# حضن (ح-ض-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ض - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والضاد والنون معهما
ح ض ن، ن ض ح،ن ح ض، ض ح ن مستعملات
حضن:
الحِضْن: ما دونَ الإبْط إلى الكَشْح، ومنه احتضانك الشَيءَ وهو احتمالُكَهُ وحَمْلكَهُ في حضنِك كما تَحْتَضِنُ المرأة ولدها فتحمله في أحد شِقَّيْها. والمُحْتَضَنُ: الحِضْن، قال:
هَضيمُ الحَشَا شَخْتَةُ المُحتَضَنْ
والحَضانةُ: مصدر الحاضِنة والحاضِن وهما اللذان يُربِّيان الصَبيِّ. وناحِيَتا المَفازةِ: حِضناها، قال:
أجَزْتُ حِضْنَيه هِبَلاًّ وعثا
وعَنْزٌ حَضون: أَيْ أحَد طُبْيَيْها أطوَلُ. والحَمامةُ تَحتضِنُ بَيْضَها حُضُوناً للتفريخ فهي حاضِنٌ. وسُقْعٌ حَواضِنُ: أي جَواثِمُ، قال النابغة:
رَمادٌ مَحَتْة الريحُ من كُلِّ وِجْهةٍ		وسُفْعٌ على ما بَيْنَهُنَّ حَواضِنُ
أي أثافيُّ جَواثم على الرَماد. وحَضَنْتْ الرجل عن الشيء: اختَزَلتُه ومَنَعْتُه، قال ابن مسعُود: لا تُحضَنُ زَيْنَبُ امرأةُ عبدِ الله أي لا تُحجَب عنه ولا يُقْطَعُ أمرٌ دونها. وفُلانٌ احتَجَنَ بأمرٍ دُوني وأحضَنني: أي أخَرجَني منه في ناحيةٍ. وقالت الأنصار لأبي بَكْر: تُريدونَ أن تَحضُنونا من هذا الأمر.
والمِحْضَنة: المعمُولةُ من الطيِن للحمامة كالقصعة الرَّوْحاء. والمَحاضِن: المَواضِع التي تحضُنُ فيها الحمامة على بَيْضها، واحدُها مَحضَن. والأعنُز الحَضَينات: ضَربٌ منها شَديَدة الحُمْرة، وأسوَدُ منها شَديدُ السَواد. والحَضَن: جَبَل، قال الأعشى:
كخلْقاء من هَضبَات الحَضَنْ
نضح:
النَضْح: كالنَضْخ رُبَّما اختَلَفا ورُبَّما اتَّفَقا. ويقال: النَّضخ ما بَقِيَ له أَثَرَ، يقال: على ثَوبه نَضْخُ دَمٍ. والعَيْن تَنْضَح بالماء نَضْحاً: أي تفور وتنضح أيضاً. والرجُلُ يعتَرفُ بأمرٍ فيَنْتَضِحُ منه: إذا أظهَرَ البَراءةَ وبَرَّاً نفسَه منه جُهْدَه. والنَضيحُ من الحِياض: ما قرُبُ من البِئر حتّى يكونَ الافِراغ فيه من الدَلْوِ ويكونَ عظيماً، قال:
فغَدَونا علَيهِمُ بُكرةَ الـوِرْ		دِ كما تورِدُ النَضيحَ الهِياما
والناضِحُ: جَمَلٌ يُسْتَقَى عليه الماء للقِرَى في الحَوض، أو سِقيْ أرضٍ وجَمعُه النَواضِح. والفَرَس يَنْضَحُ: أي يعْرَقُ، قال:
كأنَّ عِطْفَيْه من التَنْضاحِ		بالماء ثوباً مُنْهِلٍ مَـيّاحِ
أي مُستَقٍ بيَده. والجَرَّة تنضَحُ بالماء: يخرُج الماء من الخَزَف لرِقَّتِها. والجَبَل يَنْضَحُ: إذا تَحَلَّبَ الماءُ من بين صُخُوره. ويقال في القتال: نضِّحوهُم بالنُّشّاب ورَضِّحوهم بالحِجارة. واستَنْضَحَ الرجلُ: أي رَشَّ شيئاً من الماء على فَرْجه بعدَ الوُضُوء. إذا ابتَدَأَ الدقيق في حَبِّ السُنْبُل وهو رَطْبٌ قيلَ: قد أنْضَحَ ونَضَحَ، لغتان. والنَّضُوحُ: الطِيبُ.
نحض:
النَحْضُ: اللَّحْم نفسُه، والقطعةُ الضَخْمةُ تُسَمَّى نَحْضَة. ورجُلٌ نَحيضٌ، وامرأةٌ نَحيضةٌ: كثيرة اللَّحْم.
وقد نَحُضَ نَحاضةً، فإذا قُلتَ: نُحِضَتْ فقد ذَهَبَ لحمُها فهي مَنحُوضةٌ ونَحيضٌ. ونحضتُ السِنان رَقَّقْتُه، قال حميد:
كَمَوقِف الأشقَرِ إنْ تَـقَـدَّمـا		باشَرَ مَنحُوضَ السِنانِ لَهْذَمـا
والموتُ من وَرائه ان أحجَما
ضحن:
الضَّحَنُ: اسم بَلَد.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الضاد** ve **النون** onlarla birlikte

**ح ض ن**، **ن ض ح**،**ن ح ض**، **ض ح ن** kullanımdadırlar
**حضن**:
**الحِضْن**: **الإبْط**’tan **الكَشْح**’a kadar olan şey; ondan da, senin bir şeyi kucaklaman; o da onu yüklenmen ve onu **حضن**’inde taşımandır; tıpkı kadının çocuğunu kucaklayıp onu iki yanından birinde taşıması gibi. Ve **المُحْتَضَنُ**: **الحِضْن**; dedi ki:
هَضيمُ الحَشَا شَخْتَةُ **المُحتَضَنْ**
Ve **الحَضانةُ**: **الحاضِنة** ve **الحاضِن**’in mastarıdır; ikisi de çocuğu büyüten kimselerdir. Ve **المَفازة**’nin iki yanı: onun iki **حِضن**’i; dedi ki:
أجَزْتُ **حِضْنَيه** هِبَلاًّ وعثا
Ve **عَنْزٌ حَضون**: yani onun iki memesinden biri daha uzundur. Ve güvercin yumurtasını yavru çıkarmak için **حُضُوناً** kucaklar; o hâlde o **حاضِنٌ**’dir. Ve **سُقْعٌ حَواضِنُ**: yani çömelmişler; Nâbiga dedi ki:
رَمادٌ مَحَتْة الريحُ من كُلِّ وِجْهةٍ		وسُفْعٌ على ما بَيْنَهُنَّ **حَواضِنُ**
Yani kül üzerinde çömelmiş **أثافيّ**ler. Ve “**حَضَنْتْ** adamı bir şeyden”: onu ayırdım ve onu men ettim; İbn Mes‘ûd dedi ki: “**لا تُحضَنُ زَيْنَبُ** عبدِ الله’ın karısı” yani ondan perdelenmez ve onun dışında onun aleyhine bir iş kesilmez. Ve falan kimse, benden aşağı bir iş ile **احتَجَنَ** etti ve beni **أحضَنني**: yani beni ondan bir tarafta çıkardı. Ensar, Ebû Bekr’e dedi ki: “Bu işten bizi **تَحضُنونا** etmek istiyorsunuz.”

Ve **المِحْضَنة**: güvercin için çamurdan yapılmış olan, geniş çanak gibi olan şey. Ve **المَحاضِن**: güvercinin yumurtası üzerinde kucakladığı yerler; onun teki **مَحضَن**’dır. Ve **الأعنُز الحَضَينات**: onlardan bir türdür; şiddetli kızıllığı olan; ve ondan daha siyahı, şiddetli siyahlığı olan. Ve **الحَضَن**: bir dağdır; A‘şâ dedi ki:
كخلْقاء من هَضبَات **الحَضَنْ**

**نضح**:
**النَضْح**: **النَضْخ** gibidir; bazen ayrılırlar, bazen de uyuşurlar. Ve denir ki: **النَّضخ**: onun için bir iz kalandır; denir ki: elbisesinde kan **نَضْخُ**’u vardır. Ve göz su ile **تَنْضَح** eder, **نَضْحاً**: yani kaynar ve ayrıca sıçratır. Ve adam bir işi itiraf eder de ondan **يَنْتَضِحُ** eder: eğer beraati ortaya koyarsa ve ondan kendini olabildiğince temize çıkarırsa. Ve **النَضيحُ** havuzlardan: kuyudan yakın olan; ta ki boşaltma kovadan onun içine olsun ve büyük olsun; dedi ki:
فغَدَونا علَيهِمُ بُكرةَ الـوِرْ		دِ كما تورِدُ **النَضيحَ** الهِياما
Ve **الناضِحُ**: üzerinde su çekilen deve; havuzda misafir ağırlamak için, yahut bir toprağı sulamak için; çoğulu **النَواضِح**’tır. Ve at **يَنْضَحُ**: yani terler; dedi ki:
كأنَّ عِطْفَيْه من التَنْضاحِ		بالماء ثوباً مُنْهِلٍ مَـيّاحِ
Yani eliyle su çeken. Ve testi su ile **تنضَحُ** eder: inceliğinden dolayı sudan çömlekten dışarı çıkar. Ve dağ **يَنْضَحُ** eder: su kayaların arasından sızıp aktığı zaman. Ve savaşta denir: onları oklarla **نضِّحوهُم** ve onları taşlarla **رَضِّحوهم**. Ve adam **استَنْضَحَ**: yani abdestten sonra ferci üzerine sudan bir şey serpti. Başaktaki tanede un, o yaş iken, başlamaya başlayınca denildi: “**قد أنْضَحَ** ve **نَضَحَ**”; iki lehçedir. Ve **النَّضُوحُ**: güzel kokudur.

**نحض**:
**النَحْضُ**: etin kendisidir; büyük parça **نَحْضَة** diye adlandırılır. Ve **رجلٌ نَحيضٌ** ve **امرأةٌ نَحيضةٌ**: eti çok olan.

Ve gerçekten **نَحُضَ** **نَحاضةً**; fakat eğer “**نُحِضَتْ**” dersen, onun eti gitmiştir; o hâlde o **مَنحُوضةٌ** ve **نَحيضٌ**’dur. Ve **نحضتُ السِنان**: onu incelttim; Humeyd dedi ki:
كَمَوقِف الأشقَرِ إنْ تَـقَـدَّمـا		باشَرَ **مَنحُوضَ السِنانِ** لَهْذَمـا
والموتُ من وَرائه ان أحجَما

**ضحن**:
**الضَّحَنُ**: bir beldenin adıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحِضْنُ: ما دون الإبط إلى الكشح. وحَضْنا الشيء: جانباه. ونواحي كلِّ شيء أَحْضَانُهُ. والمُحْتَضَنُ أيضاً: الحِضْنُ. قال الأعشى:
عريضةُ بـوصٍ إذا أدبـرتْهضيمُ الحَشا شَخْتَةُ المُحْتَضَنْ
وحِضْنُ الضبع: وِجارُهُ. قال الكميت:
كما خامرتْ في حِضْنِها أُمُّ عامرٍلِذي الحبلِ حتّى عالَ أوسٌ عِيالها
وحَضَنَ الطائر بيضه يَحْضُنُهُ، إذا ضمَّه إلى نفسه تحت جناحِه. وكذلك المرأة إذا حَضَنَتْ ولدها. وحاضِنَةُ الصبيّ: التي تقوم عليه في تربيته. وحَضَنْتُهُ عن كذا حَضْناً وحَضانَةً، إذا نَحّيْته عنه واستبددت به دونه. وحَضَنْتُهُ عن حاجته أحْضُنُهُ بالضم، أي حبسْتُه عنها. واحْتَضَنْتُهُ على كذا مثله. واحْتَضَنْتُ الشيء: جعلته في حِضْني. والحَضونُ من الشاء: الشَطورُ، وهي التي أحد طُبْيَيْها أطولُ من الآخر. يقال: شاةٌ حَضونٌ بيِّنة الحِضان بالكسر. ابن السكيت: الحَضَنُ في بعض اللغات: العاجُ. وينشد في ذلك:
وأَبْرَزَتْ عن هِجانِ اللونِ كالحَضَنِ
أبو زيد أحْضَنْتُ بالرجل: أزريتُ به.

##### Türkçe

**الحِضْنُ**: koltuk altından böğreğe kadar olan şey. Ve **حَضْنا** şey: onun iki yanı. Ve her şeyin çevreleri onun **أَحْضَانُهُ**’dur. Ve **المُحْتَضَنُ** da: **الحِضْنُ**. الأعشى dedi ki:
عريضةُ بـوصٍ إذا أدبـرتْهضيمُ الحَشا شَخْتَةُ **المُحْتَضَنْ**
Ve **حِضْنُ الضبع**: onun ini. الكميت dedi ki:
كما خامرتْ في **حِضْنِها** أُمُّ عامرٍلِذي الحبلِ حتّى عالَ أوسٌ عِيالها
Ve kuş yumurtasını **حَضَنَ** eder, onu **يَحْضُنُهُ**; onu kanadının altında kendine doğru topladığı zaman. Kadın da çocuğunu **حَضَنَتْ** ettiği zaman böyledir. Ve çocuğun **حاضِنَةُ**’si: onun terbiyesinde üzerine duran (kimse)dir. Ve onu şu şeyden **حَضَنْتُهُ**; **حَضْناً** ve **حَضانَةً** (olarak), onu ondan uzaklaştırdığım ve onun dışında ona karşı tek başıma tasarrufta bulunduğum zaman. Ve onu ihtiyacından **حَضَنْتُهُ**; onu **أحْضُنُهُ** (ضم ile), yani onu ondan alıkoydum. Ve onu şu şey üzerine **احْتَضَنْتُهُ**; onun benzeri. Ve şeyi **احْتَضَنْتُ**: onu **حِضْني**’me koydum. Ve koyundan **الحَضونُ**: iki yarımlı olan, o da bir memesi ötekinden daha uzun olan (koyun)dur. Denir ki: **شاةٌ حَضونٌ**; kesre ile **الحِضان**’ı açık (belli) olan. ابن السكيت: bazı dillerde **الحَضَنُ**: fildişidir. Bunun hakkında şu okunur:
وأَبْرَزَتْ عن هِجانِ اللونِ ك**الحَضَنِ**
أبو زيد: adam hakkında **أحْضَنْتُ**: onu ayıpladım.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ض ن
حضن ، نضح ، نحض
استعمل من وجوهه : حضن ، نضح ، نحض .
حضن : قال الليث : الحِضْن : ما دون الإبْطِ إلى الكَشْح ، ومنه الاحتضان وهو احتمالُك الشيء وجعلُه في حِضْنك ، كما تَحْتَضن المرأةُ ولدَها فتحتمله في أحد شِقَّيْها . والمُحْتَضَن : الحِضْن ، وأنشد للأَعْشى .
عَرِيضةُ بُوصٍ إذا أَدْبرت
هضيمُ الحشا شَخْتَةُ المُحْتَضَنْ
وحِضْنا الجبل : ناحيتاه ، وحِضْنا الرجل : جَنْباه .
وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : حِضْنُ الجَبَل وحُضْنُه : ما أطاف به .
قال : وقال أبو عمرو : الحُضْنُ : أصل الجبل .
وقال الليث : الحَضانة : مصدر الحاضِن والحاضنة ، وهما المُوَكّلان بالصّبي يرفعانه ويُربِّيانه . قال : ناحيتا الفلاة : حِضْناها ، وأنشد :
أَجَزْتُ حِضْنَيْه هِبَلاًّ وَغْبَا
هِبَلاًّ : جَمَلاً ثقيلا . قال : والحِضان : أن تَقْصر إحدى طُبْيَى العَنْز وتطول الأخرى جداً فهي عَنْز حَضون .
وقال أبو عُبَيْد : قال أبو زيد والكسائي : الحَضون من المِعْزَى : التي قد ذهب أحد طُبْيَيْها ، والاسم الحِضان .
وقال الليث : الحمامة تحضُن على بيضها حُضوناً إذا رجَنَتْ عليه للتَّفريخ فيه حاضن هكذا يقال بغير هاء .
ويقال للأثافي : سُفْعٌ حواضِنُ أي جواثِمُ
وقال النابغة :
وسُفْعٌ على ما بينهن حواضِن
يعني الأثافيّ والرماد .
قال والمحَاضِن : المواضع التي تحضُن فيها الحمامة على بيضها ، والواحد مِحْضَن .
قال : والمِحْضَنَة : المَعْمُولَة من الطِّين للحمامة كالقصعة الرَّوحاء .
وقال أبو عمرو : الحاضنة : النخلة إذا كانت قصيرة العُذوق ، قال : فإذا كانت طويلة العُذوق فهي بائِنة ، وأنشد :
من كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَها
منها وحاضنةٍ لها مِيقار
وقال الليث : يقال : احْتَجَنَ فلان بأمر دوني ، واحتضنني منه أي أخرجني منه في ناحية .
وقال الليث : جاء في الحديث أن بعض الأنصار قال يوم بُويع أبو بكر : تُرِيدون أن تُحْضِنُونا من هذا الأمر . قلت : هكذا وجدته في كتاب الليث : أَحْضَنني بالألف ، والصواب حَضَنَني ، وفي حديث ابن مسعود حين أوصى فقال : ولا تُحْضَن زَيْنَبُ امرأتُه عن ذلك ، يعني عن النَّظر في وصيّته وإنفاذها .
قال أبو عُبَيد : لاتُحْضَن : لا تُحْجَب عنه ولا يُقطع أمرٌ دونها . يقال : حضنتُ الرجلَ عن الشيء إذا اخْتَزَلْتَه دونه . قال : ومنه حديث عُمَرَ يوم أتى سَقيفَة بني ساعِدَة للبَيْعة قال : فإذا إخواننا من الأنصار يُرِيدون أن يَخْتَزِلوا الأمرَ دوننا ويَحْضُنونا عنه . هكذا رواه ابن جَبَلَة وعليّ بن عبد العزيز عن أبي عُبَيد بفتح اليَاءِ وهذا خلاف ما رواه الليث ، لأن الليث جعل هذا الكلام للأنصار ، وجاء به أبو عُبَيْد لعُمَر وهو الصحيح وعليه الروايات التي دار الحديث عليها .
وقال أبو عُبَيد : قال أبو زيد : أَحْضَنْتُ بالرّجُل إحْضانا وأَلْهَدت به إلهاداً أي أَزْرَيْتُ به .
أبو عُبَيد عن الكسائي : حَضَنْتُ فلاناً عمّا يُرِيد أَحْضُنُه وحَضَانَةً ، واحتَضَنْتُه عنه إذا منعتَه عمّا يُرِيد .
وقال ابن السّكّيت : حضن الطائر بيضه يحضنه حضناً .
وحَضَنَ : اسم جَبَل بأعلى نَجْد ، ومنه المثل السائر : ( أَنْجَدَ مَنْ رَأَى حَضَنا .
وقال أبو عُبَيد : الحَضَنُ : ناب الفيل ، وقال غيره : الحَضَن : العاج .
وقال الليث : الأعْنُز الحَضَنِيَّات : ضَرْب منها شديد الحُمرة ، وضربٌ سود شديدة السَّواد ، قلت : كأنها نسبت إلى حَضَن ، وهو جبل بقُنّة نجدٍ معروف .
نضح : قال الليث : النّضْح كالنَّضْخ ربما اتّفقا وربما اختلفا ، ويقولون : النّضْخ : ما بقي له أثر كقولك : على ثوبِه نَضْخُ دم ، والعينُ تَنْضَح بالماء نَضْحاً إذا رأيتها تَنُور ، وكذلك تَنْضَخ العَيْن .
وقال أبو زيد : يقال : نَضَخَ عليه الماءُ يَنْضَخُ فهو ناضخ ، وفي الحديث ( يَنْضَخُ البَحْرُ ساحِله .
وقال الأصمعي : لا يُقال من الخاء فَعَلْتُ ، إنما يقال : أصابه نَضخٌ من كذا .
وقال أبو الهَيْثَم : قَوْلُ أبي زَيْد أَصَحُّ ، والقرآنُ يَدُلّ عليه ، قال الله جلّ وعزّ : ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ ) ( الرَّحمان : 66 ) فهذا يشهد به يقال : نضخ عليه الماء ، لأن العين النَّضّاخة هي الفَعّالة ، ولا يقال لها نَضّاخة حتى تكون ناضحة .
وقال ابن الفَرَج : سَمِعْت جماعة من قَيْس يقولون : النَّضْح والنَّضْخ واحد ، قال : وقال أبو زيد : نَصَحْتُه . ونَضختُه بمعنى واحد ، قال : وسمعتُ الغَنَوِيّ يقول : النَّضْح والنَّضْخ وهو فيما بان أَثَره وما رَقَّ بمعنى واحد .
قال : وقال الأصمعي : النَّضْخ : الذي ليس بينه فُرَج ، والنَّضْح أرقّ منه .
وقال ابن الأعرابي : النَّضح : ما نَضحْتَه بيدك مُعْتَمد ، والناقةُ تَنْضح ببولها ، والقِرْبة تَنضحُ ، والنَّضح مِن غير اعتماد : إذا مَرَّ فوطىء على مَاءٍ ، فَنَضَح عليه وهو لا يُريد ذلك ومنه نَضْحُ البَوْل في حديث إبراهيم . أنه لم يكن يَرَى بِنضْح البَوْل بأْساً .
قال : وقال أبو لَيْلى : النَّضْح والنَّضْخ : ما رَقَّ وثَخُن بمعنى واحد .
وقال اليزيديّ : نَضَحْناهم بالنَّبْل نَضْحا ، ونَضَخْناهم نَضْخاً وذلك إذا فَرَّقوها فيهم .
وقال شمر : يقال : نَضحْتُ الأديمَ : بَلَّلته ألاّ يَنْكسِر ، وقال الكُمَيْت :
نَضحْتُ أَدِيمَ الوُدِّ بيني وبينكم
بآصِرَة الأرْحام لو يَتَبلَّلُ
نَضحْت أي وصلتُ .
قال : وقد قالوا في نَضْح المطر بالحاء والخاء . والنّاضحُ : المطر ، وقد نضحْتنا السماءُ . والنَّضْحُ أَمْثَل من الطّلّ ، وهو قَطْر بين قَطْرَيْن ، قال : ويقال لكل شيء يتحلب من عرق أو ماءٍ أو بول يَنْضَح ، وأنشد :
يَنْضَحْن في حافاته بالأبوالِ
وقال : عيناه تنضحان .
وقال : النَّضْح يَدْعُوه الهَمَلاَن ، وهو أَنْ تمتلىء العين دمعاً ثم تَنفضخ هَمَلاَناً لا ينقطع ، والجَرَّة تَنْضح ونَضَحَت ذِفْرَى البَعير بالعَرَق نَضْحاً ونَضْخاً ، وقال القطامي :
حَرَجاً كأن من الكُحَيْلِ صُبابةً
نَضَحَت مَغابِنُها به نَضحَانا
قال : ورواه المُؤرّج : نُضِخَت .
وقال أبو عُبَيد : قال أبو عمرو : نَضحْتُ الرِّيّ بالضّاد .
وقال الأصمعي : فإن شَرِب حتى يَرْوَى ، قال : نَصحْتُ بالصّاد الرِّيّ نَصْحا ونَصعْت به ونَقَعت ، قال : والنَّضح والنَّشْح واحد : وهو أن يَشرب دون الرِّيّ .
وقال غيرهم : نضحوهم بالنَّبْل أي رَشقوهم ورمَوْهم .
ويقال : هو يُناضِح عن قومه وينافح عن قومه أي يذُب عنهم ، وأنشد :
ولو بَلاَ ، في مَحفِلٍ ، نِضَاحي
أي ذَبيِّ ونَضْحِي عنه .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : نَضَحتُ الماء نضْحاً ، ونَضَح الرجلُ بالعرق مثله إذا عَرِقَ ، وقال الكِسَائي مثله .
وقال الأصمعي : نَضَح الشجرُ إذا تَفَطَّر بالنبات .
وقال أبو طالب بن عبد المطلب :
بُورِكَ الميِّت الغَريبُ كما بورك نَضْحُ الرُّمَّانِ والزَّيتُون
قال : والنَّضَح بفتح الضّاد : الحَوْضُ الصغير وجمعه أنضَاح : قُلْتُ : ويُسمَّى نضيحاً أيضاً قاله أبو عُبَيد .
قال : والنّاضِحُ : البَعير الذي يَستَقِي الماء والأُنْثى ناضحة ، وفي الحديث ( ما سُقي من الزَّرْع نَضْحاً ففيه نصفُ العُشْر ) يريد ما سُقِي بالدِّلاء والغُروب والسَّواني ولم يُسْقَ فَتحاً .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن عَدَّ عشر خلال من السُّنّة ، وذكر فيها الانتضاح بالماء ، وهو أن يأخذ ماء قليلاً فَينْضَحَ به مذاكيره ومؤتَزَره بعد فراغه من الوضوء لينفي بذلك عنه الوَسْواس ، وهو في خبر آخر انتفاض الماء ومعناهما واحد .
والرجل يُرْمَى بأمر أو يُقْرَف بتهمة فَينْتَضِح منه أي يُظهر التبرُّؤ منه .
وقال الليث : النَّضِيح من الحُيَاض : ما قَرُب من البئر حتى يكون الإفراغ فيه من الدلو ويكون عظيماً ، وقال الأعْشى :
فَغَدَونا عليهم بكرةَ الوِرْ
دِ كما تُورِدُ النَّضيحَ الهِيامَا
قال : وإذا ابتدأ الدَّقيق في حب السُّنْبُل وهو رَطْب فقد نَضحَ وأَنْضح لغتان .
قال : والنَّضُوح : الطِّيبُ .
الحَرّاني عن ابن السكيت : النَّضوحُ : الوَجور في أَيِّ الفم كان ، وقال أبو النَّجم يصف راميا :
أنْحى شِمَالا هَمَزَى نَضُوحا
أي مَدَّ شِماله في القوس هَمَزى يعني القوس أنها شديدة .
والنَّضوح أيضاً من أسماء القَوْس كأنها تَنْضَحُ بالنّبْل .
والنَّضَّاحة : الآلة التي تُسَوَّى من النُّحاس أو الصُّفْر للنِّفْط وزَرْقه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : المِنْضحة والمِنْضخة بالحاء والخاء : الزَّرّاقَةُ . قلت : وهي عند عوام الناس النَّضاحة ومعناهما واحد .
قال ابن الفرج : سمعت شُجاعاً السُّلَمي
يقول : أمضَحْتُ عِرْضي وأَنضَحته إذا أفْسَدْته ، وقال خليفة : أَمضَحْتُه إذا أَنْهَبْته الناس .
وقال شُجاع : مَضَح عن الرجل ، ونَضَح عنه ، وذَبَّ عنه بمعنى واحد .
نحض : قال ابن المُظَفِّر : النَّحْض : اللَّحمُ نفسه ، والقطعة الضخمة منه تسمى نَحْضة .
ورجل نَحِيض وامرأة نَحِيضة ، وقد نَحُضا ، ونحَاضَتُهما : كثرة لحمهما ، فإذا قلت : نُحِضت المرأة فمعناه ذهاب لحمها وهي مَنْحوضة ونَحِيض .
وقال ابن السكيت : النَّحِيضُ من الأضداد يكون الكثيرَ اللحمِ ، ويكون القليلَ اللحم كأنه نُحِض نَحضاً .
وقال أبو عُبَيد وغيره : نَحضْتُ السِّنان فهو منحوض ونَحِيض إذا رَقَّقْته وأنشد :
كموْقِفِ الأشْقَرِ إن تقدَّما
باشَرَ منْحُوض السنَان لَهْذَما
وقال امرؤ القيس :
يُبَارى شَباةَ الرُّمْح خَدٌّ مُذَلَّق
كحد السِّنان الصُّلَّبِيِّ النَّحِيضِ
وقال غيره : يقال : نَحَضْت العظم أَنْحَضَه نَحْضاً إذا أخذتَ اللحم الذي عليه عنه .
ونَحضْتُ فلاناً إذا أَلْححْت عليه في السؤال .
ونَحضْت السنان إذا رقَّقْته وأَحدَدْته .

