# حضأ (ح-ض-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ض - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: حضء

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والضاد و وايء معهما
ح ض ء، ض ح و، و ض ح، ح و ض، ح ي ض، ض ي ح مستعملات
حضأ:
يقال: حَضَأْتُ النّارَ إذا سَخَيْتُ عنها لتلتهبَ. قال:
باتت همومي في الصّدر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دهرٍ ما كنتُ أَدْرَؤُهـا
ضحو:
الضَّحْوُ: ارتفاعُ النّهار، والضُّحى: فويق ذلك، والضّحاء- ممدود- إذا امتدّ النّهار، وكَرَب أن ينتصف. وضَحِيَ الرّجلُ ضَحًى: أصابه حرُّ الشّمس. قال الله تعالى: "لا تَظْمأ فيها ولا تَضْحَى"، أي: لا يؤذيك حرُّ الشّمس. وقد تُسَمَّى الشّمس: الضّحاء- ممدود-. وتقول: اضْحَ، أي: ابرُزْ للشمس. ضحا يضحو ضُحُوّا وضَحِيَ يَضْحَى ضَحًى وضُحِيّاً.
وضَحِّ الأُضْحِية، وأَضْحِ بصلاة الضُّحَى إضحاءً، أي: أخّرها إلى ارتفاع الضُّحَى.
وهَلُمَّ نتضحَى، أي: نتغدّى.
وتَضَحَّتِ الإبِلُ: أخذت في الرّعي من أوّل النّهار، وتعشّت: رَعَتْ باللّيل. يقال: ضَحْها وعَشِها.
والضّاحية من كلّ بلدةٍ: ناحيتها البارزة والجوّ باطنها، يقال: هؤلاء ينزلون الباطنة، وهؤلاء ينزلون الضّواحي.
والمضحاة: التي لا تكاد الشّمس تغيب عنها. ويقال: فعلتُ ذلك الأمرَ ضاحيةً، أي: ظاهراً بيّناً، قال:
لقد أتانا ورود النّار ضاحية		حقاً يقيناً ولمّا يأتنا الصَّدَر
وضواحي الحوض: نواحيه. قال:
بعشّات الفروع ولا ضواحي
أي: نواحي.
والضَّحيّة: الأُضْحية، والجميع: الضّحايا والأضاحي، وهي الشّاة يُضَحَّى بها يوم الأَضْحَى بمِنًى وغيره. والعرب تؤنّث الأضحى. وليلةُ إضْحيِانَةٌ ويومٌ إضحيانٌ مُضِيءٌ لا غيمَ فيه.
وضح:
الوَضَحُ: بياضُ الصُّبْحِ وبياضُ البَرَصِ، وبياضُ الغُرّة والتّحجيل في القوائم ونحوه. وإذا كان بياضٌ غالبٌ في ألوان الشاة وفشا في الصّدر والظّهر والوَجه يقال إنه توضيحٌ شديد، وقد توضّح.. وأوضَحْتُ الأمرَ فوَضَحَ، ووضّحتُه فتوضَّح.
والواضحةُ: الطّريقُ المسلوكُ. والواضحةُ الأسنان التي تبدو عندَ الضَّحِك.
وتقول: إستْوْضِحْ عن هذا الأمر، أي: ابحَثْ عنه. واستَوْضحتُ الشيء: وضعت يدي على عيني أنظر هل أراه.
ورجلٌ وضّاحٌ: أي: أبيض حسن الوجه بسّام.
والمُوضِحة: الشّجّةُ التي تَصِلُ إلى العظام.. وبه شجّات أَوْضَحَتْ عن العظام، أي: بدَتْ عنها. وإذا اجتمعت الكواكبُ الخُنَّس مع الكواكب المضيئة من كواكب المنازل سُمِيّتَ الوُضَّحَ.
والوَضَحُ: حلي من فضّة، وجمعُه أَوْضاح.
تُوضِح: موضع.
حوض:
الحَوْضُ معروف، والجميع: الحيِاضُ والأَحْواضُ. والفعل: التَّحْويض. واستَحْوَضَ الماء: أي: اتخّذ لنفسِه حَوْضاً، وحَوَّضْتُ حَوْضا، أي: اتَّخذْته.
حَوْضَى: مقصور: اسم موضع.
حيض:
الحَيْضُ معروفٌ، والمَرَّةُ الواحدةُ: الحَيْضَةُ، والاسم: الحيِضَةُ، وجمعها: الحيِضُ. والحيِضاتُ: جماعة، والفعل: حاضَتِ المرأة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحْيضاً، فالمَحِيضُ يكونُ اسماً ومصدراً، والنّساء: حُيَّض. الواحدة: حائض، والمُسْتَحاضة: التّي غلب عليها الدم فلا يرقأ.
ضيح:
الضيَّاحُ: اللَّبَنُ الخاثِر يُصَبُّ فيه الماء، ثمّ يُجْدَحُ. يقال: ضَيَّحْتُهُ فَتَضَيَّح. ولا يُسَمَّى ضَياحاً إلاّ اللَّبَنُ. وتَضَيُّحُهُ: تَزَيُّده يقال: الرّيحُ والضيح والضِيّحُ: تَقويةٌ لِلَفظِ الرّيح، فإذا أُفْردَ فليس له مَعنى:

