# حضجر (ح-ض-ج-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ض - ج - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الحضجر:
الحِضَجْرُ: العظيمُ البطْنِ، الواسعُه.
وَطْبٌ حِضَجْرٌ، أي: واسعُ الجَوْفِ.
ويقال للضبع: حَضاجِرُ لعِظَم بَطْنِها قال:
إنّي سَتَروي عَيْمتي يا سالما		حَضاجِرٌ لا تَقْرَبُ المَواسِما

##### Türkçe

**الحضجر**:
**الحِضَجْرُ**: büyük karınlı, onun genişi.
**وَطْبٌ حِضَجْرٌ**; yani: iç boşluğu geniş.
Sırtlana, karnının büyüklüğünden dolayı **حَضاجِرُ** denir. Dedi ki:
Ben, ey Sâlim, benim **عَيْمتي**’mi sulayacağım;		**حَضاجِرٌ** (olanlar), **المَواسِما**’ya yaklaşmaz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحِضَجْرُ: العظيم البطن الواسِعُهُ؛ قال:
حِضَجْرٌ كأُمِّ التَّوْأَمَيْنِ تَوَكَّأَتْ
على مِرْفَقَيْها، مُسْتَهِلَّةَ عاشِرِ
وحَضاجِرُ: اسم للذكر والأُنثى من الضِّباعِ، سميت بذلك لسعة بطنها وعظمه؛ قال الحطيئة:
هَلاَّ غَضِبْتَ لِرَحْلِ جا
رِكَ، إِذْ تَنَبَّذَهُ حَضاجِرْ
وحَضاجِرُ معرفة ولا ينصرف في معرفة ولا نكرة لأَنه اسم للواحد على بنية الجمع لأَنهم يقولون وَطْبٌ حِضَجْرٌ وأَوْطُبٌ حَضاجِرُ، يعني واسعة عظيمة؛ قال السيرافي: وإِنما جعل اسماً لها على لفظ الجمع إِرادة للمبالغة، قالوا حَضاجِرُ فجعلوها جمعاً مثل قولهم مُغَيْرِبات الشمس ومُشَيْرِقات الشمس، ومثله جاء البعيرُ يَجُرُّ عَثانِينَهُ. وإِبل حَضاجِرُ: قد شربت وأَكلت الحَمْضَ فانتفخت خواصرها؛ قال الراجز:
إِنِّي سَتَرْوِي عَيْمَتِي، يا سالِما،
حَضاجِرٌ لا تَقْرَبُ المَواسِما
الأَزهري: الحِضَجْرُ الوَطْبُ ثم سمي به الضبع لسعة جوفها. الأَزهري: الحِضَجْرُ السِّقاء الضَّخْمُ، والحِضَجْرَةُ: الإِبل المتفرّقة على رعائها من كثرتها.

##### Türkçe

**الحِضَجْرُ**: karnı büyük, geniş olan; dedi ki:

**حِضَجْرٌ** ikizlerin anası gibi, dirsekleri üzerine dayanmış,
onuncu(ya) başlayan, (doğum) sancısı tutmuş.

Ve **حَضاجِرُ**: sırtlanlardan erkeğin ve dişinin adı; karnının genişliği ve büyüklüğü sebebiyle bununla adlandırılmıştır; **الحطيئة** dedi ki:

Komşunun yükü için öfkelenmez misin,
onu **حَضاجِرْ** uzaklaştırdığı vakit?

Ve **حَضاجِرُ** belirli (marife)dir ve belirli de belirsiz de (nekre) hâlinde irab almaz; çünkü o, tekil için cem‘ yapısı üzere bir isimdir; zira onlar **وَطْبٌ حِضَجْرٌ** ve **أَوْطُبٌ حَضاجِرُ** derler; yani geniş, büyük. **السيرافي** dedi ki: ancak onu cem‘ lafzı üzere bir isim kıldı; mübalağa iradesiyle. **حَضاجِرُ** dediler de onu, onların “güneşin batışları” ve “güneşin doğuşları” sözleri gibi bir cem‘ kıldılar; ve bunun benzeri: “deve, **عَثانِينَهُ**’unu sürüyerek geldi.” Ve **إِبل حَضاجِرُ**: içmiş ve **الحَمْضَ** yemiş de böğürleri şişmiş (develer); **الراجز** dedi ki:

Ben sürümü sulayacağım, ey Salim,
**حَضاجِرٌ**; dağlamalara yaklaşmaz.