##### Türkçe

ح ض ن
**حضن** , **نضح** , **نحض**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **حضن** , **نضح** , **نحض** .

**حضن** : Lîs dedi ki: **الحِضْن**: **الإبْطِ**’ın altından **الكَشْح**’a kadar olan şeydir; ondan **الاحتضان** gelir; o da senin bir şeyi yüklenmen ve onu **حِضْن**’unda kılmandır; nitekim kadın çocuğunu **تَحْتَضن** eder de onu iki yanından birinde yüklenir. Ve **المُحْتَضَن**: **الحِضْن**’dur. Ve A‘şâ’ya ait olarak inşâd etti:
عَرِيضةُ بُوصٍ إذا أَدْبرت
هضيمُ الحشا شَخْتَةُ المُحْتَضَنْ

Ve **حِضْنا الجبل**: onun iki yanı; ve **حِضْنا الرجل**: onun iki böğrü.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Asma‘î dedi ki: **حِضْنُ الجَبَل** ve **حُضْنُه**: onu kuşatan şeydir.

Dedi ki: Ve Ebû ‘Amr dedi ki: **الحُضْنُ**: dağın aslıdır.

Lîs dedi ki: **الحَضانة**: **الحاضِن** ve **الحاضنة**’nin masdarıdır; ikisi de çocuğa vekil kılınmış olanlardır; onu kaldırırlar ve onu terbiye ederler. Dedi ki: Çölün iki yanı: onun **حِضْنا**’sıdır; ve inşâd etti:
أَجَزْتُ حِضْنَيْه هِبَلاًّ وَغْبَا

**هِبَلاًّ**: ağır bir devedir. Dedi ki: Ve **الحِضان**: keçinin iki memesinden birini kısaltman ve ötekini çok uzatmandır; o hâlde o, **عَنْز حَضون** olan bir keçidir.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd ve Kisâî dedi ki: Keçilerden **الحَضون**: iki memesinden biri gitmiş olan; isim **الحِضان**’dır.

Lîs dedi ki: Güvercin yumurtası üzerine **تحضُن** eder, **حُضوناً**; yani onda yavru çıkarmak için onun üzerine çökerse; **حاضن** (böyle) denir; **هاء**sız böyle söylenir.

Ve **الأثافي** için denir: **سُفْعٌ حواضِنُ**; yani çömelmişler.

Nâbiga dedi ki:
وسُفْعٌ على ما بينهن حواضِن

**الأثافيّ**yi ve külü kastediyor.

Dedi ki: Ve **المَحَاضِن**: güvercinin yumurtası üzerine **تحضُن** ettiği yerlerdir; teki **مِحْضَن**’dır.

Dedi ki: Ve **المِحْضَنَة**: güvercin için çamurdan yapılmış olan, genişçe çanak gibi olandır.

Ebû ‘Amr dedi ki: **الحاضنة**: salkımları kısa olduğunda hurma ağacıdır. Dedi ki: Salkımları uzun olduğunda ise o **بائِنة**’dir. Ve inşâd etti:
من كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَها
منها وحاضنةٍ لها مِيقار

Lîs dedi ki: Denir: Falan, benden aşağı bir iş ile **احْتَجَنَ** etti; ve ondan beni **احتضنني** etti; yani beni ondan bir tarafta çıkardı.

Lîs dedi ki: Hadiste geldi ki ensardan bazısı, Ebû Bekir’e biat edildiği gün dedi: Bu işten bizi **تُحْضِنُونا** etmek istiyorsunuz. Dedim ki: Lîs’in kitabında onu böyle buldum: **أَحْضَنني** (elif ile); doğrusu **حَضَنَني**’dir. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde, vasiyet ettiğinde dedi ki: Ve Zeyneb, karısı, bundan **تُحْضَن** edilmesin; yani vasiyetine bakmaktan ve onu yürütmekten.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **لاتُحْضَن**: ondan perdelenmesin ve onun dışında bir iş kesilmesin. Denir: Bir şeyi ondan **حضنتُ الرجلَ**; yani onu onun dışında ayırıp aldım. Dedi ki: Ondandır: Ömer’in, biat için Benî Sâ‘ide sakîfesine geldiği gün hadisi; dedi ki: Ensardan kardeşlerimiz işi bizden ayrı olarak ayırıp almak ve bizi ondan **يَحْضُنونا** etmek istiyorlar. İbn Cebele ve Ali b. Abdülazîz bunu Ebû ‘Ubeyd’den **اليَاءِ**’yi fetha ile böyle rivayet etti; bu, Lîs’in rivayet ettiğine aykırıdır; çünkü Lîs bu sözü ensara kıldı; Ebû ‘Ubeyd ise onu Ömer’e getirdi; doğru olan budur ve hadis onun üzerine dönen rivayetler de bunun üzerinedir.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd dedi ki: Adam hakkında **أَحْضَنْتُ** (ona) **إحْضانا** ve onunla **أَلْهَدت** (ona) **إلهاداً**; yani onu ayıpladım.

Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: **حَضَنْتُ** falanı, istediğinden; onu **أَحْضُنُه** ve **حَضَانَةً**; ve onu ondan **احتَضَنْتُه**; yani onu istediğinden men ettim.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Kuş yumurtasını **حضن** eder; onu **يحْضنه حضناً**.

Ve **حَضَنَ**: Necd’in yukarısında bir dağın adıdır; ondan dolaşan mesel: ( **أَنْجَدَ مَنْ رَأَى حَضَنا** .

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **الحَضَنُ**: filin azı dişidir. Başkası dedi ki: **الحَضَن**: fildişidir.

Lîs dedi ki: **الأعْنُز الحَضَنِيَّات**: onlardan bir türdür; şiddetli kızıllıktadır; ve bir tür de şiddetli siyahlıkta siyahlardır. Dedim ki: Sanki **حَضَن**’a nispet edilmiştir; o, Necd’in zirvesinde bilinen bir dağdır.

**نضح** : Lîs dedi ki: **النّضْح** , **النَّضْخ** gibidir; bazen uyuşurlar, bazen ayrılırlar. Ve derler ki: **النّضْخ**: izi kalmış olan şeydir; senin “elbisede kanın **نَضْخُ**’u var” demen gibi. Ve göz su ile **تَنْضَح** eder, **نَضْحاً**; onu parıldar görürsen; aynı şekilde göz **تَنْضَخ** eder.

Ebû Zeyd dedi ki: Denir: Su onun üzerine **نَضَخَ** eder, **يَنْضَخُ**; o hâlde o **ناضخ**’tır. Ve hadiste: ( Deniz sahilini **يَنْضَخُ** eder.

Asma‘î dedi ki: **الخاء** ile “**فَعَلْتُ**” denmez; ancak denir: Ona şundan **نَضخٌ** isabet etti.

Ebû’l-Heysem dedi ki: Ebû Zeyd’in sözü daha doğrudur; Kur’an ona delâlet eder. Allah azze ve celle dedi ki: ( **تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ** ) ( **الرَّحمان : 66** ) Bu, onunla şahitlik eder: “Onun üzerine su **نضخ** etti” denir; çünkü **العين النَّضّاخة** **الفَعّالة**’dır; ve **نَضّاخة** denmez, ta ki **ناضحة** oluncaya kadar.

İbnü’l-Ferec dedi ki: Kays’tan bir topluluğu işittim; derler ki: **النَّضْح** ve **النَّضْخ** birdir. Dedi ki: Ebû Zeyd dedi ki: **نَصَحْتُه** ve **نَضختُه** bir mânâdadır. Dedi ki: Ganevî’nin şöyle dediğini işittim: **النَّضْح** ve **النَّضْخ**; izi belirgin olan ve incelen şey hakkında, bir mânâdadır.

Dedi ki: Asma‘î dedi ki: **النَّضْخ**: aralarında açıklık olmayan şeydir; **النَّضْح** ondan daha incedir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النَّضح**: elinle dayanarak **نَضحْتَه** ettiğin şeydir. Ve dişi deve idrarıyla **تَنْضح** eder; ve kırba **تَنضحُ** eder. Ve dayanmaksızın **النَّضح**: bir suya uğrayıp basarsa, istemediği hâlde onun üzerine **فَنَضَح** ederse. Ondandır: İbrahim hadîsinde idrarın **نَضْحُ**’ı; idrarın **بِنضْح**’ında bir sakınca görmezdi.

Dedi ki: Ebû Leylâ dedi ki: **النَّضْح** ve **النَّضْخ**: incelen ve kalınlaşan, bir mânâdadır.

Yezîdî dedi ki: Onları okla **نَضَحْناهم** , **نَضْحاً**; ve **نَضَخْناهم** , **نَضْخاً**; bu, onları içlerinde dağıttıklarında olur.

Şemmer dedi ki: Denir: Deriyi **نَضحْتُ**: onu ıslattım ki kırılmasın. Kumeyt dedi ki:
نَضحْتُ أَدِيمَ الوُدِّ بيني وبينكم
بآصِرَة الأرْحام لو يَتَبلَّلُ

**نَضحْتُ**: yani bağladım/ulaştırdım.

Dedi ki: Yağmurun **نَضْح**’ında **الحاء** ve **الخاء** ile de söylemişlerdir. Ve **النّاضحُ**: yağmurdur; gök bize **نضحْتنا** etti. Ve **النَّضْحُ** çiğden daha düzgündür; iki damla arasında bir damladır. Dedi ki: Terden yahut sudan yahut idrardan sızan her şeye **يَنْضَح** denir. Ve inşâd etti:
يَنْضَحْن في حافاته بالأبوالِ

Ve dedi ki: Onun iki gözü **تنضحان** eder.

Ve dedi ki: **النَّضْح**’ı **الهَمَلاَن** çağırır; o da gözün yaşla dolması, sonra kesilmeyen bir **هَمَلاَناً** ile patlayıp akmasıdır. Ve küp **تَنْضح** eder. Ve devenin **ذِفْرَى**’sı ter ile **نَضْحاً** ve **نَضْخاً** **نَضَحَت**. Katamî dedi ki:
حَرَجاً كأن من الكُحَيْلِ صُبابةً
نَضَحَت مَغابِنُها به نَضحَانا

Dedi ki: Müerric onu **نُضِخَت** diye rivayet etti.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Ebû ‘Amr dedi ki: **الرِّيّ**’i **بالضّاد** ile **نَضحْتُ**.

Asma‘î dedi ki: Eğer içip de doyuncaya kadar içerse; dedi ki: **الرِّيّ**’i **بالصّاد** ile **نَصحْتُ** , **نَصْحا**; ve onunla **نَصعْت** ve **نَقَعت**. Dedi ki: **النَّضح** ve **النَّشْح** birdir: o da doyuncaya kadar değil de doyumdan aşağı içmesidir.

Başkaları dedi ki: Onları okla **نضحوهم**; yani onları saçtılar ve attılar.

Ve denir: O, kavmi adına **يُناضِح** eder ve kavmi adına **ينافح** eder; yani onları savunur. Ve inşâd etti:
ولو بَلاَ ، في مَحفِلٍ ، نِضَاحي

Yani onları savmam ve ondan **نَضْحِي**.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: Suyu **نَضَحتُ** , **نضْحاً**; ve adam ter ile **نَضَح** etti; yani terledi. Kisâî de bunun benzerini söyledi.

Asma‘î dedi ki: Ağaç, bitkiyle yarılıp çatladığında **نَضَح** eder.

Ebû Tâlib b. Abdülmuttalib dedi ki:
بُورِكَ الميِّت الغَريبُ كما بورك نَضْحُ الرُّمَّانِ والزَّيتُون

Dedi ki: Ve **النَّضَح** ( **الضّاد**’ın fethasıyla): küçük havuzdur; cem‘i **أنضَاح**. Dedim ki: Ona **نضيحاً** da denir; bunu Ebû ‘Ubeyd söyledi.

Dedi ki: Ve **النّاضِحُ**: su çeken devedir; dişisi **ناضحة**. Ve hadiste: ( Ekinlerden **نَضْحاً** sulanan şeyde öşrün yarısı vardır ) yani kovalarla, büyük kovalarla ve su dolaplarıyla sulanan; taşkınla sulanmayan.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki sünnetten on haslet saydı; içinde su ile **الانتضاح**’ı zikretti: o da abdestten boşaldıktan sonra az bir su alıp onunla tenasül uzvunu ve belden aşağı örtüsünü **فَينْضَحَ** etmesidir; bununla vesveseyi ondan gidermek için. Ve başka bir haberde “suyun silkelenmesi”dir; ikisinin mânâsı birdir.

