# حضجر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حضجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حضجر

الحضجر، بكسر الحاء وفتح الضاد وسكون الجيم: العظيم البطن الواسعه، قال الشاعر:
  حضجر كأم التوأمين توكـأت                      على مرفقيها مستهلة عاشر. قال الأزهري: الحضجر الوطب، ثم سمي به الضبع، أو الواسع منه، ج حضاجر، يقال: وطب حضجر، وأوطب حضاجر. وقيل: الحضجر: السقاء الضخم. الحضجرة، بالهاء: الإبل المتفرقة على الراعي لكثرتها، ونص الأزهري: على رعائها من كثرتها. وحضاجر، بالفتح اسم للضضبع، أو لولدها، الذكر والأنثى سواء، وهو علم جنس كأسامة، سميت بذلك لسعة بطنها وعظمه. قال الحطيئة:
  هلا غضبت لرحل جا                      رك إذ تنبذه حضاجر

  وحضاجر معرفة و لا ينصرف في معرفة ولا نكرة، لأنه اسم لواحد على بنية الجمع، لأنهم يقولون: وطب حضجر وأوطب حضاجر، يعني واسعة عظيمة. قال السيرافي: وإنما جعل اسما لها على لفظ الجمع إرادة للمبالغة، قالوا: حضاجر، فجعلوها جميعا، مثل قولهم: مغيربات الشمس ومشيرقات الشمس، ومثله: جاء البعير يجر عثانينه. وإبل حضاجر: أكلت الحمض وشربت فانتفخت خواصرها. قال الراجز:
  إني ستروي عيمتي يا سالما                      حضاجر لا تقرب المواسما يقال ضرة حضجور، بالضم، أي ضخمة عظيمة، قد اشتق منه الفعل فقيل: حضجره، إذا ملأه، نقله الصغاني.

### Türkçe

**الحضجر**; **الحاء**’ın kesri, **الضاد**’ın fethası ve **الجيم**’in sükûnu ile: karnı büyük, geniş olan. Şair dedi ki:
  **حضجر** ikizlerin annesi gibi, dayanmış                      iki dirseği üzerine, onuncu (gece) hilâli gibi (parlayarak).

El-Ezherî dedi ki: **الحضجر** **الوطب**’dur; sonra onunla sırtlan adlandırıldı; yahut ondan (yani **الوطب**’dan) geniş olanı. Çoğulu **حضاجر**’dir. Denir ki: **وطب حضجر**; ve **أوطب حضاجر**. Ve denildi ki: **الحضجر**: iri tulumdur.

**الحضجرة**, **الهاء** ile: çokluklarından dolayı çobanın üzerine dağılmış develerdir. El-Ezherî’nin nassı: çokluklarından dolayı onları güdenin üzerine.

**حضاجر**, fetha ile, sırtlanın yahut yavrusunun adıdır; erkek ve dişi eşittir; **أسامة** gibi bir cins ismidir. Karnının genişliği ve büyüklüğü sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Hutay’e dedi ki:
  Komşunun yükü için niçin öfkelenmedin                      onu **حضاجر** attığı vakit?

Ve **حضاجر** marifedir ve marifede de nekirede de munsarif olmaz; çünkü cem‘ binası üzere bir tek (şey) için isimdir; zira onlar derler ki: **وطب حضجر** ve **أوطب حضاجر**; yani geniş, büyük. Sîrâfî dedi ki: Mübalağa kastıyla ona cem‘ lafzı üzere isim kılındı; **حضاجر** dediler, onu hep birlikte kıldılar; onların “güneşin batışları” ve “güneşin doğuşları” demeleri gibi. Bunun benzeri: “deve, **عثانينه**’lerini sürüyerek geldi.”

**إبل حضاجر**: **الحمض** yedi ve içti de böğürleri şişti. Râciz dedi ki:
  Ey Sâlim, ben yaşlı dişimi mutlaka sulayacağım                      **حضاجر** (olarak); otlaklara yaklaşma.

Denir ki: **ضرة حضجور**, damme ile; yani iri, büyük. Ondan fiil de türetilmiştir; “**حضجره**” denildi: onu doldurduğu zaman. Bunu Sığânî nakletti.
