzak) iffetlidir); Şemir’den; Hassân, Âişe’yi, Allah ondan razı olsun, överken dedi ki:
حَصَانٌ رَزانٌ ما تُزَنُّ بِرِيبةٍ وتُصْبِحُ غَرْثَى من لُحومِ الغَوافِلِ
(veya) **امْرأَةٌ حَصانٌ**: (evli); çoğulu **حُصُنٌ**, iki damme ile; ve **حَصاناتٌ**; ve **حَصُنَتْ**, **ككَرُمَتْ** gibi, **حَصانَةً** ve (**حِصْناً**, üçlü hareke ile); Cevherî damme ile yetinmiştir; İbn Berrî şu beyti okumuştur:
الحُصْنُ أَدْنى لو تآيَيْتِهِمِنْ حَثْيِكِ التُّرْبَ على الرَّاكِبِ
Yûnus şu beyti okumuştur:
زَوْجٌ حَصان حُصْنُها لم يُعْقَم
Dedi ki: **حُصْنُها**, onun kendisini tahsîn etmesidir.
(**وتَحَصَّنَتْ**) **تحصُّناً**; Sıhâh’ta: **حصنت**; (o hâlde o **حاصِنٌ**dir).
(Dedim ki: bunun benzeri: **حمض**; o hâlde **حامض**; Şemir de onu nakletti.)
(**وحاصِنَةٌ** ve **وحَصْناءُ**); bu da Cevherî’dendir: (çoğulu **حواصِنُ** ve **حاصِناتٌ**dur); Şemir şu beyti okumuştur:
وحاصِن منْ حاصِنات مُلْسِمِنَ الأَذَى ومن قِرافِ الوَقْسِ
(**وأَحْصَنَها البَعْلُ** ve **وحَصَّنَها** ve **وأَحْصَنَتْ هي**) kendisiyle; tenzîlde: ﴿التي أَحْصَنَتْ فَرْجَها﴾; (o hâlde o **مُحْصِنَةٌ** ve **مُحْصَينَةٌ**dur), **الصَّادِ**ın kesresi ve fethasıyla: (iffet etti veya evlendi).
(**وأَصْلُ الإِحْصانِ**: men’dir.
Kadın, İslâm ile, iffet ile, hürriyet ile ve evlenme ile **مُحْصَنَة** olur.
Cevherî, Sa‘leb’den nakletti: her iffetli kadın **مُحْصَنةٌ** ve **مُحْصِنةٌ**dir; her evli kadın ise yalnızca **مُحْصَنةٌ**dir.
(veya) **أَحْصَنَتْ**: (hamile kaldığında); sanki hamilelik, onunla cima edilmekten onu ihsân etmiştir.
(**والحَواصِنُ**) kadınlardan: (hamileler)dir; bunun için; dedi ki:
تُبِيلُ الحَواصِنُ أَبْوالَها
(**ورَجُلٌ مُحْصَنٌ**), **كمُكْرَمٍ**: fâil ve mef‘ûl mânasında olur; (evlenme onu ihsân etmiştir.
(**وأَحْصَنَ**) adam: (evlendiğinde); şair dedi ki:
أَحْصَنُوا أُمَّهُمْ مِنْ عَبْدِهمتلك أَفْعالُ القِزام الوَكَعهْ
yani evlendirdiler.
Yüce’nin sözüne gelince: ﴿فإِذا أُحْصِنَّ فإِن أَتَيْنَ بفاحشَةٍ فعليهنَّ نِصْفُ ما على المُحْصَناتِ مِنَ العَذابِ﴾.
Şüphesiz İbn Mes‘ûd, Allah ondan razı olsun, şöyle okudu: ﴿فإِذا أَحْصَنَّ﴾; ve dedi ki: cariyenin ihsânı onun İslâm’ıdır.
İbn Abbâs, Allah ikisinden de razı olsun, onu ﴿فإِذا أُحْصِنَّ﴾ diye, fâili adlandırılmamış üzere okurdu; ve onu şöyle tefsir ederdi: bir koca ile ihsân olunduklarında; ve evlenmedikçe cariyeye had görmezdi; şehirlerin fukahası onun sözüyle söyler; ve bu doğrudur.
İbn Kesîr, Nâfi‘, Ebû ‘Amr, Abdullah b. Âmir ve Ya‘kūb okudu: ﴿فإِذا أُحْصِنَّ﴾, **الأَلفِ**in dammesiyle; Hafs, Âsım’dan bunun benzerini okudu; Ebû Bekr ise Âsım’dan **الأَلفِ**in fethasıyla; Hamza ve Kisâî **الأَلفِ**in fethasıyla okudu.
Zeccâc, Yüce’nin sözü hakkında dedi: ﴿مُحْصِنينَ غيرَ مُسافِحِينَ﴾ yani evli olup zinakâr olmayanlar; dedi ki: ihsân, ferci ihsân etmektir; o da onu iffetlendirmektir; bundan Yüce’nin sözü: ﴿أَحْصَنَتْ فَرْجَها﴾, yani onu iffetlendirdi.
Ezherî dedi ki: cariye evlendirildiğinde “ihsân olundu” denmesi câizdir; çünkü onun evlendirilmesi onu ihsân etmiştir; yine, azad edildiğinde o **مُحْصَنَةٌ**dir; çünkü onun azadı onu iffetlendirmiştir; yine, İslâm’a girdiğinde, onun İslâm’ı ona bir ihsândır.
Sîbeveyh dedi ki: “**بناءٌ حَصِينٌ** ve **امرأَةٌ حَصَانٌ**” dediler; bina ile kadın arasında ayırdılar; bina, ona sığınana bir muhrez (korunak) olduğunu; kadının da fercini muhrez olduğunu haber vermek istediklerinde.

Ebû Ubeyd dedi: Kurrâ, **النساء**’daki ilk harfte **الصاد**’ın nasbı üzerinde icmâ ettiler; bunda ihtilâf etmediler; bunu fetha ile okumada (da) ihtilâf etmediler; çünkü onun te’vîli şudur: zevç sahibi kadınlar esir alınırlar; böylece esirlik, onları, onlara mâlik olanlardan onu (cinsel olarak) ayak basan kimseye helâl kılar; ve aralarındaki ismet, bir hayız görüp ondan temizlenmeleriyle, onların zevçleriyle aralarında kesilir. İlk harf dışındakine gelince, kurrâ ihtilâflıdır: onlardan **الصاد**’ı kesreleyen vardır, onlardan onu fetha eden vardır. Kim nasb ettiyse, zevçleri kendilerini ihsân etmiş olan zevç sahibi kadınlara gitti; kim kesrelediyse, onların müslüman olduklarına, böylece kendilerini ihsân ettiklerine, dolayısıyla onların **مُحْصِنات** olduklarına gitti.

Ferrâ dedi: **﴿والمُحْصَناتُ مِن النِّساءِ﴾**, **الصاد**’ın nasbıyla, Arapların كلامında daha çoktur.

( Ve o **مُحْصَنٌ**’dır, **مُسْهَبٍ** gibi ); ) İbnü’l-A‘râbî’den; ve o nâdirdir; yine böyle: **أَلْفَجَ**; o hâlde o **مُلْفَجٌ**’dir; ikisinin üçüncüsü yoktur.

İbn Sîde artırdı: ve **أَسْهَمَ**; o hâlde o **مُسْهَم**’dir; bunun araştırması daha önce **سَهَبَ**’da geçti.

( Ve ) **الحَصانُ**, ( **سَحابٍ** gibi: **الدُّرَّةُ** ) onun **الصَّدَفِ**’in iç boşluğunda tahassun etmesi sebebiyle.

( Ve ) **الحِصَانُ**, ( **كِتابٍ** gibi: **الفَرَسُ الذَّكَرُ** ) binicisi için bir **حِصْن** oluşu sebebiyle.

İbn Cinnî dedi: **الحَصانَةِ**’den مشتقّtır; çünkü o, süvarisi için muhrezdir; nitekim dişide şöyle dediler: **حِجْرٌ**; ve o, **حَجَرَ عليه**’dendir; yani onu men etti.

( Veya ) o, ( **الكَرِيمُ المَضْنونُ بمائِهِ** )’dir.

( Ve **الصِّحاح**’ta: denilir ki o, **حِصاناً** diye adlandırıldı; çünkü onun suyuna cimrilik edildi; artık ancak kerîme bir kısrağın üzerine aşım yaptırıldı; ta ki atlardan her erkeğe **حِصاناً** adını verdiler; (çoğul) **حُصُنٌ** ( **كُتُبٍ** gibi ).

( Ve **تَحَصَّنَ** ) at: ( **حِصاناً** oldu ).

( Ve Ezherî dedi: **تَحَصَّنَ**; o, bunu tekellüf ettiğinde (denir). ( **بَينَ التَّحَصُّنِ والتَّحْصِينِ** ); ) **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

( Ve ) **المِحْصَنُ** ( **مِنْبَرٍ** gibi: **القُفْلُ**.

( Ve ) ayrıca: ( **الزَّبيلُ** olan kütle ); ve **مِحْصَنَةٌ** denilmez.

( Ve ) **مِحْصَنُ** ( **بنُ وَحْوَحٍ** ) Ensârî

Evsî: ( sahâbî )dir; o ve kardeşi **حُصَيْن** **القادِسِيَّةِ**’de öldürüldü; Allah Teâlâ onlardan razı olsun.

Onu kaçırdı:
**محْصَنٌ** Ebû Seleme el-Ensârî ve **مِحْصَنُ بنُ أَبي قَيْسٍ**; iki sahâbîdir.

( Ve **أَبو الحِصْنِ**, kesre ile, ve **أَبو الحُصَيْنِ**, **زُبَيْرٍ** gibi: **الثَّعْلَبُ** ) ; ) birincisi İbn Sîde’den, ikincisi **الصِّحاح**’tadır; İbn Berrî inşâd etti:
Allah için, Ebû’l-Husayn’ın sütü (ne güzeldir); gerçekten ondan, çevik, dönek (kimsenin) hileleri belirdi. ( Ve **أَبو الحَصِينِ**, **أَمِيرٍ** gibi: **عُثْمانُ بنُ عاصِمٍ** ) Esedî ( tâbiî )dir; İbn Abbâs’tan, Allah Teâlâ ikisinden razı olsun, ve Şurayh’tan (rivayet etti); ondan Şu‘be ve iki Süfyân rivayet etti; ve o, sika, sâbit idi; 118 yılında vefat etti.

( Ve ) Ebû’l-Hasîn: ( **عبدُ اللَّهِ بنُ أَحْمدَ** ) b. Abdullah b. Yûnus el-Yerbû‘î el-Kûfî, ( Nesâî’nin şeyhi ) ve İbn Sâ‘id’in ve İbn Mâce’nin ve Tirmizî’nin (şeyhi); ve **عِشْر بنِ القاسِمِ**’den ve babasından rivayet etti.

Dedim: Babası huffâzdandır; İbn Ebî Zi’b’den ve Âsım b. Muhammed’den rivayet etti; ondan Buhârî ve Müslim ve Ebû Dâvûd (rivayet etti). Ahmed b. Hanbel bir adama dedi: Ahmed b. Yûnus’a çık; çünkü o, İslâm’ın şeyhidir; 227 yılında öldü.

( Ve **أَبو الحَصِينِ الوَداعِيُّ** ) meşhurdur; Zehebî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, onu nakletti.

( Ve **محمدُ بنُ إِسْحاقَ بنِ أَبي حَصِينٍ** ) ed-Deymî’den; ondan Ebû Ubeyde el-Medenî (rivayet etti); ( muhaddislerdir.

( Ve **حِصْناً**, kesre ile, adlandırdılar ); onlardan: **الحِصْنُ الشَّيْبانيُّ**; ona bir cemaat nisbet edilir; ve onu, men etmesi sebebiyle onunla adlandırıldı. ( Ve ) **حُصَيْناً**, ( **زُبَيْرٍ**

ve **أَميرٍ** gibi ); onlardan: hamâse içinde şair olan **عُبَيْدُ بنُ حُصَيْنٍ النُّمَيْرِيُّ**; ve o, Ebû’r-Râ‘î’dir; Cevherî onu nakletti.

( Ve **الحَصانِيَّاتُ**: kuşlardır.

( Ve **الأَحْصِنَةُ**: **النِّصالُ**’dır ); ) Hüzeli Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
Ve **أَحْصِنَةٌ**; keskin uçları yarar; sanki onlar,
**الجفيرُ** onları gizlemezse, cehennemdir.
Dedim: Bu, Ahfeş’in rivayetidir; başkası onu şöyle rivayet etti: **وأَحْصَنَه**.

( Ve **حِصْنانِ** ), kesre ile: ( **د** ); ) **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; ve ikinci **النُّونُ** kesrelidir.

( Ve ) ayrıca: ( **قَلْعَةٌ**; **وادِي لِيَّةَ**’de; ve nisbetle de o **حِصْنِيٌّ**’dir ); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

Yezîdî dedi: Mehdî, bana ve Kisâî’ye, Bahreyn’e ve Hisneyn’e nisbet hakkında sordu: Niçin **حِصْنِيٌّ** ve **بَحْرانِيٌّ** dediler? Kisâî dedi: İki **النُّون**’un toplanması sebebiyle **حِصْنانِيٌّ** demeyi kerih gördüler. Ben dedim: **بَحْرِيٌّ** demeyi kerih gördüler; böylece denize nisbetle benzer.

Dedim: Sîbeveyh dedi: İki i‘râbın toplanmasının kerâheti sebebiyle **حِصْنِيٌّ** dediler.