Ve adam bir işle itham edilir yahut bir töhmetle lekelenir; ondan **فَينْتَضِح** eder; yani ondan beri olduğunu açığa çıkarır.

Lîs dedi ki: Havuzlardan **النَّضِيح**: kuyuya yakın olan, kovadan boşaltmanın onun içine olduğu ve büyük olan şeydir. A‘şâ dedi ki:
فَغَدَونا عليهم بكرةَ الوِرْ
دِ كما تُورِدُ النَّضيحَ الهِيامَا

Dedi ki: Un, başaktaki tanede, yaş iken başladığında **نَضحَ** etmiştir; ve **أَنْضح** iki lugattır.

Dedi ki: Ve **النَّضُوح**: güzel kokudur.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **النَّضوحُ**: hangi ağız olursa olsun **الوَجور**’dur. Ebû’n-Necm, bir okçu tasvir ederek dedi ki:
أنْحى شِمَالا هَمَزَى نَضُوحا

Yani solunu yayda uzattı; **هَمَزى** ile, yani yayın şiddetli olduğunu.

Ve **النَّضوح** ayrıca yayın adlarındandır; sanki okla **تَنْضَحُ** eder.

Ve **النَّضَّاحة**: bakırdan yahut sarı bakırdan, neft için ve onu püskürtmek için yapılan âlettir.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; dedi ki: **المِنْضحة** ve **المِنْضخة** ( **الحاء** ve **الخاء** ile): püskürtücüdür. Dedim ki: O, avam yanında **النَّضاحة**’dır; ikisinin mânâsı birdir.

İbnü’l-Ferec dedi ki: Şücâ‘ es-Sülemî’yi işittim; derdi ki: **أمضَحْتُ** ırzımı ve onu **أَنضَحته**; onu bozduğumda. Halîfe dedi ki: **أَمضَحْتُه**: insanlar onu yağmaladığında.

Şücâ‘ dedi ki: Adamdan **مَضَح** etti; ve ondan **نَضَح** etti; ve ondan **ذَبَّ** etti; bir mânâdadır.

**نحض** : İbnü’l-Muzaffar dedi ki: **النَّحْض**: etin kendisidir; ondan büyük parça **نَحْضة** diye adlandırılır.

Ve **رجل نَحِيض** ve **امرأة نَحِيضة**; ve ikisi **نَحُضا** ettiler. Ve **نحَاضَتُهما**: ikisinin etinin çokluğudur. Eğer “kadın **نُحِضت**” dersen, mânâsı: etinin gitmesidir; o **مَنْحوضة** ve **نَحِيض**’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **النَّحِيضُ** zıtlardandır; çok etli olur; ve az etli olur; sanki **نُحِض** , **نَحضاً**.

Ebû ‘Ubeyd ve başkaları dedi ki: Mızrak ucunu **نَحضْتُ**; o hâlde o **منحوض** ve **نَحِيض**’dir; onu incelttiğimde. Ve inşâd etti:
كموْقِفِ الأشْقَرِ إن تقدَّما
باشَرَ منْحُوض السنَان لَهْذَما

İmru’ul-Kays dedi ki:
يُبَارى شَباةَ الرُّمْح خَدٌّ مُذَلَّق
كحد السِّنان الصُّلَّبِيِّ النَّحِيضِ

Başkası dedi ki: Denir: Kemiği **نَحَضْت**; onu **أَنْحَضَه** , **نَحْضاً**; üzerindeki eti ondan aldığında.

Ve falanı **نَحضْتُ**; ona soru sormada ısrar ettiğimde.

Ve mızrak ucunu **نَحضْت**; onu incelttiğimde ve keskinleştirdiğimde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والضاد وما يثلثهما)
  (حضل) الحاء والضاد واللام كلمةٌ واحدة ليست أصلاً ولا يقاس عليها؛ يقال حَضِلَت النخلةُ، إذا فسد أصولُ سَعَفِها.
  (حضن) الحاء والضاد والنون أصلٌ واحد يقاس، وهو حِفْظ الشيء وصِيانته. فالحِضْن ما دون الإبط إلى الكَشْحِ؛ يقال احتضَنْت الشيءَ جعلتُه في حِضْني. فأمَّا قول الكميت:
ودَوِّيَّةٍ أنفذْتُ حِضْنَيْ ظَلاَمِها *** هُدُوَّاً إذا ما طائر الليل أبصرا  فإنَّه يريد قَطْعَهُ إيَّاها. وطائر [الليل]: الخفّاش. ونَواحي كلِّ شيء أحضانُه.
  ومن الباب *حَضَنَتِ المرأة ولدَها، وكذلك حضنَت الحمامةُ بيضَها. والمُحْتَضَن: [الحِضْن([1])]. قال:
عَريضةِ بَُوْصٍ إذا أدبَرَتْ *** هَضيمِ الحشا عَبْلَةِ المحتضَنْ([2])  فأمَّا حَضَنٌ فجبلٌ بنجْد، وهو أوّل نجد. والعرب تقول: "أنْجَدَ مَنْ رأى حَضَناً". ويقال امرأةٌ حَضُون بيِّنة الحِضان([3]). فأما قولهم حضَنْت الرَّجُلَ عن الرّجل، إذا نحَّيته عنه، فكلمةٌ مشكوك فيها، ووجدتُ كثيراً من أهل العلم يُنْكرونها. فإنْ كانت صحيحةً فالقياس فيها مطَّرد، كأنَّ الشيء حُضِن عنه وحُفِظَ ولم يمكَّن منه. ومصدره الحَضْنُ والحَضانة. ويقال الحَضَن العاجُ في قول القائل:
تبَسَّمتْ عن وَميضِ البرق كاشرةً *** وأبرزَتْ عن هجان اللَّونِ كالحَضَنِ([4])ويقال إنّ الحَضَن أصلُ الجبل. فإن كان ما ذكرناه من العاج صحيحاً فهو شاذٌ عن الأصل.
  (حضي) الحاء والضاد والحرف المعتل أصل واحد، وهو هَيْج الشيء،   ويكون في النار خاصّة. يقال حَضَوْت النارَ، إذا أوقدتَها. والعود الذي تُحرّك به النار مِحضاءٌ ممدود. ويقال حضأتها أيضاً بالهمز، والعود مِحْضَأ على مِفْعَل، وربما مدُّوه؛ والأول أجود.
   (حضب) الحاء والضاد والباء أصلان: الأول ما تُسْعَرُ به النار، والثاني جنسٌ من الصَّوْت.
  فالأوَّل قولـه جلَّ ثناؤُه: ﴿حَضَْبُ جَهنَّمَ([5])﴾ [الأنبياء 98]، قالوا: هو الوَقُود بفتح الواو. ويقال لما تُسعر النار به مِحْضَب. وينشد بيت الأعشى:
فلا تَكُ في حَرْبِنا مِحْضباً *** لتجعَلَ قومَكَ شَتَّى شُعُوبا([6])  والصوت كقولهم لصوت القَوسِ حُضْبٌ، والجمع أحضاب. فأما قولهم إنَّ الحِضْب الحيّة ففيه كلامٌ، وإن صحّ فإنّه شاذٌّ عن الأصل.
  (حضج) الحاء والضاد والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على دناءة الشيء وسُقوطه وذَهابه عن طريقة الاختيار. يقول العرب: انحضج الرّجُل وغيره إذا وقع بجَنْبه، وحضَجْت أنا به الأرضَ. ويقال: هذه إحدى حضَجَاتِ فلانٍ، أي إحدى سَقَطاتِه. وذلك في القول والفِعل([7]). والحِضْج: ما يَبقى في حياض الإبل من الماء، والجمع أحضاج. ويقال للدَّنِيِّ من الرجال حِضْج. وحَضَجْتُ الثَّوْبَ، إذا ضربته بالمِحْضاج عند غَسلك إيَّاه، وهي تلك الخشبة.
  وأمّا قولهم للزِّقِّ الضخم حِضاج فهو قريبٌ من الباب؛ لأنه يتساقط. فأمّا قولهم حضَجْت النّار أوقدتُها، فيجوز أن يكون من الباب، ويمكن أن يكون من باب الإبدال.
  (حضر) الحاء والضاد والراء إيراد الشيء، ووروده ومشاهدته. وقد يجيء ما يبعد عن هذا وإن كان الأصل واحداً.
  فالحَضَرُ خلاف البَدْو. وسكون الحَضَر الحِضارة([8]). قال:
فمن تكن الحَِضارةُ أعجبَتْهُ *** فأيَّ رجالِ باديةٍ ترانَا([9])  قالها أبو زيدٍ بالكسر، وقال الأصمعي هي الحَضارة بالفتح. فأمّا الحُضْر الذي هو العَدْوُ فمن الباب أيضاً، لأن الفرسَ وغيرَه يُحْضِرَان ما عندهما من ذلك، يقال أَحْضَرَ الفرس، وهو فرس مِحْضِيرٌ سريع الحُضْرِ، ومِحْضار. ويقال حاضَرْتُ الرّجلَ، إذا عدوتَ معه. وقول العرب: "اللبنُ مَحضُور" فمعناه كثير الآفة، ويقولون إنَّ الجانَّ تحضُره. ويقولون: "الكُنُف محضورة". وتأوَّلَ ناسٌ قولـه تعالى: ﴿وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ. وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ﴾ [المؤمنون 97- 98]، أي أن يُصيبوني بسُوء. والبابُ كله واحد، وذلك أنّهم يَحْضُرُونه بسوء. ويقال للحاضر وهي([10]) الحيّ العظيم. قال حسان:
لنا حاضِرٌ فَعْم وبادٍ كأنَّه *** قطينُ الإلهِ عزّةً وتكرُّما([11])  ويروي ناسٌ:
.................... كأنَّه *** شماريخ رَضوى عِزَّةً وتكرُّما  وأنكرت قريشٌ ذلك وقالوا: *أيُّ عزَّةٍ وتكرمٍ لشماريخ رَضْوَى. والحضيرة: الجماعة ليست بالكثيرة. قال:
يَرِدُ المياهَ حَضيرةً ونفيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسمأَلّ التّبَُّعُ([12])  ويقال المحاضَرة المغالبة، وحاضرتُ الرجل: جاثيتُه عند سلطان أو حاكم. ويقال ألقت الشاةُ حضِيرتَها، وهي ما تُلْقِيه بَعد الولَد من المَشيمة وغيرها. وهذا قياسٌ صحيح، وذلك أنّ تلك الأشياء تُسَمَّى الشُّهُود، وقد ذكرت في بابها.
  وحَضْرَةُ الرّجُل: فِناؤه. والحَضيرة: ما اجتمع من المِدّة في الجُرح. ويقال: حَضَرت الصلاة، ولغة أهل المدينة حَضِرت. وكلهم يقول تحضُر. وهذا من نادر ما يجيء من الكلام على فَعِل يفعُل. وقد جاءت فيه من الصحيح غير المعتل كلمةٌ واحدة وقد ذكرت في بابها([13]). ويقال رجل حَضِرٌ إذا كان لا يصلُح للسّفَر. وهذا كقولهم رجلٌ نَهِرٌ، إذا كان يصلحُ لأعمال النّهار دونَ الليل. قال:
  * لست بليليًّ ولكني نَهِرْ([14]) *
  ويقولون: إنّ الحَضْرَ شحمةٌ في المَأْنة([15]) وفوقَها. وممّا شذّ عن الباب الحَضْر، وهو حصنٌ، في قول عديّ:
وأخُو الحَضْر إذ بَنَاهُ وإذ دِجْـ *** ـلةُ تُجبَى إليه والخابورُ([16])  ومن الشاذّ، ويجوز أن يحمل على ما قبلَه حَضَارِ([17])، وهو كوكب. والعرب تقول: "حَضَارِ والوزنُ مُحْلِفان"؛ وذلك أنَّ الناس يحلفون عليهما أنهما سُهَيْل([18]) لأنهما يشبهانه. والمُحْلِف: الشيء الذي يُحْوِج إلى الحَلْفِ. قال:
كُمَيْتٌ غيرُ مُحْلِفةٍ ولكن *** كلون الوَرْسِ عُلّ به الأديم([19])  وحِضارُ الإبل: بِيضُها. قال الهذليّ:
  * شُومُها وحِضارُها([20]) *
-------------------------------------------------ـ
([1]) هذه التكملة من المجمل واللسان.
([2]) للأعشى في ديوانه 15 واللسان (بوص، حضن). وقد سبق في (بوص).
([3]) الحضون من الإبل والغنم والنساء: ما كان أحد خلفيه أو ثدييه أكبر من الآخر.
([4]) البيت في اللسان (حضن)، وعجزه في المجمل.
([5]) قرأ الجمهور بالصاد المهملة، محركة وساكنة. وقرأ ابن عباس بالضاد المعجمة المفتوحة. وروي عنه إسكانها. انظر تفسير أبي حيان (6: 340).
([6]) ملحقات ديوان الأعشى 236 واللسان (حضب). وفي تفسير أبي حيان: "فتجعل".
([7]) في الأصل: "والفضل".
([8]) يقال سكن بالمكان يسكن سكنى وسكونا: أقام.
([9]) هو القطامي، كما سبق في حواشي (بدو).
([10]) كذا ورد في الأصل ولعله "ويقال الحاضر هو" .
([11]) ديوان حسان 370 واللسان (حضر).
([12]) للحادرة الذبياني من قصيدة في ديوانه والمفضليات (1: 41) ونسب في اللسان (حضر، نفض،سمأل، تبع) إلى سلمى الجهنية.
([13]) كذا. ولم يعين موضع ذكرها. وقد ذكر ابن خالويه خمسة أحرف جاءت على فعل يفعل وهي: دمت أدوم، ومت أموت، وفضل يفضل، ونعم ينعم، وقنط يقنط انظر (ليس في كلام العرب) ص 13.
([14]) أنشده في اللسان (نهر) وكتاب سيبويه (2: 91) والمخصص (9: 51).
([15]) المأنة: الطفطفة، وهي الخاصرة. وقيل المأنة السرة وما حولها، وقيل لحمة تحت السرة إلى العانة. وجاء في اللسان: "والحضر شحمة في العانة وفوقها".
([16]) معجم البلدان في رسم (الحضر).
([17]) في الأصل: "الحضار"؛ تحريف، صوابه في اللسان والمجمل.
([18]) في الأصل: "بهما سهيل"، صوابه في المجمل.
([19]) البيت للكلحبة العرني من قصيدة في المفضليات (1: 31) ولسلمة بن الخرشب فيها أيضاً (1: 38). وأنشده في اللسان (2: 386/ 4: 280/ 10: 401/ 11: 94).
([20]) قطعة من بيت لأبي ذؤيب، وهو بتمامه كما في الديوان 25 واللسان (حضر):
فلا تشتري إلا بربح، سباؤها *** بنات المخاض شومها وحضارها
ـ

