# حضج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حضج

حَضَجَ النارَ حَضْجاً: أَوقدها.
وانْحَضَجَ الرجلُ: الْتَهَبَ غَضَباً واتَّقَدَ من الغيظ. وانْحَضَجَ: اتَّقَدَ من الغيظ فَلَزِقَ بالأَرض. وفي حديث أَبي الدرداء قال في الركعتين بعد العصر: أَمَّا أَنا فلا أَدَعُهما، فمن شاء أَن يَنْحَضِجَ فَلْيَنْحَضِجْ أَي يَنْقَدَّ من الغيظ ويَنْشَقَّ. وحَضَجَ به يَحْضُجُ حَضْجاً: صَرَعَهُ. وحَضَجَ البعيرُ بِحِمْلِه وحِمْلَهُ حَضْجاً: طرحه. وحَضَجَ به الأَرضَ حَضْجاً: ضربها به. وانْحَضَجَ: ضرب بنفسه الأَرضَ غيظاً، فإِذا فعلتَ به أَنت ذلك، قلت: حَضَجْتُه. وانْحَضَجَتْ عنه أَداته انْحِضاجاً. وقال ابن شميل: يَنْحَضِجُ يضطجع. وحَضَجَه: أَدخل عليه ما يكاد يَنْشَقُّ منه ويَلْزَقُ له بالأَرض.
وكلُّ ما لَزِقَ بالأَرض: حِضْجٌ؛ والحِضْجُ: الطين اللازق بأَسفل الحوض؛ وقيل: الحِضْجُ هو الماء القليل، والطين يبقى في أَسفل الحوض؛ وقيل: هو الماء الذي فيه الطين، فهو يتلزج ويمتدّ؛ وقيل: هو الماء الكَدِرُ. وحِضْجٌ حاضِجٌ: بالَغُوا به، كَشِعْرٍ شاعرٍ؛ قال أَبو مهدي: سمعت هِمْيانَ بن قُحافة ينشد:
فأَسْأَرَتْ في الحوضِ حِضْجاً حاضِجا،
قَدْ عادَ مِنْ أَنْفاسِها رَجَارِجَا
أَسأَرت: أَبقت. والسُّؤْرُ: بقية الماء في الحوض، وقوله حاضِجاً أَي باقياً. ورجارجاً: اختلط ماؤُه وطينه. والحِضْجُ: الحوض نفسه، والفتح في كلِّ ذلك لغة، والجمع من كل ذلك أَحْضاجٌ؛ قال رؤبة:
مِنْ ذي عُبابٍ سائلِ الأَحْضاجِ،
يربي على تَعاقُمِ الهَجَاجِ
الأَحضاجُ: الحِياضُ. والتعاقم: الوِرْدُ مرَّةً بعدَ مرَّة، كالتعاقب على البدل. ورجل حِضْجٌ: حميسٌ، والجمع أَحْضاجٌ. والحِضاجُ: الزِّقُّ الضَّخْمُ المُسْنَدُ؛ قال سلامة بن جندل:
لنا خِبَاءٌ ورَاووقٌ ومُسْمِعَةٌ،
لدى حِضاجٍ، بِجَوْنِ النَّارِ، مَرْبوبِ
وانْحَضَجَ الرجل: اتسع بطنه، وهو مِنه. وامرأَةٌ مِحْضاجٌ: واسعة البطن؛ وقول مزاحم:
إِذا ما السَّوْطُ سَمَّرَ حالِبَيْهِ،
وقَلَّصَ بَدْنَهُ بَعْدَ انْحِضاجِ
يعني بعد انتفاخ وسمن.
والمِحْضَجَةُ والمِحْضاجُ: خشبة صغيرة تَضرب بها المرأَة الثوبَ إِذا غسلته. وانْحَضَجَ إِذا عدا.
وحَضِيجُ الوادي: ناحيته.
والمِحْضَجُ: الحائد عن السبيل.
والمِحْضَبُ والمِحْضَجُ والمِسْعَرُ: ما يحرك به النار. يقال: حَضَجْتُ النارَ وحَضَبْتُها. الفراء: حَضَجْتُ فلاناً ومَغَثْتُه ومَثْمَثْتُه وقَرْطَلْتُه، كُلُّه: بمعنى غَرَّقْتُه. وفي حديث حنين: أَن بغلة النبي، صلى الله عليه وسلم، لَمَّا تَناول الحَصَى لِيَرْمِيَ به في يوم حُنَيْنٍ، فَهِمَتْ ما أَراد فانْحَضَجَتْ أَي انْبَسَطتْ؛ قاله ابن الأَعرابي فيما روى عنه أَبو العباس؛ وأَنشد:
ومُقَتِّتٍ حَضَجَتْ به أَيامُه،
قَدْ قادَ بَعْدُ قَلائصاً وعِشارا
مُقَتِّتٌ: فقير. حَضَجَتْ: انبسطت أَيامه في الفقر فأَغناه الله، وصار ذا مال.