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الضاد** ve **وايء** onlarla birlikte
**ح ض ء**، **ض ح و**، **و ض ح**، **ح و ض**، **ح ي ض**، **ض ي ح** kullanımdadırlar.

**حضأ**:
Denilir: **حَضَأْتُ النّارَ**; ateşi, ondan (biraz) uzaklaşıp alevlensin diye kızıştırdığım zaman. Dedi ki:
باتت همومي في الصّدر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دهرٍ ما كنتُ أَدْرَؤُهـا

**ضحو**:
**الضَّحْوُ**: gündüzün yükselmesi; **والضُّحى**: bunun biraz üstü; **والضّحاء** -meddli-: gündüz uzadığı ve yarılanmaya yaklaştığı zaman. Ve **وضَحِيَ الرّجلُ ضَحًى**: güneşin sıcağı ona isabet etti. Allah Teâlâ dedi ki: "**لا تَظْمأ فيها ولا تَضْحَى**", yani: güneşin sıcağı sana eziyet etmez. Ve güneşe **الضّحاء** -meddli- denilebilir. Ve dersin: **اضْحَ**; yani: güneşe çık/ortaya çık. **ضحا يضحو ضُحُوّا** ve **وضَحِيَ يَضْحَى ضَحًى وضُحِيّاً**.
Ve **وضَحِّ الأُضْحِية**; ve **أَضْحِ بصلاة الضُّحَى إضحاءً**; yani: onu **الضُّحَى**’nın yükselmesine kadar geciktirdi.
Ve: **وهَلُمَّ نتضحَى**; yani: öğle yemeği yiyelim.
Ve **تَضَحَّتِ الإبِلُ**: günün başından otlamaya başladı; ve **تعشّت**: geceleyin otladı. Denilir: **ضَحْها وعَشِها**.
Ve her beldenin **الضّاحية**’si: onun dışa çıkık tarafı; ve **الجوّ** onun iç kısmıdır. Denilir: bunlar iç kısma inerler, bunlar da **الضّواحي**’ye inerler.
Ve **المضحاة**: güneşin ondan neredeyse hiç kaybolmadığı (yer). Ve denilir: o işi **ضاحيةً** yaptım; yani: açıkça, belli olarak. Dedi ki:
لقد أتانا ورود النّار ضاحية		حقاً يقيناً ولمّا يأتنا الصَّدَر
Ve **وضواحي الحوض**: onun tarafları. Dedi ki:
بعشّات الفروع ولا ضواحي
yani: taraflar.
Ve **والضَّحيّة**: **الأُضْحية**; hepsi: **الضّحايا** ve **الأضاحي**; o, **الأَضْحَى** gününde **مِنًى**’da ve başkasında kendisiyle kurban kesilen koyundur. Araplar **الأضحى**’yı müennes yaparlar. Ve bir gece: **إضْحيِانَةٌ**; ve bir gün: **إضحيانٌ**; bulutsuz, aydınlık.

