# حض — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B6/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حض

حَضَّهُ
1 حَضَّهُ حض حضه حضة , (S, A, Msb, K,) aor. حَضُ٣َ , (Msb,) inf. n. حَضٌّ (S, Msb, K) and ↓ حُضٌّ, (IDrd, K,) or this latter is a simple subst., (S, K,) and ↓ حِضِّيضَى, (K,) or this also is a simple subst., (S, TA,) and ↓ حُضِّيضَى, (K,) or this also is a simple subst., and is the only instance of the measure فُعِّيلَى; and of these last two, the former is the more approved; (TA;) [both of these, accord. to some, have an intensive signification;] He excited, incited, urged, or instigated, him; syn. حَثَّهُ; (T, S, A, K;) or حَمَلَهُ; (Msb;) and roused him to ardour; (K;) عَلَيْهِ to do it; (K;) i. e. عَلَى الأَمْرِ to do the thing; (Msb;) or عَلَى الخَيْرِ to do good; (T, A;) or عَلَى القِتَال to fight; (S;) or it is used as relating to pace, and to driving, and to any other thing; (M, TA;) and El-Hareeree says, on the authority of Kh, that حَثَّهُ is used peculiarly in relation to pace, or journeying, or marching: (TA in art. حث:) and ↓ حضّضهُ, (T, S, K,) inf. n. تَحْضِيضٌ, (T, Msb,) signifies the same; (K;) or has a more intensive signification; (Msb;) or i. q. حَرَّضَهُ [which is equivalent to حَثَّهُ with the addition given above from the K]; (T, S;) and this is used as relating to fighting: (T, TA:) or تَحْضِيضٌ signifies the asking, or requiring, with urgency. (Mughnee voce أَلَا.) It is said in the Kur [lxxxix. 19], accord. to the reading of the people of El-Medeeneh, وَلَا يَحُضُّونَ عَلَى طَعَامِ المِسْكينِ; and accord. to that of El-Hasan, تَحُضُّونَ; [Nor do they, or ye, excite one another to feed the poor, or destitute]: (TA:) or nor do they, or ye, command to feed the poor, &c.: (Fr, TA:) and there are other readings thereof: see 3 and 6. (TA.) The grammarians apply to the particles هَلَّا and أَلَّا and لَوْلَا and لَوْمَا the term حُرُوفُ ↓ التَّحْضِيضِ [Particles of exciting]; and say that when they are followed by a future, they denote exciting to an action, and seeking or desiring or demanding the performance of it; and when followed by a preterite, reproof for not doing a thing. (Msb.)

حضّضهُ
2 حضّضهُ حضض حضضه حضضة حضيض , inf. n. تَحْضِيضٌ: see 1, in two places.

حاضّهُ
3 حاضّهُ حاض حاضه حاضة , (TK,) inf. n. مُحَاضَّةٌ, (S, K,) He excited him, &c., as above, being excited, &c., by him. (S, K, TK.) In the Kur ubi suprà, among the various readings are these two: وَلَا يُحَاضُّونَ and ولا تُحَاضُّونَ, meaning, accord. to Fr, Nor are they, or ye, mindful. (TA.)

تحاضّوا
6 تحاضّوا تحاضوا They excited, &c., one another. (S, K.) In the Kur ubi suprà, some read وَلَا تَحَاضُّونَ (Fr, S, TA) Nor do ye excite one another. (Fr.)

حُضٌّ
حُضٌّ حض , said to be a subst.: see 1.