**الأَزهري**: **الحِضَجْرُ** **الوَطْبُ**’dur; sonra sırtlan, içinin genişliği sebebiyle onunla adlandırıldı. **الأَزهري**: **الحِضَجْرُ** iri **السِّقاء**’dır; ve **الحِضَجْرَةُ**: çokluklarından dolayı otlakları üzerinde dağınık (bulunan) develerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحضجر، بكسر الحاء وفتح الضاد وسكون الجيم: العظيم البطن الواسعه، قال الشاعر:
  حضجر كأم التوأمين توكـأت                      على مرفقيها مستهلة عاشر. قال الأزهري: الحضجر الوطب، ثم سمي به الضبع، أو الواسع منه، ج حضاجر، يقال: وطب حضجر، وأوطب حضاجر. وقيل: الحضجر: السقاء الضخم. الحضجرة، بالهاء: الإبل المتفرقة على الراعي لكثرتها، ونص الأزهري: على رعائها من كثرتها. وحضاجر، بالفتح اسم للضضبع، أو لولدها، الذكر والأنثى سواء، وهو علم جنس كأسامة، سميت بذلك لسعة بطنها وعظمه. قال الحطيئة:
  هلا غضبت لرحل جا                      رك إذ تنبذه حضاجر

  وحضاجر معرفة و لا ينصرف في معرفة ولا نكرة، لأنه اسم لواحد على بنية الجمع، لأنهم يقولون: وطب حضجر وأوطب حضاجر، يعني واسعة عظيمة. قال السيرافي: وإنما جعل اسما لها على لفظ الجمع إرادة للمبالغة، قالوا: حضاجر، فجعلوها جميعا، مثل قولهم: مغيربات الشمس ومشيرقات الشمس، ومثله: جاء البعير يجر عثانينه. وإبل حضاجر: أكلت الحمض وشربت فانتفخت خواصرها. قال الراجز:
  إني ستروي عيمتي يا سالما                      حضاجر لا تقرب المواسما يقال ضرة حضجور، بالضم، أي ضخمة عظيمة، قد اشتق منه الفعل فقيل: حضجره، إذا ملأه، نقله الصغاني.

##### Türkçe

**الحضجر**; **الحاء**’ın kesri, **الضاد**’ın fethası ve **الجيم**’in sükûnu ile: karnı büyük, geniş olan. Şair dedi ki:
  **حضجر** ikizlerin annesi gibi, dayanmış                      iki dirseği üzerine, onuncu (gece) hilâli gibi (parlayarak).

El-Ezherî dedi ki: **الحضجر** **الوطب**’dur; sonra onunla sırtlan adlandırıldı; yahut ondan (yani **الوطب**’dan) geniş olanı. Çoğulu **حضاجر**’dir. Denir ki: **وطب حضجر**; ve **أوطب حضاجر**. Ve denildi ki: **الحضجر**: iri tulumdur.

**الحضجرة**, **الهاء** ile: çokluklarından dolayı çobanın üzerine dağılmış develerdir. El-Ezherî’nin nassı: çokluklarından dolayı onları güdenin üzerine.

**حضاجر**, fetha ile, sırtlanın yahut yavrusunun adıdır; erkek ve dişi eşittir; **أسامة** gibi bir cins ismidir. Karnının genişliği ve büyüklüğü sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Hutay’e dedi ki:
  Komşunun yükü için niçin öfkelenmedin                      onu **حضاجر** attığı vakit?

Ve **حضاجر** marifedir ve marifede de nekirede de munsarif olmaz; çünkü cem‘ binası üzere bir tek (şey) için isimdir; zira onlar derler ki: **وطب حضجر** ve **أوطب حضاجر**; yani geniş, büyük. Sîrâfî dedi ki: Mübalağa kastıyla ona cem‘ lafzı üzere isim kılındı; **حضاجر** dediler, onu hep birlikte kıldılar; onların “güneşin batışları” ve “güneşin doğuşları” demeleri gibi. Bunun benzeri: “deve, **عثانينه**’lerini sürüyerek geldi.”

**إبل حضاجر**: **الحمض** yedi ve içti de böğürleri şişti. Râciz dedi ki:
  Ey Sâlim, ben yaşlı dişimi mutlaka sulayacağım                      **حضاجر** (olarak); otlaklara yaklaşma.

Denir ki: **ضرة حضجور**, damme ile; yani iri, büyük. Ondan fiil de türetilmiştir; “**حضجره**” denildi: onu doldurduğu zaman. Bunu Sığânî nakletti.