##### Türkçe

(**باب الحاء والضاد وما يثلثهما**)
  (**حضل**) **الحاء** ve **الضاد** ve **اللام** bir tek kelimedir; asl (kök) değildir ve üzerine kıyas edilmez; “**حَضِلَت النخلةُ**” denir; yani onun **سَعَفِها**’sının asılları bozulduğu zaman.
  (**حضن**) **الحاء** ve **الضاد** ve **النون** tek bir asıldır; üzerine kıyas edilir; o da şeyin korunması ve muhafazasıdır. Şu halde **الحِضْن** koltuk altından **الكَشْحِ**’e kadar olan yerdir; “**احتضَنْت الشيءَ**” denir: onu **حِضْني**’me koydum. Amma **الكميت**’in sözü:
ودَوِّيَّةٍ أنفذْتُ حِضْنَيْ ظَلاَمِها *** هُدُوَّاً إذا ما طائر الليل أبصرا
  Şüphesiz o, onu (o karanlığın iki yanını) kesmeyi kasteder. Ve **طائر [الليل]**: yarasadır. Her şeyin yanları onun **أحضانُه**’dur.
  Ve babdan: “**حَضَنَتِ المرأة ولدَها**”; yine “**حضنَت الحمامةُ بيضَها**”. Ve **المُحْتَضَن**: **[الحِضْن([1])]**. Dedi ki:
عَريضةِ بَُوْصٍ إذا أدبَرَتْ *** هَضيمِ الحشا عَبْلَةِ المحتضَنْ([2])
  Amma **حَضَنٌ** ise Necd’de bir dağdır; ve o, Necd’in evvelidir. Araplar der ki: “**أنْجَدَ مَنْ رأى حَضَناً**”. Ve “**امرأةٌ حَضُون**” denir: **الحِضان**’ı açık (belli) olan. Amma onların “**حضَنْت الرَّجُلَ عن الرّجل**” sözü; yani onu ondan uzaklaştırdığın zaman; şüpheli bir kelimedir; ve ilim ehlinin çoğunu onu inkâr eder buldum. Şayet sahih ise onda kıyas muntazaman yürür; sanki şey ondan **حُضِن** edildi ve korundu ve ona imkân verilmedi. Onun masdarı **الحَضْنُ** ve **الحَضانة**’dir. Ve **الحَضَن** denir: söyleyenin sözünde fildişi:
تبَسَّمتْ عن وَميضِ البرق كاشرةً *** وأبرزَتْ عن هجان اللَّونِ كالحَضَنِ([4])ويقال إنّ الحَضَن أصلُ الجبل.
  Ve denir ki: **الحَضَن** dağın köküdür. Şayet bizim fildişinden zikrettiğimiz sahih ise, o asıldan şâzdır.
  (**حضي**) **الحاء** ve **الضاد** ve illetli harf tek bir asıldır; o da şeyin coşmasıdır; ve özellikle ateşte olur. “**حَضَوْت النارَ**” denir: onu yaktığın zaman. Ateşi hareket ettirdiğin çubuk **مِحضاءٌ** (uzatılmış)tır. Ve onu hemzeyle de “**حضأتها**” derler; çubuk **مِحْضَأ**’dır, **مِفْعَل** vezninde; bazen onu uzatırlar; birincisi daha iyidir.
   (**حضب**) **الحاء** ve **الضاد** ve **الباء** iki asıldır: birincisi ateşin tutuşturulduğu şey; ikincisi ses cinsi.
  Birincisi, yüce övgüsü olanın sözü: **﴿حَضَْبُ جَهنَّمَ([5])﴾** [الأنبياء 98]; dediler ki: o, **الوَقُود**’dur; **الواو**’nun fethiyle. Ve ateşin onunla tutuşturulduğu şeye **مِحْضَب** denir. Ve **الأعشى**’nın beyti okunur:
فلا تَكُ في حَرْبِنا مِحْضباً *** لتجعَلَ قومَكَ شَتَّى شُعُوبا([6])
  Ve ses: onların yayın sesine “**حُضْبٌ**” demeleri gibidir; cem‘i **أحضاب**. Amma onların “**الحِضْب** yılandır” sözü; onda söz vardır; ve eğer sahih olursa, şüphesiz o asıldan şâzdır.
  (**حضج**) **الحاء** ve **الضاد** ve **الجيم** tek bir asıldır; şeyin aşağılığına, düşüklüğüne ve seçme yolundan düşüp gitmesine delâlet eder. Araplar der: “**انحضج** adam ve başkası”; yani yanına düşüp yattığı zaman. Ve “**حضَجْت** ben onunla yeri”; (yere) düşürdüm. Ve “Bu, falanın **حضَجَاتِ**’ından biridir” denir; yani onun düşüşlerinden biridir. Bu, sözde ve fiilde olur([7]). Ve **الحِضْج**: develerin havuzlarında sudan kalan şeydir; cem‘i **أحضاج**. Ve erkeklerin aşağısına **حِضْج** denir. Ve “**حَضَجْتُ الثَّوْبَ**” denir: onu yıkarken **المِحْضاج** ile vurduğun zaman; o da o tahtadır.
  Ve onların büyük tuluma **حِضاج** demeleri ise bab’a yakındır; çünkü o (aşağı) sarkar/dökülür. Amma onların “**حضَجْت النّار**” (ateşi) yaktım sözü; babdan olması caizdir; ve ibdâl babından olması da mümkündür.
  (**حضر**) **الحاء** ve **الضاد** ve **الراء**: şeyin getirilmesi, ona varılması ve onun görülmesidir. Ve asl bir olsa da bundan uzaklaşan şey gelebilir.
  Şu halde **الحَضَرُ** **البَدْو**’nun zıddıdır. **الحَضَر**’ın sükûnu **الحِضارة**’dır([8]). Dedi ki:
فمن تكن الحَِضارةُ أعجبَتْهُ *** فأيَّ رجالِ باديةٍ ترانَا([9])
  Bunu Ebû Zeyd kesre ile söyledi; ve el-Asma‘î dedi ki: o, fetha ile **الحَضارة**’dır. Amma koşu olan **الحُضْر** da babdandır; çünkü at ve başkası, onlarda bulunanı (koşuyu) ortaya koyar; “**أَحْضَرَ الفرس**” denir; ve o, hızlı **الحُضْرِ** sahibi **مِحْضِيرٌ** bir attır; ve **مِحْضار**. Ve “**حاضَرْتُ الرّجلَ**” denir: onunla birlikte koştuğun zaman. Arapların “**اللبنُ مَحضُور**” sözü; manası: âfeti çoktur; ve derler ki cin onu hazırlar (musallat olur). Ve derler: “**الكُنُف محضورة**”. Bir topluluk, yüce olanın sözünü te’vil etti: **﴿وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ. وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ﴾** [المؤمنون 97- 98]; yani bana kötülükle isabet etmeleri. Ve babın hepsi birdir; çünkü onlar onu kötülükle “hazırlarlar” (musallat olurlar). Ve **الحاضر** denir; o da([10]) büyük kabiledir. Hassân dedi ki:
لنا حاضِرٌ فَعْم وبادٍ كأنَّه *** قطينُ الإلهِ عزّةً وتكرُّما([11])
  Ve bir topluluk rivayet eder:
.................... كأنَّه *** شماريخ رَضوى عِزَّةً وتكرُّما
  Kureyş bunu inkâr etti ve dediler: “**شماريخ رَضْوَى** için hangi izzet ve ikram?” Ve **الحضيرة**: çok olmayan cemaat. Dedi ki:
يَرِدُ المياهَ حَضيرةً ونفيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسمأَلّ التّبَُّعُ([12])
  Ve **المحاضَرة** denir: galebe çalma. Ve “**حاضرتُ الرجل**”: sultanın yahut hâkimin yanında onunla diz dize oturdum. Ve “Koyun **حضِيرتَها**’sını attı” denir; o da doğumdan sonra attığı **المَشيمة** ve başkasıdır. Bu sahih bir kıyastır; çünkü o şeylere **الشُّهُود** denir; ve onu babında zikrettim.
  Ve **حَضْرَةُ الرّجُل**: onun avlusu/önü. Ve **الحَضيرة**: yarada irin/akıntıdan toplanan şey. Ve “**حَضَرت الصلاة**” denir; Medine ehlinin dili “**حَضِرت**”tir. Hepsi “**تحضُر**” der. Bu, الكلام’ın **فَعِل يفعُل** üzere nadir gelenlerindendir. Ondan, illetli olmayan sahihden bir tek kelime gelmiştir; ve onu babında zikrettim([13]). Ve “**رجل حَضِرٌ**” denir: sefere elverişli olmadığı zaman. Bu, onların “**رجلٌ نَهِرٌ**” sözü gibidir; yani gece değil de gündüz işlerine elverişli olduğu zaman. Dedi ki:
  * لست بليليًّ ولكني نَهِرْ([14]) *
  Ve derler: **الحَضْرَ** **المَأْنة**’de([15]) ve onun üstünde bir yağ parçasıdır. Ve babdan şâz olan: **الحَضْر**; o bir kaledir; ‘Adî’nin sözünde:
وأخُو الحَضْر إذ بَنَاهُ وإذ دِجْـ *** ـلةُ تُجبَى إليه والخابورُ([16])
  Şâzdan: ve ondan öncekine hamledilmesi caizdir: **حَضَارِ**([17]); o bir yıldızdır. Araplar der: “**حَضَارِ والوزنُ مُحْلِفان**”; çünkü insanlar onların **سُهَيْل**([18]) olduğuna yemin ederler; zira ona benzerler. Ve **المُحْلِف**: yemine muhtaç eden şeydir. Dedi ki:
كُمَيْتٌ غيرُ مُحْلِفةٍ ولكن *** كلون الوَرْسِ عُلّ به الأديم([19])
  Ve develerin **حِضارُ**’ı: onların yumurtalarıdır. Huzelî dedi ki:
  * شُومُها وحِضارُها([20]) *
-------------------------------------------------ـ
([1]) Bu tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([2]) **الأعشى**’nın divanında 15 ve **اللسان** (**بوص**، **حضن**). Daha önce (**بوص**)’ta geçti.
([3]) **الحضون** develerden ve koyunlardan ve kadınlardan: iki arka tarafının yahut iki memesinin birinin ötekinden daha büyük olduğu şey.
([4]) Beyit **اللسان** (**حضن**)’dadır; onun ikinci mısraı **المجمل**’dedir.
([5]) Cumhur, sâd-ı mühmel ile okudu; harekeli ve sâkin. İbn Abbâs, fethalı mu‘ceme dâd ile okudu. Ondan sükûnlu okunuş da rivayet edildi. Ebû Hayyân tefsirine bak (6: 340).
([6]) **ملحقات ديوان الأعشى** 236 ve **اللسان** (**حضب**). Ebû Hayyân tefsirinde: “**فتجعل**”.
([7]) Asılda: “**والفضل**”.
([8]) “Mekânda sükûn etti” denir: **سكن** **سكنى** ve **سكونا**: ikamet etti.
([9]) O, **القطامي**’dir; daha önce (**بدو**) haşiyelerinde geçti.
([10]) Asılda böyle geldi; belki “**ويقال الحاضر هو**”.
([11]) Hassân divanı 370 ve **اللسان** (**حضر**).
([12]) **الحادرة الذبياني**’nindir; divanında ve **المفضليات**’te (1: 41) bir kasidedendir; **اللسان**’da (**حضر**، **نفض**،**سمأل**، **تبع**) **سلمى الجهنية**’ye nispet edildi.
([13]) Böyle. Zikredildiği yeri tayin etmedi. İbn Hâlaveyh, **فعل يفعل** üzere gelen beş harf zikretti; onlar: **دمت أدوم**، **ومت أموت**، **فضل يفضل**، **نعم ينعم**، **قنط يقنط**; (Arapların كلام’ında yoktur) s. 13’e bak.
([14]) **اللسان** (**نهر**)’de, Sîbeveyh kitabında (2: 91) ve **المخصص**’ta (9: 51) onu şâhid getirdi.
([15]) **المأنة**: **الطفطفة**’dir; o da böğürdür. Ve denildi: **المأنة** göbek ve çevresidir. Ve denildi: göbek altından kasığa kadar et parçasıdır. **اللسان**’da geldi: “**والحضر شحمة في العانة وفوقها**”.
([16]) **معجم البلدان**’da (**الحضر**) maddesinde.
([17]) Asılda: “**الحضار**”; tahriftir; doğrusu **اللسان** ve **المجمل**’deki gibidir.
([18]) Asılda: “**بهما سهيل**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([19]) Beyit **الكلحبة العرني**’nindir; **المفضليات**’te (1: 31) bir kasidedendir; onda **سلمة بن الخرشب**’e de (1: 38) aittir. **اللسان**’da (2: 386/ 4: 280/ 10: 401/ 11: 94) onu şâhid getirdi.
([20]) Ebû Züeyb’in bir beytinden parçadır; tamamı divanda 25 ve **اللسان** (**حضر**)’da olduğu üzere:
فلا تشتري إلا بربح، سباؤها *** بنات المخاض شومها وحضارها
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ض ن
إحتضن الصبيّ‏:‏ أخذه في حضنه وهو ما دون الإبط إلى الكشح‏.‏
وحضنت المرأة ولدها‏.‏
والحمامـة بيضهـا‏.‏
ولـه حاضـن وحاضنة يرفعانه ويربيانه‏.‏
وهي حاضنة حسنة الحضانة‏.‏
وحمامة حاضن وحمام حواضن‏:‏ جواثم على البيض والحمامة في محضنتها وهي شبه قصعة روحاء تعمل من الطين‏.‏
وامرأة دقيقة المحتضن‏.‏
قال الأعشى‏:‏ عريضة بوص إذا أدبرت هضيم الحشا شختـة المحتضـن ومن المجاز‏:‏ إعتشّ الطائر في حشن الجبل‏.‏
ومازال يقطع أحضان الأرض وأحضان الليل‏.‏
قال حميد بن ثور‏:‏ قطعت إليك الليل حضنيه إنني لـذاك إذا هاب الجبان فعول وقال زميل بن أم دينار الفزاري‏:‏ وحضنين من ظلماء ليل طعنته بناجية قد ضمها اليسر محنـق وأعطـاه حضنـاً مـن الـزرع أي قـدر مـا احتمله في حضنه‏.‏
وهو من حضنة العلم‏.‏
واحتضنه عن حاجته وحضنه‏:‏ نحاه عنها‏.‏

##### Türkçe

ح ض ن
**إحتضن الصبيّ**: Onu **حضنه**’unda aldı; o da koltuk altından **الكشح**’a kadar olan şeydir.
Kadın çocuğunu **حضنت**.
Ve güvercin yumurtasını.
Onun için onu kaldıran ve yetiştiren **حاضن** ve **حاضنة** vardır.
Ve o, **الحضانة**’si güzel bir **حاضنة**’dir.
**حمامة حاضن** ve **حمام حواضن**: yumurtaların üzerinde kuluçkaya yatanlar; ve güvercin **محضنتها**’sında (o, çamurdan yapılan, genişçe bir çanak benzeri şeydir).
**امرأة دقيقة المحتضن**.
A‘şâ dedi ki:
Geniş **بوص**’lu; arkasını döndüğünde, içi çökmüş karınlı, **شختـة المحتضـن**.
Ve mecazdandır: Kuş dağın **حشن**’inde yuva yaptı.
Ve hâlâ yerin **أحضان**’ını ve gecenin **أحضان**’ını kesip durur.
Humeyd b. Sevr dedi ki:
Sana doğru gecenin iki **حضن**’unu kestim; ben, bunun için, korkak çekindiğinde atılganım.
Ve Zümeyl b. Ümm Dînâr el-Fezârî dedi ki:
Ve karanlık bir geceden iki **حضن**; onu, sol tarafı onu kendine katmış, burun halkalı bir dişi deve ile deldim.
Ve ona ekinden bir **حضن** verdi; yani **حضنه**’unda taşıdığı kadar miktar.
Ve o, ilmin **حضنة**’sindendir.
Ve onu ihtiyacından **احتضنه** ve **حضنه**: onu ondan uzaklaştırdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحِضْنُ: ما دون الإِبْط إلى الكَشح، وقيل: هو الصدر والعَضُدان وما بينهما، والجمع أَحْضانٌ؛ ومنه الاحْتِضانُ، وهو احتمالُك الشيءَ وجعلُه في حِضْنِك كما تَحْتَضِنُ المرأَةُ ولدها فتحتمله في أَحد شِقَّيْها. وفي الحديث: أَنه خرج مُحْتَضِناً أَحَدَ ابْنَي ابْنَتِه أَي حامِلاً له في حِضْنه. والحِضْنُ: الجَنْبُ، وهما حِضْنانِ. وفي حديث أُسيدِ بن حُضَير: أَنه قال لعامر بن الطُّفَيل اخْرُجْ بِذِمَّتِك لئلا أُنْفِذَ حِضْنَيْك. والمُحْتَضَنُ: الحِضْنُ؛ قال الأَعشى:
عَرِيضة بُوصٍ، إِذا أَدْبَرَتْ،
هَضِيم الحَشا، شَخْتة المُحْتَـضَنْ
البُوصُ: العَجُزُ. وحِضْنُ الضبُع: وِجارُه؛ قال الكميت: كما خَامَرَتْ في حِضْنِها أُمُّ عامِرٍ،
لَدَى الحَبْلِ، حتى غالَ أَوْسٌ عِيالَها.
قال ابن بري: حِضْنُها الموضعُ الذي تُصاد فيه، ولَدى الحَبْل أَي عند الحَبْل الذي تصادُ به، ويروى: لِذِي الحَبْلِ أَي لصاحب الحَبْل، ويروى عالَ، بعين غير معجمة، لأَنه يُحْكى أَن الضَّبُعَ إذا ماتَتْ أَطْعَمَ الذِّئْبُ جِراءَها، ومَنْ روى غالَ، بالغين المعجمة، فمعناه أَكَلَ جراءَها. وحَضَنَ الصبيَّ يَحْضُنُه حَضْناً وحَِضانةً
(* قوله «وحضانة» هو
بفتح الحاء وكسرها كما في المصباح).: جعله في حِضْنِه وحِضْنا المَفازه: شِقَّاها، والفلاة ناحيتاها؛ قال:
أَجَزْتُ حِضْنَيْها هِبَلاًّ وغْما.
وحِضْنا الليل: جانباه
(* قوله «وحضنا الليل جانباه» زاد في المحكم:
والجمع حضون؛ قال:
وأزمعت رحلة ماضي الهموم
أطعن من ظلمات حضونا.
وحضن الجبل إلخ). وحِضْنُ الجبل: ما يُطيف به، وحِضْنُه وحُضْنُه أَيضاً: أَصْلُه. الأَزهري: حِضْنا الجبل ناحيتاه. وحضْنا الرجل: جَنْباه. وحِضْنا الشيء: جانباه. ونواحي كل شيء أَحْضانُه. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: عَلَيْكُم بالحِضْنَيْنِ؛ يريد بجَنْبَتَي العَسْكَر؛ وفي حديث سَطِيح:
كأَنَّما حَثْحَثَ مِنْ حِضْنَيْ ثَكَنْ.
وحَضَنَ الطائرُ أَيضاً بَيْضَه وعلى بيضِه يَحْضُنُ حَضْناً وحِضانةً وحِضاناً وحُضوناً: رَجَنَ عليه للتَّفْرِيخِ؛ قال الجوهري: حَضَنَ الطائرُ بَيْضَه إذا ضَمَّه إلى نفسه تحت جناحيه، وكذلك المرأَة إذا حَضَنَتْ ولدها. وحمامةٌ حاضِنٌ، بغير هاء، واسم المكان المِحْضَن
(* قوله «واسم
المكان المحضن» ضبط في الأصل والمحكم كمنبر، وقال في القاموس: واسم المكان كمقعد ومنزل). والمِحْضَنةُ: المعمولة للحمامة كالقَصْعة الرَّوْحاء من الطين. والحَضانةُ: مصدرُ الحاضِنِ والحاضنة. والمَحاضنُ: المواضعُ التي تَحْضُن فيها الحمامة على بيضها، والواحدُ مِحْضَن. وحضَنَ الصبيَّ يَحْضُنه حَضْناً: ربَّاه. والحاضِنُ والحاضِنةُ: المُوَكَّلانِ بالصبيِّ يَحْفَظانِهِ ويُرَبِّيانه. وفي حديث عروة بن الزبير: عَجِبْتُ لقومٍ طلَبُوا العلم حتى إذا نالوا منه صارُوا حُضّاناً لأَبْناء المُلوكِ أَي مُرَبِّينَ وكافِلينَ، وحُضّانٌ: جمعُ حاضِنٍ لأَن المُرَبِّي والكافِلَ يَضُمُّ الطِّفْلَ إلى حِضْنِه، وبه سميت الحاضنةُ، وهي التي تُرَبِّي الطفلَ. والحَضانة، بالفتح: فِعلُها. ونخلةٌ حاضِنةٌ: خَرَجَتْ كَبائِسُها وفارَقتْ كَوافيرَها وقَصُرَت عَراجينُها؛ حكى ذلك أَبو حنيفة؛ وأَنشد لحبيب القشيري:
من كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَها
عنها، وحاضِنة لها مِيقار.
وقال كراع: الحاضِنةُ النخلةُ القصيرةُ العُذوقِ فهي بائِنة. الليث: احْتَجَنَ فلانٌ
بأَمرٍ دوني واحْتَضَنَني منه وحَضَنَني أَي أَخْرَجَني منه في ناحية. وفي الحديث عن الأَنصارِ يوم السَّقيفة حيث أَرادوا أَن يكون لهم شركةٌ في الخلافة: فقالوا لأَبي بكر، رضي الله عنه، أَتُريدونَ أَن تَحْضُنونا من هذا الأَمرِ أَي تُخرِجونا. يقال: حَضَنْتُ الرجلَ عن هذا الأَمر حَضْناً وحَضانةً إذا نَحَّيْتَه عنه واسْتَبدَدْتَ به وانفردت به دونه كأَنه جعلَه في حِضْنٍ منه أَي جانبٍ. وحَضَنْتُه عن حاجته أَحْضُنه، بالضم، أَي حَبَسْتُه عنها، واحتَضَنته عن كذا مثله، والاسم الحَضْنُ. قال ابن سيده: وحَضَنَ الرجلَ عن الأَمرِ يَحْضُنُه حَضْناً وحَضانةً واحْتَضَنه خَزَلَه دونه ومنَعَه منه؛ ومنه حديث عمر أَيضاً يومَ أَتى سَقِيفةَ بني ساعدة للبَيْعة قال: فإذا إخواننا من الأَنصار يُريدون أَن يَخْتَزِلوا الأَمرَ دونَنا ويَحْضُنونا عنه؛ هكذا رواه ابن جَبَلَةَ وعَليُّ بن عبد العزيز عن أَبي عُبيد، بفتح الياء، وهذا خلاف ما رواه الليث، لأَن الليث جعل هذا الكلام للأَنصار، وجاء به أَبو عُبيد لعُمَر، وهو الصحيح وعليه الروايات التي دار الحديثُ عليها. الكسائي: حضَنْتُ فلاناً عما يُرِيد أَحْضُنُه حَضْناً وحَضانةً واحتَضَنْتُه إذا منَعْتَه عما يريد. قال الأَزهري: قال الليث يقال أَحْضَنَني مِنْ هذا الأَمر أَي أَخرَجني منه، والصواب حضَنَني. وفي حديث ابن مسعود حين أَوْصَى فقال: ولا تُحْضَنُ زَيْنَبُ عن ذلك، يعني امرأَتَه، أَي لا تُحْجَبُ عن النظرِ في وصِيَّتِه وإنْفاذِها، وقيل: معنى لا تُحْضَنُ لا تُحْجَبُ عنه ولا يُقطَعُ أَمرٌ دُونها. وفي الحديث: أَن امرأَة نُعَيْم أَتَتْ رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، فقالت: إن نُعَيْماً يُريدُ أَن يَحْضُنَني أَمرَ ابنتي، فقال: لا تَحْضُنْها وشاوِرْها. وحَضَنَ عنّا هدِيَّتَه يَحْضُنها حَضْناً: كَفَّها وصَرَفها؛ وقال اللحياني: حقيقتُه صَرَفَ معروفَه وهدِيَّته عن جيرانِه ومعارِفه إلى غيرهم، وحكي: ما حُضِنَت عنه المروءةُ إلى غيره أَي ما صُرِفَت. وأَحْضَنَ بالرَّجُلِ إحْضاناً وأَحضَنَه: أَزْرَى به. وأَحْضَنْتُ الرجلَ: أَبْذَيتُ به. والحِضانُ: أَن تَقْصُرَ إِحدى طُبْيَتَيِ العَنْزِ وتَطولَ الأُخرى جدّاً، فهي حَضُونٌ بَيِّنة الحِضان، بالكسر. والحَضُون من الإبلِ والغنم والنساء: الشَّطُورُ، وهي التي أَحدُ خِلْفَيها أَو ثَدْيَيها أَكبرُ من الآخر، وقد حَضُنَت حِضاناً. والحَضونُ من الإبلِ والمِعْزَى: التي قد ذهب أَحدُ طُبْيَيها، والاسمُ الحِضانُ؛ هذا قول أَبي عبيد، استعمل الطُّبْيَ مكان الخِلْف. والحِضانُ: أَن تكونَ إحدى الخُصْيَتَينِ أَعظَمَ من الأُخرى، ورجلٌ حَضونٌ إذا كان كذلك. والحَضون من الفروجِ: الذي أَحدُ شُفْرَيه أَعظم من الآخر. وأَخذَ فلانٌ حقَّه على حَضْنِه أَي قَسْراً. والأَعنُزُ الحضَنِيَّةُ: ضرْبٌ شديدُ السوادِ، وضربٌ شديدُ الحُمْرة. قال الليث: كأَنها نُسِبَت إلى حَضَن، وهو جبَل بقُلَّةِ نجدٍ معروف؛ ومنه حديث عِمْرانَ بن حُصَينٍ: لأَنْ أَكونَ عبداً حَبَشِيّاً في أَعنُزٍ حضَنِيّاتٍ أَرْعاهُنَّ حتى يُدْرِكَني أَجَلي، أَحَبُّ إليَّ من أَن أَرميَ في أَحدِ الصَّفَّينِ بسهم، أَصبتُ أَم أَخطأْتُ. والحَضَنُ: العاجُ، في بعض اللغات. الأَزهري: الحضَنُ نابُ الفِيل؛ وينشد في ذلك: تبَسَّمَت عن وَمِيضِ البَرْقِ كاشِرةً،
وأَبرَزَتْ عن هِيجانِ اللَّوْنِ كالحَضَنِ.
ويقال للأَثافيِّ: سُفْعٌ حواضِنُ أَي جَواثِم؛ وقال النابغة: وسُفْعٌ على ما بينَهُنَّ حَواضِن
يعني الأَثافيَّ والرَّمادَ. وحَضَنٌ: اسمُ جبل في أَعالي نجد. وفي المثل السائر: أَنْجَدَ منْ رأَى حَضَناً أَي مَن عايَنَ هذا الجَبَلَ فقد دَخل في ناحية نجدٍ. وحَضَنٌ: قبيلةٌ؛ أَنشد سيبويه:
فما جَمَّعْتَ مِنْ حَضَنٍ وعَمْروٍ،
وما حَضَنٌ وعَمروٌ والجِيادا
(* قوله «فما جمعت» في المحكم: بما جمعت.
وقوله: والجيادا، لعله نُصب على جعله إياه مفعولاً معه). وحَضَنٌ: اسم رجل؛ قال:
يا حَضَنُ بنَ حَضَنٍ ما تَبْغون
قال ابن بري: وحُضَينٌ هو الحُضَينُ بن المُنذِرِ أَحد بني عمرو بن شَيبان بن ذُهْلٍ؛ وقال أَبو اليقظان: هو حُضَيْنُ بن المنذر بن الحرث بن وَعلَة بن المُجالِدِ بن يَثْرَبيّ بن رَيّان بن الحرث بن مالك بن شَيبانَ بن ذُهل أَحد بني رَقَاشِ، وكان شاعراً؛ وهو القائل لابنه غَيّاظ: وسُمِّيتَ غَيّاظاً، ولَستَ بغائِظٍ
عَدُوّاً، ولكِنَّ الصَّدِيقَ تَغيظُ
عَدُوُّكَ مَسرورٌ، وذو الوُدِّ، بالذي
يَرَى منكَ من غَيْظٍ، عليكَ كَظِيظُ.
وكانت معه رايةُ عليّ بن أَبي طالبٍ، رضوان الله تعالى عليه، يوم صِفِّينَ دفعها إليه وعُمْرُهُ تِسْعَ عَشْرَةَ سنة؛ وفيه يقول: لِمَنْ رايَةٌ سَوْداءُ يَخْفِقُ ظِلُّها،
إذ قِيلَ: قَدِّمْها حُضَينُ، تَقَدَّما؟
ويُورِدُها للطَّعْنِ حتى يُزِيرَها
حِياضَ المَنايا، تَقطُر الموتَ والدَّما.