حَضِيضٌ
حَضِيضٌ حضيض A depressed piece (قَرَار) of ground at the place where a mountain ends; (S;) or a depressed piece (قرار) of ground at, or by, the سَفْح [i. e. foot, or bottom, or lowest part,] of a mountain; or in, or at, the lower, or lowest, part thereof, (فِى أَسْفَلِهِ,) the سفح being behind the حضيض; the حضيض being in the part next the سفح, and the سفح being دُونَ ذٰلِكَ [which seems to be virtually a repetition, signifying behind that part, or it may mean above that part]: (TA:) or i. q. سَفْحٌ: (K in art. سفح:) or a depressed piece (قرار) of ground: (A:) or a tract (حِجزٌ [in the CK, erroneously, حَجَر]), and a depressed piece (قرار), in land or ground: (K:) and any low piece (سَافِلٌ) of land or ground: (TA:) and the ground [in an absolute sense]: (S:) pl. [of pauc.] أَحِضَّةٌ and [of mult.] حُضُضٌ. (K.) It has the last of the above-mentioned significations in a certain trad., in which it is related that a present being brought to Mohammad, he, not finding anything upon which to put it, said, ضَعْهُ بِالحَضِيضِ, meaning بِالأَرْضِ; [i. e. Put thou it upon the ground;] adding, for I am only a servant; I eat as the servant eateth. (S.)

حِضِّيضَى
حِضِّيضَى حضيض حضيضى حضيضي حضيضيي and حُضِّيضَى, said to be substs.: see 1.

### Türkçe

**حَضَّهُ**
1 **حَضَّهُ** حض حضه حضة, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **حَضُ٣َ**, (Msb,) mastar ismi **حَضٌّ** (S, Msb, K) ve ↓ **حُضٌّ**, (IDrd, K,) yahut bu ikincisi basit bir isimdir, (S, K,) ve ↓ **حِضِّيضَى**, (K,) yahut bu da basit bir isimdir, (S, TA,) ve ↓ **حُضِّيضَى**, (K,) yahut bu da basit bir isimdir; ve فُعِّيلَى vezninin tek örneğidir; ve bu son ikisinden birincisi daha makbuldür; (TA;) [bu ikisinin her ikisi de, bazılarına göre, pekiştirme mânası taşır;] O, onu heyecanlandırdı, kışkırttı, sevk etti yahut tahrik etti; eş anlamlısı **حَثَّهُ**; (T, S, A, K;) yahut **حَمَلَهُ**; (Msb;) ve onu şevke kaldırdı; (K;) **عَلَيْهِ** onu yapmaya; (K;) yani **عَلَى الأَمْرِ** işi yapmaya; (Msb;) yahut **عَلَى الخَيْرِ** hayır yapmaya; (T, A;) yahut **عَلَى القِتَال** savaşmaya; (S;) yahut bu, yürüyüş hızıyla, sürmeyle ve başka her şeyle ilgili olarak kullanılır; (M, TA;) ve El-Hareeree, Kh’den naklen der ki: **حَثَّهُ** özellikle yürüyüş hızı, yahut yolculuk, yahut yürüyüş ile ilgili olarak kullanılır: (TA, **حث** maddesinde:) ve ↓ **حضّضهُ**, (T, S, K,) mastar ismi **تَحْضِيضٌ**, (T, Msb,) aynı mânaya gelir; (K;) yahut daha pekiştirilmiş bir mânası vardır; (Msb;) yahut **حَرَّضَهُ** ile aynı mânadadır [ki bu, yukarıda K’dan verilen ilâveyle birlikte **حَثَّهُ**’a denktir]; (T, S;) ve bu, savaşmakla ilgili olarak kullanılır: (T, TA:) yahut **تَحْضِيضٌ**, ısrarla istemek yahut gerektirmek mânasına gelir. (Mughnee, **أَلَا** lafzında.) Kur’ân’da [lxxxix. 19], Medine ehlinin kıraatına göre, **وَلَا يَحُضُّونَ عَلَى طَعَامِ المِسْكينِ**; ve El-Hasan’ın kıraatına göre, **تَحُضُّونَ**; [Ve onlar, yahut siz, yoksulu yahut muhtacı doyurmaya birbirinizi teşvik etmezsiniz]: (TA:) yahut onlar, yahut siz, yoksulu doyurmayı emretmezsiniz, vb.: (Fr, TA:) ve bunun başka kıraatleri de vardır: 3 ve 6’ya bak. (TA.) Nahivciler, edatlar **هَلَّا** ve **أَلَّا** ve **لَوْلَا** ve **لَوْمَا** için **حُرُوفُ** ↓ **التَّحْضِيضِ** [teşvik edatları] terimini kullanırlar; ve derler ki: bunların ardından muzâri‘ geldiğinde, bir fiile teşvik etmeye ve onun yapılmasını istemeye yahut arzulamaya yahut talep etmeye delâlet eder; ve mâzî geldiğinde, bir şeyi yapmamaktan dolayı azarlamaya. (Msb.)

