# حضج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حضج

الحضج بالكسر: ما يبقى في حياض الإبل من  الطين اللازق بأسفلها. وقيل: الحضج: هو  الماء  القليل والطين يبقى في أسفل الحوض. وقيل: هو الماء الذي فيه الطين، فهو يتلزج ويمتد. وقيل: هو الماء الكدر. وحضج حاضج، بالغوا به، كشعر شاعر، قال أبو مهدي: سمعت هميان بن قحافة ينشد:
  فأسأرت في الحوض حضجا حاضجا
  قد عاد من أنفاسها رجارجا أسارت: أبقت، والسؤر: بقية الماء في الحوض، وقوله: حاضجا، أي باقيا، ورجارج: اختلط ماؤه وطينه. والحضج: الحوض نفسه  ويفتح  في كل ذلك، والجمع أحضاج، قال رؤبة:
  من ذي عباب سائل الأحضاج
  يربى على تعاقم الهجاج الأحضاج: الحياض، والتعاقم، كالتعاقب -على البدل-: الورد مرة بعد مرة. ورجل حضج: حميس، والجمع أحضاج. وكل ما لزق بالأرض حضج. الحضج:  الناحية  ، يقال: حضج الوادى، أي ناحيته.  وحضج  النار حضجا:  أوقد  ها. حضج به الأرض حضجا: ضربها به. وانحضج: ضرب بنفسه الأرض غيظا، فإذا فعلت به أنت ذلك قلت: حضجته. عن الفراء: حضج فلانا في الماء، وكذا  الشىء  ، ومغثه، ومثمثه، وقرطله كله بمعنى  غرقه  . أنحضج، إذا  عدا  . حضجه  : أدخل بطنه  -وفي اللسان عليه-  ما كاد ينشق منه  ويلزق بالأرض. المحضب و  المحضج  والمسعر  : ما تحرك به النار  يقال حضجت النار، وحضبتها. المحضج:  الحائد عن الطريق وفي نسخة: السبيل.  وانحضج  الرجل  : التهب غضبا  واتقد من الغيظ، فلزق بالأرض، وفي حديث أبي الدرداء قال -في الركعنين بعد العصر-: أما أنا فلا أدعهما، فمن شاء أن ينحضج فلينحضج  ، أي ينقد من الغيظ ينشق. انحضج الرجل  : انبسط:، وفي حديث حنين:  أن بلغة النبي، صلى الله عليه وسلم، لما تناول الحصى؛ ليرمى به في يوم حنين، فهمت ما أراد فانحضجت  أي انبسطت، قاله ابن الأعرابي، فيما روى عنه أبو العباس، وأنشد:
  ومقتت حضجت به أيامـه                      قد قاد بعد قلائصا وعشارا

  مقتت: فقير، حضجت: انبسطت أيامه في الفقر، فأغناه الله، فصار ذا مال.  والحضاج، ككتاب: الزق  الضخم الممتلئ  المستند  ، وفي نسخة التكملة واللسان: المسند  إلى الشىء  ، قال سلامة بن جندل:
  لنا خباء وراووق ومـسـمـعة                      لدى حضاج بجون النار مربوب الحضاج كغراب: الرجل  المتقوس الظهر الخارج البطن  .  والتحضيج: شبه التضجيع في الكلام  ، هكذا نص عبارة الصاغاني وابن منظور،وزاد المصنف بعده  المسند  ، وفي نسخة المبتدا بدل المسند، فليراجع ذلك. وقال ابن شميل: ينحضج: يضطجع.
 ومما يستدرك عليه: حضج به يحضج حضجا: صرعه. وحضج البعير بحمله وحمله حضجا: طرحه. وانحضج الرجل: اتسع بطنه، وهو من الحضاج بمعنى الزق، كما تقدم. وامرأة محضاج: واسعة البطن، وقول مزاحم:
  إذا ما السوط سمر حالبيه                      وقلص بدنه بعد انخضاج يعنى بعد انتفاخ وسمن. والمحضجة والمحضاج: خشبة صغيرة تضرب بها المرأة الثوب إذا غسلته.