##### Türkçe

**الحِضْنُ**: **الإِبْط**’tan **الكَشح**’a kadar olan şey; ve denildi: o, göğüs ve iki üst kol ve ikisi arasındaki şeydir; çoğulu **أَحْضانٌ**’dır; ondan **الاحْتِضانُ** (gelir), o da senin bir şeyi yüklenmendir ve onu **حِضْنِك**’te kılmandır; tıpkı kadının çocuğunu **تَحْتَضِنُ** etmesi gibi; onu iki yanından birinde yüklenir.

Ve hadiste: onun, kızının iki oğlundan birini **مُحْتَضِناً** olarak çıktığı (vardır); yani onu **حِضْنه**’nde taşıyan.

Ve **الحِضْنُ**: yan; ve onlar iki **حِضْنانِ**’dır. Ve Üseyd b. Hudayr hadîsinde: onun, Âmir b. et-Tufeyl’e “**اخْرُجْ بِذِمَّتِك**; yoksa iki **حِضْنَيْك**’i infaz ederim” dediği (vardır).

Ve **المُحْتَضَنُ**: **الحِضْنُ**’dür; el-A‘şâ dedi ki:
عَرِيضة بُوصٍ، إِذا أَدْبَرَتْ،
هَضِيم الحَشا، شَخْتة المُحْتَـضَنْ

**البُوصُ**: kıçtır.

Ve **حِضْنُ الضبُع**: inidir; el-Kumeyt dedi ki:
كما خَامَرَتْ في حِضْنِها أُمُّ عامِرٍ،
لَدَى الحَبْلِ، حتى غالَ أَوْسٌ عِيالَها.

İbn Berrî dedi: **حِضْنُها** onun, içinde avlandığı yerdir; ve **لَدى الحَبْل** yani onunla avlanılan **الحَبْل**’in yanında; ve **لِذِي الحَبْلِ** diye rivayet edilir, yani **الحَبْل**’in sahibine; ve **عالَ** diye rivayet edilir, noktasız **عين** ile; çünkü anlatılır ki sırtlan öldüğü zaman kurt onun yavrularını yedirir; ve kim **غالَ** diye rivayet ettiyse, noktalı **غين** ile, onun manası: onun yavrularını yedi.

Ve **حَضَنَ** çocuğu, onu **يَحْضُنُ** **حَضْناً** ve **حَِضانةً**
(* «وحضانة» sözü: bu, **الحاء**’ın fethiyle ve kesriyle, **المصباح**’ta olduğu gibi).: onu **حِضْنِه**’nde kıldı.

Ve **حِضْنا المَفازه**: onun iki yanı; ve çöl: onun iki tarafı; dedi ki:
أَجَزْتُ حِضْنَيْها هِبَلاًّ وغْما.

Ve **وحِضْنا الليل**: onun iki yanı
(* «وحضنا الليل جانباه» sözü: **المحكم**’de artırdı: ve çoğulu **حضون**; dedi ki:
وأزمعت رحلة ماضي الهموم
أطعن من ظلمات حضونا.
Ve **وحضن الجبل** ilh.).

Ve **وحِضْنُ الجبل**: onu kuşatan şey; ve onun **حِضْنُه** ve **حُضْنُه** dahi: onun kökü. el-Ezherî: dağın iki **حِضْنا**’sı onun iki tarafıdır. Ve **حضْنا الرجل**: onun iki yanı. Ve **وحِضْنا الشيء**: onun iki yanı. Ve her şeyin tarafları onun **أَحْضانُه**’dır.

Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Size iki **الحِضْنَيْنِ** (gerekir)”; ordunun iki yanını kasteder. Ve Satîh hadîsinde:
كأَنَّما حَثْحَثَ مِنْ حِضْنَيْ ثَكَنْ.

Ve kuş da yumurtasını **حَضَنَ** eder; ve yumurtasının üzerinde **يَحْضُنُ** **حَضْناً** ve **حِضانةً** ve **حِضاناً** ve **حُضوناً**: yavru çıkarmak için onun üzerinde çömeldi; el-Cevherî dedi: kuş yumurtasını, onu iki kanadının altında kendine doğru topladığı zaman **حَضَنَ** eder; kadın da çocuğunu **حَضَنَتْ** ettiği zaman böyledir.

Ve **حمامةٌ حاضِنٌ**, **هاء**sız. Ve mekân ismi **المِحْضَن**
(* «واسم المكان المحضن» sözü: asılda ve **المحكم**’de **منبر** gibi ضبط edildi; ve **القاموس**’ta dedi: mekân ismi **كمقعد** ve **منزل** gibidir).

Ve **المِحْضَنةُ**: güvercin için yapılan, çamurdan geniş **القَصْعة الرَّوْحاء** gibi (şey).

Ve **الحَضانةُ**: **الحاضِنِ** ve **الحاضنة**’nin masdarıdır. Ve **المَحاضنُ**: güvercinin yumurtasının üzerinde **تَحْضُن** ettiği yerlerdir; tekili **مِحْضَن**’dır.

Ve **حضَنَ** çocuğu, onu **يَحْضُنه** **حَضْناً**: onu yetiştirdi. Ve **الحاضِنُ** ve **الحاضِنةُ**: çocuğa vekil kılınan, onu koruyan ve onu yetiştiren iki kimsedir.

Ve Urve b. ez-Zübeyr hadîsinde: “Bir kavme şaştım; ilmi talep ettiler; nihayet ondan elde edince, kralların oğullarına **حُضّاناً** oldular”; yani terbiye edenler ve kefil olanlar. Ve **حُضّانٌ**: **حاضِنٍ**’in çoğuludur; çünkü terbiye eden ve kefil olan, çocuğu **حِضْنِه**’ne toplar; ve onunla **الحاضنةُ** isimlendirildi; o, çocuğu yetiştiren (kadın)dır. Ve **الحَضانة** fetha ile: onun fiilidir.

Ve **نخلةٌ حاضِنةٌ**: onun **كَبائِسُها** çıktı, **كَوافيرَها**’dan ayrıldı ve onun **عَراجينُها** kısaldı; bunu Ebû Hanîfe nakletti; ve Habîb el-Kuşeyrî’den okudu:
من كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَها
عنها، وحاضِنة لها مِيقار.

Ve Kurâ‘ dedi: **الحاضِنةُ** kısa **العُذوقِ**’lu hurma ağacıdır; o, **بائِنة**’dir.

el-Leys: falan kimse beni aşan bir iş ile **احْتَجَنَ** etti ve beni ondan **احْتَضَنَ** etti ve beni **حَضَنَ** etti; yani beni ondan bir tarafta çıkardı.

Ve Ensâr’dan, Sakîfe gününde, hilâfette kendileri için bir ortaklık olmasını istedikleri vakit, hadiste: Ebû Bekir’e, Allah ondan razı olsun, “Bu işten bizi **تَحْضُنونا** etmek mi istiyorsunuz?” dediler; yani bizi çıkarmak.

Denir: “Bu işten adamı **حَضَنْتُ**” **حَضْناً** ve **حَضانةً**; onu ondan uzaklaştırdığın ve onunla tek başına kaldığın ve onunla, onun dışında, yalnız kaldığın zaman; sanki onu ondan bir **حِضْنٍ**’e, yani bir yana koymuş gibidir.

Ve “Onu ihtiyacından **حَضَنْتُه**; onu **أَحْضُنه**” (damme ile); yani onu ondan alıkoydum; ve “Onu şundan **احتَضَنته**” de onun gibidir; isim **الحَضْنُ**’dür.

İbn Sîde dedi: adamı işten **حَضَنَ** eder, onu **يَحْضُنُ** **حَضْناً** ve **حَضانةً**; ve onu **احْتَضَنه**: onu, onun dışında, yalnız bıraktı ve onu ondan men etti; ondan, Ömer hadîsi de (vardır): Sa‘ide oğulları Sakîfesi’ne biat için geldiği gün dedi ki: “Bir de baktım ki Ensâr’dan kardeşlerimiz işi bizden ayrı olarak **يَخْتَزِلوا** etmek ve bizi ondan **يَحْضُنونا** etmek istiyorlar”; İbn Cebele ve Ali b. Abdülazîz bunu Ebû Ubeyd’den, **الياء**’ın fethiyle, böyle rivayet etti; bu, el-Leys’in rivayet ettiğine aykırıdır; çünkü el-Leys bu sözü Ensâr’a kıldı; Ebû Ubeyd ise onu Ömer’e getirdi; ve o doğrudur; ve üzerine, hadisin üzerinde döndüğü rivayetler vardır.

el-Kisâî: “Falanı, istediğinden **حضَنْتُ**; onu **أَحْضُنُه** **حَضْناً** ve **حَضانةً**; ve onu **احتَضَنْتُه**” dediğin zaman: onu istediğinden men ettiğin zaman.

el-Ezherî dedi: el-Leys dedi ki: “Beni bu işten **أَحْضَنَني**” denir; yani beni ondan çıkardı; doğrusu: “Beni **حضَنَني**”dir.

Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde, vasiyet ettiği vakit: “Ve Zeyneb bundan **تُحْضَنُ** edilmesin”; yani karısı; yani onun vasiyetine bakmaktan ve onu yürütmekten men edilmesin; ve denildi: “**لا تُحْضَنُ**”un manası: ondan perdelenmesin ve onun dışında bir iş kesilip atılmasın.

Ve hadiste: Nu‘aym’ın karısının, Allah’ın Elçisi’ne, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, geldiği; ve dediği: “Nu‘aym, kızımın işini benden **يَحْضُنَني** etmek istiyor”; o da dedi ki: “Onu **تَحْضُنْها** etme ve onunla istişare et.”

Ve “Hediyesini bizden **حَضَنَ** eder; onu **يَحْضُنها** **حَضْناً**”: onu kesti ve çevirdi; el-Lihyânî dedi: onun hakikati, iyiliğini ve hediyesini komşularından ve tanıdıklarından başkalarına çevirmesidir; ve nakledildi: “Mürüvvet ondan başkasına **حُضِنَت** edilmedi”; yani çevrilmedi.

Ve adam hakkında **أَحْضَنَ** eder **إحْضاناً** ve onu **أَحضَنَه**: onu ayıpladı. Ve “Adamı **أَحْضَنْتُ**”: onunla rezil ettim.

Ve **الحِضانُ**: keçinin iki memesinden birini kısa, ötekini çok uzun kılmandır; o, **حَضُونٌ**’dur; **الحِضان**’ı (kesra ile) açıkça belli.

Ve develerden, koyunlardan ve kadınlardan **الحَضُون**: **الشَّطُورُ**’dur; o, iki **خِلْف**’inden yahut iki memesinden biri ötekinden daha büyük olan (dişi)dir; ve o, **حِضاناً** ile **حَضُنَت**.

Ve develerden ve keçilerden **الحَضونُ**: iki memesinden biri gitmiş olandır; isim **الحِضانُ**’dır; bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür; **الخِلْف** yerine **الطُّبْيَ**’yi kullandı.

Ve **الحِضانُ**: iki testisten birinin ötekinden daha büyük olmasıdır; ve adam **حَضونٌ**’dur, eğer böyle ise.

Ve ferclerden **الحَضون**: iki dudakçığından biri ötekinden daha büyük olan.

Ve falan kimse hakkını **على حَضْنِه** aldı; yani zorla.

Ve **الأَعنُزُ الحضَنِيَّةُ**: çok şiddetli siyahlık (taşıyan) bir tür; ve çok şiddetli kızıllık (taşıyan) bir tür. el-Leys dedi: sanki **حَضَن**’a nisbet edildi; o, Necd’in tepesinde bilinen bir dağdır; ondan, İmrân b. Husayn hadîsi: “Benim, **أَعنُزٍ حضَنِيّاتٍ** içinde Habeşî bir köle olmam; onları güdüp ecelim bana erişinceye kadar; benim için, iki safın birinde bir ok atmamdan—isabet ettim mi hata ettim mi—daha sevimlidir.”

Ve **الحَضَنُ**: bazı lehçelerde fildişidir. el-Ezherî: **الحضَنُ** filin dişidir; bunun hakkında şöyle okunur:
تبَسَّمَت عن وَمِيضِ البَرْقِ كاشِرةً،
وأَبرَزَتْ عن هِيجانِ اللَّوْنِ كالحَضَنِ.

Ve **الأَثافيِّ** için denir: **سُفْعٌ حواضِنُ**; yani çömelmişler; en-Nâbiga dedi ki:
وسُفْعٌ على ما بينَهُنَّ حَواضِن
yani **الأَثافيَّ** ve külü.

Ve **حَضَنٌ**: Necd’in yükseklerinde bir dağın adıdır. Ve dolaşan meselde: “**أَنْجَدَ** (oldu), **حَضَناً** gören”; yani bu dağı gören kimse Necd tarafına girmiştir.

Ve **حَضَنٌ**: bir kabiledir; Sîbeveyh okudu:
فما جَمَّعْتَ مِنْ حَضَنٍ وعَمْروٍ،
وما حَضَنٌ وعَمروٌ والجِيادا
(* «فما جمعت» sözü: **المحكم**’de: **بما جمعت**. Ve «والجيادا» sözü: belki onu, onu beraber-mef‘ûl kılmak suretiyle nasb etti).

Ve **حَضَنٌ**: bir adam adıdır; dedi ki:
يا حَضَنُ بنَ حَضَنٍ ما تَبْغون

İbn Berrî dedi: ve **حُضَينٌ** o, **الحُضَينُ** b. el-Münzir’dir; Zühl b. Şeybân b. Amr oğullarından biridir; Ebû’l-Yakzân dedi: o, **حُضَيْنُ** b. el-Münzir b. el-Hâris b. Va‘le b. el-Mucâlid b. Yesrebî b. Reyyân b. el-Hâris b. Mâlik b. Şeybân b. Zühl’dür; Rakâş oğullarından biridir; ve şair idi; ve o, oğlu Gayyâz’a söyleyen kimsedir:
وسُمِّيتَ غَيّاظاً، ولَستَ بغائِظٍ
عَدُوّاً، ولكِنَّ الصَّدِيقَ تَغيظُ
عَدُوُّكَ مَسرورٌ، وذو الوُدِّ، بالذي
يَرَى منكَ من غَيْظٍ، عليكَ كَظِيظُ.

Ve onunla birlikte Ali b. Ebî Tâlib’in sancağı vardı, Allah Teâlâ’nın rızası onun üzerine olsun, Sıffîn günü; onu ona verdi; yaşı on dokuz sene idi; ve onun hakkında şöyle der:
لِمَنْ رايَةٌ سَوْداءُ يَخْفِقُ ظِلُّها،
إذ قِيلَ: قَدِّمْها حُضَينُ، تَقَدَّما؟
ويُورِدُها للطَّعْنِ حتى يُزِيرَها
حِياضَ المَنايا، تَقطُر الموتَ والدَّما.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ض ن * * الحِضْنُ * ما دون الإبط إلى الكشح و * حَضَنَ * الطائر بيضه من باب نصر ودخل إذا ضمه إلى نفسه تحت جناحه و * حضَنَتَ * المرأة ولدها * حَضَانةً * و * حاضنةُ * الصبي التي تقوم عليه في تربيته و * احتضَنَ * الشيء جعله في حضنه

##### Türkçe

* **ح ض ن** * * **الحِضْنُ** * koltuk altından böğreğe kadar olan (yer) ve kuş yumurtasını **حَضَنَ**; (bu) **نصر** ve **دخل** babındandır; onu kanadının altında kendine doğru topladığında (böyledir) ve kadın çocuğunu **حضَنَتَ**; **حَضَانةً** (olarak) ve çocuğun **حاضنةُ**’si: onun terbiyesinde üzerine (işini) üstlenen (kadın) ve **احتضَنَ** şeyi: onu **حضنه**’sinde yaptı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الحِضْنُ ، بالكسْرِ : ما دُونَ الإِبْطِ إِلى الكَشْحِ ) ، نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ والزَّمَخْشريُّ .
( أَو الصَّدْرُ والعَضُدانِ وما بَيْنَهما .
( و ) أَيْضاً ( جانِبُ الشَّيءِ وناحِيَتُهُ ؛ ج أَحْضانٌ ) .
( وفي الصِّحاحِ : حِضْنا الشيءِ : جانِبَاهُ ، ونَواحِي كلِّ شيءٍ : أَحْضانُه .
وفي المُحْكَم : حِضْنا المَفازَةِ : شِقَّاها .
وحِضْنا الفَلاةِ : ناحِيَتاها .
وحِضْنا اللَّيْلِ : جانِبَاهُ . يقالُ : ما زالَ يَقْطَعُ أَحْضانَ اللّيْلِ ، وهو مجازٌ .
وفي حدِيْثِ عليَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه : ( عَلَيْكُم بالحِضْنَيْنِ ) ؛ يُريدُ بجَنْبَتَي العَسْكَر .
( و ) الحِضْنُ : ( وِجارُ الضَّبُعِ ) ، وأَنْشَدَ للكُمَيْت :
كما خَامَرَتْ في حِضْنِها أُمُّ عامِرٍ لَدَى الحَبْلِ حتى غالَ أَوْسٌ عِيالَهاوقالَ ابنُ بَرِّي : حِضْنُها الموْضعُ الذي تُصادُ فيه .
( و ) الحِضْنُ ( من الجَبَلِ : ما أَطافَ به ، أَو أَصْلُه ، ويُضَمُّ فيهما ) .
( يقالُ : اعْتَشَّ الطائِرُ في حِضْنِ الجَبَلِ .
وقالَ الأَزْهرِيُّ : حِضْنا الجَبَلِ : ناحِيتَاهُ .
( و ) الحَضَنُ ، ( بالتَّحْريكِ : العاجُ ) ، في