Ona istidrâk olunanlardandır:
**حَصَّنْتُ** köyü: etrafına bina ettim.
**مُحَصّنةٌ** köyler: hisarlar gibi, sağlamlıklarla yapılmış.
Düşman **تَحَصَّنَ**: hisara girdi ve onunla himaye oldu; veya hisarı mesken edindi; sonra her türlü taharruzda onunla mecaz yapıldı.
Onu **حصْناً** **حصنَهُ**: onu, **حَصِينَةٍ** yerlerde muhafaza etti; hisar yürüyüşünde yürüyen (şey).
Ve **المِحْصَنُ**, **مِنْبَرٍ** gibi: saray ve hisar; sağlam bir şehir.
Arapların atları: onların **حُصونُها**’sıdır; erkekleri ve dişileri; ve bu mecazdır.
Bir adam Ubeydullah b. Hasan’a dedi: Babam, malının üçte birini **للحُصونِ** için vasiyet etti. Ona dedi: Onunla at satın al. Dedi: O ancak **الحُصونَ**’u zikretti. Dedi: Eş‘ar el-Cu‘fî’nin sözünü işitmedin mi:

Ve gerçekten, helâkten sakınma üzerine bildim ki,
**الحُصونَ** at(lar)dır; köylerin kerpici değil.
**الأَساس**’ta olduğu gibi.
Ve **المُحْكَم**’de: Onunla at satın al ve onları Allah yolunda taşı.

**حُصَيْنٌ**, **زُبَيْرٍ** gibi: bir yerdir; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **الحِصْنُ**, kesre ile: Sa‘lebe b. Ukâbe’nin ve Teym’in ve Lât’ın ve Zühl’ün lakabıdır.
**دارَةُ مِحْصَنٍ**, **مِنْبَرٍ** gibi: bir yerdir; Kurâ‘dan.
Ve **الحِصانُ**, **كِتابٍ** ve **سَحابٍ** gibi: Medine’nin a‘râzından bir dağ veya kara; sakinine en faziletli salât ve selâm olsun.
Ve **عُمَرُ بنُ عبْدِ الرَّحْمن بنِ مُحَيْصن**, tasğîr ile, Mekke’nin kârî’sidir; ve denildi ki: adı Muhammed’dir; ve denildi ki: Abdullah’tır; Mücâhid’e okudu.
Ve **زُبَيْرٍ** gibi: Ebû’l-Husayn es-Sülemî sahâbîdir; ve Ebû’l-Husayn el-Heysem b. Şufey tâbiîdir; ve Ebû’l-Husayn: Ubeydullah b. Ebî Ziyâd el-Kaddâh, Humeyd b. Hakem, Mervân b. Ru’be, İbrâhîm, İbn İsmâ‘îl b. Ebî Hâlid, Mekki kârî, Kûfî Rey kadısı, Alâ b. Husayn, Sevâde b. Ali el-Ahmesî; muhaddislerdir.
Ve Ebû’l-Husayn: Abdullah b. Lokmân şairdir.
Ve Ebû’l-Husayn b. Hubeyre el-Mahzûmî, Ca‘de’nin kardeşidir.
Ve Ali b. Muhammed el-Harrânî el-Husaynî muhaddis, ve oğlu Sâlih; ondan hâfız Abdülganî rivayet etti; ve torunu Ca‘fer b. Sâlih b. Ali b. Ubeydullah b. el-Husayn es-Sâbûnî.
Ve Ebû’l-Kâsım Hibetullah b. Muhammed b. Abdülvâhid b. el-Husayn el-Husaynî

Şeybânî, Irak’ın müsnidi, meşhurdur.

Ve Ebû Abdullah Muhammed b. Ali b. Saîd el-Hasînî, âmâ, Bağdat’ta Müstansırıyye’nin şeyhidir; Ebû’l-Bekâ en-nahvîden aldı; 639 senesinde öldü.

Ve Ebû Mansûr Abdülvâhid İbrâhîm b. Ebî’l-Fazl el-Hasnî el-Bağdâdî, Musul hatibinden; ondan da Mansûr b. Selîm, zeylinde (rivayet etti).

Ve **حاصِنَةُ الرَّجُلِ**: onun karısıdır; ve **الضاد** onda bir lugattır.

Ve **الحصنُ**: Mısır’da, Ramsîs havfından bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَصُنَ
1 حَصُنَ حاص حصان حصن حصنن , (Mgh, Msb, K,) aor. حَصُنَ , (K, TA,) inf. n. حَصَانَةٌ, (S, Mgh, Msb, TA,) said of a حِصْن [or fortress], (S,) or of a place, (Mgh, Msb, TA,) i. q. مَنُعَ, [for which the CK erroneously substitutes وَمَنَعَ, after كَكَرُمَ, as though the verb were حَصُنَ and حَصَنَ,] (K, TA,) [i. e.] It was, or became, مَنِيع [meaning inaccessible, or unapproachable, or difficult of access]; it was, or became, unattainable, by reason of its height; (Msb;) it was fortified, or protected against attack, so that one could not gain access to what was within it. (Mgh.) ― -b2- Hence, (Mgh,) حَصُنَتْ, (S, Msb, K,) aor. حَصُنَ , (K,) inf. n. حُصْنٌ (S, Mgh, K) and حَصْنٌ and حِصْنٌ (K) and حَصَانَةٌ; (S, * Msb, * TA;) and ↓ أَحْصَنَتْ, (S, Mgh, K,) inf. n. اـِحْصَانٌ; (Mgh;) and ↓ تحصّنت; (K;) said of a woman, She was, or became, continent, or chaste; or she abstained from what was not lawful nor decorous; syn. عَفَّتْ: (S, Mgh, Msb, K:) or she was, or became, married; or she had a husband; (K;) as also حَصَنَتْ and ↓ أُحْصِنَتْ: (Ham p. 101, in which حَصُنَتْ is likewise mentioned in this sense:) or ↓ أَحْصَنَتْ signifies she was, or became, pregnant; (K;) as though pregnancy protected her from a man's going in to her. (TA.) -A2- حَصَنَهُ, inf. n. حَصْنٌ, He preserved, or guarded, him, or it, in places inaccessible, or unapproachable, or difficult of access, as in a حِصْن [or fortress]. (TA.) [See also 2 and 4.]

حصّنهُ
2 حصّنهُ حاص حصان حصن حصنه حصننه حصنة , [inf. n. تَحْصِينٌ;] and ↓ احصنهُ; He made it, or rendered it, inaccessible, or unapproachable, or difficult of access; (Msb, K;) he made it, or rendered it, unattainable, by reason of its height; (Msb;) he fortified it, or protected it against attack, so that one could not gain access to what was within it; (Mgh;) namely, a place. (Mgh, Msb.) حَصَّنْتُ القَرْيَةَ I built a wall around the town, or village. (S.) ― -b2- For the former verb, see also 4. -A2- And see 5.

احصنهُ
4 احصنهُ احصنه احصنة أحصن أحصنه أحصننه أحصنة حصان حصن : see 2. ― -b2- Also He, (God,) or it, (a coat of mail [or the like],) protected, or defended, him. (Fr, Mgh, * TA.) ― -b3- العِفَّةُ تُحْصِنُ مِنَ الرِّيبَةِ [Continence, or chastity, preserves from suspicion, or evil opinion]. (Mgh.) ― -b4- الَّتِى أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا, in the Kur [xxi. 91 and lxvi. last verse], means Who preserved her pudendum from that which is unlawful or indecorous; (Zj, Mgh, * TA;) who abstained from what is unlawful or indecorous; or was continent, or chaste. (Msb.) ― -b5- احصن المَرْأَةَ He (her husband) caused the woman to abstain from that which is unlawful or indecorous, or to be continent or chaste; (S, Mgh, K; *) as also ↓ حَصَّنَهَا. (K.) And احصنهُ التَّزَوُّجُ [Marriage caused him to abstain from that which is unlawful &c.]. (K.) ― -b6- [Also He married the woman; i. e. gave her in marriage.] See أُحْصِنَتْ above, in the first paragraph. In the Kur iv. 30, some read فَاـِذَا أُحْصِنَّ, meaning And when they are married. (S, TA.) And a poet says,
أَحْصَنُوا أُمَّهُمُ مِنْ عَبْدِهِمْ
تِلْكَ أَفْعَالُ القِزَامِ الوَكَعَهْ
i. e. They married [their mother to their slave: such are the deeds of the mean, the base]. (S.) -A2- أَحْصَنَتْ, intrans.: see 1, in two places. ― -b2- In the Kur iv. 30, some read فَاـِذَا أَحْصَنَّ; and accord. to Ibn-Mes'ood, this, said of female slaves, means And when they are Muslimehs. (TA.) Accord. to Aboo-Haneefeh, الاـِحْصَانُ in a case of stoning involves six conditions; The being a Muslimeh, and free, and of sound intellect, and of the age of puberty, and validly married, and having had her marriage consummated: and in a case of charging with adultery, the being a Muslimeh, and free, and of sound intellect, and of the age of puberty, and continent, or chaste. (Mgh.) ― -b3- And أحْصَنَ He (a man, S, Msb) married, or took a wife. (S, Msb, K.) With the lawyers, اـِحْصَانٌ means The act of coïtus conjugalis in a case of valid marriage; and accord. to Esh-Shلfi'ee, by a free man who has attained to puberty, and in the case of a free woman who has attained to puberty, among the Muslims and the believers in a plurality of gods; meaning, in a case of valid marriage. (Msb.)

تحصّن
5 تحصّن أحصن حاص حصن تحصن تحصنن , said of the enemy, (S, TA,) [He fortified himself: or] he entered the [or a] حِصْن [or fortress]: or protected himself by it: or took it, or made it, as a place of abode. (TA.) ― -b2- And hence, He guarded, or protected, himself in any way. (TA.) ― -b3- See also 1. ― -b4- Also He (a horse, TA) became a حِصَان, (K,) i. e. a stallion, or fit to cover: (TA voce رَاحَ:) or affected to be so: (Az, TA:) [and so ↓ حَصَّنَ or حُصِّنَ; for] a horse in this case is said to bear evidence of التَّحَصُّن and التَّحْصِين. (S, * K, TA.)

حِصْنٌ
حِصْنٌ حاص حصان حصن حصنن [A fortress; a fort; a fortified place;] a place of which the interior is inaccessible; (K;) any place that is fortified, or protected against attack, so that one cannot gain access to what is within it; (Mgh;) a place that is unattainable, by reason of its height; (Msb;) a fortified city: (TA:) pl. [of mult.] حُصُونٌ (S, Msb, K) and حِصَنَةٌ and [of pauc.] أَحْصَانٌ. (K.) [Hence,] أَبُو الحِصْنِ: see أَبُو الحُصَينِ, below. [Hence, also,] خَيْلُ العَرَبِ حُصُونُهَا ذُكُرُهَا وَاـِنَاثُهَا (tropical:) [The horses of the Arabs are their حُصُون; the males thereof and the females thereof]. (TA.) A man said to 'Abd-Allah Ibn-El-Hasan, “ My father has left the third of his property for the حُصُون: ” and he replied “ Buy thou horses: ” so in the A: in the M, “ Buy thou therewith horses, and mount [men] on them [to fight] in the cause of God. ” (TA.) ― -b2- [Hence, also,] (tropical:) Arms. (K, TA.) You say, جَآءَ يَحْمِلُ حِصْنًا (tropical:) He came bearing arms. (TA.) ― -b3- Also The [new moon; or the moon when it is termed] هِلَال: in the K, الهَلَاكُ is erroneously put for الهِلَالُ. (TA.)

حَصْنَآءُ
حَصْنَآءُ حصنآء : see what next follows.

حَصَانٌ
حَصَانٌ حصان (S, Mgh, Msb, K) and ↓ حَاصِنٌ (S, Mgh, K) and ↓ حَاصِنَةٌ (K) and ↓ حَصْنَآءُ (S, K) and ↓ مُحْصِنَةٌ (Th, S, Mgh, Msb, K) and ↓ مُحْصَنَةٌ, (Th, S, Msb, K,) applied to a woman, Continent, or chaste; or abstaining from what is not lawful nor decorous, (Th, S, Mgh, Msb, K,) or from that which induces suspicion or evil opinion: (Sh and TA in explanation of the first of these epithets:) or married; having a husband: (K:) or حَصَانٌ has both of these significations: (Ham p. 101:) and accord. to Th, (S,) ↓ مُحْصَنَةٌ, with fet-h only, has the latter signification; (S, Mgh, * Msb; *) and means caused to be continent or chaste, or to abstain from that which is unlawful or indecorous, by her husband: (Mgh: [and the same is implied in the S:]) and this epithet is also applied to a woman emancipated: and to one having become a Muslimeh: (Az, TA:) [certain particular applications of ↓ مُحْصِنَةٌ have been implicatively shown above: see 4:] the pl. of حَصَانٌ is حُصُنٌ and حَصَانَاتٌ: and the pl. of ↓ حَاصِنٌ and ↓ حَاصِنَةٌ is حَوَاصِنُ and حَاصَنَاتٌ: the former of which (حواصن) also signifies pregnant, (K,) applied to women: (TA:) the pl. محصنات, in the first instance of its occurrence in ch. iv. [verse 28] of the Kur, is read by all ↓ مُحْصَنَات, (A 'Obeyd, TA,) meaning having husbands; (A 'Obeyd, Mgh, Msb, TA;) because when such women are made captives, their marriage-tie is cut: but in other instances, some read thus, understanding it in the sense last explained; and others read ↓ مُحْصِنَات, as meaning that have become Muslimehs: (A 'Obeyd, TA:) in the Kur iv. 29, it means free women: and in the Kur v. 7, continent, or chaste, women: (Mgh: [in the Msb, it is said to have the latter of these last two meaning in iv. 29, and the former of them in v. 7:]) ↓ مُحْصَنَات is the more common in the language of the Arabs. (Fr, TA.) ― -b2- حَصَانٌ also signifies A pearl, or a large pearl; syn. دُرَّةٌ: (K:) because it is protected in the interior of the shell that contains it. (TA.)