**وضح**:
**الوَضَحُ**: sabahın beyazlığı ve abraşlığın beyazlığı; ve alın akının ve ayaklarda sekilerin beyazlığı ve benzeri. Ve eğer koyunun renklerinde baskın bir beyazlık olur da göğüste, sırtta ve yüzde yayılırsa, onun şiddetli bir **توضيحٌ** olduğu söylenir; ve (o) **توضّح** etmiştir. Ve **أوضَحْتُ الأمرَ** da o **فوَضَحَ**; ve **وضّحتُه** de o **فتوضَّح**.
Ve **والواضحةُ**: gidilen yol. Ve **الواضحةُ الأسنان**: gülme sırasında görünen dişler.
Ve dersin: **إستْوْضِحْ عن هذا الأمر**; yani: onu araştır. Ve **استَوْضحتُ الشيء**: onu görür müyüm diye bakarak elimi gözümün üzerine koydum.
Ve bir adam **وضّاحٌ**: yani: beyaz, yüzü güzel, güler yüzlü.
Ve **المُوضِحة**: kemiğe ulaşan yarma (baş yarası). Ve onda, kemikten açığa çıkaran yaralar vardır; yani: ondan (kemiğin) göründü. Ve **الكواكبُ الخُنَّس** yıldızları, menzil yıldızlarının aydınlık yıldızlarıyla bir araya geldiği zaman onlara **الوُضَّحَ** denildi.
Ve **الوَضَحُ**: gümüşten bir süs; çoğulu **أَوْضاح**.
**تُوضِح**: bir yer.

**حوض**:
**الحَوْضُ** bilinir; hepsi: **الحيِاضُ** ve **الأَحْواضُ**. Fiil: **التَّحْويض**. Ve **استَحْوَضَ الماء**: yani: kendisi için bir **حَوْضاً** edindi. Ve **حَوَّضْتُ حَوْضا**: yani: onu edindim.
**حَوْضَى**: maksûr; bir yer adıdır.

**حيض**:
**الحَيْضُ** bilinir. Bir defası: **الحَيْضَةُ**; isim: **الحيِضَةُ**; çoğulu: **الحيِضُ**. Ve **الحيِضاتُ**: bir topluluk. Fiil: kadın **حاضَت**; **تَحِيضُ حَيْضاً ومَحْيضاً**. **فالمَحِيضُ** isim de olur, mastar da. Kadınlar: **حُيَّض**. Bir tanesi: **حائض**. Ve **المُسْتَحاضة**: kanın kendisine galip geldiği, artık kesilmediği (kadın).

**ضيح**:
**الضيَّاحُ**: içine su dökülen, sonra çalkalanan pıhtılaşmış süt. Denilir: **ضَيَّحْتُهُ** da o **فَتَضَيَّح**. Ve **ضَياحاً** diye ancak süt adlandırılır. Ve onun **تَضَيُّحُهُ**: artmasıdır. Denilir: **الرّيحُ والضيح والضِيّحُ**: **الرّيح** lafzını kuvvetlendirmedir; tek başına getirildiğinde ise onun için bir anlam yoktur:

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَضَأْتُ النار: سَعَّرْتها، يُهْمَز ولا يهمز. والعود الذي تحرك به النار: مِحْضأٌ، على مِفْعَلٍ، وإذا لم يهمز، فالعود مِحْضاءٌ على مِفْعالٍ.

##### Türkçe

**حَضَأْتُ** ateşi: onu alevlendirdim; hemzelenir de hemzelenmez de. Ve ateşi onunla hareket ettirdiğin odun: **مِحْضأٌ**, **مِفْعَلٍ** vezni üzerinedir; eğer hemzelenmezse, odun **مِحْضاءٌ**dur, **مِفْعالٍ** vezni üzerinedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حَضَأَتِ النارُ حَضْأً: التهبت. وحَضأَها يَحْضَؤُها حَضْأً: فتحها لتَلْتَهِب، وقيل: أَوقَدَها، وأَنشد في التهذيب: باتَتْ هُمُومي في الصَّدْرِ، تَحْضَؤُها، *  طَمْحاتُ دَهْرٍ، ما كُنْتُ أَدْرَؤُها الفرّاء: حَضَأْتُ النارَ وحضَبْتُها.
والمِحْضَأُ على مِفْعَلٍ: العُودُ. والمِحْضاءُ على مِفْعال: العود الذي تُحْضَأُ به النارُ؛ وفي التهذيب: وهو المِحْضَأُ والمِحْضَبُ، وقولُ أَبي ذؤَيب: فأَطْفِئْ، ولا تُوقِدْ، ولا تَكُ مِحْضَأً  * لِنارِ الأَعَادِي، أَنْ تَطِير شَداتُها(1) (1 قوله «شداتها» كذا في النسخ بأيدينا، ونسخة المحكم أيضاً بالدال مهملة.) إِنما أَراد مثل مِحْضَإٍ لأَن الانسان لا يكون مِحضَأً، فمِن هُنا قُدِّر فيه مِثْل.
وحَضَأْتُ النارَ: سَعَّرْتُها، يُهمز ولا يهمز، وإِذا لم يهمز، فالعود مِحْضاء، ممدود على مِفْعال؛ قال تأَبَّط شراً:
ونارٍ، قد حَضَأْتُ، بُعَيْدَ هَدْءٍ، *  بدارٍ ما أُرِيدُ بها مُقاما