بعضِ اللُّغات ؛ كما في الصِّحاحِ .
وفي التَّهْذيبِ : نابُ الفِيلِ ، وينشدُ في ذلِكَ :
تبَسَّمَتْ عن وَمِيضِ البَرْقِ كاشِرةًوأَبْرَزَتْ عن هِجانِ اللَّوْنِ كالحَضَنِ ( و ) حَضَنٌ : ( جَبَلٌ بنَجْدٍ ) في أَعالِيه .
وقالَ نَصْرُ : هو جَبَلٌ ضَخْمٌ بنَجْدٍ بَيْنَه وبينَ تهامَةَ مَرْحلَةٌ ، تَبِيضُ فيه النّسورُ لا تُؤْنَس قُلَّتُهُ ، يَسْكنُه بَنُو جُشَم بنِ بَكْرٍ ، وهُم أَعْجاز هَوازِن ؛ ( ومنه المَثَلُ : أَنْجَدَ مَنْ رأَى حَضَناً ) ، أَي مَنْ عايَنَ هذا الجَبَلَ فقد دَخَلَ في ناحِيَةِ نَجْدٍ .
( و ) بَنُو حَضَنٍ : ( قَبيلَةٌ من تَغْلِبَ ) ؛ ) أَنْشَدَ سِيْبَوَيْه :
فما جَمَّعْتَ بنو حَضَنٍ وعَمْرٍ ووما حَضَنٌ وعَمْرٌ و والجِيادا ( والأَعْنُزُ الحَضَنِيَّةُ : شَديدَةُ السَّوادِ أَو الحُمْرَةِ ) .
( قالَ اللَّيْثُ : كأَنَّها نُسِبَتْ إِلى حَضَن ، وهو جَبَلٌ ؛ ومنه حَدِيْث عِمْرانَ بنِ الحُصَيْنِ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه : ( لأَنْ أَكونَ عبداً حَبَشِيًّا في أَعْنُزٍ حَضَنِيَّاتٍ أَرْعاهُنَّ حتى يُدْرِكَني أَجَلِي ، أَحَبُّ إِليَّ مِن أَنْ أَرْميَ في أَحدِ الصَّفَّينِ بسَهْم ، أَصَبْتُ أَو أَخْطَأْتُ ) .
( وحَضَنَ الصَّبِيَّ ) يَحْضُنُه ( حَضْناً ) ، بالفَتْحِ ، ( وحِضانَةً ، بالكسْرِ : جَعَلَهُ في حِضْنِهِ ، أَو ) كَفِلَه و ( رَبَّاهُ ) وحَفِظَه ، ( كاحْتَضَنَهُ .
( و ) حَضَنَ ( الطَّائِرُ بَيْضَهُ ) ، وعلى بَيْضِه ، ( حَضْناً ) ، بالفتْحِ ، ( وحِضاناً وحِضانَةً ، بكسْرِهما ، وحُضوناً ) ، بالضمِّ : ( رَخَّمَ عليه للتَّفْريخِ ) .
( وقالَ الجَوْهرِيُّ : ضَمَّه إِلى نفْسِه تحْتَ جَناحَيْه .
( واسْمُ المَكانِ ) : ) مَحِْضَنٌ ، ( كمَقْعَدٍ ومَنْزِلٍ ) ، والجَمْعُ المَحاضِنُ .
( و ) قالَ اللَّحْيانيُّ : حَضَنَ ( مَعْروفَهُ ) وحَدِيثَه ( من جيرانِهِ ) ومعارِفِه ( حَضْناً ) ، بالفتْحِ ، إِذا ( كَفَّهُ وصَرَفَهُ ) إِلى غيرِهم .

( و ) مِن المجازِ : حَضَنَ ( فُلاناً عن كذا حَضْناً وحَضانَةً ، بفَتْحِهِما ) ، إِذا ( نَحَّاهُ عنه واسْتَبَدَّ به دونَهُ ) وانْفَرَدَ كأَنَّه جَعَلَهُ في حِضْنٍ منه ، أَي جانِبٍ ؛ ومنه حَدِيْثُ الأَنْصارِ يَوْم السَّقيفَةِ : ( أَتُريدونَ أَنْ تَحْضُنونا مِن هذا الأَمْرِ ) ، أَي تُخْرِجونا .
وقالَ ابنُ سِيْدَه : حَضَنَهُ عن الأَمْرِ : خَزَلَهُ دونَهُ ومَنَعَه منه .
وفي حَدِيْثِ ابن مَسْعودٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه ، حينَ أَوْصَى فقالَ : ( ولا تُحْضَنُ زَيْنَبُ عن ذلكَ ) ، يعْنِي امْرأَتَه ، أَي لا تُحْجَبُ عن النَّظَرِ في وصِيَّتِه وإِنْفاذِها ؛ وقيلَ : لا تُحْجَبُ عنه ولا يُقْطَعُ أَمرٌ دُونها .
( و ) حَضَنَهُ ( عن حاجَتِه : حَبَسَهُ ) عنها ( ومَنَعَهُ ، كاحْتَضَنَهُ ) ، نَقَلَهُ ابنُ سِيْدَه .
( والحاضِنَةُ : الَّدايَةُ ) ، وهي المُوَكَّلَةُ بالصَّبيِّ تَحْفظُه وتُربِّيه .
( و ) أَيْضاً : ( النَّخْلَةُ القَصيرَةُ العُذوقِ ) ، عن كُراعٍ ؛ ( أَو ) هي ( التي خَرَجَتْ كبائِسُها وفارَقَتْ كوافيرَها وقَصُرَتْ عَراجِينُها ) ؛ ) حَكَى ذلِكَ أَبو حَنيفَةَ ، رَحِمَه اللَّهُ تعالَى ، وأَنْشَدَ لحبيبٍ القشيريِّ :
مِن كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَهاعنها وحاضِنَة لها مِيقار ( والحَضونُ من الغَنَمِ والإِبِلِ والنِّساءِ ) : ) الشَّطُورُ ، وهي ( التي أَحَدُ خِلْفَيْها أَو ثَدْيَيْها أَكْبَرُ مِن الآخَرِ ، وقد حَضُنَتْ ، ككَرُمَ ، حِضاناً ، بالكسْرِ ) .
( وقيلَ : الحَضونُ من الإِبِلِ والمِعْزَى : الذي قد ذَهَبَ أَحَدُ طُبْيَيْها ؛ والاسْمُ الحِضانُ ؛ هذا قَوْل أَبي عُبَيْدٍ ، اسْتَعْمل الطُّبْيَ مَكان الخِلْفِ .
وفي الصِّحاحِ : الحَضونُ مِن الشَّاءِ : الشَّطُورُ ، وهي التي أَحَدُ طُبْيَيْها أَطْوَل مِن الآخَرِ . يقالُ : شَاةٌ حَضونٌ بَيِّنَةُ الحِضَانِ ، بالكَسْرِ .
( و ) الحَضونُ مِن الرِّجالِ : ( مَن أَحَدُ خُصْيَيْهِ أَكْبَرُ مِن الآخَرِ ) . ) والاسْمُ : الحِضَانُ .

( و ) الحَضونُ : ( الفَرْجُ أَحَدُ شَفْرَيْهِ أَكْبَرُ من الآخَرِ ) ؛ ) والاسْمُ الحِضَانُ أَيْضاً .
( وأَحْضَنَهُ و ) أَحْضَنَ ( به : أَزْرَى ) ؛ ) الأَوَّلُ نَقَلَه الجوْهَرِيُّ عن أَبي زَيْدٍ .
( و ) أَحْضَنَ ( بحَقِّي : ذَهَبَ به ) ، كأَنَّه جَعَلَه في حضْنٍ منه ، أَي جانِبٍ ، وهو مَجازٌ .
( ويقالُ للأَثافِيِّ : سُفْعٌ حَواضِنُ ، أَي جَواثِمُ ) ، يَعْني الأَثافِيَّ والرَّمادَ ، وهو مَجازٌ .
( و ) المِحْضَنَةُ ، ( كمِكْنَسَةٍ : القَصْعَةُ الرَّوْحاءُ المَعْمولَةُ من الطِّينِ للحَمامَةِ ) تَحْضُنُ فيها على بَيْضِها .
( وأَبو ساسانَ : حُضَيْنُ بنُ المُنْذِرِ ) بنِ الحَارِثِ بنِ وَعْلَةَ بنِ المُجالِدِ بنِ يَثْرَبيِّ بنِ رَيَّانَ بنِ الحرثِ بنِ مالِكِ بنِ شَيْبانَ بنِ ذُهلٍ ، ( كزُبَيْرٍ ) ، أَحَدُ بَنِي رَقَاشٍ ، ( تابِعِيٌّ ) شاعِرٌ وهو القائِلُ لابْنِه غَيَّاظ :
وسُمِّيتَ غَيَّاظاً ولَستَ بغائِظٍ عَدُوًّا ولكِنَّ الصَّدِيقَ تَغيظُعَدُوُّكَ مَسرورٌ وذو الوُدِّ بالذييَرَى منكَ من غَيْظٍ عليكَ كَظِيظُويُكَنَّى أَيْضاً : أَبا اليَقْظان ، وقيلَ : أَبو سَاسانَ لَقَبُه ، وإِنَّما كُنْيَته أَبو محمَّدٍ ، كذا في تارِيخِ حَلَب . قالَ الذَّهبيُّ : رَوَى عن عليَ وعُثْمانَ ، وعنه الحَسَنُ ، ووَأْدُ بنُ أَبي هنْدٍ ، ثقَةٌ شَرِيفٌ مِن أُمَراءِ عليَ ، رَضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه ، يومَ صِفِّينَ ، وكانَ شُجاعاً منوعاً توفي سَنَة 97 .
قُلْتُ : ورَوَى أَيْضاً عن أَبي موسَى الأَشْعَريِّ ، رَضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه ، وعنه ابْنُه يَحْيَى بنُ الحُضَيْن ، وعليُّ بنُ سُوَيْد بنِ منجون .
وقالَ ابنُ بَرِّي : كانَتْ مَعَه رايَةُ عليِّ بنِ أَبي طَالِب يَوْم صِفِّينَ دَفَعَها إِليه وعُمْرُهُ تِسْعَ عَشْرَةَ سَنَة ؛ وفيه يقولُ :

لِمَنْ رايَةٌ سَوْداءُ يَخْفِقُ ظِلُّهاإِذا قِيلَ قَدِّمْها حُضَينُ تَقَدَّمَا ؟ قالَ الإِمامُ العَسْكَريُّ : وكانَ يبخل ، وفيه يقولُ زيادُ الأَعْجم :
يَسدُّ حُضَينُ بابَهُ خشْيَة القِرى باصْطَخْرَ والشَّاةُ السَّمِيْنُ بدرهمِقالَ الحافِظُ أَبو الحجَّاجِ المغْرِبيُّ : لا يُعْرَفُ في رُواةِ العلْمِ مَن اسْمه حُضَيْن غَيْره .
قُلْتُ : وقد ذَكَرَه هكذا العَسْكَريُّ في التَّصْحِيفِ ، وابنُ فارِس قالَ : ورُبَّما صَحَّفهُ المصَحِّفُ بالصَّادِ المُهْمَلةِ .
قالَ الحافِظُ : وابْنُه يَحْيَى بنُ حُضَيْن له خَبَرٌ مَعَ الفرَزْدقِ .
قُلْتُ : وفي رِجالِ البُخَاريِّ حُضَيْنُ بنُ مُحَمَّدِ الأَنْصارِيُّ السُّلَميُّ ؛ زَعَمَ أَبو الحُسَيْنِ القابسيُّ أَنَّه هكذا بالمُعْجمةِ ، وقد رَدَّ عليه أَبو عليَ الجيانيُّ ، وأَبو الوليدِ الفرَضِيُّ ، وأَبو القاسِمِ السّهَيْليُّ ، وقالوا : كُلّهم : كانَ القابِسيُّ يهمُّ في هذا .
( و ) يقالُ : ( أَصْبَحَ ) فلانٌ ( بحُضْنَة سُوءٍ ، بالضَّمِّ ، إِذا أَصابَتْهُ هُضَيمَةٌ فلم يَنْتَصِرْ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الاحْتِضانُ : احْتمالُكَ بالشَّيءِ وجَعْلُه في حِضْنِك كما تَحْتَضِنُ المرأَةُ وَلَدَها فتَحْملُه في أَحَدِ شِقَّيْها . ومنه الحدِيثُ : أَنه خَرَجَ مُحْتَضِناً أَحَدَ ابْنَي ابْنَتِه ، أَي حامِلاً له في حِضْنِه .
والمُحْتَضَنُ : الحِضْنُ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ ، وأَنْشَدَ للأَعْشَى :
عَرِيضةُ بُوصٍ إِذا أَدْبَرَتْهَضِيمُ الحَشا شَخْتةُ المُحْتَضَنْوحَمامةٌ حاضِنٌ ، بِلا هاءٍ .
والحُضَّانُ ، كرُمَّانٍ : الكافِلُونَ المُرَبُّونَ ، جَمْعُ حاضِنٍ .
وأَحْضَنَه مِنَ الأَمْر : أَخْرَجَه منه ، لُغَةٌ مَرْدودةٌ في حَضَنَه . وأَخَذَ فلانٌ حقَّه على حَضْنِه : أَي

قَسْراً .
وحَضَنٌ : اسْمُ رَجُلٍ ، وهو حَضَنُ بنُ إِنسانِ بنِ هصيصِ القضَاعِيُّ ، ذَكَرَه الأَميرُ وبخطِّ ابنِ نقْطَةَ : حَضَنُ بنُ سنان ؛ قالَ :
يا حَضَنُ بنَ حَضَنٍ ما تَبْغون وأَعْطاهُ حِضْناً مِن زَرْعٍ : أَي قَدْر ما يَحْتَمِلُه في حِضْنِه ؛ وهو مجازٌ كما في الأَساسِ .
وهو مِن حَضَنَةِ العِلْمِ ، مُحرَّكَة : أَي علمته ، وهو مجازٌ .
وأَبو الحُضَيْن ، كزُبَيْرٍ : تابِعيٌّ عن ابنِ عُمَر ، وعنه العمريُّ .
قالَ الحافِظُ : وهكذا وُجِدَ مَضْبوطاً بخطِّ ابنِ نقْطَةَ في حاشِيَةِ الإِكْمالِ .
وحَضَنٌ ، مُحرَّكَة : مِنْ جبالِ سلمى ؛ وأَيْضاً : جَبَلٌ مُشْرفٌ على السيِّ إِلى جانِبِ دِيارِ سليم ؛ قالَهُ نَصْر .
وحَضَنٌ : بَطْنٌ مِن بَنِي القَيْنِ عن ابنِ السمْعانيّ .
قلْتُ : وهو الذي تَقَدَّمَ ذِكْرُه .
وعبدُ الغَفَّار بنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الحُضَيْنيُّ : مُقْرىءُ وَاسِط ، تلْميذُ ابنِ مُجاهِد .
وحاضِنَةُ الرَّجلِ : امْرَأَتُه ؛ والصَّادُ لُغَةٌ فيه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: (**الحِضْنُ**), kesre ile: **الإِبْطِ**’ın altından **الكَشْحِ**’a kadar olan şeydir; onu **الجَوْهرِيُّ** ve **الزَّمَخْشريُّ** nakletmiştir.
( Veya göğüs, iki üst kol ve ikisi arasındaki şey.
( Ve ) ayrıca ( şeyin yanı ve tarafı; çoğulu **أَحْضانٌ**’dır ).
( Ve **الصِّحاح**’ta: **حِضْنا الشيءِ**: onun iki yanı; her şeyin tarafları: onun **أَحْضانُه**’dur.
Ve **المُحْكَم**’de: **حِضْنا المَفازَةِ**: onun iki yanı.
Ve **حِضْنا الفَلاةِ**: onun iki tarafı.
Ve **حِضْنا اللَّيْلِ**: onun iki yanı. Denilir ki: **ما زالَ يَقْطَعُ أَحْضانَ اللّيْلِ**; bu mecazdır.
Ve Ali’nin hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (**عَلَيْكُم بالحِضْنَيْنِ**); ordunun iki yanını kasteder.
( Ve ) **الحِضْنُ**: ( sırtlanın ini )dir; ve **الكُمَيْت**’e ait olarak şu beyit okunmuştur:
كما خَامَرَتْ في حِضْنِها أُمُّ عامِرٍ لَدَى الحَبْلِ حتى غالَ أَوْسٌ عِيالَها
Ve İbn Berrî dedi ki: **حِضْنُها** onun, içinde avlanılan yeridir.
( Ve ) **الحِضْنُ** ( dağdan: onu kuşatan şey, yahut kökü; ikisinde de damme ile okunur ).
( Denilir ki: **اعْتَشَّ الطائِرُ في حِضْنِ الجَبَلِ**.
Ve **الأَزْهرِيُّ** dedi ki: **حِضْنا الجَبَلِ**: onun iki tarafıdır.
( Ve ) **الحَضَنُ**, ( hareke ile: fildişi )dir,

bazı lehçelerde; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ve **التَّهْذيب**’de: filin dişidir; ve bunun hakkında şu beyit okunur:
تبَسَّمَتْ عن وَمِيضِ البَرْقِ كاشِرةًوأَبْرَزَتْ عن هِجانِ اللَّوْنِ كالحَضَنِ ( و ) **حَضَنٌ**: ( Necd’de bir dağdır ) onun yükseklerinde.
Ve Nasr dedi ki: O, Necd’de büyük bir dağdır; onunla Tihâme arasında bir merhale vardır; kartallar onda yumurtlar; tepesi ünsiyet edilmez; onu Bekr b. Cüşem oğulları mesken tutar; onlar Hevâzin’in artıklarıdır; ( ve ondan darbımesel: **أَنْجَدَ مَنْ رأَى حَضَناً** ), yani bu dağı gören kimse Necd tarafına girmiştir.
( Ve ) **بَنُو حَضَنٍ**: ( Tağlib’den bir kabiledir ); ) Sîbeveyh şu beyiti okumuştur:
فما جَمَّعْتَ بنو حَضَنٍ وعَمْرٍ ووما حَضَنٌ وعَمْرٌ و والجِيادا ( **الأَعْنُزُ الحَضَنِيَّةُ**: şiddetli siyahlık yahut kızıllık sahibi olanlardır ).
( Leys dedi ki: Sanki **حَضَن**’a nisbet edilmiştir; o bir dağdır; ve ondan İmrân b. Husayn’ın hadîsi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (**لأَنْ أَكونَ عبداً حَبَشِيًّا في أَعْنُزٍ حَضَنِيَّاتٍ أَرْعاهُنَّ حتى يُدْرِكَني أَجَلِي ، أَحَبُّ إِليَّ مِن أَنْ أَرْميَ في أَحدِ الصَّفَّينِ بسَهْم ، أَصَبْتُ أَو أَخْطَأْتُ**) .
( Ve **حَضَنَ الصَّبِيَّ** ) onu **يَحْضُنُه** ( **حَضْناً** ), fetha ile, ( ve **حِضانَةً**, kesre ile: onu kendi **حِضْنِهِ**’ne koydu; yahut ) ona kefil oldu ve ( onu terbiye etti ) ve onu korudu; ( **كاحْتَضَنَهُ** gibi.
( Ve ) **حَضَنَ** ( kuş yumurtasını ) ve yumurtasının üzerinde, ( **حَضْناً** ), fetha ile, ( ve **حِضاناً** ve **حِضانَةً**, ikisinin kesresiyle, ve **حُضوناً** ), damme ile: ( yavrulatmak için onun üzerine yumuşakça yattı )dır.
( Ve **الجَوْهرِيُّ** dedi ki: Onu iki kanadının altında kendine doğru topladı.
( Mekân ismi ) : ) **مَحِْضَنٌ**, ( **مَقْعَدٍ** ve **مَنْزِلٍ** gibi ), çoğulu **المَحاضِنُ**’dir.
( Ve ) **اللَّحْيانيُّ** dedi ki: **حَضَنَ** ( iyiliğini ) ve sözünü ( komşularından ) ve tanıdıklarından ( **حَضْناً** ), fetha ile, ( onu engelledi ve çevirdi ) ise, onları bırakıp başkalarına.