حِصَانٌ
حِصَانٌ حصان A generous, or high-bred, horse, (Msb, K,) of whose seed one is niggardly: (K:) or a male horse: (Mgh, K:) or this latter is a secondary meaning, originating from frequency of usage: (S, Msb:) or a stallion horse; or one fit to cover: (TA voce رَاحَ:) the حِصَان is. so called because he preserves his rider: (TA:) or because his back is like the حِصْن to his rider; (Mgh, Msb;) wherefore horses are called حُصُونٌ: (Mgh:) or because one is niggardly of his seed, so that he is not made to cover any but a generous mare: (S, Mgh, Msb:) pl. حُصُنٌ. (Mgh, Msb, K.)

حَصِبينٌ
حَصِبينٌ حصبين , applied to a place, (Msb, TA,) or to a حِصْن [or fortress], (S,) Inaccessible, or unapproachable, or difficult of access; syn. مَنِيعٌ; (Msb, K; *) [unattainable, by reason of its height; fortified, or protected against attack, so that one cannot gain access to what is within it; (see حَصُنَ, of which it is the part. n.;)] a building that protects him who has recourse to it for refuge. (Sb, TA.) ― -b2- هُوَ الحَصِينُ أَنْ يُرَامَ, meaning مِنْ أَنْ يُرَامَ ↓ أَحْصَنُ: see (near its end) the first paragraph in art. ال. ― -b3- دِرْعٌ (K) and حَصِينَةٌ (Sh, K) A coat of mail firmly, strongly, or compactly made: (K:) or trusty, or trusted in, having the rings [for الخلق in the L and TA, I read الحَلَق,] near together; such that weapons produce no effect upon it: (Sh, L, TA:) so called because it is [as] a حِصْن to the body. (Er-Rلghib, TA.)

حُصَيْنٌ
[ حُصَيْنٌ حصين dim. of حِصْنٌ. ― -b2- Hence,] أَبُوالحُصَيْنِ The fox; syn. الثَّعْلَبُ; (S, K;) so called because of his protecting himself from causes of harm by his acuteness; (Har p. 663;) as also أَبُو ↓ الحِصْنِ. (M, K.)

حَاصَنٌ
حَاصَنٌ حاصن and حَاصِنَةٌ: see حَصَانٌ, in four places. ― -b2- The latter also signifies A man's wife: and so حَاضِنَةٌ. (TA.)

أَحْصَنُ
أَحْصَنُ ذ [More, and most, strongly fortified, or protected against attack]. (TA in art. لوم.) See also حَصِينٌ.

مُحْصَنٌ
مُحْصَنٌ محص محصن Wheat stored up. (TA in art. عسى.) ― -b2- A man caused, by marriage, to abstain from that which is unlawful or indecorous, or to be continent or chaste; expl. by قَدْ أَحْصَنَهُ التَّزَوُّجُ. (K.) And A man married, or having a wife; (S, Msb, K;) as also ↓ مُحْصِنٌ: (Zj, Msb:) the former anomalous [if أُحْصِنَ be not allowable as meaning, like أَحْصَنَ, “ he married, ” or “ took a wife: ” but see 1 and 4]. (S, Msb.) For the fem., مُحْصَنَةٌ, and its pl., مُحْصَنَاتٌ, see حَصَانٌ, in four places.

مُحْصِنٌ
مُحْصِنٌ محص محصن : see مُحْصَنٌ: and for the fem., مُحْصِنَةٌ, and its pl., مُحْصِنَاتٌ, see حَصَانٌ, in three places.

مِحْصَنٌ
مِحْصَنٌ محص محصن A lock; syn. قُفْلٌ. (K.) ― -b2- The piece of iron that extends upwards upon the nose of the horse, having its base in the كِعَامَة, which is the iron thing that embraces, or clasps, (تَلْتَقِمُ,) the muzzle of the horse. (IDrd in his book on the Saddle and Bridle, pp. 8-9.) [Jac. Schultens, as cited in Freytag's Lex., explains it as Ferramentum quoddam in frوno equi et frوnum ipsum.] ― -b3- A [basket of the kind called] زَبِيل: (K:) one should not say مِحْصَنَةٌ. (TA.)

##### Türkçe

**حَصُنَ**
1 **حَصُنَ** حاص حصان حصن حصنن , (Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı **حَصُنَ** , (K, TA,) mastarı **حَصَانَةٌ**, (S, Mgh, Msb, TA,) bir **حِصْن** [yahut kale] hakkında, (S,) yahut bir yer hakkında, (Mgh, Msb, TA,) **مَنُعَ** ile aynı mânâda, [bunun yerine CK yanlışlıkla, fiil **حَصُنَ** ve **حَصَنَ** imiş gibi, كَكَرُمَ’ten sonra **وَمَنَعَ** koyar,] (K, TA,) [yani] **مَنِيع** oldu yahut **مَنِيع** hâle geldi [mânâsı: erişilmez, yaklaşılmaz yahut ulaşılması güç]; yüksekliği sebebiyle elde edilemez oldu yahut öyle hâle geldi; (Msb;) tahkim edildi yahut saldırıya karşı korundu; öyle ki içindekine erişilemezdi. (Mgh.) ― -b2- Bundan dolayı, (Mgh,) **حَصُنَتْ**, (S, Msb, K,) muzâri‘ı **حَصُنَ** , (K,) mastarı **حُصْنٌ** (S, Mgh, K) ve **حَصْنٌ** ve **حِصْنٌ** (K) ve **حَصَانَةٌ**; (S, * Msb, * TA;) ve ↓ **أَحْصَنَتْ**, (S, Mgh, K,) mastarı **اـِحْصَانٌ**; (Mgh;) ve ↓ **تحصّنت**; (K;) bir kadın hakkında: iffetli oldu yahut iffetli hâle geldi; yahut helâl olmayan ve edebe uygun olmayan şeyden sakındı; eş anlamlısı **عَفَّتْ**: (S, Mgh, Msb, K:) yahut evlendi; yahut kocası oldu; (K;) bunun gibi **حَصَنَتْ** ve ↓ **أُحْصِنَتْ**: (Ham s. 101, burada **حَصُنَتْ** de bu mânâda zikredilmiştir:) yahut ↓ **أَحْصَنَتْ** “hamile oldu yahut hamile hâle geldi” mânâsınadır; (K;) sanki hamilelik onu erkeğin ona girmesinden korur. (TA.) -A2- **حَصَنَهُ**, mastarı **حَصْنٌ**, onu yahut onu/onu, **حِصْن** [yahut kale] gibi, erişilmez, yaklaşılmaz yahut ulaşılması güç yerlerde muhafaza etti yahut korudu. (TA.) [2 ve 4’e de bak.]

**حصّنهُ**
2 **حصّنهُ** حاص حصان حصن حصنه حصننه حصنة , [mastarı **تَحْصِينٌ**;] ve ↓ **احصنهُ**; onu erişilmez, yaklaşılmaz yahut ulaşılması güç kıldı; (Msb, K;) yüksekliği sebebiyle elde edilemez kıldı; (Msb;) onu tahkim etti yahut saldırıya karşı korudu; öyle ki içindekine erişilemezdi; (Mgh;) yani bir yer. (Mgh, Msb.) **حَصَّنْتُ القَرْيَةَ** Kasabanın yahut köyün etrafına duvar yaptım. (S.) ― -b2- Önceki fiil için 4’e de bak. -A2- 5’e de bak.

**احصنهُ**
4 **احصنهُ** احصنه احصنة أحصن أحصنه أحصننه أحصنة حصان حصن : 2’ye bak. ― -b2- Ayrıca O (Allah) yahut o (bir **دِرْع** [yahut benzeri]), onu korudu yahut savundu. (Fr, Mgh, * TA.) ― -b3- **العِفَّةُ تُحْصِنُ مِنَ الرِّيبَةِ** [İffet, şüpheden yahut kötü zandan korur]. (Mgh.) ― -b4- Kur’ân’da [xxi. 91 ve lxvi. son âyet] **الَّتِى أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا**, “haram yahut edebe aykırı olandan avret yerini koruyan” demektir; (Zj, Mgh, * TA;) “haram yahut edebe aykırı olandan sakınan”; yahut iffetli olan. (Msb.) ― -b5- **احصن المَرْأَةَ** O (kocası) kadını haram yahut edebe aykırı olandan sakınmaya, yahut iffetli olmaya sevk etti; (S, Mgh, K; *) bunun gibi ↓ **حَصَّنَهَا**. (K.) Ve **احصنهُ التَّزَوُّجُ** [Evlilik onu haram vb. olandan sakındırdı]. (K.) ― -b6- [Ayrıca kadını evlendirdi; yani onu nikâhladı.] Yukarıda, birinci paragrafta **أُحْصِنَتْ**’e bak. Kur’ân iv. 30’da bazıları **فَاـِذَا أُحْصِنَّ** okur; mânâsı: “Ve evlendikleri zaman.” (S, TA.) Ve bir şair der ki,
**أَحْصَنُوا أُمَّهُمُ مِنْ عَبْدِهِمْ**
**تِلْكَ أَفْعَالُ القِزَامِ الوَكَعَهْ**
yani: “Annelerini kölelerine nikâhladılar: bunlar alçakların, bayağıların işleridir.” (S.) -A2- **أَحْصَنَتْ**, lâzım: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Kur’ân iv. 30’da bazıları **فَاـِذَا أَحْصَنَّ** okur; ve İbn-Mes‘ûd’a göre bu, cariyeler hakkında, “Müslüman oldukları zaman” demektir. (TA.) Ebû Hanîfe’ye göre, recm meselesinde **الاـِحْصَانُ** altı şartı gerektirir: Müslüman olmak, hür olmak, aklı yerinde olmak, bulûğ çağına erişmiş olmak, sahih nikâhla evli olmak ve zifafın gerçekleşmiş olması: zina isnadı meselesinde ise, Müslüman olmak, hür olmak, aklı yerinde olmak, bulûğ çağına erişmiş olmak ve iffetli olmak. (Mgh.) ― -b3- Ve **أحْصَنَ** O (bir erkek, S, Msb) evlendi yahut bir eş aldı. (S, Msb, K.) Fukahâ yanında **اـِحْصَانٌ**, sahih nikâh hâlinde cinsel birleşme fiili demektir; ve Şâfiî’ye göre, bulûğa ermiş hür erkek tarafından ve bulûğa ermiş hür kadın hakkında, Müslümanlar ve çoktanrıcılara inananlar arasında; yani sahih nikâh hâlinde. (Msb.)

**تحصّن**
5 **تحصّن** أحصن حاص حصن تحصن تحصنن , düşman hakkında, (S, TA,) [kendini tahkim etti; yahut] **حِصْن** [yahut kale]ye girdi: yahut onunla kendini korudu: yahut onu ikamet yeri edindi. (TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, herhangi bir yolla kendini korudu yahut muhafaza etti. (TA.) ― -b3- 1’e de bak. ― -b4- Ayrıca O (bir at, TA) **حِصَان** oldu, (K,) yani aygır oldu yahut aşmaya elverişli oldu: (TA, رَاحَ maddesinde:) yahut öyleymiş gibi davrandı: (Az, TA:) [ve böylesi ↓ **حَصَّنَ** yahut **حُصِّنَ**; zira] bu durumda ata **التَّحَصُّن** ve **التَّحْصِين** delâleti nisbet edilir. (S, * K, TA.)

**حِصْنٌ**
**حِصْنٌ** حاص حصان حصن حصنن [Kale; hisar; tahkimli yer;] içi erişilmez olan yer; (K;) saldırıya karşı tahkim edilmiş yahut korunmuş her yer; öyle ki içindekine erişilemez; (Mgh;) yüksekliği sebebiyle elde edilemez yer; (Msb;) tahkimli şehir: (TA:) çoğulu [kesret] **حُصُونٌ** (S, Msb, K) ve **حِصَنَةٌ** ve [kıllet] **أَحْصَانٌ**. (K.) [Bundan dolayı,] **أَبُو الحِصْنِ**: aşağıda **أَبُو الحُصَينِ**’e bak. [Bundan dolayı ayrıca,] **خَيْلُ العَرَبِ حُصُونُهَا ذُكُرُهَا وَاـِنَاثُهَا** (mecaz:) [Arapların atları onların **حُصُون**’udur; erkekleri de dişileri de]. (TA.) Bir adam ‘Abd-Allah İbn-El-Hasan’a dedi ki: “Babam malının üçte birini **حُصُون** için bıraktı:” o da cevap verdi: “At satın al.” Böylece A’da; M’de: “Onunla at satın al ve Allah yolunda [savaşmak için] onların üzerine [adamlar] bindir.” (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı ayrıca,] (mecaz:) Silahlar. (K, TA.) Şöyle dersin: **جَآءَ يَحْمِلُ حِصْنًا** (mecaz:) Silah taşıyarak geldi. (TA.) ― -b3- Ayrıca **هِلَال** [yeni ay; yahut hilâl denilen ay]: K’da **الهَلَاكُ**, yanlışlıkla **الهِلَالُ** yerine konmuştur. (TA.)