### Türkçe

**الحضج** kesre ile: develerin havuzlarında, altlarında yapışkan çamurdan kalan şey. Ve denildi: **الحضج**: havuzun dibinde kalan az su ve çamurdur. Ve denildi: o, içinde çamur bulunan sudur; o hâlde yapışır ve uzar. Ve denildi: o, bulanık sudur. Ve **حضج حاضج**; onunla mübalağa ettiler; **شعر شاعر** gibi. Ebû Mehdî dedi: Hemmiyân b. Kahâfe’yi inşâd ederken işittim:
  “Böylece havuzda **حضجا حاضجا** artık bıraktı
  Onun nefeslerinden tekrar tekrar çalkantılı hâle dönmüştür”
**أسأرت**: bıraktı. Ve **السؤر**: havuzdaki suyun artığıdır. Ve onun sözü: **حاضجا**; yani kalan. Ve **رجارج**: suyu ve çamuru karıştı. Ve **الحضج**: havuzun kendisidir; ve bütün bunlarda fetha ile de gelir. Çoğulu **أحضاج**’dır. Rü’be dedi:
  “Şu kabaran (sudan) **الأحضاج**’ı soran (kimse)den
  **الهجاج**’ın art arda gelişleri üzerine yükselir”
**الأحضاج**: havuzlardır. Ve **التعاقم**; **التعاقب** gibi —bedel üzere—: bir defadan sonra bir defa suya geliş (sulama)dır. Ve **رجل حضج**: **حميس**; çoğulu **أحضاج**. Ve yere yapışan her şey **حضج**’dır. **الحضج**: taraf/yan; denilir ki: **حضج الوادى**; yani onun yanı. Ve **حضج النار حضجا**: onu yaktı. **حضج به الأرض حضجا**: onunla yere vurdu. Ve **انحضج**: öfkeyle kendi kendine yere vurdu; eğer sen ona bunu yaparsan “**حضجته**” dersin. Ferrâ’dan: **حضج** falanı suda; ve aynı şekilde **الشىء**’i; ve **مغثه** ve **مثمثه** ve **قرطله**; hepsi **غرقه** (onu boğdu) mânasındadır. **أنحضج**: koştuğu zaman. **حضجه**: karnını içine soktu —ve Lisân’da “üzerine” (kaydı vardır)— neredeyse ondan yarılacak ve yere yapışacak (hâle geldi). **المحضب** ve **المحضج** ve **المسعر**: ateşi onunla hareket ettirdiğin şey; denilir: **حضجت النار** ve **حضبتها**. **المحضج**: yoldan sapan; bir nüshada: **السبيل**. Ve **انحضج الرجل**: öfkeden alevlendi ve gayzdan tutuştu; böylece yere yapıştı. Ebû’d-Derdâ hadîsinde dedi —ikindiden sonraki iki rek‘at hakkında—: “Ben ise onları bırakmam; kim isterse **ينحضج** etsin, **فلينحضج**”; yani gayzdan çatlayacak şekilde öfkesini dışa vursun. **انحضج الرجل**: yayıldı. Huneyn hadîsinde: “Nebi’ye, sallallahu aleyhi ve sellem, Huneyn günü atmak için çakıl taşını aldığı vakit, onun ne istediğini anladım da **فانحضجت**”; yani yayıldım. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi; Ebû’l-Abbâs’ın ondan rivayet ettiği üzere. Ve şu beyti inşâd etti:
  “Ve **مقتت**; onun günleri onunla **حضجت**
  Artık **قلائصا** ve **عشارا** sevk etmiştir”

**مقتت**: fakir. **حضجت**: günleri fakirlikte yayıldı; sonra Allah onu zengin etti; böylece mal sahibi oldu. Ve **الحضاج** —**كتاب** vezninde—: dolu, dayanmış büyük tulum; bir nüshada (Tekmile ve Lisân’da): bir şeye dayandırılmış **المسند**. Selâme b. Cendel dedi:
  “Bizim bir çadırımız, bir **راووق**’umuz ve bir **مـسـمـعة**’miz vardır
  **حضاج** yanında; ateşin karalığında terbiye edilmiş”
**الحضاج** —**غراب** vezninde—: sırtı kambur, karnı dışarı çıkmış adam. Ve **التحضيج**: sözde **التضجيع**’a benzer (bir şey)dir; Sâgânî ve İbn Manzûr’un ibaresinin nassı böyledir. Musannif bunun ardından **المسند**’i artırdı; ve **المبتدا** nüshasında **المسند** yerine **المبتدا** vardır; o hâlde bu gözden geçirilsin. İbn Şümeyl dedi: **ينحضج**: yan yatar.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **حضج به يحضج حضجا**: onu yere serdi. Ve **حضج البعير بحمله وحمله حضجا**: onu (deveyi) yüküyle yere attı; ve yükünü (de) attı. Ve **انحضج الرجل**: karnı genişledi; bu, daha önce geçtiği üzere, tulum mânasındaki **الحضاج**’dandır. Ve **امرأة محضاج**: karnı geniş (kadın). Ve Muzâhim’in sözü:
  “Ne zaman ki kırbaç iki yanını esmerleştirir
  Ve bedeni **انخضاج**’dan sonra çekilir”
Yani şişme ve semirme sonrası. Ve **المحضجة** ve **المحضاج**: kadın elbiseyi yıkadığında onunla elbiseye vurduğu küçük bir tahta.