( Ve ) mecazdandır: **حَضَنَ** ( falanı şundan **حَضْناً** ve **حَضانَةً**, ikisinin fethasıyla ), ( onu ondan uzaklaştırdı ve onu onsuz kendine tahsis etti ) ve yalnız kaldı; sanki onu kendinden bir **حِضْن**e, yani bir yana koymuş gibidir; ve ondan Ensâr’ın Sakîfe günü hadîsi: (**أَتُريدونَ أَنْ تَحْضُنونا مِن هذا الأَمْرِ**) yani bizi çıkarmak istiyor musunuz.
Ve İbn Sîde dedi ki: **حَضَنَهُ عن الأَمْرِ**: onu onsuz bıraktı ve onu ondan men etti.
Ve İbn Mes‘ûd’un hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun, vasiyet edip dediği vakit: (**ولا تُحْضَنُ زَيْنَبُ عن ذلكَ**), yani karısını; yani vasiyetine bakmaktan ve onu yürütmekten alıkonulmasın; ve denildi ki: ondan alıkonulmasın ve onun dışında bir iş kesilip atılmasın.
( Ve ) **حَضَنَهُ** ( ihtiyacından: onu hapsetti ) ondan ( ve onu men etti; **كاحْتَضَنَهُ** gibi ); onu İbn Sîde nakletmiştir.
( **الحاضِنَةُ**: dadıdır ), o, çocuğa vekil kılınmış olup onu korur ve onu terbiye eder.
( Ve ) ayrıca: ( salkımları kısa olan hurma ağacı )dır, Kurâ‘dan; ( yahut ) o, ( **كبائِسُها** çıkmış, **كوافيرَها**’dan ayrılmış ve **عَراجِينُها** kısalmış olan )dır; ) bunu Ebû Hanîfe, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, hikâye etmiştir; ve Habîb el-Kuşeyrî’ye ait olarak şu beyiti okumuştur:
مِن كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَهاعنها وحاضِنَة لها مِيقار ( Ve koyun, deve ve kadınlardan **الحَضونُ** ) : ) **الشَّطُورُ**’dur; o da ( iki **خِلْف**’inden yahut iki memesinden biri ötekinden daha büyük olan; ve **حَضُنَتْ**, **ككَرُمَ** gibi, **حِضاناً**, kesre ile )dir.
( Ve denildi ki: develerden ve keçilerden **الحَضونُ**: iki **طُبْي**’inden biri gitmiş olandır; isim **الحِضانُ**’dır; bu Ebû Ubeyd’in sözüdür; **الطُّبْيَ**’yi **الخِلْفِ** yerine kullanmıştır.
Ve **الصِّحاح**’ta: koyundan **الحَضونُ**: **الشَّطُورُ**’dur; o da iki **طُبْي**’inden biri ötekinden daha uzun olandır. Denilir ki: **شَاةٌ حَضونٌ بَيِّنَةُ الحِضَانِ**, kesre ile.
( Ve ) erkeklerden **الحَضونُ**: ( iki testisinden biri ötekinden daha büyük olan kimse )dir. ) İsim: **الحِضَانُ**’dır.

( و ) **الحَضونُ** : ( **الفَرْجُ** iki **شَفْر**’inden birinin ötekinden daha büyük olması ) ؛ ) ve isim **الحِضَانُ** da (böyledir) .

( وأَحْضَنَهُ و ) **أَحْضَنَ** ( به : **أَزْرَى** ) ؛ ) birincisini Cevherî, Ebû Zeyd’den nakletti .

( و ) **أَحْضَنَ** ( بحَقِّي : onu götürdü ) ، sanki onu kendisinden bir **حضْن**’a, yani bir yan’a koymuş gibidir; bu mecazdır .

( ويقالُ للأَثافِيِّ : **سُفْعٌ حَواضِنُ** ، أي **جَواثِمُ** ) ، yani **الأَثافِيَّ** ve külü kastediyor; bu mecazdır .

( و ) **المِحْضَنَةُ** ، ( **مِكْنَسَةٍ** gibi : güvercin için çamurdan yapılmış, geniş **القَصْعَةُ الرَّوْحاءُ** ) onun içinde yumurtasının üzerine kuluçkaya yatar .

( وأَبو ساسانَ : **حُضَيْنُ بنُ المُنْذِرِ** ) **الحَارِثِ** bin **وَعْلَةَ** bin **المُجالِدِ** bin **يَثْرَبيِّ** bin **رَيَّانَ** bin **الحرثِ** bin **مالِكِ** bin **شَيْبانَ** bin **ذُهلٍ** ، ( **زُبَيْرٍ** gibi ) ، **بَنِي رَقَاشٍ**’tan biri ، ( **تابِعِيٌّ** ) şairdir; o, oğlu **غَيَّاظ**’a söyleyendir:

وسُمِّيتَ غَيَّاظاً ولَستَ بغائِظٍ
عَدُوًّا ولكِنَّ الصَّدِيقَ تَغيظُ
عَدُوُّكَ مَسرورٌ وذو الوُدِّ بالذي
يَرَى منكَ من غَيْظٍ عليكَ كَظِيظُ

Ve ayrıca künyesi: **أَبا اليَقْظان**; ve denildi ki: **أَبو سَاسانَ** onun lakabıdır; künyesi ise ancak **أَبو محمَّدٍ**’dir; Haleb Tarihi’nde böyle(ce)dir. Zehebî dedi: Ali’den ve Osman’dan rivayet etti; ondan Hasan ve **وَأْدُ بنُ أَبي هنْدٍ** (rivayet etti); güvenilir, şerefli, Sıffîn günü Ali’nin emirlerinden idi—Allah Teâlâ ondan razı olsun—; cesur ve (çeşitli yönleri olan) idi; 97 senesinde vefat etti .

Dedim: Ve ayrıca Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’den—Allah Teâlâ ondan razı olsun—rivayet etti; ondan oğlu **يَحْيَى بنُ الحُضَيْن** ve **عليُّ بنُ سُوَيْد بنِ منجون** (rivayet etti) .

İbn Berrî dedi: Sıffîn günü Ali b. Ebî Tâlib’in sancağı onunla idi; onu kendisine verdi, yaşı on dokuz sene iken; ve onun hakkında şöyle der:

لِمَنْ رايَةٌ سَوْداءُ يَخْفِقُ ظِلُّها
إِذا قِيلَ قَدِّمْها حُضَينُ تَقَدَّمَا ؟

İmam Askerî dedi: Ve cimrilik ederdi; onun hakkında Ziyâd el-A‘cem şöyle der:

يَسدُّ حُضَينُ بابَهُ خشْيَة القِرى
باصْطَخْرَ والشَّاةُ السَّمِيْنُ بدرهمِ

Hâfız Ebû’l-Haccâc el-Mağribî dedi: İlim râvileri içinde adı **حُضَيْن** olan ondan başkası bilinmez .

Dedim: Askerî onu **التَّصْحِيفِ**’te böyle zikretti; İbn Fâris dedi: Ve bazen tashîf eden, onu **الصَّادِ المُهْمَلةِ** ile tashîf etmiştir .

Hâfız dedi: Ve oğlu **يَحْيَى بنُ حُضَيْن**’in Ferazdak ile bir haberi vardır .

Dedim: Buhârî’nin ricâlinde **حُضَيْنُ بنُ مُحَمَّدِ الأَنْصارِيُّ السُّلَميُّ** vardır; Ebû’l-Hüseyn el-Kâbisî bunun **بالمُعْجمةِ** ile böyle olduğunu iddia etti; Ebû Ali el-Ceyyânî, Ebû’l-Velîd el-Feradî ve Ebû’l-Kâsım es-Süheylî ona ردّ ettiler ve hepsi dediler ki: Kâbisî bu hususta yanılırdı .

( و ) denilir: ( **أَصْبَحَ** ) falan ( **بحُضْنَة سُوءٍ** ، damme ile, ona bir **هُضَيمَةٌ** isabet edip de intikam alamadığı zaman ) .

( Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**الاحْتِضانُ** : bir şeyle seni taşıman ve onu, kadının çocuğunu kucaklayıp onu iki yanından birinde taşıdığı gibi, **حِضْن**’üne koymandır. Ondan hadis: Onun, kızının iki oğlundan birini **مُحْتَضِناً** olarak çıktı; yani onu **حِضْن**’ünde taşıyarak.
Ve **المُحْتَضَنُ** : **الحِضْن**’dür; Cevherî onu nakletti; ve A‘şâ’dan inşâd etti:

عَرِيضةُ بُوصٍ إِذا أَدْبَرَتْ
هَضِيمُ الحَشا شَخْتةُ المُحْتَضَنْ

Ve **حَمامةٌ حاضِنٌ** ، هاء’sız.
Ve **الحُضَّانُ** ، **رُمَّانٍ** gibi: kefil olan, terbiye edenlerdir; **حاضِنٍ**’in cem‘idir.
Ve **أَحْضَنَه مِنَ الأَمْر** : onu ondan çıkardı; **حَضَنَه**’de reddedilmiş bir lugattır. Ve falan, hakkını **على حَضْنِه** üzere aldı: yani zorla.

Ve **حَضَنٌ** : bir adamın adıdır; o, **حَضَنُ بنُ إِنسانِ بنِ هصيصِ القضَاعِيُّ**’dir; Emîr onu zikretti; ve İbn Nukta’nın hattıyla: **حَضَنُ بنُ سنان**; dedi ki:

يا حَضَنُ بنَ حَضَنٍ ما تَبْغون

Ve ona ekinden bir **حِضْناً** verdi: yani **حِضْن**’ünde taşıyacağı kadar miktar; bu, **الأَساسِ**’ta olduğu gibi mecazdır.
Ve o, **حَضَنَةِ العِلْمِ**’dendir, harekeli: yani onu öğrettim; bu mecazdır.
Ve **أَبو الحُضَيْن** ، **زُبَيْرٍ** gibi: İbn Ömer’den (rivayet eden) bir **تابِعيٌّ**’dir; ondan Umrî (rivayet etti).
Hâfız dedi: İbn Nukta’nın hattıyla **حاشِيَةِ الإِكْمالِ**’de böyle ضبط edilmiş olarak bulundu.
Ve **حَضَنٌ** ، harekeli: Selmâ dağlarındandır; ve ayrıca: Sülîm diyarının yanında **السيِّ**’ye bakan bir dağdır; Nasr söyledi.
Ve **حَضَنٌ** : Benî’l-Kayn’den bir batındır; İbn es-Sem‘ânî’den.
Dedim: O, zikri geçen odur.
Ve **عبدُ الغَفَّار بنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الحُضَيْنيُّ** : Vâsıt’ın mukrî’si; İbn Mücâhid’in öğrencisi.
Ve **حاضِنَةُ الرَّجلِ** : onun karısıdır; **الصَّادُ** onda bir lugattır.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: )

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَضَنَ الصَّبِىَّ
1 حَضَنَ الصَّبِىَّ حضن الصبى حضن الصبي , (K,) aor. حَضُنَ , (TA,) inf. n. حَضْنٌ and حِضَانَةٌ, He put the child in his حِضْن [i. e. under his arm, or in his bosom]: or he nourished him, reared him, fostered him, brought him up, (K, TA,) and took care of him; (TA;) as also ↓ احتضنهُ. (K, TA.) And حَضَنَتْ وَلَدَهَا, (S, Mgh,) aor. حَضُنَ , (Mgh, TA,) inf. n. حِضَانَةٌ, (Mgh,) said of a woman, (S, Mgh, TA,) She put her child in her حِضْن, and [thus] carried him [under her arm,] on one of her two sides: (TA:) it has a similar meaning to the phrase next following: (S:) or it means she had charge of her child, and carried him, and reared him, or fostered him. (Mgh.) ― -b2- حَضَنَ بَيْضَهُ, (S, Mgh, Msb, K,) and عَلَى بَيْضِهِ, (TA,) aor. حَضُنَ , (S, Msb,) inf. n. حَضْنٌ (Mgh, Msb) and حِضَانَةٌ (Msb, K) and حِضَانٌ and حُضُونٌ, (K,) said of a bird, (S, Mgh, Msb, K,) He pressed, or compressed, his eggs (S, Msb) to himself, (S,) beneath his wing, (S, Msb,) or beneath his two wings; (so in some copies of the S;) he sat upon his eggs, protecting them with his two sides (بِحِضْنَيْهِ); (Mgh;) he brooded upon his eggs to hatch them: (K:) as also ↓ احتضن. (KL.) ― -b3- حَضَنَ بَيْضَةً تَحْتَ دَجَاجَةٍ لَهُ حَتَّى أَفْرَخَتْ, meaning He put an egg beneath a hen belonging to him, and made her to sit [or brood] upon it [until it became hatched], if remembered to have been heard [from any of the Arabs of pure speech], is a tropical usage of the verb, like as when one says ” The Emeer built the city: “ otherwise, it is correctly [↓ حَضَّنَ,] with teshdeed. (Mgh.) ― -b4- حَضَنَهُ عَنْ كَذَا, inf. n. حَضْنٌ and حِضَانَةٌ, (tropical:) He made him to turn away, withdraw, or retire, from such a thing, and had it to himself exclusively; (S, K, TA;) as though he put him aside from it, or by its side: he excluded him from participation in it; in which sense مِنْهُ ↓ أَحْضَنَهُ is disapproved: (TA:) he impeded him, or debarred him, from it. (ISd, TA.) It is related in a trad. of Ibn-Mes'ood that, when he made his will, he said, وَ لَا تُحْضَنُ زَيْنَبُ عَنْ ذٰلِكَ, meaning (assumed tropical:) And Zeyneb (his wife) shall not be precluded from looking into that and executing it; namely, his will: or shall not be precluded from it, nor shall any matter [relating to it] be decided without her. (TA.) And you say also, حَضَنَهُ عَنْ حَاجَتِهِ He withheld him from the object of his want; as also ↓ احتضنهُ. (S, ISd, K.) And حَضَنَ مَعْرُوفَهُ, (K,) and حَدِيثَهُ, (TA,) عَنْ جِيرَانِهِ, (K,) and مَعَارِفِهِ, (TA,) inf. n. حَضْنٌ, (K,) (assumed tropical:) He turned his beneficence, (K, TA,) and his discourse, (TA,) from his neighbours, (K, TA,) and his acquaintances, to others: on the authority of Lh. (TA.) -A2- حَضَنَتْ, aor. حَضُنَ , inf. n. حِضَانٌ, (K,) or this is a simple subst., (A 'Obeyd, TA,) She (a ewe [or goat], and a camel, and a woman,) had one of her teats, or breasts, larger than the other. (K.) [See حَضُونٌ.]

2 حَضَّنَ see 1.

فُلَانٌ يُحَاضِنُ النِّسَآءِ
3 فُلَانٌ يُحَاضِنُ النِّسَآءِ فلان يحاضن النسآء [Such a one indulges himself with women in mutual embracing or pressing to the bosom]. (IAar, TA in explanation of the epithet عُقَرَةٌ, q. v.)

احضن الطَّائِرَ البَيْضَ
4 احضن الطَّائِرَ البَيْضَ ذ He made the bird to sit [or brood] upon the eggs. (Msb.) ― -b2- أَحْضَنَهُ مِنْهُ: see 1. ― -b3- احضن بِحَقِّى (tropical:) He went away with, or took away, my right, or due; (K, TA;) as though he put it by his side. (TA.) ― -b4- احضن الرَّجُلَ, (AZ, S, K, *) and احضن بِهِ, (K,) i. q. أَزْرَى بِهِ (assumed tropical:) [He held him in little, or light, or mean, estimation, or in contempt; &c.]. (AZ, S, K.)

تحاضنوا
6 تحاضنوا تحاضن تحاضنوا They embraced one another, or pressed one another to the bosom. See also 3.]

احتضنهُ
8 احتضنهُ احتضنه احتضنة أحتضنه ٱحتضن ٱحتضنه ٱحتضننه He put it (a thing) in his حِضْن [i. e. under his arm, or in his bosom]: (S, Msb:) he took it up, and put it in his حِضْن, like as a woman takes up her child, and carries him [in her حضن or] on one of her two sides. (TA.) ― -b2- See also 1, in three places.

حُضْنٌ
حُضْنٌ حاض حضن حضنن : see what next follows.

حِضْنٌ
حِضْنٌ حاض حضن حضنن The part beneath the armpit, (S, Mgh, Msb, K,) extending to the كَشْح [or flank]: (S, Msb, K:) or the bosom, or breast; syn. صَدْر: [الصَّدْرِ in the CK should be الصَّدْرُ:] and the upper arms with what is between them: (K:) and ↓ مُحْتَضَنٌ signifies the same: (S:) pl. of the former أَحْضَانٌ (Msb, K *) [and accord. to Freytag's Lex. حُضُونٌ also]. ― -b2- The side of a thing, (S, K,) and of a man: (Mgh:) the lateral, or adjacent, part of a thing: pl. أَحْضَانٌ. (S, * K.) حِضْنَا المَفَازَةِ means The two borders [the nearer border and the further] of the desert. (M, TA.) And حِضْنَا اللَّيْلِ (assumed tropical:) The two sides [or first and last portions] of the night. (TA.) And [as the حِضْن of a man or woman is often a place of concealment,] one says, مَا زَالَ يَقْطَعُ أَحْضَانَ اللَّيْلِ (tropical:) [meaning He ceased not to traverse the shades of the night]. (TA.) عَلَيْكُمْ بِالحِضْنَيْنِ, in a trad. of 'Alee, means [Keep ye to] the two wings of the army. (TA.) You say also, أَخَذَ فُلَانٌ حَقَّهُ عَلَى حِضْنِهِ, i. e. Such a one took his right, or due, by force. (TA.) ― -b3- Also (tropical:) The quantity that is carried in the حِضْن. (A.) ― -b4- Also, (S, K,) and ↓ حُضْنٌ, (K,) The hole, or den, or subterranean habitation, of the hyena: (S, K:) or the place of hunting, or of capture, of the hyena. (IB, TA.) ― -b5- And, both these words, The circuit, or surrounding part, of a mountain: or its base; or lower, or lowest, part. (K.) Accord. to Az, حِضْنَا الجَبَلِ means The two lateral, or adjacent, parts of the mountain. (TA.)

حَضَنٌ
حَضَنٌ حاض حضن حضنن Ivory: (ISk, S, K:) the tush of the elephant. (T, TA.)

حِضَانٌ
حِضَانٌ حضان The state, or condition, of a ewe, or she-goat, (S, TA,) and of a she-camel, and of a man in respect of his testicles, and of the pudendum muliebre, (TA,) denoted by the epithet حَضُونٌ. (S, TA.) [See also حَضُنَتْ.]

حَضُونٌ
حَضُونٌ حضون A ewe, and a she-camel, and a woman, having one of her teats, or breasts, larger than the other: (K:) or, applied to a ewe or she-goat, i. q. شَطُورٌ; i. e. having one of her teats longer than the other: (S:) or a she-camel, and a she-goat, of which one of her طُبْيَانِ [meaning either two mammو or two teats] has gone. (A 'Obeyd, TA.) ― -b2- Also A man having one of his testicles larger than the other. (K.) ― -b3- And A pudendum muliebre having the edge of one of its labia majora (i. e. having one of its شُفْرَانِ) larger than the other. (K.)

حَضَانَةٌ
حَضَانَةٌ حضانه حضانة and حِضَانَةٌ [The office, or occupation, of carrying and rearing or fostering a child: the latter, accord. to the K and the Mgh, is an inf. n.: (see 1, first two sentences:) but accord. to Fei,] each is a subst. from حَاضِنٌ applied to a man, and حَاضِنَةٌ applied to a woman. (Msb.)

حَاضِنٌ
حَاضِنٌ حاضن A man who has the charge of [carrying and] rearing, or nourishing, or fostering, a child: (Msb, * TA:) and حَاضِنَةٌ A woman who has the charge of a child, (S, Mgh, Msb, * K, TA,) who carries him, (Mgh,) and takes care of him, (TA,) and rears, or nourishes, or fosters, him: (S, Mgh, TA:) pl. of the former حُضَّانٌ (TA) [and حَضَنَةٌ (as in a phrase below), agreeably with a general rule: and pl. of the latter, also agreeably with a general rule, حَوَاضِنُ]. ― -b2- [Hence,] هُوَ مِنْ حَضَنَةِ العِلْمِ, (tropical:) i. e. علمته [a mistranscription for غِلْمَتِهِ, meaning He is of the servants of learning, or science]. (TA.) ― -b3- حَمَامَةٌ حَاضِنٌ (Mgh, Msb, TA) and حَاضِنَةٌ (Msb) A pigeon sitting [or brooding] upon its eggs, protecting them with its two sides; (Mgh;) or pressing, or compressing, its eggs beneath its wing. (Msb.) ― -b4- [Hence,] سُفْعٌ حَوَاضِنُ [pl. of حَاضِنَةٌ] (tropical:) Three stones for supporting a cooking-pot, cleaving to the ground, (K, TA,) with the ashes. (TA.) ― -b5- حَاضِنَةٌ also signifies A man's wife: and so حَاصِنَةٌ. (TA.) ― -b6- And a palm-tree (نَخْلَةٌ) having short racemes: (Kr, K:) or one of which the racemes have come forth, and quitted their spathes, and are short in their fruit-stalks. (AHn, K.)