##### Türkçe

**حَضَأَتِ** ateş **حَضْأً**: alevlendi. Ve onu **حَضأَها يَحْضَؤُها حَضْأً**: alevlenmesi için onu açtı; ve denildi ki: onu yaktı; ve **التهذيب**’de şu beyit okunmuştur:

Geceledi kaygılarım göğüste, onu alevlendiriyor, *  zamanın taşkınlıkları; ben onu savar değildim.

**الفرّاء**: Ateşi **حَضَأْتُ** ve onu **حضَبْتُها**.

Ve **المِحْضَأُ** **مِفْعَل** vezni üzere: çubuktur. Ve **المِحْضاءُ** **مِفْعال** vezni üzere: ateşin onunla alevlendirildiği çubuktur; ve **التهذيب**’de: o, **المِحْضَأُ** ve **المِحْضَبُ**’dur; ve **أَبي ذؤَيب**’in sözü:

Öyleyse söndür, yakma, ve **مِحْضَأً** olma  *  düşmanların ateşi için; onun **شَداتُها**’sı uçup gitsin diye(1)

(1 Onun “**شداتها**” sözü: elimizdeki nüshalarda böyle; ve **المحكم** nüshası da **الدال**’la, ihmal edilmiş (noktasız) olarak.)

Ancak o, **مِحْضَإٍ** gibi (bir şey) murad etti; çünkü insan **مِحضَأً** olmaz; buradan onda “misil” takdir edildi.

Ve ateşi **حَضَأْتُ**: onu harladım; hemze yapılır ve hemze yapılmaz; hemze yapılmadığı vakit, çubuk **مِحْضاء** olur; **مِفْعال** üzere uzatılmış; **تأَبَّط شراً** dedi ki:

Ve bir ateş ki, onu **حَضَأْتُ**, bir sükûnetten sonra, *  bir yurtta; orada ikamet murad etmiyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حضأ النار كمنع: أوقدها وسعرها أو فتحها أي حركها لتلتهب أي تشتعل، قال تأبط شرا:
  ونار قد حضأت بعيد هدء                      بدار ما أريد به مقامـا وأنشد في التهذيب:
  باتت همومي في الصدر تحضؤها                      طمحات دهر ما كنت أدرؤهـا كاحتضأها فحضأت هي، قال الفراء: يهمز ولا يهمز والمحضأ كمنبر ومحراب الثاني على لغة من لم يهمز: عود يحضأ به أي يحرك به النار، كالمحضب، قال أبو ذؤيب:
  فأطفئ ولا توقد ولا تك محضأ                      لنار الأعادي أن تطير شداتها قال الأزهري: إنما أراد مثل محضإ، لأن الإنسان لا يكون محضأ. ويقال: أبيض حضئ كأمير، كذا في الأصول والصحاح، وفي بعض النسخ ككتف يقق بفتح القاف وكسرها. والتركيب يدل على الهيج.