### Türkçe

**حَضَجَ** ateşi **حَضْجاً**: onu yaktı.

Ve adam **انْحَضَجَ**: öfkeyle tutuştu ve kininden alevlendi. Ve **انْحَضَجَ**: kininden alevlendi de yere yapıştı. Ebû’d-Derdâ hadîsinde, ikindi sonrası iki rek‘at hakkında dedi ki: “Ama ben ikisini bırakmam; artık kim isterse **يَنْحَضِجَ** etsin, **فَلْيَنْحَضِجْ**”; yani kininden yarılıp parçalanmak ve çatlamak. Ve onunla **حَضَجَ** eder, **يَحْضُجُ** **حَضْجاً**: onu yere serdi. Ve deve yüküyle ve yükünü **حَضَجَ** eder **حَضْجاً**: onu attı. Ve onunla yeri **حَضَجَ** eder **حَضْجاً**: onunla ona vurdu. Ve **انْحَضَجَ**: öfkeden kendisiyle yere vurdu; artık sen ona bunu yaptığında, “onu **حَضَجْتُه**” dersin. Ve aleti ondan **انْحَضَجَتْ** **انْحِضاجاً**. İbn Şümeyl dedi: **يَنْحَضِجُ**: yan yatar. Ve onu **حَضَجَه**: ona, neredeyse ondan çatlayacağı ve onun sebebiyle yere yapışacağı şeyi soktu.

Yere yapışan her şey: **حِضْجٌ**; ve **الحِضْجُ**: havuzun altına yapışan çamur; ve denildi ki: **الحِضْجُ** az su olup, çamur havuzun altında kalır; ve denildi ki: o, içinde çamur bulunan sudur; böylece yapışkanlaşır ve uzar; ve denildi ki: o, bulanık sudur.

**حِضْجٌ حاضِجٌ**: onunla mübalağa ettiler; **كَشِعْرٍ شاعرٍ** gibi; Ebû Mehdî dedi: Hımyân b. Kuhâfe’yi şöyle inşad ederken işittim:
فأَسْأَرَتْ في الحوضِ **حِضْجاً حاضِجا**،
قَدْ عادَ مِنْ أَنْفاسِها رَجَارِجَا
**أَسأَرت**: bıraktı. Ve **السُّؤْرُ**: havuzdaki suyun artığı; ve onun “**حاضِجاً**” sözü: yani kalan. Ve “**رجارجاً**”: suyu ve çamuru karıştı. Ve **الحِضْجُ**: havuzun kendisidir; ve fetha bunların hepsinde bir lehçedir; ve bunların hepsinin çoğulu **أَحْضاجٌ**’dır; Rü’be dedi:
مِنْ ذي عُبابٍ سائلِ الأَحْضاجِ،
يربي على تَعاقُمِ الهَجَاجِ
**الأَحضاجُ**: havuzlardır. Ve **التعاقم**: bir defadan sonra bir defa suya geliş; tıpkı nöbetleşe ardı ardına gelme gibi. Ve **رجل حِضْجٌ**: hamîs (yiğit/sert); çoğulu **أَحْضاجٌ**. Ve **الحِضاجُ**: dayalı duran iri tulum; Selâme b. Cendel dedi:
لنا خِبَاءٌ ورَاووقٌ ومُسْمِعَةٌ،
لدى **حِضاجٍ**، بِجَوْنِ النَّارِ، مَرْبوبِ
Ve adam **انْحَضَجَ**: karnı genişledi; ve o ondandır. Ve **امرأَةٌ مِحْضاجٌ**: karnı geniş (kadın); Muzâhim’in sözü:
إِذا ما السَّوْطُ سَمَّرَ حالِبَيْهِ،
وقَلَّصَ بَدْنَهُ بَعْدَ انْحِضاجِ
yani şişme ve semirme sonrasında.

Ve **المِحْضَجَةُ** ve **المِحْضاجُ**: kadın yıkadığında elbiseye vurduğu küçük bir tahta. Ve **انْحَضَجَ**: koştuğu zaman.

Ve vadinin **حَضِيجُ**’i: onun yanı.

Ve **المِحْضَجُ**: yoldan sapan.

Ve **المِحْضَبُ** ve **المِحْضَجُ** ve **المِسْعَرُ**: ateşin onunla karıştırıldığı şey. Denir ki: ateşi **حَضَجْتُ** ve onu **حَضَبْتُها**. Ferrâ: “Falancayı **حَضَجْتُ** ve **مَغَثْتُه** ve **مَثْمَثْتُه** ve **قَرْطَلْتُه**”; hepsi: “onu boğdum” anlamındadır. Huneyn hadîsinde: Peygamberin katırı, sallallahu aleyhi ve sellem, Huneyn günü onunla atmak için çakıl taşını almaya uzanınca, ne istediğini anladı da **انْحَضَجَتْ**; yani yayıldı; bunu, Ebû’l-Abbâs’ın ondan rivayet ettiği üzere İbnü’l-A‘râbî söyledi; ve inşad etti:
ومُقَتِّتٍ حَضَجَتْ به أَيامُه،
قَدْ قادَ بَعْدُ قَلائصاً وعِشارا
**مُقَتِّتٌ**: fakir. **حَضَجَتْ**: günleri fakirlikte yayıldı da Allah onu zengin etti ve mal sahibi oldu.