**حَصْنَآءُ**
**حَصْنَآءُ** حصنآء : hemen sonra gelen şeye bak.

**حَصَانٌ**
**حَصَانٌ** حصان (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **حَاصِنٌ** (S, Mgh, K) ve ↓ **حَاصِنَةٌ** (K) ve ↓ **حَصْنَآءُ** (S, K) ve ↓ **مُحْصِنَةٌ** (Th, S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **مُحْصَنَةٌ**, (Th, S, Msb, K,) bir kadına uygulanır: iffetli; yahut helâl olmayan ve edebe uygun olmayan şeyden sakınan, (Th, S, Mgh, Msb, K,) yahut şüphe yahut kötü zan doğuran şeyden sakınan: (Sh ve TA, bu sıfatların birincisinin açıklamasında:) yahut evli; kocası olan: (K:) yahut **حَصَانٌ** bu iki mânâyı da taşır: (Ham s. 101:) ve Th’ye göre, (S,) ↓ **مُحْصَنَةٌ**, yalnız fetḥ ile, ikinci mânâyı taşır; (S, Mgh, * Msb; *) ve “kocası tarafından iffetli olmaya yahut haram yahut edebe aykırı olandan sakınmaya sevk edilmiş” demektir: (Mgh: [ve S’de de bunun ima edildiği anlaşılır:]) ve bu sıfat, azat edilmiş kadına da uygulanır: ve Müslüman olmuş olana da: (Az, TA:) [↓ **مُحْصِنَةٌ**’nin bazı özel kullanımları yukarıda ima yoluyla gösterilmiştir: 4’e bak:] **حَصَانٌ**’ın çoğulu **حُصُنٌ** ve **حَصَانَاتٌ**’tır: ve ↓ **حَاصِنٌ** ile ↓ **حَاصِنَةٌ**’nin çoğulu **حَوَاصِنُ** ve **حَاصَنَاتٌ**’tır: bunların birincisi (**حواصن**) ayrıca “hamile” mânâsına gelir, (K,) kadınlara uygulanır: (TA:) Kur’ân’ın iv. [28. âyet]inde ilk geçtiği yerdeki çoğul **محصنات**, herkes tarafından ↓ **مُحْصَنَات** okunur, (A ‘Obeyd, TA,) mânâsı “kocaları olanlar”; (A ‘Obeyd, Mgh, Msb, TA;) çünkü böyle kadınlar esir alınınca nikâh bağı kesilir: fakat diğer yerlerde bazıları bunu böyle okuyup son açıklanan mânâyı kasteder; diğerleri ise ↓ **مُحْصِنَات** okur; mânâsı “Müslüman olmuş olanlar”: (A ‘Obeyd, TA:) Kur’ân iv. 29’da “hür kadınlar” demektir: Kur’ân v. 7’de “iffetli kadınlar” demektir: (Mgh: [Msb’de, iv. 29’da bu son iki mânâdan ikincisi, v. 7’de ise birincisi olduğu söylenir:]) ↓ **مُحْصَنَات**, Arapların dilinde daha yaygındır. (Fr, TA.) ― -b2- **حَصَانٌ** ayrıca “inci yahut büyük inci” demektir; eş anlamlısı **دُرَّةٌ**: (K:) çünkü onu içeren kabuğun içinde korunmuştur. (TA.)

**حِصَانٌ**
**حِصَانٌ** حصان Soylu yahut asil bir at, (Msb, K,) neslinden cimrilik edilen: (K:) yahut erkek at: (Mgh, K:) yahut bu ikincisi, kullanımın çokluğundan doğan ikinci bir mânâdır: (S, Msb:) yahut aygır; yahut aşmaya elverişli olan: (TA, رَاحَ maddesinde:) **حِصَان** böyle adlandırılmıştır; çünkü binicisini korur: (TA:) yahut sırtı binicisine **حِصْن** gibidir; (Mgh, Msb;) bu yüzden atlara **حُصُونٌ** denir: (Mgh:) yahut neslinden cimrilik edildiği için; öyle ki ancak soylu bir kısrağı aşmasına izin verilir: (S, Mgh, Msb:) çoğulu **حُصُنٌ**. (Mgh, Msb, K.)

**حَصِبينٌ**
**حَصِبينٌ** حصبين , bir yere uygulanır, (Msb, TA,) yahut bir **حِصْن** [yahut kale]ye, (S,) Erişilmez, yaklaşılmaz yahut ulaşılması güç; eş anlamlısı **مَنِيعٌ**; (Msb, K; *) [yüksekliği sebebiyle elde edilemez; tahkim edilmiş yahut saldırıya karşı korunmuş; öyle ki içindekine erişilemez; (bk. **حَصُنَ**, bunun ism-i fâilidir;)] kendisine sığınılan kimseyi koruyan bir bina. (Sb, TA.) ― -b2- **هُوَ الحَصِينُ أَنْ يُرَامَ**, mânâsı **مِنْ أَنْ يُرَامَ** ↓ **أَحْصَنُ**: ال maddesinde, birinci paragrafın (sonlarına yakın) yerine bak. ― -b3- **دِرْعٌ** (K) ve **حَصِينَةٌ** (Sh, K) Sıkı, sağlam yahut kompakt yapılmış zırh: (K:) yahut güvenilir, yahut kendisine güvenilen; halkaları [L ve TA’daki الخلق yerine الحَلَق okurum] birbirine yakın; öyle ki silahlar ona tesir etmez: (Sh, L, TA:) böyle adlandırılmıştır; çünkü bedene [adeta] bir **حِصْن** gibidir. (Er-Râghib, TA.)

**حُصَيْنٌ**
[ **حُصَيْنٌ** حصين **حِصْنٌ**’ün tasğîridir. ― -b2- Bundan dolayı,] **أَبُوالحُصَيْنِ** Tilki; eş anlamlısı **الثَّعْلَبُ**; (S, K;) keskinliğiyle zarar sebeplerinden kendini koruduğu için böyle adlandırılmıştır; (Har s. 663;) bunun gibi أَبُو ↓ **الحِصْنِ**. (M, K.)

**حَاصَنٌ**
**حَاصَنٌ** حاصن ve **حَاصِنَةٌ**: **حَصَانٌ**’a bak, dört yerde. ― -b2- İkincisi ayrıca “erkeğin karısı” demektir: ve böylesi **حَاضِنَةٌ**. (TA.)

**أَحْصَنُ**
**أَحْصَنُ** ذ [Daha, ve en, sağlam tahkim edilmiş yahut saldırıya karşı korunmuş]. (TA, لوم maddesinde.) **حَصِينٌ**’e de bak.

**مُحْصَنٌ**
**مُحْصَنٌ** محص محصن Depolanmış buğday. (TA, عسى maddesinde.) ― -b2- Evlilik sebebiyle haram yahut edebe aykırı olandan sakınmaya, yahut iffetli olmaya sevk edilmiş erkek; açıklaması: **قَدْ أَحْصَنَهُ التَّزَوُّجُ**. (K.) Ve evli erkek; yahut karısı olan; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **مُحْصِنٌ**: (Zj, Msb:) birincisi şâzdır [eğer **أُحْصِنَ**’in, **أَحْصَنَ** gibi, “evlendi” yahut “eş aldı” mânâsına gelmesi câiz değilse; fakat 1 ve 4’e bak]. (S, Msb.) Müennesi **مُحْصَنَةٌ** ve onun çoğulu **مُحْصَنَاتٌ** için, **حَصَانٌ**’a bak, dört yerde.

**مُحْصِنٌ**
**مُحْصِنٌ** محص محصن : **مُحْصَنٌ**’a bak: ve müennesi **مُحْصِنَةٌ** ve onun çoğulu **مُحْصِنَاتٌ** için, **حَصَانٌ**’a bak, üç yerde.

**مِحْصَنٌ**
**مِحْصَنٌ** محص محصن Kilit; eş anlamlısı **قُفْلٌ**. (K.) ― -b2- Atın burnu üzerinde yukarı doğru uzanan demir parça; tabanı **كِعَامَة**’dedir; bu da atın ağzını kavrayan yahut kıskaçlayan ( **تَلْتَقِمُ** ) demir şeydir. (IDrd, Eyer ve Gem kitabında, s. 8-9.) ― -b3- **زَبِيل** denilen türden bir sepet: (K:) **مِحْصَنَةٌ** denmemelidir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَصَُنَ
حَصَُنَ U ( n. ac. حَصَاْنَة 22t )
a.  Was strong, fortified.

حَصُنَ
حَصُنَ U ( n. ac. حَصْن 1 ,  حِصْن 2 ,  حُصْن 3 ,  حَصَاْنَة 22t ),
a.  Was chaste, continent.

حَصَّنَ
حَصَّنَ II ,
a.  Fortified; entrenched; walled in.

b.  Kept secluded at home ( woman ).

c.  Gave in marriage.

أَحْصَنَ
أَحْصَنَ IV ,
a.  Protected, preserved ( chastity ).

b.  see II (b) , ( c ).

تَحَصَّنَ
تَحَصَّنَ V ,
a.  Established himself in a fortified place; entrenched himself.

b.  see IV (a) .

c.  Became fit to cover ( horse ).

حِصْن
حِصْن 2 , ( pl. حِصَنَة 7t ,  حُصُوْن 27 ,  أَحْصَاْن 38 ),
a.  Fortification, fortress, fort, stronghold; citadel.

b.  Continence, chastity, virtue.

حَاْصِن
حَاْصِن 21 , ( pl. حَوَاْصِنُ 41 ),
a.  Virtuous woman.

b.  Married woman, wife.

حَصَاْن
حَصَاْن 22 , ( pl. حُصُن 10 ),
a.  see 21 .

حِصَاْن
حِصَاْن 23 , ( pl. حُصُن 10 ,  أَحْصِنَة 15t ),
a.  Horse, thorough-bred horse; stallion.

حَصِيْن
حَصِيْن 25 ,
a.  Strongly-fortified, difficult of access; stronghold.

أَحْصَنَ
N. P. أَحْصَنَ IV ,
a.  Married man.

N. P.
a.  IVt, Virtuous woman: wife.

##### Türkçe

حَصَُنَ
حَصَُنَ U ( n. ac. **حَصَاْنَة** 22t )
a. Güçlü idi, tahkimli idi.

حَصُنَ
حَصُنَ U ( n. ac. **حَصْن** 1 , **حِصْن** 2 , **حُصْن** 3 , **حَصَاْنَة** 22t ),
a. İffetli idi, nefsine hâkim idi.

حَصَّنَ
حَصَّنَ II ,
a. Tahkim etti; siperledi; duvar içine aldı.

b. (Kadını) evde mahfuz tuttu.

c. Evlendirdi.

أَحْصَنَ
أَحْصَنَ IV ,
a. (İffeti) korudu, muhafaza etti.

b. II (b) , ( c )’ye bak.

تَحَصَّنَ
تَحَصَّنَ V ,
a. Tahkimli bir yerde yerleşti; siperlendi.

b. IV (a)’ya bak.

c. (At) örtmeye elverişli oldu.

حِصْن
حِصْن 2 , ( pl. **حِصَنَة** 7t , **حُصُوْن** 27 , **أَحْصَاْن** 38 ),
a. Tahkimat, kale, hisar, sağlam mevki; iç kale.

b. Nefse hâkimiyet, iffet, fazilet.

حَاْصِن
حَاْصِن 21 , ( pl. **حَوَاْصِنُ** 41 ),
a. Faziletli kadın.

b. Evli kadın, zevce.

حَصَاْن
حَصَاْن 22 , ( pl. **حُصُن** 10 ),
a. 21’e bak.

حِصَاْن
حِصَاْن 23 , ( pl. **حُصُن** 10 , **أَحْصِنَة** 15t ),
a. At, safkan at; aygır.

حَصِيْن
حَصِيْن 25 ,
a. Sıkı tahkimli, erişilmesi güç; sağlam mevki.

أَحْصَنَ
N. P. **أَحْصَنَ** IV ,
a. Evli erkek.

N. P.
a. IVt, faziletli kadın: zevce.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حصن
حَصَّنَ - يُحَصِّنُ - مُحَصَّن - مُحَصَّنَة - تَحَصَّنَ - يَتَحَصَّنُ