مَحْضَنٌ
مَحْضَنٌ محض محضن and مَحْضِنٌ The place in which a bird broods upon its eggs to hatch them: (K:) pl. مَحَاضِنُ. (TA.) See also what next follows.

مِحْضَنَةٌ
مِحْضَنَةٌ محضن محضنه محضنة A shallow bowl, made of clay, for the pigeon (K, TA) [to lay its eggs therein, and] to brood therein upon its eggs: (TA:) مَحَاضِنٌ [is its pl.], accord. to rule, pl. of ↓ مَحْضَنٌ [&c., and] signifies the places, in pigeon-towers, in which the pigeons lay their eggs. (Mgh.) [See what next precedes.]

مُحْتَضَنٌ
مُحْتَضَنٌ محتضن : see حِضْنٌ.

##### Türkçe

**حَضَنَ الصَّبِىَّ**
1 **حَضَنَ الصَّبِىَّ** **حضن الصبى** **حضن الصبي** , (K,) muzâri‘ı **حَضُنَ** , (TA,) mastarı **حَضْنٌ** ve **حِضَانَةٌ**, O, çocuğu **حِضْن**’ine [yani koltuğunun altına yahut bağrına] koydu: yahut onu besledi, büyüttü, sütanne yanında yetiştirdi, yetiştirdi, (K, TA,) ve onunla ilgilendi; (TA;) bunun gibi ↓ **احتضنهُ**. (K, TA.) Ve **حَضَنَتْ وَلَدَهَا**, (S, Mgh,) muzâri‘ı **حَضُنَ** , (Mgh, TA,) mastarı **حِضَانَةٌ**, (Mgh,) bir kadın hakkında söylenir, (S, Mgh, TA,) O, çocuğunu **حِضْن**’ine koydu ve [böylece] onu [koltuğunun altında,] iki yanından birinde taşıdı: (TA:) bundan sonraki ibareye benzer bir mânâsı vardır: (S:) yahut mânâsı, çocuğunun bakımını üstlendi, onu taşıdı ve onu büyüttü yahut sütanne yanında yetiştirdi. (Mgh.) ― -b2- **حَضَنَ بَيْضَهُ**, (S, Mgh, Msb, K,) ve **عَلَى بَيْضِهِ**, (TA,) muzâri‘ı **حَضُنَ** , (S, Msb,) mastarı **حَضْنٌ** (Mgh, Msb) ve **حِضَانَةٌ** (Msb, K) ve **حِضَانٌ** ve **حُضُونٌ**, (K,) bir kuş hakkında söylenir, (S, Mgh, Msb, K,) O, yumurtalarını kendine bastırdı yahut sıkıştırdı, (S, Msb) (S,) kanadının altında, (S, Msb,) yahut iki kanadının altında; (S’nin bazı nüshalarında böyle;) yumurtalarının üzerine oturdu, onları iki yanı ile (**بِحِضْنَيْهِ**) koruyarak; (Mgh;) onları çıkarmak için yumurtalarının üzerinde kuluçkaya yattı: (K:) bunun gibi ↓ **احتضن**. (KL.) ― -b3- **حَضَنَ بَيْضَةً تَحْتَ دَجَاجَةٍ لَهُ حَتَّى أَفْرَخَتْ**, mânâsı: O, kendisine ait bir tavuğun altına bir yumurta koydu ve onu onun üzerine oturttu [yahut kuluçkaya yatırdı] [ta ki çıkıncaya kadar]; eğer fasih Araplardan işitilmiş olduğu hatırlanırsa, fiilin bu kullanımı mecazîdir; tıpkı birinin “Emîr şehri bina etti” demesi gibi: aksi hâlde, doğru olan [↓ **حَضَّنَ**] şeddeli olandır. (Mgh.) ― -b4- **حَضَنَهُ عَنْ كَذَا**, mastarı **حَضْنٌ** ve **حِضَانَةٌ**, (mecazî:) O, onu böyle bir şeyden yüz çevirmeye, geri çekilmeye yahut uzaklaşmaya sevk etti ve onu yalnız kendisine tahsis etti; (S, K, TA;) sanki onu ondan yana ayırdı yahut onun yanına koydu: onu ona ortak olmaktan men etti; bu mânâda **مِنْهُ** ile ↓ **أَحْضَنَهُ** hoş görülmez: (TA:) onu ondan alıkoydu yahut ondan men etti. (ISd, TA.) İbn-Mes‘ûd’un bir rivayetinde, vasiyet ettiğinde şöyle dediği nakledilir: **وَ لَا تُحْضَنُ زَيْنَبُ عَنْ ذٰلِكَ**, mânâsı (mecazî kabul edilerek): Ve Zeyneb (hanımı) bundan—yani vasiyetinden—haberdar olmaktan ve onu yerine getirmekten men edilmeyecektir: yahut ondan men edilmeyecek ve onun olmaksızın ona dair hiçbir iş karara bağlanmayacaktır. (TA.) Ve ayrıca dersin ki, **حَضَنَهُ عَنْ حَاجَتِهِ** O, onu ihtiyacının maksadından alıkoydu; bunun gibi ↓ **احتضنهُ**. (S, ISd, K.) Ve **حَضَنَ مَعْرُوفَهُ**, (K,) ve **حَدِيثَهُ**, (TA,) **عَنْ جِيرَانِهِ**, (K,) ve **مَعَارِفِهِ**, (TA,) mastarı **حَضْنٌ**, (K,) (mecazî kabul edilerek:) O, iyiliğini, (K, TA,) ve sözünü, (TA,) komşularından, (K, TA,) ve tanıdıklarından başkalarına çevirdi: Lh’den naklen. (TA.) -A2- **حَضَنَتْ**, muzâri‘ı **حَضُنَ** , mastarı **حِضَانٌ**, (K,) yahut bu, yalın bir isimdir, (A ‘Obeyd, TA,) O (bir koyun [yahut keçi], bir deve ve bir kadın) memelerinden yahut göğüslerinden birini ötekinden daha büyük olarak bulundurdu. (K.) [Bkz. **حَضُونٌ**.]

2 **حَضَّنَ**: 1’e bak.

**فُلَانٌ يُحَاضِنُ النِّسَآءِ**
3 **فُلَانٌ يُحَاضِنُ النِّسَآءِ** **فلان يحاضن النسآء** [Böyle biri kadınlarla karşılıklı kucaklaşma yahut bağra bastırma ile kendini şımartır]. (IAar, TA; **عُقَرَةٌ** lakabının açıklamasında; bk.)

**احضن الطَّائِرَ البَيْضَ**
4 **احضن الطَّائِرَ البَيْضَ** ذ O, kuşu yumurtaların üzerine oturttu [yahut kuluçkaya yatırdı]. (Msb.) ― -b2- **أَحْضَنَهُ مِنْهُ**: 1’e bak. ― -b3- **احضن بِحَقِّى** (mecazî:) O, benim hakkımı yahut alacağımı alıp gitti; (K, TA;) sanki onu yanına koydu. (TA.) ― -b4- **احضن الرَّجُلَ**, (AZ, S, K, *) ve **احضن بِهِ**, (K,) **أَزْرَى بِهِ** ile aynı mânâdadır (mecazî kabul edilerek:) [Onu küçük, hafif yahut değersiz görüp horladı; vb.]. (AZ, S, K.)

**تحاضنوا**
6 **تحاضنوا** **تحاضن** **تحاضنوا** Birbirlerini kucakladılar yahut birbirlerini bağra bastırdılar. [Ayrıca 3’e de bak.]

**احتضنهُ**
8 **احتضنهُ** **احتضنه** **احتضنة** **أحتضنه** **ٱحتضن** **ٱحتضنه** **ٱحتضننه** O, onu (bir şeyi) **حِضْن**’ine [yani koltuğunun altına yahut bağrına] koydu: (S, Msb:) onu kaldırdı ve onu **حِضْن**’ine koydu; tıpkı bir kadının çocuğunu kaldırıp [kendi **حضن**’inde yahut] iki yanından birinde taşıması gibi. (TA.) ― -b2- Ayrıca 1’e, üç yerde, bak.

**حُضْنٌ**
**حُضْنٌ** **حاض** **حضن** **حضنن**: bir sonraki maddeye bak.

**حِضْنٌ**
**حِضْنٌ** **حاض** **حضن** **حضنن** Koltuk altının altındaki kısım, (S, Mgh, Msb, K,) **كَشْح**’a [yahut böğre] kadar uzanan: (S, Msb, K:) yahut bağır yahut göğüs; eş anlamlısı **صَدْر**: [CK’deki **الصَّدْرِ** doğru olanı **الصَّدْرُ** olmalıdır:] ve üst kollar ile ikisi arasındaki şey: (K:) ve ↓ **مُحْتَضَنٌ** aynı mânâyı ifade eder: (S:) ilkinin çoğulu **أَحْضَانٌ** (Msb, K *) [ve Freytag’ın Lex.’ine göre **حُضُونٌ** da]. ― -b2- Bir şeyin yanı, (S, K,) ve bir adamın yanı: (Mgh:) bir şeyin yan tarafı yahut bitişik kısmı: çoğulu **أَحْضَانٌ**. (S, * K.) **حِضْنَا المَفَازَةِ** mânâsı: çölün iki kenarı [yakın kenar ve uzak kenar]. (M, TA.) Ve **حِضْنَا اللَّيْلِ** (mecazî kabul edilerek:) gecenin iki yanı [yahut ilk ve son kısımları]. (TA.) Ve [bir erkek yahut kadının **حِضْن**’i çoğu kez gizlenme yeri olduğundan,] şöyle denir: **مَا زَالَ يَقْطَعُ أَحْضَانَ اللَّيْلِ** (mecazî:) [mânâsı: gecenin karanlıklarını aşmayı sürdürdü]. (TA.) **عَلَيْكُمْ بِالحِضْنَيْنِ**, ‘Alî’nin bir rivayetinde, mânâsı: ordunun iki kanadına [sarılın]. (TA.) Ve ayrıca dersin ki, **أَخَذَ فُلَانٌ حَقَّهُ عَلَى حِضْنِهِ**, yani: böyle biri hakkını yahut alacağını zorla aldı. (TA.) ― -b3- Ayrıca (mecazî:) **حِضْن**’de taşınan miktar. (A.) ― -b4- Ayrıca, (S, K,) ve ↓ **حُضْنٌ**, (K,) sırtlanın deliği yahut ini yahut yeraltı meskeni: (S, K:) yahut sırtlanın avlanma yahut yakalanma yeri. (IB, TA.) ― -b5- Ve bu iki kelime, bir dağın çevresi yahut kuşatan kısmı: yahut onun eteği; yahut alt yahut en alt kısmı. (K.) Az’a göre, **حِضْنَا الجَبَلِ** mânâsı: dağın iki yan tarafı yahut bitişik iki kısmı. (TA.)

**حَضَنٌ**
**حَضَنٌ** **حاض** **حضن** **حضنن** Fildişi: (ISk, S, K:) filin azı dişi. (T, TA.)

**حِضَانٌ**
**حِضَانٌ** **حضان** **حَضُونٌ** sıfatıyla nitelenen, (S, TA,) bir koyunun yahut keçinin hâli, (S, TA,) ve bir dişi devenin hâli, ve bir adamın husyeleri bakımından hâli, ve kadın tenasül uzvu bakımından hâli, (TA,). (S, TA.) [Ayrıca **حَضُنَتْ**’e de bak.]

**حَضُونٌ**
**حَضُونٌ** **حضون** Memelerinden yahut göğüslerinden biri ötekinden daha büyük olan koyun, dişi deve ve kadın: (K:) yahut koyun yahut keçiye uygulanınca, **شَطُورٌ** ile aynı mânâdadır; yani memelerinden biri ötekinden daha uzun olan: (S:) yahut iki **طُبْيَانِ**’ından [mânâsı iki meme yahut iki emzikten] biri gitmiş olan dişi deve ve dişi keçi. (A ‘Obeyd, TA.) ― -b2- Ayrıca husyelerinden biri ötekinden daha büyük olan adam. (K.) ― -b3- Ve büyük dudaklarından birinin kenarı (yani iki **شُفْرَانِ**’ından biri) ötekinden daha büyük olan kadın tenasül uzvu. (K.)

**حَضَانَةٌ**
**حَضَانَةٌ** **حضانه** **حضانة** ve **حِضَانَةٌ** [Bir çocuğu taşıma ve büyütme yahut sütanne yanında yetiştirme görevi yahut işi: ikincisi, K ve Mgh’ye göre, bir mastardır: (1’in ilk iki cümlesine bak:) fakat Fei’ye göre,] her biri, erkeğe uygulanan **حَاضِنٌ**’den ve kadına uygulanan **حَاضِنَةٌ**’den türemiş bir isimdir. (Msb.)

**حَاضِنٌ**
**حَاضِنٌ** **حاضن** [Taşıma ve] büyütme yahut besleme yahut sütanne yanında yetiştirme bakımından bir çocuğun bakımını üstlenen erkek: (Msb, * TA:) ve **حَاضِنَةٌ** bir çocuğun bakımını üstlenen kadın, (S, Mgh, Msb, * K, TA,) onu taşıyan, (Mgh,) onunla ilgilenen, (TA,) ve onu büyüten yahut besleyen yahut sütanne yanında yetiştiren: (S, Mgh, TA:) ilkinin çoğulu **حُضَّانٌ** (TA) [ve genel bir kaideye göre **حَضَنَةٌ** (aşağıdaki bir ibarede olduğu gibi): ve ikincinin çoğulu da, yine genel bir kaideye göre, **حَوَاضِنُ**]. ― -b2- [Bundan dolayı,] **هُوَ مِنْ حَضَنَةِ العِلْمِ**, (mecazî:) yani **علمته** [**غِلْمَتِهِ** yerine yanlış yazım; mânâsı: ilmin yahut bilimin hizmetkârlarından]. (TA.) ― -b3- **حَمَامَةٌ حَاضِنٌ** (Mgh, Msb, TA) ve **حَاضِنَةٌ** (Msb) Yumurtalarının üzerine oturan [yahut kuluçkaya yatan], onları iki yanı ile koruyan güvercin; (Mgh;) yahut yumurtalarını kanadının altında bastıran yahut sıkıştıran. (Msb.) ― -b4- [Bundan dolayı,] **سُفْعٌ حَوَاضِنُ** [**حَاضِنَةٌ**’nin çoğulu] (mecazî:) yemek tenceresini dayamak için üç taş; yere yapışık, (K, TA,) kül ile birlikte. (TA.) ― -b5- **حَاضِنَةٌ** ayrıca bir adamın karısı mânâsına gelir: ve böylece **حَاصِنَةٌ**. (TA.) ― -b6- Ve salkımları kısa olan bir hurma ağacı (**نَخْلَةٌ**): (Kr, K:) yahut salkımları çıkmış, kılıflarını terk etmiş ve meyve sapları kısa olan. (AHn, K.)

**مَحْضَنٌ**
**مَحْضَنٌ** **محض** **محضن** ve **مَحْضِنٌ** Yumurtalarını çıkarmak için bir kuşun yumurtalarının üzerinde kuluçkaya yattığı yer: (K:) çoğulu **مَحَاضِنُ**. (TA.) Ayrıca bir sonraki maddeye bak.

**مِحْضَنَةٌ**
**مِحْضَنَةٌ** **محضن** **محضنه** **محضنة** Güvercin için (K, TA) [yumurtalarını içine bırakması ve] yumurtalarının üzerinde içinde kuluçkaya yatması için, kilden yapılmış sığ bir çanak: (TA:) **مَحَاضِنٌ** [onun çoğuludur], kaideye göre, ↓ **مَحْضَنٌ**’ın [&c.’nin] çoğuludur ve güvercinliklerde güvercinlerin yumurtalarını bıraktıkları yerler mânâsına gelir. (Mgh.) [Bir önceki maddeye bak.]

**مُحْتَضَنٌ**
**مُحْتَضَنٌ** **محتضن**: **حِضْنٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَضَنَ
حَضَنَ U ( n. ac. حَضْن 1 ,  حِضَاْنَة 23t ),
a.  Took, carried in his arms; fondled, fostered.

b.  Reared, brought up.

c.  [ n. ac. حَضْن 1 ,  حِضَاْن 23 ,  حِضَاْنَة 23t ,  حُضُوْن 27 ], Sat upon, hatched ( eggs ).

d.  ( n. ac. حَضْن 1 ,  حَضَاْنَة 22t ) [ acc. &  'An ], Precluded, debarred from; removed from.

أَحْضَنَ
أَحْضَنَ IV
a.  [ acc. or Bi ], Discredited; made little of.

b.  [ acc. &  Bi ], Deprived, defrauded of ( right, due ).

تَحَاْضَنَ
تَحَاْضَنَ VI ,
a.  Embraced one another.

اِحْتَضَنَ
اِحْتَضَنَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ), ( d ).

حِضْن
حِضْن 2 , ( pl. حُضُوْن 27 ,  أَحْضَاْن 38 ),
a.  Bosom.

b.  Lap.

c.  Side, flank.

حُضْنَة
حُضْنَة 3t ,
a.  Embrace.

حَاْضِن
حَاْضِن 21 , ( pl. حَضَن 4 ,  حُضَّاْن 29 ),
a.  Foster-father; fosterer.

حَاْضِنَة
حَاْضِنَة 21t , ( pl. حَوَاْضِنُ 41 ),
a.  Wet-nurse; fostermother.

حَضَاْنَة
حَضَاْنَة 22t ,  حِضَاْنَة 23t ,
a.  Bringing up, rearing, nurture.

##### Türkçe

**حَضَنَ**
**حَضَنَ** U ( mastar-ı aslî: **حَضْن** 1, **حِضَاْنَة** 23t ),
a. Kollarında aldı, taşıdı; okşadı, himaye edip büyüttü.

b. Yetiştirdi, büyüttü.

c. [ mastar-ı aslî: **حَضْن** 1, **حِضَاْن** 23, **حِضَاْنَة** 23t, **حُضُوْن** 27 ], Üzerine oturdu; (yumurtaları) kuluçkaya yatırdı.

d. ( mastar-ı aslî: **حَضْن** 1, **حَضَاْنَة** 22t ) [ mef‘ûl & **'An** ], (bir şeyden) alıkoydu, men etti; (bir şeyden) uzaklaştırdı.

**أَحْضَنَ**
**أَحْضَنَ** IV
a. [ mef‘ûl veya Bi ], İtibarsızlaştırdı; küçümsedi.

b. [ mef‘ûl & Bi ], (hak, pay)dan mahrum etti; (hak, pay)ı dolandırıcılıkla aldı.

**تَحَاْضَنَ**
**تَحَاْضَنَ** VI ,
a. Birbirlerini kucakladılar.

**اِحْتَضَنَ**
**اِحْتَضَنَ** VIII ,
a. I (a), (b), (d)’ye bak.

**حِضْن**
**حِضْن** 2, (çoğulu: **حُضُوْن** 27, **أَحْضَاْن** 38 ),
a. Bağır.

b. Kucak.

c. Yan, böğür.

**حُضْنَة**
**حُضْنَة** 3t ,
a. Kucaklama.

**حَاْضِن**
**حَاْضِن** 21, (çoğulu: **حَضَن** 4, **حُضَّاْن** 29 ),
a. Süt baba; himaye edip büyüten.

**حَاْضِنَة**
**حَاْضِنَة** 21t, (çoğulu: **حَوَاْضِنُ** 41 ),
a. Süt anne; himaye edip büyüten kadın.

**حَضَاْنَة**
**حَضَاْنَة** 22t, **حِضَاْنَة** 23t ,
a. Büyütme, yetiştirme, besleyip büyütme.