##### Türkçe

**حضأ** ateşi, **منع** gibi: onu yaktı ve alevlendirdi; yahut onu açtı, yani onu hareket ettirdi ki alevlensin, yani tutuşsun. **تأبط شرا** dedi:
  “Ve bir ateş ki onu, sükûnetten uzak bir yerde **حضأت**                      bir yurtta; onunla bir ikamet istemiyorum.” Ve **التهذيب**’de rivayet etti:
  “Gamlarım göğüste geceledi; onu **تحضؤها**                      bir dehrin atılımları; ben onu defetmezdim.” **كاحتضأها**; böylece o **حضأت** oldu. **الفراء** dedi: hem hemzelenir hem hemzelenmez. Ve **المحضأ** **منبر** ve **محراب** gibi; ikincisi, hemzelemeyen kimsenin lugatı üzerinedir: onunla **يحْضَأ** olunan, yani onunla ateş hareket ettirilen bir çubuk; **المحضب** gibi. **أبو ذؤيب** dedi:
  “Öyleyse söndür ve yakma; ve **محضأ** olma                      düşmanların ateşine ki onun şiddetleri uçuşsun.” **الأزهري** dedi: ancak **محضإ** gibi olanı kastetti; çünkü insan **محضأ** olmaz. Ve denilir: **أبيض حضئ** **أمير** gibi; asıllarda ve **الصحاح**’ta böyle. Bazı nüshalarda **كتف** gibi: **يقق**; **القاف**’ın fethi ve kesriyle. Ve terkib, heyecana delâlet eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَضَأَ النَّارَ
1 حَضَأَ النَّارَ ذ , (S, K,) aor. حَضَاَ , (K,) He lighted, or kindled, the fire; or made it to burn, burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame: (S, K:) or he opened it, (K,) i. e. stirred it, (TA,) in order that it might blaze, or flame; as also ↓ احتضأها. (K.) It is also without ء. (S. [See art. حضو.]) -A2- حَضَأَتِ النَّارُ The fire became lighted or kindled; or it burned, burned up, &c. (K.)

8 اـِحْتَضَاَ see above.

أَبْيَضُ حَضِىْءٌ
أَبْيَضُ حَضِىْءٌ ذ , (K,) so accord. to the correct copies of the K, but in some copies حَضِىٌّ, (TA,) Very white. (K.)

مِحْضَأٌ
مِحْضَأٌ ذ A stick, or piece of wood, with which a fire is stirred; as also مَحْضَآءٌ; (S, K;) the latter accord. to those who pronounce the verb without ء. (S.)

##### Türkçe

حَضَأَ النَّارَ
1 **حَضَأَ النَّارَ** ذ , (S, K,) muzârîsi **حَضَاَ** , (K,) O, ateşi yaktı yahut tutuşturdu; yahut onu yanar kıldı, yakıp kavurur kıldı, parlakça yahut şiddetle yaktırdı, alevlendirdi yahut alev saçtırdı: (S, K:) yahut onu açtı, (K,) yani onu karıştırdı, (TA,) alevlenmesi yahut alev saçması için; bunun gibi ↓ **احتضأها**. (K.) Hemze olmaksızın da olur. (S. [**حضو** maddesine bak.]) -A2- **حَضَأَتِ النَّارُ** Ateş yandı yahut tutuştu; yahut yandı, yakıp kavurdu, vb. (K.)

8 **اـِحْتَضَاَ** yukarıya bak.

أَبْيَضُ حَضِىْءٌ
**أَبْيَضُ حَضِىْءٌ** ذ , (K,) K’nin sahih nüshalarına göre böyledir; fakat bazı nüshalarda **حَضِىٌّ**, (TA,) Pek beyaz. (K.)

مِحْضَأٌ
**مِحْضَأٌ** ذ Ateşin karıştırıldığı bir çubuk yahut odun parçası; bunun gibi **مَحْضَآءٌ**; (S, K;) ikincisi, fiili hemzesiz telaffuz edenlere göredir. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: حضء

حَضَأَ
حَضَأَ A ( n. ac. حَضْء 1 ),
a.  Lighted; stirred   ( fire ).

b.  Was lighted; burned up.

أَحْضَأَ
أَحْضَأَ IV ,  اِحْتَضَأَ VIII ,
a.  Lighted; stirred up.

مِحْضَأ
مِحْضَأ ,  مِحْضَآء
a.  Poker.

##### Türkçe

حَضَأَ
حَضَأَ A (isim-fiil: **حَضْء** 1),
a. (Ateşi) yaktı; (ateşi) karıştırdı (ateş).

b. Yakıldı; yanıp tükendi.

أَحْضَأَ
أَحْضَأَ IV, **اِحْتَضَأَ** VIII,
a. Yaktı; alevlendirdi.

مِحْضَأ
مِحْضَأ, **مِحْضَآء**
a. Ateş karıştırma çubuğu (maşa).