حَصُنَ - يَحْصُنُ + الشيء أو الكائن أو المكان: يكون في موقع آمن ومحروس ومنيع لا يصله عدو أو أذى: يكون لِشَيئٍ  قيمة وأهمية شديدة، فيُحْفَظُ بطريقة آمنة ومحروسة، بعيداً عن الناس والعوامل الضارة
حُصْن: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل " حَصُنَ - يَحْصُنُ ": اسم مكان منه: المكان الذي يوفر حراسة وأمن من العدو ومن العوامل الضارة
حُصُوْن: جمع " حُصْن"
أََحْصَنَ - يُحْصِنُ + كائن + كائتاً أو شيئاً أو نفسه: على وزن " أفعَلَ " من "حَصُنَ - يَحْصُنُ ": جعله " يَحْصُنُ ": يَحْفَظ ويحرس جَسَده أو مؤونته أو فرجه
مُحْصِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَحْصَنَ - يُحْصِنُ " : الذي يحَْفَظ ويحرس جَسَده أو مؤونته أو فرجه
مُحْصِنِيْن: جمع " مُحْصِن "
مُحْصَن: اسم مفعول من " أَحْصَنَ - يُحْصِنُ ": الذكر البكر أو المتزوج، المحروس بعيداً عن الغريبات من النساء اللاتي قد يُسِئْن إلى سمعته وشرفه: يقترب من معنى " رجل شريف " في العرف الشائع
مُحْصَنَة: مؤنث " مُحْصَن ": الأنثى، البكر أو المتزوجة، المحروسة بعيداً عن الأغراب من الرجال الذين قد يسيئوا إلى سمعتها وشرفها: يقترب من معنى " إمرأة شريفة" في العرف الشائع
مُحْصَنَات : جمع " مُحْصَنَة "
حَصَّنَ - يُحَصِّنُ: على وزن " فـَعـَّل" من " حَصُنَ - يَحْصُنُ ": جعله " يَحْصُنُ " على وجه التكرار والشدة: زوده بما يلزم ليبقى محروساً منيعاً وبقوة، من الأعداء والأذى
مُحَصَّن: اسم مفعول من " حَصَّنَ - يُحَصِّنُ ": محروس بطريقة تجعله آمناً بقوة من الأعداء والعوامل الضارة
مُحَصَّنَة: مؤنث " مُحَصَّن "
تَحَصَّنَ - يَتَحَصَّنُ: على وزن " تَفَعَّلَ" من " حَصُنَ - يَحْصُنُ " : يجهد أن " يَحْصُنُ " بشكل ذاتي وعلى وجه التكرار والشدة: يطلب ويحاول أن يكون حصيناً: يلجأ إلى مكان محروس يجعله آمناً من العوامل الضارة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السلامة والأمن والاستمرار نافعاً صالحاً " وهي:
أَمِنَ - يَأْمَنُ، حَصُنَ - يَحْصُنُ، سَلِمَ - يَسْلَمُ، بَرَّ - يَبَرُّ (اللازم)، صَلَحَ - يَصْلُحُ (صَلَحَ - يَصْلَحُ)، ليَسَ - يَلْيِسُ
أَحْصَنَ - أحصنت
 	﴿ثم يأتي من بعد ذلك سبع شداد يأكلن ما قدمتم لهن إلا قليلا مما تحصنون(48)﴾ يوسف ﴿وعلمناه صنعة لبوس لكم لتحصنكم من بأسكم فهل أنتم شاكرون(80)﴾ الأنبياء
 	﴿والتي أحصنت فرجها فنفخنا فيها من روحنا وجعلناها وابنها آية للعالمين(91)﴾ الأنبياء ﴿ومريم ابنت عمران التي أحصنت فرجها فنفخنا فيه من روحنا وصدقت بكلمات ربها وكتبه وكانت من القانتين(12)﴾ التحريم
مُحْصَنٌ - مُحْصَنَةٌ - المحصنات
 ﴿والمحصنات من النساء إلا ما ملكت أيمانكم كتاب الله عليكم وأحل لكم ما وراء ذلكم أن تبتغوا بأموالكم محصنين غير مسافحين فما استمتعتم به منهن فآتوهن أجورهن فريضة ولا جناح عليكم فيما تراضيتم به من بعد الفريضة إن الله كان عليما حكيما(24)﴾ النساء ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
 	﴿اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهم والمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)﴾ المائدة
 	﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4)﴾ النور ﴿إن الذين يرمون المحصنات الغافلات المؤمنات لعنوا في الدنيا والآخرة ولهم عذاب عظيم(23)﴾ النور
تَحَصَّن
 ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور
مُحَصَّنة
 ﴿لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة أو من وراء جدر بأسهم بينهم شديد تحسبهم جميعا وقلوبهم شتى ذلك بأنهم قوم لا يعقلون(14)﴾ الحشر
حُصْنٌ - حصونهم
 ﴿هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فاعتبروا ياأولي الأبصار(2)﴾ الحشر ﴿لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة أو من وراء جدر بأسهم بينهم شديد تحسبهم جميعا وقلوبهم شتى ذلك بأنهم قوم لا يعقلون(14)﴾ الحشر
مختار الصحاح
● [حصن] ح ص ن: الحِصْنُ واحد الحُصُونِ يقال حِصْنٌ حَصِينٌ بين الحَصَانةِ و حَصَّنَ القرية تحصينا بنى حولها و تحصَّنَ العدو و أحْصَنَ الرجل إذا تزوج فهو مُحْصَنٌ بفتح الصاد وهو أحد ما جاء على أفعل فهو مُفعل و أحْصَنَتِ المرأة عفت وأحصنها زوجها فهي مُحْصَنةٌ و مُحْصِنَةٌ قال ثعلب كل امرأة عفيفة فهي محصَنة ومحصِنة وكل امرأة متزوجة فهي محصَنة بالفتح لا غير ز وقُرئ ﴿فإذا أُحصنَّ﴾ على ما لم يسم فاعله أي زُوجن و حَصُنَتِ المرأة بالضم حُصْناً بوزن قفل أي عفت فهي حاصِنٌ و حَصَانٌ بالفتح و حَصْناءُ أيضا بينة الفرس وفرس حَصَانٌ بالكسر بين التَّحْصينِ و التَّحَصُّنِ وقيل إنما سمي حصانا لأنه ضن بمائه فلم ينز إلا على كريمة ثم كثر ذلك حتى سموا كل ذكر من الخيل حصانا و أبو الحُصَينِ كنية الثعلب
الراغب
حصن
- الحصن جمعه حصون، قال الله تعالى: }مانعتهم حصونهم من الله﴿[الحشر/2]، وقوله عز وجل:﴾لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة{ [الحشر/14]، أي: مجعولة بالإحكام كالحصون، وتحصن: إذا اتخذ الحصن مسكنا، ثم يتجوز به في كل تحرز، ومنه: درع حصينة؛ لكونها حصنا للبدن وفرس حصان: لكونه حصنا لراكبه، وبهذا النظر قال الشاعر:
- 115 - أن الحصون الخيل لا مدر القرى *** (هذا عجز بيت للأسعر الجعفي، شاعر جاهلي، وصدره:
ولقد علمت على تجشمي الردى
وهو في الأصمعيات ص 141؛ والبصائر 2/472؛ والحيوان 1/346)
وقوله تعالى: }إلا قليلا مما تحصنون﴿[يوسف/48]، أي: تحرزون في المواضع الحصينة الجارية مجرى الحصنن وامرأة حصان وحاصن، وجمع الحصان: حصن، وجمع الحاصن حواصن، ويقال: حصان للعفيفة، ولذات حرمة، وقال تعالى:﴾ومريم ابنة عمران التي أحصنت فرجها{ [التحريم/12].
وأحصنت وحصنت، قال الله تعالى: }فإذا أحصن فإن أتين{ [النساء/25]، أي: تزوجن، أحصن: زوجن، والحصان في الجملة: المحصنة؛ إما بعفتها، أو تزوجها؛ أو بمانع من شرفها وحريتها.
ويقال: امرأة محصن ومحصن، فالمحصن يقال: إذا تصور حصنها من نفسها، والمحصن يقال إذا تصور حصنها من غيرها، وقوله عز وجل: }وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات﴿[النساء/25]، وبعده:﴾فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب﴿[النساء/25]، ولهذا قيل: المحصنات: المزوجات، تصورا أن زوجها هو الذي أحصنها، و﴾لمحصنات من النساء﴿[النساء/24] بعد قوله:﴾حرمت{ [النساء/23]، بالفتح لا غير، وفي سائر المواضع بالفتح والكسر؛ لأن اللواتي حرم التزوج بهن المزوجات دون العفيفات، وفي سائر المواضع يحتمل الوجهين.
ملخص اللسان
1.     حَصُنَ المكانُ يَحْصُنُ حَصانةً، فهو حَصِين: مَنُع،
2.     والحِصْنُ: كلُّ موضع حَصِين لا يُوصَل إلى ما في جَوْفِه،
3.     وحَصَّنْتُ القرية إذا بنيتَ حولَها،
4.     المِحْصَنُ: القصرُ والحِصْنُ.
5.     وتَحَصَّنَ  إذا دخل الحِصْنَ واحْتَمى به.
6.     ودرْعٌ حَصِين وحَصِينة: مُحْكمَة؛
7.     الحَصِينة من الدروع الأَمينة المُتدانية الحِلَق التي لا يَحِيكُ فيها السِّلاح؛
8.     ليُحْصِنَكم ليمنعكم ويُحْرِزَكم،
9.     وامرأَة حَصانٌ: عفيفة بَيِّنة الحَصانةِ والحُصْنِ ومتزوِّجَةٌ
10.                        والمرأَة تكون مُحْصَنة بالإسلام والعَفافِ والحريّة والتزويج.
11.                         وقد حَصُنَت تَحْصُنُ حِصْناً وحُصْناً وحَصْناً إذا عَفَّتْ عن الرِّيبة،
12.                        الإحْصانِ المنعُ،
13.                        ورجل مُحْصَنٌ: متزوِّج،
14.                        مُحْصِنينَ غيرَ مُسافحِين: مُتَزَوِّجين غير زُناةٍ،
15.                        . والحِصَانُ: الفحلُ من الخيل،
16.                        والمِحْصَنُ : القُفْلُ.
17.                        وحاصِن منْ حاصِنات مُلْسِ مِنَ الأَذَى، ومن قِرافِ الوَقْسِ.
18.                         والمُحْصَنةُ: التي أَحصنها زوجها،
19.                        إِحْصانُ الأَمةِ إسلامُها،
20.                        زَوْجٌ حصان حُصْنُها لم يُعْقَم.
21.                        وأَحصَنه ثجرُ الظبات أَي أَحْرَزَه؛
22.                        والحَواصِنُ من النساء: الحَبالى؛
23.                        والمِحْصَنُ: المِكْتلةُ التي هي الزَّبيلُ،
24.                        والحِصْنُ: الهِلالُ.
لسان العرب
● - حصن: حَصُنَ المكانُ يَحْصُنُ حَصانةً، فهو حَصِين: مَنُع، وأَحْصَنَه       صاحبُه وحَصَّنه. والحِصْنُ: كلُّ موضع حَصِين لا يُوصَل إلى ما في       جَوْفِه، والجمع حُصونٌ. وحِصْنٌ حَصِينٌ: من الحَصانة. وحَصَّنْتُ القرية إذا       بنيتَ حولَها، وتَحَصَّنَ العَدُوُّ. وفي حديث الأَشعث: تَحَصَّنَ في       مِحْصَنٍ       (* قوله «في محصن» كذا ضبط في الأصل، وقال شارح القاموس كمنبر،       والذي في بعض نسخ النهاية كمقعد). المِحْصَنُ: القصرُ والحِصْنُ. وتَحَصَّنَ       إذا دخل الحِصْنَ واحْتَمى به. ودرْعٌ حَصِين       وحَصِينة: مُحْكمَة؛ قال ابن أَحمر:       همُ كانوا اليَدَ اليُمْنى، وكانوا       قِوامَ الظِّهْرِ والدِّرعَ الحَصِينا.       ويروى: اليدَ العُلْيا، ويروى: الوُثْقَى؛ قال الأََعشى:       وكلُّ دِلاصٍ، كالأَضاةِ، حَصِينةٍ،       ترى فَضْلَها عن رَبِّها يَتَذَبْذَبُ       (* قوله «عن ربها» كذا في الأصل،       وفي التهذيب والمحكم عن ريعها). وقال شمر: الحَصِينة من الدروع الأَمينة       المُتدانية الحِلَق التي لا يَحِيكُ فيها السِّلاح؛ قال عَنْترة       العَبْسيُّ:       فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حَصِيناً،       وعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهام. وقال الله تعالى في قصة داود، على       نبينا وعليه الصلاة والسلام: وعَلَّمْناه صنعةَ لَبُوسٍ لكم لتُحْصِنَكم       مِنْ بأْسِكم؛ قال الفراء: قُرئ لِيُحْصِنَكم ولِتُحْصِنَكم ولنحصنكم، فمن       قرأَ ليُحْصِنكم فالتذكير لِلَّبُوس، ومن قرأَ لتُحْصِنَكم ذهب إلى       الصنعة، وإن شئت جعلته للدرع لأَنها هي اللبوسُ وهي مؤنثة، ومعنى ليُحْصِنَكم       ليمنعكم ويُحْرِزَكم، ومن قرأَ لِنُحْصِنَكم، بالنون، فمعنى لنُحْصِنَكم       نحنُ، الفعلُ لله عز وجل. وامرأَة حَصانٌ، بفتح الحاء: عفيفة بَيِّنة       الحَصانةِ والحُصْنِ ومتزوِّجَةٌ أَيضاً من نسوة حُصُنٍ وحَصاناتٍ، وحاصِنٌ       من نِسْوَةٍ حَواصِنَ وحاصِنات، وقد حَصُنَت تَحْصُنُ حِصْناً وحُصْناً       وحَصْناً إذا عَفَّتْ عن الرِّيبة، فهي حَصانٌ؛ أَنشد ابن بري:       الحُصْنُ أَدْنى، لو تآيَيْتِهِ،       مِنْ حَثْيِكِ التُّرْبَ على الرَّاكِبِ.       