# حضب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حضب

الحضب بالكسر ويضم معا: صوت القوس، ج أحضاب قال شمر، يقال: حضب وحبض.
 والحضب بالفتح ويكسر: حية، أو هو ذكرها الضخم، وكل ذكر من الحيات: حضب، قال أبو سعيد: وهو بالضاد معجمة، وهو كالأسود والحفاث ونحوهما، أو أبيضها، أو دقيقها يقال: هو حضب الأحضاب، قال رؤبة:
  وقد تطويت انطواء الحضب
  بين قتاد ردهة وشقب يجوز أن يكون المراد به الوتر، وأن يكون أراد الحية.
 والحضب بالكسر: سفح الجبل وجانبه، والجمع أحضاب، وقال الأزهري: الحضب بالفتح: انقلاب الحبل حتى يسقط، والحضب أيضا: دخول الحبل بين القعو والبكرة وهو مثل المرس، تقول حضبت البكرة كسمع ومرست، وتأمر فتقول: أحضب بمعنى أمرس أي رد الحبل إلى مجراه وروى الأزهري عن الفراء: الحضب بالفتح: سرعة أخذ الطرق بالفتح الرهدن إذا نقر الحبة والطرق: الفخ، والرهدن: القنبر، كذا في لسان العرب، وبه عبر جماعة من أئمة اللغة، ثم فسروا، وليس المصنف بمبدع لهذه العبارة حتى يقيم عليه شيخنا النكير والنفير، فإن كان، فعلى الأزهري والفراء وكما يدين الفتى يدان، وليس من الجزاء مفر.
 والحضب محركة لغة في الحصب، ومنه قرأ ابن عباس  حضب جهنم  منقوطة، وقال الفراء: يريد الحصب، والحضب: الحطب في لغة اليمن وقد يسكن، وقيل: هو كل ما ألقي في النار من حطب وغيره يهيجها به وحضب النار يحضبها: رفعها، أو حضب النار إذا خبت ثم ألقى عليها الحطب لتقد، عن الكسائي، كأحضبها، والمحضب المسعر وهو عود تحرك به النار عند الاتقاد، قال الأعشى:
  فلا تك في حربنا محضبا                      لتجعل قومك شتى شعوبا وكذلك في المجمل، قاله شيخنا، وقال الفراء: هو المحضب والمحضاء والمحضج والمسعر بمعنى واحد وحكى ابن دريد عن أبي حاتم، قال: يسمى المقلى المحضب، كذا في لسان العرب وأحضب مثل حضب بمعنى رد الحبل من البكرة إلى مجراه، وتحضب: أخذ في طريق حزن قريب وترك البعيد، مأخوذ من الحضب وهو سفح الجبل وجانبه، كما تقدم.
 ومما يستدرك عليه: يحضب كيمنع قبيلة من حمير، هكذا ذكره الرشاطي عن الهمداني مع المهملة، كذا في  التبصير  .

### Türkçe

**الحضب** kesre ile ve ikisiyle (kesre ve damme ile) birlikte: yayın sesi; çoğulu **أحضاب**. Şemmer dedi: denilir: **حضب** ve **حبض**.

Ve **الحضب** fetha ile ve kesrelenir: bir yılan; yahut o, onun iri erkek olanıdır; ve yılanlardan her erkek: **حضب**. Ebû Saîd dedi: ve o, **الضاد** mu‘ceme iledir; ve o, **الأسود** ve **الحفاث** ve benzerleri gibidir; yahut onun beyazı; yahut onun incesi; denilir: o, **حضب الأحضاب**’dır. Ru’be dedi:
  Ve gerçekten **الحضب**’ın bükülmesi gibi büküldüm
  **قتاد** **ردهة** ve **شقب** arasında
Muradın kiriş olması caizdir; ve yılanı kastetmiş olması da caizdir.

Ve **الحضب** kesre ile: dağın eteği ve yanı; çoğulu **أحضاب**. Ezherî dedi: **الحضب** fetha ile: ipin dönmesi, ta ki düşsün. Ve **الحضب** ayrıca: ipin **القعو** ile **البكرة** arasına girmesidir; ve o, **المرس** gibidir. Dersin: **حضبت** **البكرة** “**سمع**” gibi; ve **مرست**. Ve emredersin, dersin: **أحضب**; **أمرس** manasında, yani ipi mecrasına geri döndür. Ezherî, Ferrâ’dan rivayet etti: **الحضب** fetha ile: **الطرق**’un fetha ile **الرهدن**’u almasının sürati; **الرهدن** taneyi gagalayınca; ve **الطرق**: tuzak; ve **الرهدن**: **القنبر**. Lisanü’l-‘Arab’da böyledir; ve dil imamlarından bir cemaat bununla ifade etti; sonra açıkladılar. Musannif bu ibare için icatçı değildir ki şeyhimiz onun üzerine inkâr ve seferberlik ikame etsin; eğer öyle ise, Ezherî ve Ferrâ’nın aleyhinedir. Ve delikanlı nasıl din edinirse öylece karşılık görür; ve cezadan kaçış yoktur.

Ve **الحضب** harekeli olarak **الحصب**’ta bir lugattır. Ondandır ki İbn Abbâs **حضب جهنم** okudu, noktalı olarak. Ferrâ dedi: **الحصب**’ı kastediyor. Ve **الحضب**: Yemen lügatinde odun; ve bazen sükûnlanır. Ve denildi: o, ateşe atılan odun ve başkasından her şeydir; onunla onu alevlendirir. Ve **حضب** ateşi, onu **يحضبها**: onu yükseltti; yahut ateş sönünce **حضب** ateşi, sonra tutuşsun diye üzerine odun attı; Kisâî’den. **أحضبها** gibi. Ve **المحضب**: tutuşturucu; o, tutuşma sırasında ateşin onunla hareket ettirildiği bir çubuktur. A‘şâ dedi:
  Öyleyse savaşımızda **محضبا** olma,
  kavmini ayrı ayrı şubelere çevirmek için.
Ve **المجمل**’de de böyledir; şeyhimiz dedi. Ferrâ dedi: o, **المحضب** ve **المحضاء** ve **المحضج** ve **المسعر** bir tek manadadır. İbn Düreyd, Ebû Hâtim’den nakletti; dedi: **المقلى**’ya **المحضب** denilir. Lisanü’l-‘Arab’da böyledir. Ve **أحضب** tıpkı **حضب** gibidir; **البكرة**’dan ipi mecrasına geri döndürmek manasında. Ve **تحضب**: yakın bir engebeli yola girdi ve uzağı terk etti; **الحضب**’dan alınmıştır; o dağın eteği ve yanıdır; daha önce geçtiği gibi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **يحضب** “**يمنع**” gibi, Himyer’den bir kabiledir; Reşâtî onu Hemdânî’den, mu‘ceme olmayanla zikretti; **التبصير**’de böyledir.