**حضّضهُ**
2 **حضّضهُ** حضض حضضه حضضة حضيض, mastar ismi **تَحْضِيضٌ**: 1’e, iki yerde, bak.

**حاضّهُ**
3 **حاضّهُ** حاض حاضه حاضة, (TK,) mastar ismi **مُحَاضَّةٌ**, (S, K,) O, onu yukarıda olduğu gibi heyecanlandırdı, vb.; onun tarafından heyecanlandırılmış, vb. olarak. (S, K, TK.) Kur’ân’da, yukarıda geçen yerde, çeşitli kıraatler arasında şu iki kıraat vardır: **وَلَا يُحَاضُّونَ** ve **ولا تُحَاضُّونَ**, Fr’ye göre mânası: Onlar, yahut siz, hatırlayıcı değilsiniz. (TA.)

**تحاضّوا**
6 **تحاضّوا** تحاضوا Onlar birbirlerini heyecanlandırdılar, vb. (S, K.) Kur’ân’da, yukarıda geçen yerde, bazıları **وَلَا تَحَاضُّونَ** (Fr, S, TA) okur: Siz birbirinizi teşvik etmezsiniz. (Fr.)

**حُضٌّ**
**حُضٌّ** حض, bir isim olduğu söylenir: 1’e bak.

**حَضِيضٌ**
**حَضِيضٌ** حضيض Dağın bittiği yerde arazinin çukur bir parçası (**قَرَار**)dır; (S;) yahut bir dağın **سَفْح**’ında [yani eteğinde, yahut dibinde, yahut en alt kısmında] yahut yanında arazinin çukur bir parçası (**قرار**)dır; yahut onun alt yahut en alt kısmında, (**فِى أَسْفَلِهِ,**) **سفح**ın **حَضِيض**’ın arkasında olmasıyla; **حَضِيض**’ın **سفح**a bitişik kısımda olmasıyla ve **سفح**ın **دُونَ ذٰلِكَ** olmasıyla [ki bu, sanki fiilen bir tekrar olup, o kısmın arkasında mânasına gelir; yahut o kısmın üstünde mânasına gelebilir]: (TA:) yahut **سَفْحٌ** ile aynı mânadadır: (K, **سفح** maddesinde:) yahut arazinin çukur bir parçasıdır (**قرار**): (A:) yahut bir saha (**حِجزٌ** [CK’de yanlışlıkla **حَجَر**]), ve arazide yahut yerde çukur bir parça (**قرار**): (K:) ve arazinin yahut yerin her alçak parçası (**سَافِلٌ**): (TA:) ve yer [mutlak olarak]: (S:) cem‘i [azlık için] **أَحِضَّةٌ** ve [çokluk için] **حُضُضٌ**. (K.) Yukarıda zikredilen mânaların sonuncusu, bir hadiste vardır; onda, Muhammed’e bir hediye getirildiği, onun da onu koyacak bir şey bulamayınca, **ضَعْهُ بِالحَضِيضِ** dediği rivayet edilir; mânası **بِالأَرْضِ**; [yani: Onu yere koy;] ve ekledi: Çünkü ben ancak bir kulum; kulun yediği gibi yerim. (S.)

**حِضِّيضَى**
**حِضِّيضَى** حضيض حضيضى حضيضي حضيضيي ve **حُضِّيضَى**, isimler oldukları söylenir: 1’e bak.