وحَصَّنَت المرأَةُ نفسَها وتَحَصَّنَتْ وأَحْصَنَها وحَصَّنها       وأَحْصَنَت نفسها. وفي التنزيل العزيز: والتي أَحْصَنَتْ فَرْجَها. وقال شمر:       امرأَة حَصانٌ وحاصِنٌ وهي العفيفة، وأَنشد:       وحاصِن منْ حاصِنات مُلْسِ       مِنَ الأَذَى، ومن قِرافِ الوَقْسِ.       وفي الصحاح: فهي حاصِنٌ وحَصانٌ وحَصْناء أَيضاً بَيِّنة الحَصانةِ.       والمُحْصَنةُ: التي أَحصنها زوجها، وهن المُحْصَنات، فالمعنى أَنهن       أُحْصِنَّ بأَزْواجِهنَّ. والمُحْصَنات: العَفائِفُ من النساء. وروى الأَزهري عن       ابن الأَعرابي أَنه قال: كلامُ العرب كلُّه على أَفْعَلَ فهو مُفْعِل إلا       ثلاثة أَحرف: أَحْصَنَ فهو مُحْصَنٌ، وأَلْفَجَ فهو مُلْفَجٌ، وأَسْهَبَ       في كلامِهِ فهو مُسْهَب؛ زاد ابن سيده: وأَسْهَمَ فهو مُسْهَم. وفي       الحديث ذِكْرُ الإحْصان والمُحْصَناتِ في غير موضع، وأَصل الإحْصانِ المنعُ،       والمرأَة تكون مُحْصَنة بالإسلام والعَفافِ والحريّة والتزويج. يقال:       أَحْصَنَت المرأَة، فهي مُحْصَنة ومُحْصِنَة، وكذلك الرجل. والمُحْصَنُ،       بالفتح: يكون بمعنى الفاعل والمفعول؛ وفي شعر حسَّان يُثْني على عائشة، رضي       الله عنها:       حَصَانٌ رَازانٌ ما تُزَنُّ بِريبةٍ،       وتُصْبِحُ غَرْثَى من لُحومِ الغَوافِل.       وكلُّ امرأَةٍ عفيفةٍ مُحْصَنةٌ ومُحْصِنَةٌ، وكلُّ امرأَة متزوِّجة       مُحْصَنةٌ، بالفتح لا غير؛ وقال:       أَحْصَنُوا أُمَّهُمُ مِنْ عَبْدِهم،       تلك أَفْعالُ القِزام الوَكَعهْ أَي زَوَّجُوا. والوَكَعة: جمع       أَوْكَعَ. يقال: عبدٌ أَوْكَعُ، وكان قياسُهُ وُكع، فشُبِّه بفاعِل فجُمِع       جَمْعَه، كما قالوا أَعْزَل وعُزَّل كأَنه جمع عازِل؛ وقال أَبو عبيد: أَجمع       القرَّاء على نصب الصاد في الحرف الأََول من النساء، فلم يختلفوا في فتح       هذه لأَن تأْويلها ذوات الأَزواج يُسْبَيْنَ فيُحِلُّهنَّ السِّباء لِمَنْ       وطئِها من المالِكين لها، وتنقطع العِصْمةُ بينهنَّ وبين أَزواجهن بأَن       يَحِضْنَ حيضة ويَطْهُرْنَ منها، فأَما سوى الحرف الأول فالقُرَّاءُ       مختلفون: فمنهم من يكسر الصاد، ومنهم من يفتحها، فمَنْ نَصَبَ ذَهَبَ إلى ذوات       الأَزواج اللاتي قد أَحْصَنَهُنَّ أَزواجُهن، ومَنْ كسَر ذهبَ إلى أَنهن       أَسْلَمْنَ فأَحْصَنْ أَنفسهن فهنَّ مُحْصِنات. قال الفراء:       والمُحْصَنات من النساء، بِنَصْب الصاد، أَكثر في كلام العرب. وأَحْصَنَتْ المرأَةُ:       عَفَّت، وأَحْصَنَها زَوْجُها، فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة. ورجل مُحْصَنٌ:       متزوِّج، وقد أَحْصَنَه التزوّجُ. وحكى ابن الأَعرابي: أَحْصَنَ الرجلُ       تزوجَ، فهو مُحصَن، بفتح الصاد فيهما نادر. قال الأَزهري: وأَما قوله       تعالى: فإِذا أُحْصِنَّ فإِن أَتَيْنَ بفاحشةٍ فعليهنَّ نِصْفُ ما على       المُحْصَناتِ من العذاب؛ فإن ابن مسعود قرأَ: فإذا أَحْصَنَّ، وقال: إِحْصانُ       الأَمةِ إسلامُها، وكان ابن عباس يقرؤها: فإِذا أُحْصِنَّ، على ما لم       يسمَّ فاعله، ويفسره: فإِذا أُحْصِنَّ بِزَوْجٍ، وكان لا يرَى على الأَمة       حدّاً ما لم تزوّج، وكان ابن مسعود يرى عليها نِصْفَ حدّ الحرَّة إذا أَسلمت       وإن لم تزوّج، وبقوله يقولُ فقهاء الأَمصار، وهو الصواب. وقرأَ ابن كثير       ونافع وأَبو عمرو وعبد الله بن عامر ويعقوب: فإِذا أُحْصِنّ، بضم       الأَلف، وقرأَ حفص عن عاصم مثلَه، وأَما أَبو بكر عن عاصم فقد فتح الأَلف،       وقرأَ حمزة والكسائي فإِذا أُحْصَنَّ، بفتح الألف، وقالَ شمر: أَصلُ       الحَصانةِ المنعُ، ولذلك قيل: مَدِينةَ حَصينة ودِرْعٌ حَصِينة؛ وأَنشد يونس:       زَوْجٌ حصان حُصْنُها لم يُعْقَم.       وقال: حُصْنُها تَحْصِينُها نفسَها. وقال الزجاج في قوله تعالى:       مُحْصِنينَ غيرَ مُسافحِين؛ قال: مُتَزَوِّجين غير زُناةٍ، قال: والإحْصانُ       إِحْصانُ الفرج وهو إِعْفافُه؛ ومنه قوله تعالى: أَحْصَنَتْ فَرْجَها؛ أَي       أَعفَّتْه. قال الأَزهري: والأَمة إذا زُوِّجَتْ جازَ أَن يقال قد       أُحْصِنَت لأَن تزويجها قد أَحْصَنَها، وكذلك إذا أُعْتِقَتْ فهي مُحْصَنة، لأَن       عِتْقَها قد أَعَفَّها، وكذلك إذا أَسْلَمت فإِن إسْلامَها إِحْصانٌ لها.       قال سيبويه: وقالوا بناءٌ حَصِينٌ وامرأَة حَصَان، فَرقوا بين البِنَاء       والمرأَةِ حين أَرادُوا أَن يخبروا أَن البناء مُحْرِز لمن لجأَ إليه،       وأَن المرأَة مُحْرِزة لفَرْجها. والحِصَانُ: الفحلُ من الخيل، والجمع       حُصُنٌ. قال ابن جني: قولهم فرَسٌ       حِصانٌ بَيِّنُ التحصُّن هو مُشْتَقٌّ من الحَصانةِ لأَنه مُحْرِز       لفارسه، كما قالوا في الأُنثى حِجْر، وهو من حَجَر عليه أَي منعه. وتَحَصَّنَ       الفَرسُ: صارَ حِصاناً. وقال الأَزهري: تَحَصَّنَ إذا تَكَلَّف ذلك،       وخَيْلُ العرب حُصونها. قال الأَزهري: وهُمْ إلى اليوم يُسَمُّونها حُصوناً       ذُكورَها وإناثَها، وسئل بعض الحُكَّام عن رجلٍ جعل مالاً له في الحُصونِ       فقال: اشْتَرُوا خَيْلاً واحْمِلوا عليها في سبيل الله؛ ذهب إلى قول       الجعفي:       ولقد عَلِمْتُ على تَوَقِّي الرَّدَى       أَن الحُصونَ الخَيْلُ، لا مَدَرُ القُرى.       وقيل: سُمِّيَ الفرسُ حِصاناً لأَنه ضُنَّ بمائه فلم يُنْزَ إلا على       كريمة، ثم كثُر ذلك حتى سَمَّوا كلَّ ذَكَر من الخيل حِصاناً، والعرب تسمي       السِّلاحَ كلَّه حِصْناً؛ وجعل ساعِدةُ الهذليّ النّصالَ أَحْصِنة فقال:       وأَحْصِنةٌ ثُجْرُ الظُّباتِ كأَنَّها،       إذا لم يُغَيِّبْها الجفيرُ، جَحِيمُ.       الثُّجْرُ: العراضُ، ويروى: وأَحصَنه ثجرُ الظبات أَي أَحْرَزَه؛ وقول       زهير:       وما أَدْرِي، وسَوْفَ إِخالُ أَدْرِي،       أَقومٌ آلُ حِصْنٍ أَم نِساءُ       يريد حِصْنَ بنَ حُذَيْفَةَ الفزاريَّ. والحَواصِنُ من النساء:       الحَبالى؛ قال:       تُبِيل الحَواصِنُ أَبْوالَها       والمِحْصَنُ       (* زاد في المحكم: وأحصنت المرأة حملت وكذلك الأتان، قال       رؤبة:       قد أحصنت مثل دعاميص الرفق * أجنة في مستكنات الحلق       عدّاه لما كان معناه حملت، والمحصن القفل إلخ).: القُفْلُ. والمِحْصَنُ       أَيضاً: المِكْتلةُ التي هي الزَّبيلُ، ولا يقال مِحْصَنة. والحِصْنُ:       الهِلالُ. وحُصَيْنٌ: موضع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:       أَقول، إذا ما أَقلعَ الغَيْثُ عَنْهُمُ:       أَمَا عَيْشُنا يومَ الحُصَيْن بعائد؟       والثعلبُ يُكْنى أَبا الحِصْنِ. قال الجوهري: وأَبو الحُصَيْن كنية       الثعلب؛ وأَنشد ابن بري:       لله دَرُّ أَبي الحُصَيْنِ لقدْ بَدَتْ       منه مَكايِدُ حُوَّلِيٍّ قُلَّبِ.       قال: ويقال له أَبو الهِجْرِس وأَبو الحِنْبِص. والحِصْنانِ: موضعٌ،       النسب إليه حِصْنيٌّ كراهية اجتماع إعرابين، وهو قول سيبويه، وقال بعضهم:       كراهية اجتماع النونين، قال الجوهري: وحِصْنانِ بلد. قال اليَزِيديُّ:       سأَلني والكسائيَّ المهديُّ عن النِّسْبة إلى البحرين وإلى حِصْنَين لِمَ       قالوا حِصْنِيٌّ وبَحْرانِيٌّ فقال الكسائي: كرهوا أََن يقولوا حِصْنانيٌّ       لاجتماع النونين، وقلتُ أَنا: كرهوا أن يقولوا بَحْرِيٌّ فيُشْبه       النِّسبةَ إلى البَحْر. وبنو حِصْنٍ: حَيٌّ. والحِصْنُ: ثَعْلبة بن عُكابَة       وتَيْم اللاتِ وذُهْل. ومِحْصَن: اسمٌ. ودارةُ مِحْصَن: موضعٌ؛ عن كراع.       وحُصَيْنٌ: أَبو الراعي عُبَيْدُ بنُ حُصَيْنٍ النُّمَيْريّ الشاعر. وقد سمَّت       العربُ حِصْناً وحَصِيناً.
مقاييس اللغة:
(حصن) الحاء والصاد والنون أصلٌ واحد منقاس، وهو الحفظ والحِياطة والحِرز. فالحِصن معروف، والجمع حصون. والحاصِن والحَصَان: المرأة المتعفِّفة الحاصنةُ فرْجَها. قال:
فَمَا ولَدتْنِي حاصِنٌ رَبَعِيّةٌ *** لئن أنا مالأْتُ الهوى لاتِّباعِها([8])
وقال حسّان في الحَصان:
حَصَانٌ رَزَانٌ ما تُزَنُّ برِيبَةٍ *** وتُصبح غَرْثَى من لحوم الغَوافِل([9])
والفعل من هذا حَصُن. قال أحمد بن يحيى ثعلب: كلّ امرأةٍ عفيفة فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة، وكل امرأة متزوِّجةٍ فهي محصَنة لا غير. قال: ويقال لكلِّ ممنوعٍ مُحْصَن، وذكر ناسٌ أنّ القُفْل يسمَّى مُحْصَناً. ويقال أحْصَنَ الرّجُل فهو مُحْصَنٌ. وهذا أحدُ ما جاء على أفعل فهو مُفْعَل.
القاموس المحيط:
حَصُنَ، ككَرُمَ مَنُعَ، فهو حَصِينٌ وأحْصَنَهُ وحَصَّنَهُ. والحِصْنُ، بالكسر كلُّ مَوْضِعٍ حَصينٍ لا يُوصَلُ إلى جَوْفِهِ ج حُصونٌ وأحْصانٌ وحِصَنَةٌ، والهَلاكُ، والسِّلاحُ، وأحَدٌ وعِشْرونَ مَوْضِعاً.
وبَنو حِصْنٍ: حَيٌّ. ودِرْعٌ حَصِينٌ وحَصينَةٌ: مُحْكَمَةٌ. وامرأةٌ حَصانٌ، كسَحابٍ: عَفيفَةٌ، أو مُتَزَوِّجَةٌ ج: حُصُنٌ، بضَمَّتَيْنِ، وحَصاناتٌ، وقد حَصُنَتْ، ككَرُمَتْ، حِصْناً، مُثَلَّثَةً، وتَحَصَّنَتْ، فهي حاصِنٌ وحاصِنَةٌ وحَصْناءُ ج: حواصِنُ وحاصِناتٌ. وأحْصَنَها البَعْلُ، وحَصَّنَها، وأحْصَنَتْ هي، فهي مُحْصِنَةٌ ومُحْصَنَةٌ: عَفَّتْ، أو تَزَوَّجَتْ، أو حَمَلَتْ. والحَواصِنُ: الحَبالَى.
ورَجُلٌ مُحْصَنٌ، كمُكْرَمٍ، وقد أحْصَنَهُ التَّزَوُّجُ. وأحْصَنَ: تَزَوَّجَ، وهو مُحْصَنٌ، كمُسْهَبٍ. وكسَحابٍ: الدُّرَّةُ. وككِتابٍ: الفَرَسُ الذَّكَرُ، أو الكَريمُ المَضْنونُ بمائِهِ ج: ككُتُبٍ. وتَحَصَّنَ: صارَ حِصاناً بَيِّنَ التَّحَصُّنِ والتَّحْصِينِ. وكمِنْبَرٍ: القُفْلُ، والزَّبيلُ، وابنُ وَحْوَحٍ: صَحابِيٌّ.
وأبو الحِصْنِ: بالكسر، وأبو الحُصَيْنِ، كزُبَيْرٍ: الثَّعْلَبُ. وأبو الحَصينِ، كأَميرٍ: عُثمانُ بنُ عاصِمٍ، تابِعِيَّ. وعبدُ اللهِ بنُ أحمدَ شَيْخٌ للنَّسائِيِّ، وأبو الحَصينِ الوَداعِيُّ، ومحمدُ بن إسْحاقَ بنِ أبي حَصينٍ: مُحَدِّثونَ، وسَمَّوْا: حِصْناً، بالكسر، وكزُبَيْرٍ وأميرٍ. والحَصانِيَّاتُ: طَيْرٌ.
والأَحْصِنَةُ: النِّصالُ. وحِصْنانِ: د، وقَلْعَةٌ بوادي لِيَّةَ، وهو حِصْنِيٌّ.
تاج العروس:
( حصن ) المكان ( ككرم ) يحصن حصانة ( منع فهو حصين وأحصنه ) غيره ( وحصنه والحصن بالكسر كل موضع حصين
لا يوصل الى ) ما في ) جوفه ج حصون ) ومنه قوله تعالى مانعتهم حصونهم ( وأحصان وحصنة ) بكسر ففتح ( و ) الحصن ( الهلاك ) كذا في النسخ وصوابه الهلال ( و ) من المجاز الحصن ( السلاح ) يقال جاء يحمل حصنا أي سلاحا ( و ) الحصن ( أحد وعشرون موضعا ) ما بين برى وبحري منها ثنية بمكة بينها وبين دار يزيد بن منصور فضاء يقال له المفجر فانه نصر * قلت وحصن المهدى بالعراق وحصن منصور بالشام وحصن مسلمة بالجزيرة وحصن كيفا بها أيضا والنسبة الى هذا حصنى وحصكفى والحصن قرية بمصر حرسها الله تعالى من حوف رمسيس ( وبنو حصن حى ) من بنى فزارة وهو بنو حصن بن حذيفة ومنه قول زهير وما أدرى وسوف اخال أدرى * أقوم آل حصن أم نساء ( ودرع حصين وحصينة محكمة ) قال ابن أحمر - هم كانوا اليد اليمنى وكانوا * قوام الدهر والدرع الحصينا وقال الاعشى - وكل دلاص كالاضاة حصينة * ترى فضلها عن ربها يتذبذب وقال الراغب درع حصينة لكونها حصنا للبدن وقال شمر الحصينة من الدروع الامينة المتدانية الحلق التى لا يحيك فيها السلاح وقوله تعالى وعلمناه صنعة لبوس لكم لتحصنكم من بأسكم قال الفراء قرئ لنحصنكم بالنون والتاء والياء فمن قرأ بالياء فالتذكير للبوس ومن قرأ بالتاء ذهب الى الصنعة وان شئت جعلته للدرع لانها هي اللبوس وهى مؤنثة أي ليمنعكم ويحذروكم ومن قرأ بالنون فالفعل لله عزوجل ( وامرأة حصان كسحاب عفيفة ) عن الريبة عن شمر قال حسان يمدح عائشة رضى الله تعالى عنها حصان رزان ما تزن بريبة * وتصبح غرثى من لحوم الغوافل ( أو ) امرأة حصان ( كتزوجة ج حصن بضمتين وحصانات وقد حصنت ككرمت ) حصانة و ( حصنا مثلثة ) اقتصر الجوهرى على الضم وأنشد ابن برى - الحصن أدنى لوتا بينة * من حثيك الترب على الراكب وأنشد يونس * زوج حصان حصنها لم يعقم * قال حصنها تحصينها نفسها ( وتحصنت ) تحصنا وفى الصحاح حصنت ( فهى حاصن ) * قلت ومثله حمض فهو حامض ونقله شمر أيضا ( وحاصنة وحصناء ) وهذه عن الجوهرى أيضا ( ج حواصن وحاصنات ) وأنشد شمر - وحاصن من حاصنات ملس * من الاذى ومن قراف الوقس ( وأحصنها البعل وحصنها وأحصنت هي ) بنفسها وفى التنزيل التى أحصنت فرجها ( فهى محصنة ومحصنه ) بكسر الصاد وفتحها ( عفت أو تزوجت ) وأصل الاحصان المنع والمرأة تكون محصنة بالاسلام والعفاف والحرية والتزويج ونقل الجوهرى عن ثعلب كل امرأة عفيفة محصنة ومحصنة وكل امرأة متزوجة محصنة لا غير ( أو ) أحصنت إذا ( حملت ) فكان الحمل أحصنها من الدخول بها ( والحواصن ) من النساء ( الحبالى ) لاجل ذلك قال * تبيل الحواصن أبوالها * ( ورجل محصن كمكرم ) يكون بمعنى الفاعل والمفعول ( وقد أحصنه التزوج وأحصن ) الرجل إذا ( تزوج ) قال الشاعر احصنوا أمهم من عبدهم * تلك أفعال القزام الوكعه أي زوجوا وأما قوله تعالى فإذا أحصن فان أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب فان ابن مسعود رضى الله تعالى عنه قرأ فإذا أحصن احصان الامة اسلامها وكان ابن عباس رضى الله تعالى عنهما يقرؤها فإذا أحصن على ما لم يسم فاعله ويفسره فإذا أحصن بزوج وكان لا يرى على الامة حدا ما لم تزوج وبقوله يقول فقهاء الامصار وهو الصواب وقرأ ابن كثير ونافع وأبو عمرو وعبد الله بن عامر ويعقوب فإذا أحصن بضم الالف وقرأ حفص عن عاصم مثله وأما أبو بكر عن عاصم فبفتح الالف وقرأ حمزة والكسائي بفتح الالف وقال الزجاج في قوله تعالى محصنين غير مسافحين أي متزوجين غير زناة قال والاحصان احصان الفرج وهو اعفافه ومنه قوله تعالى أحصنت فرجها أي أعفته قال الازهرى والامة إذا زوجت جاز أن يقال قد أحصنت لان تزويجها قد أحصنها وكذلك إذا أعتتقت فهى محصنة لان عتقها قد أعفها وكذلك إذا أسلمت فان اسلامها احصان لها قال سيبويه وقالوا بناء حصين وامرأة حصان فرقوا بين البناء والمرأة حين أراد وأن يخبروا ان البناء محرز لمن لجأ إليه وان المرأة محرزة لفرجها وقال أبو عبيد أجمع القراء على نصب الصاد في الحرف الاول من النساء فلم يختلفوا في فتح هذه لان تأويلها ذوات الازواج يسبين فيحلهن السباء لمن وطئها من المالكين لها وتنقطع العصمة بينهن وبين أزواجهن بان يحضن حيضة ويطهرن منها فاما سوى الحرف الاول فالقراء مختلفون فمنهم من يكسر الصاد ومنهم من يفتحها فمن نصب ذهب الى ذوات الازواج اللاتى قد أحصنهن أزواجهن ومن كسر ذهب الى أنهن أسلمن فأحصن أنفسهن فهن محصنات قال الفراء والمحصنات من النساء بنصب الصاد اكثر في كلام العرب
( وهو محصن كمسهب ) عن ابن الاعرابي وهو نادر وكذا أنفج فهو ملفج لا ثالث لهما زاد ابن سيده وأسهم فهو مسهم وقد تقدم البحث في ذلك في سهب ( و ) الحصان ( كسحاب الدرة ) لتحصنها في جوف الصدف ( و ) الحصان ( ككتاب الفرس الذكر ) لكونه حصنا لراكبة قال ابن جنى مشتق من الحصانة لانه محرز لفارسه كما قالوا في الانثى حجر وهو من حجر عليه أي منعه ( أو ) هو ( الكريم
المضنون بمائه ) وفى الصحاح ويقال انه سمى حصانا لانه ضن بمائه فلم ينز الا على حجر كريمة حتى سموا كل ذكر من الخيل حصانا ( ج ) حصن ( ككتب وتحصن ) الفرس ( صار حصانا ) وقال الازهرى تحصن إذا تلكف ذلك ( بين التحصن والتحصين ) كما في الصحاح ( و ) المحصن ( كمنبر القفل و ) أيضا الكتلة التى هي ( الزبيل ) ولا يقال محصنة و ) محصن ) بن وحوح ) الانصاري الاوسي ( صحابي ) قتل هو وأخوه حصين بالقادسية رضى الله تعالى عنهم * وفاته محصن أبو سلمة الانصاري ومحصن بن أبى قيس صحابيان ( وأبو الحصن بالكسر وأبو الحصين كزبير الثعلب ) الاولى عن ابن سيده والثانية في الصحاح وأنشد ابن برى لله در أبى الحصين لقد بدت * منه مكايد حولي قلب ( وأبو الحصين كأمير عثمان بن عاصم ) الاسدي ( تابعي ) عن ابن عباس رضى الله تعالى عنهما وشريح وعنه شعبة والسفيانان صاعد وابن ماجه والترمذي وقد روى عن عشرين القاسم وأبيه * قلت وأبوه من الحفاظ روى عن ابن أبى ذئب وعاصم بن محمد وعنه البخاري ومسلم وأبو داود قال أحمد بن حنبل لرجل اخرج الى أحمد بن يونس فانه شيخ الاسلام مات سنة 227 ( وأبو الحصين الوداعى ) مشهور نقله الذهبي رحمه الله تعالى ( ومحمد بن اسحق بن أبى حصين ) عن الديمى وعنه أبو عبيدة المدينى ( محدثون وسموا حصنا بالكسر ) منهم الحصن الشيباني ينسب إليه جماعة وسمى به لمنعه ( و ) حصينا ( كزبير وأمير ) منهم عبيد بن حصين النميري الشاعر في الحماسة وهو أبو الراعى نقله الجوهرى ( والحصانيات طير والاحصنة النصال ) قال ساعدة بن جؤية الهذلى وأحصنة ثجر الظبات كأنها * إذا لم يغيبها الجفير جحيم * قلت وهى رواية الاخفش ورواه غيره وأحصنه ( وحصنان ) بالكسر ( د ) كما في الصحاح والنون الثانية مكسورة ( و ) أيضا ( قلعة بوادي ليلة وهو حصنى ) في النسبة أيصا كما في الصحاح قال اليزيدى سألني والكسائي المهدى عن النسبة الى البحرين والى حصنين لم قالوا حصنى وبحراني فقال الكسائي كرهوا أن يقولوا حصنانى لاجتماع النونين وقلت أنا كرهوا أن يقولوا بحرى فيشبه النسبة الى البحر * قلت وقال سيبويه قالوا حصنى كراهية اجتماع اعرابين * ومما يستدرك عليه حصنت القرية بنيت حولها وقرى محصنة مجعولة بالاحكام كالحصون وتحصن العدو دخل الحصن واحتمى به أو اتخذ الحصن مسكنا ثم تجوز به في كل تحرز وحصنه حصنا حرزه في مواضع حصينة جارية مجرى الحصن والمحصن كمنبر القصر والحصن مدينة حصينة وخيل العرب حصونها ذكورها واناثها وهو مجاز وقال رجل لعبيد الله بن الحسن أوصى أبى بثلث ماله للحصون فقال له اشتر به خيلا فقال انما ذكر الحصون فقال أما سمعت قول الاشعر الجعفي - ولقد علمت على توفى الردى * أن الحصون الخيل لا مدر القرى كما في الاساس وفى المحكم اشتر به خيلا واحمل عليها في سبيل الله وحصين كزبير موضع عن ابن الاعرابي والحصن بالكسر لقب ثعلبة ابن عكابة وتيم اللات وذهل ودارة محصن كمنبر موضع عن كراع والحصان ككتاب وسحاب جبل أو قارة من أعراض المدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام وعمر بن عبد الرحمن بن محيصن بالتصغير قارئ مكة وقيل اسمه محمد وقيل عبد الله قرأ على مجاهد وكزبير أبو الحصين السلمى صحابي وأبو الحصين الهيثم بن شفى تابعي وأبو الحصين عبيد الله بن أبى زياد القداح وحميد بن الحكم ومروان بن رؤبة وابراهيم وابن اسمعيل بن ابى خالد والمكى القارئ والكوفي قاضى الرى والعلاء بن الحصين وسوادة بن على الاحمسي محدثون وابو الحصين عبد الله بن لقمان شاعر وأبو الحصين بن هبيرة المخزومى أخو جعدة وعلى بن محمد الحرانى الحصينى المحدث وابنه صالح روى عنه الحافظ عبد الغنى وحفيده جعفر بن صالح بن على بن عبيد الله بن الحسين الصابونى وأبو القاسم هبة الله بن محمد بن عبد الواحد بن الحصين الحصينى الشيباني مسند العراق مشهور وأبو عبد الله محمد بن على بن سعيد الحصينى الضرير شيخ المستنصرية ببغداد أخذ عن أبى البقاء النحوي مات سنة 639 وأبو منصور عبد الواحد ابراهيم بن أبى الفضل الحصنى البغدادي عن خطيب الموصل وعنه منصور بن سليم في ذيله وحاصنة الرجل امرأته والضاد لغة فيه والحصن قرية بمصر من حوف رمسيس

##### Türkçe

**حصن**
**حَصَّنَ - يُحَصِّنُ - مُحَصَّن - مُحَصَّنَة - تَحَصَّنَ - يَتَحَصَّنُ**

**حَصُنَ - يَحْصُنُ** + şey veya varlık veya yer: güvenli, korunmuş ve sağlam bir konumda olur; ona düşman veya zarar ulaşmaz: bir şey için çok şiddetli bir değer ve önem olur; böylece güvenli ve korunmuş bir tarzla muhafaza edilir; insanlardan ve zararlı etkenlerden uzak olarak.
**حُصْن**: “فـُعـْل” vezninde: **حَصُنَ - يَحْصُنُ** fiilinin isim-fiili: ondan isim-mekân: düşmandan ve zararlı etkenlerden koruma ve güven sağlayan yer.
**حُصُوْن**: **حُصْن**’un çoğulu.
**أََحْصَنَ - يُحْصِنُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi veya kendisini: **حَصُنَ - يَحْصُنُ**’dan “أفعَلَ” vezninde: onu “**يَحْصُنُ**” kıldı: bedenini veya azığını veya ferçini muhafaza eder ve korur.
**مُحْصِن**: **أَحْصَنَ - يُحْصِنُ**’den müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: bedenini veya azığını veya ferçini muhafaza eden ve koruyan.
**مُحْصِنِيْن**: **مُحْصِن**’in çoğulu.
**مُحْصَن**: **أَحْصَنَ - يُحْصِنُ**’den ism-i mef’ûl: bakir veya evli erkek; şöhretine ve şerefine kötülük edebilecek yabancı kadınlardan uzak olarak korunmuş: yaygın örfte “şerefli adam” manasına yaklaşır.
**مُحْصَنَة**: **مُحْصَن**’ın müennesi: bakir veya evli dişi; şöhretine ve şerefine kötülük edebilecek yabancı erkeklerden uzak olarak korunmuş: yaygın örfte “şerefli kadın” manasına yaklaşır.
**مُحْصَنَات**: **مُحْصَنَة**’nin çoğulu.
**حَصَّنَ - يُحَصِّنُ**: **حَصُنَ - يَحْصُنُ**’dan “فـَعـَّل” vezninde: onu tekrar ve şiddet üzere “**يَحْصُنُ**” kıldı: düşmanlardan ve zarardan, güçlü bir şekilde korunmuş sağlam kalması için gerekenle onu donattı.
**مُحَصَّن**: **حَصَّنَ - يُحَصِّنُ**’den ism-i mef’ûl: düşmanlardan ve zararlı etkenlerden güçlü bir şekilde onu güvenli kılan bir tarzla korunmuş.
**مُحَصَّنَة**: **مُحَصَّن**’ın müennesi.
**تَحَصَّنَ - يَتَحَصَّنُ**: **حَصُنَ - يَحْصُنُ**’dan “تَفَعَّلَ” vezninde: kendiliğinden ve tekrar ve şiddet üzere “**يَحْصُنُ**” olmaya çabalar: sağlam olmayı ister ve dener: zararlı etkenlerden onu güvenli kılan korunmuş bir yere sığınır.
Ve lafız, “selamet, güven ve faydalı-salih olarak sürüp gitme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أَمِنَ - يَأْمَنُ**، **حَصُنَ - يَحْصُنُ**، **سَلِمَ - يَسْلَمُ**، **بَرَّ - يَبَرُّ** (lâzım)، **صَلَحَ - يَصْلُحُ** (**صَلَحَ - يَصْلَحُ**)، **ليَسَ - يَلْيِسُ**
**أَحْصَنَ - أحصنت**
 	﴿Sonra bunun ardından yedi şiddetli (yıl) gelir; onlar, sizin onlar için önden sunduğunuzu yerler; ancak sizin **تحصنون** ettiğinizden az bir miktar müstesna (48)﴾ Yusuf ﴿Ve ona, sizin için bir zırh sanatı öğrettik; sizi savaşınızın şiddetinden **لتحصنكم** etsin diye; artık siz şükredenler misiniz? (80)﴾ Enbiyâ
 	﴿Ve o ki ferçini **أحصنت** etti; böylece ona ruhumuzdan üfledik ve onu ve oğlunu âlemler için bir âyet kıldık (91)﴾ Enbiyâ ﴿Ve İmrân’ın kızı Meryem ki ferçini **أحصنت** etti; böylece ona ruhumuzdan üfledik ve Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını tasdik etti ve o, itaat edenlerden idi (12)﴾ Tahrîm
**مُحْصَنٌ - مُحْصَنَةٌ - المحصنات**
 ﴿Ve kadınlardan **المحصنات** (olanlar) —sağ ellerinizin malik olduğu müstesna— Allah’ın üzerinize yazdığı (hüküm)dür; ve bunun ötesi size helâl kılındı: mallarınızla, **محصنين** olarak, sefihçe zina edenler olmaksızın aramanız için; artık onlardan hangisiyle faydalandıysanız, onlara ücretlerini bir farz olarak verin; ve farzdan sonra karşılıklı razı olduğunuz şeyde üzerinize bir günah yoktur; şüphesiz Allah bilendir, hikmet sahibidir (24)﴾ Nisâ ﴿Ve sizden kim, mümin **المحصنات**’ı nikâhlamaya güç yetiremezse, sağ ellerinizin malik olduğu mümin genç kızlarınızdan (olsun); Allah imanınızı daha iyi bilendir; bazınız bazınızdandır; öyleyse onları, ehlinin izniyle nikâhlayın ve onlara ücretlerini örfe uygun olarak verin; **محصنات** olarak, sefihçe zina edenler olmaksızın ve gizli dostlar edinenler olmaksızın; artık **أحصن** olunca, eğer bir fuhuş getirirlerse, onların üzerine, **المحصنات** üzerine olan azabın yarısı vardır; bu, sizden sıkıntıya düşmekten korkan kimse içindir; ve sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır; Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir (25)﴾ Nisâ
 	﴿Bugün size temiz şeyler helâl kılındı; kendilerine kitap verilenlerin yemeği size helâldir ve sizin yemeğiniz de onlara helâldir; ve müminlerden **المحصنات** ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden **المحصنات** (da), onlara ücretlerini verdiğinizde, **محصنين** olarak, sefihçe zina edenler olmaksızın ve gizli dostlar edinenler olmaksızın (helâldir); ve kim imanla küfrederse, ameli boşa gitmiştir ve o, âhirette ziyan edenlerdendir (5)﴾ Mâide
 	﴿Ve **المحصنات**’a iftira atanlar, sonra dört şahit getirmeyenler: onları seksen değnekle dövün ve onların şahitliğini ebediyen kabul etmeyin; işte onlar fâsıklardır (4)﴾ Nûr ﴿Şüphesiz **المحصنات**’a, gaflet içinde olan müminlere iftira atanlar, dünyada ve âhirette lânetlendiler ve onlar için büyük bir azap vardır (23)﴾ Nûr
**تَحَصَّن**
 ﴿Ve nikâh bulamayanlar, Allah onları fazlından zengin edinceye kadar iffetli davransınlar; ve sağ ellerinizin malik olduğu kimselerden yazışma (mükâtebe) isteyenler: eğer onlarda bir hayır bilirseniz, onlarla yazışın; ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin; ve eğer **تحصنا** isterlerse, dünya hayatının geçici menfaatini arayasınız diye, genç kızlarınızı fuhşa zorlamayın; ve kim onları zorlarsa, şüphesiz Allah, onların zorlanmalarından sonra çok bağışlayandır, çok merhamet edendir (33)﴾ Nûr
**مُحَصَّنة**
 ﴿Onlar, sizi topluca savaşmazlar; ancak **محصنة** köylerde veya duvarların arkasından (savaşırlar); aralarındaki şiddetleri çetindir; onları toplu sanırsın, hâlbuki kalpleri dağınıktır; bu, onların akletmeyen bir kavim olmaları sebebiyledir (14)﴾ Haşr
**حُصْنٌ - حصونهم**
 ﴿O, kendilerine kitap verilenlerden küfredenleri, ilk sürgün için yurtlarından çıkarandır; siz, onların çıkacaklarını sanmamıştınız; onlar da, **حُصُونُهُمْ**’un kendilerini Allah’tan men edeceğini sandılar; derken Allah onlara, hesap etmedikleri yerden geldi ve kalplerine korku attı; evlerini kendi elleriyle ve müminlerin elleriyle yıkıyorlardı; artık ibret alın, ey basiret sahipleri (2)﴾ Haşr ﴿Onlar, sizi topluca savaşmazlar; ancak **محصنة** köylerde veya duvarların arkasından (savaşırlar); aralarındaki şiddetleri çetindir; onları toplu sanırsın, hâlbuki kalpleri dağınıktır; bu, onların akletmeyen bir kavim olmaları sebebiyledir (14)﴾ Haşr
Muhtâr es-Sıhâh
● [**حصن**] ح ص ن: **الحِصْنُ** **الحُصُونِ**’un bir tanesidir; denir: **حِصْنٌ حَصِينٌ**; **الحَصَانةِ** arasındadır; ve **حَصَّنَ** köyü **تحصينا**: onun etrafına bina etti; ve düşman **تحصَّنَ** etti; ve erkek **أحْصَنَ** ettiğinde: evlendi; böylece o **مُحْصَنٌ**’dır, ص’nin fethiyle; ve bu, “أفعل” üzere gelip “مُفعل” olanlardan biridir; ve kadın **أحْصَنَتِ**: iffetli oldu; ve kocası onu **أحصن** etti; böylece o **مُحْصَنةٌ** ve **مُحْصِنَةٌ**’dir; Sa‘leb dedi: her iffetli kadın, **محصَنة** ve **محصِنة**’dir; ve her evli kadın, feth ile **محصَنة**’dir, başka değil; ve ﴿**فإذا أُحصنَّ**﴾ meçhul fail üzere okundu; yani evlendirildiler; ve kadın **حَصُنَتِ** (damme ile) **حُصْناً** (قفل vezninde): yani iffetli oldu; böylece o **حاصِنٌ** ve (feth ile) **حَصَانٌ** ve ayrıca **حَصْناءُ**’dır; atın dişisi **بينة**’dir; ve erkek at **حَصَانٌ** (kesre ile): **التَّحْصينِ** ve **التَّحَصُّنِ** arasındadır; ve denildi: ona ancak, suyuna cimrilik ettiği için **حصانا** denildi; böylece ancak soylu bir dişinin üzerine sıçrardı; sonra bu çoğaldı; ta ki atlardan her erkeğe **حصانا** dediler; ve **أبو الحُصَينِ** tilkinin künyesidir.
er-Râgıb
**حصن**
- **الحصن**; çoğulu **حصون**’dur; Allah Teâlâ dedi: }**مانعتهم حصونهم من الله**﴿[Haşr/2]; ve Aziz ve Celil’in sözü:﴾**لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة**{ [Haşr/14]; yani: sağlamlaştırma ile, kaleler gibi kılınmış; ve **تحصن**: kaleyi mesken edindiğinde; sonra her korunmada onunla mecaz yapılır; ondan: sağlam zırh; çünkü o, beden için bir kaledir; ve **فرس حصان**: çünkü o, binicisi için bir kaledir; ve bu nazarla şair dedi:
- 115 - “Şüphesiz kaleler at(lar)dır, köylerin kerpici değil” *** (Bu, el-Eş‘ar el-Cu‘fî’nin bir beytinin ikinci yarısıdır; câhiliye şairidir; ilk yarısı:
“Ve gerçekten bildim, helâke göğüs germem üzerine”
ve o, el-Asma‘iyyât s. 141; el-Basâ’ir 2/472; el-Hayevân 1/346’dadır.)
Ve Teâlâ’nın sözü: }**إلا قليلا مما تحصنون**﴿[Yusuf/48]; yani: sağlam yerlerde, kale hükmünde cereyan eden yerlerde sakınırsınız/korunursunuz; ve kadın **حصان** ve **حاصن**; ve **الحصان**’ın çoğulu: **حصن**; ve **الحاصن**’in çoğulu: **حواصن**; ve iffetli olana ve hürmeti olana **حصان** denir; ve Teâlâ dedi:﴾**ومريم ابنة عمران التي أحصنت فرجها**{ [Tahrîm/12].
Ve **أحصنت** ve **حصنت**; Allah Teâlâ dedi: }**فإذا أحصن فإن أتين**{ [Nisâ/25]; yani: evlendiler; **أحصن**: evlendirildiler; ve **الحصان** genel olarak: **المحصنة**’dir; ya iffetinden dolayı, ya evlenmesinden dolayı; yahut şerefi ve hürriyeti sebebiyle onu men eden bir şeyden dolayı.
Ve denir: kadın **محصن** ve **محصن**; böylece **المحصن** denir: onun kalesi kendisinden tasavvur edildiğinde; ve **المحصن** denir: onun kalesi başkasından tasavvur edildiğinde; ve Aziz ve Celil’in sözü: }**وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات**﴿[Nisâ/25]; ve onun ardından:﴾**فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب**﴿[Nisâ/25]; ve bunun için denildi: **المحصنات**: evli olanlar; kocasının onu ihsan ettiği tasavvur edilerek; ve﴾**لمحصنات من النساء**﴿[Nisâ/24],﴾**حرمت**{ [Nisâ/23] sözünden sonra: feth ile başka değil; ve diğer bütün yerlerde feth ve kesr ile; çünkü evlenilmesi haram kılınanlar, iffetli olanlar değil, evli olanlardır; ve diğer bütün yerlerde iki vecih muhtemeldir.
Lisân’ın özeti
1.     **حَصُنَ** yer **يَحْصُنُ** **حَصانةً**: böylece o **حَصِين**’dir: menedilmiş/sağlamlaştırılmıştır.
2.     Ve **الحِصْنُ**: içindekine ulaşılamayan her **حَصِين** yer.
3.     Ve **حَصَّنْتُ** köyü: onun etrafına bina ettiğinde.
4.     **المِحْصَنُ**: saray ve kale.
5.     Ve **تَحَصَّنَ**: kaleye girdiğinde ve onunla korunmaya sığındığında.
6.     Ve zırh **حَصِين** ve **حَصِينة**: sağlamlaştırılmış.
7.     Zırhlardan **الحَصِينة**: güvenli, halkaları birbirine yakın olan; içinde silahın işleyemediği.
8.     **ليُحْصِنَكم**: sizi men etsin ve sizi korunak altına alsın.
9.     Ve kadın **حَصانٌ**: **الحَصانةِ** ve **الحُصْنِ**’ü açık olan iffetli ve evli.
10.                        Ve kadın, İslâm ile, iffet ile, hürriyet ile ve evlenme ile **مُحْصَنة** olur.
11.                         Ve şüpheden iffet ettiğinde: **حَصُنَت** **تَحْصُنُ** **حِصْناً** ve **حُصْناً** ve **حَصْناً**.
12.                        **الإحْصانِ**: men etmedir.
13.                        Ve erkek **مُحْصَنٌ**: evli.
14.                        **مُحْصِنينَ** **غيرَ مُسافحِين**: zina edenler değil, evlenenler.
15.                        Ve **الحِصَانُ**: atlardan aygır.
16.                        Ve **المِحْصَنُ**: kilit.
17.                        Ve **حاصِن**; **حاصِنات**’tan: zarardan ve **الوَقْس** bulaşmasından arınmış.
18.                         Ve **المُحْصَنةُ**: kocasının onu **أَحصن** ettiği.
19.                        Câriyenin **إِحْصانُ**’ı: onun İslâm’ıdır.
20.                        **زَوْجٌ حصان**: onun kalesi; kısır bırakılmamış.
21.                        Ve **أَحصَنه** **ثجرُ الظبات**: yani onu korunak altına aldı.
22.                        Ve kadınlardan **الحَواصِنُ**: hamileler.
23.                        Ve **المِحْصَنُ**: **الزَّبيل** olan sepet/torba.
24.                        Ve **الحِصْنُ**: hilâl.
