# حطب — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%A8/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B7%D8%A8/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%A8.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حطب

حطب
حَطَبَ - يَحْطِبُ - حَطَب
حَطَبَ - يَحْطِبُ + الكائن (النبت وجذوع وفروع الشجر): يموت وييس ويبدأ فيه النخر
حَطَب: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من" حَطَبَ - يَحْطِبُ ": كل ما يجمع ليحرق من النفايات وخاصة جذوع وسوق الأشجار
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التخرب والاهتراء والفساد الذاتي للكائن بعد توقف الحياة فيه" وهي:
فَرُضَ - يَفْرُضُ، حَطَبَ - يَحْطِب، غَثَا - يَغْثُوْ، نَخِرَ - يَنْخَرُ، بَلِيَ - يَبْلَى، رَمَّ - يَرُمُّ

حطب
 	﴿وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا(15)﴾ الجن ﴿وامرأته حمالة الحطب(4)﴾ المسد
الراغب
حطب
قال تعالى: }فكانوا لجهنم حطبا﴿[الجن/15]، أي: ما يعد للإيقاد، وقد حطبت حطبا (انظر: الأفعال 1/389) واحتطبت، وقيل للمخلط في كلامه: حاطب ليل؛ لأنه لا يبصر ما يجعله في حلبه، وحطبت لفلان حطبا: عملته له، ومكان حطيب: كثير الحطب، وناقة محاطبة: تأكل الحطب، وقوله تعالى:﴾حمال الحطب{ [المسد/4]، كناية عنها بالنميمة، وحطب فلان بفلان: سعى به، وفلان يوقد بالحطب الجزل: كناية عن ذلك (قال الجرجاني: والعرب تقول: فلان يحمل الحطب: إذا كان نماما، وقالوا: هو يوقد بين الناس الحطب الرطب، وفي معناه: يمشي بالحطب الرطب. انظر المنتخب من كنايات الأدباء ص 12).
ملخص اللسان
1.    حَطَبَ يَحْطِبُ حَطْباً وحَطَباً والحَطَبُ: ما أُعِدَّ مِن الشجَرِ  شَبُوباً للنَّارِ.
2.    واحْتَطَبَ احْتِطاباً: جَمَع الحَطَبَ.
3.    وحَطَبَ فلاناً حَطَباً يَحْطِبُه واحْتَطَبَ له: جَمَعَه له وأَتاهُ به؛
4.    وحَطَبَنِي فلان إِذا أَتاني بالحَطَبِ؛ و
5.     ورَجُل حاطِبُ لَيْلٍ: يتَكلّم بالغَثِّ والسمين، مُخَلِّطٌ في كلامِه  وأَمـْرِه، لا يَتَفَقَّدُ كَلامَه،
6.    الحاطِبِ بالليل الذي يَحْطِبُ كُلَّ  رَدِيءٍ وجَيِّدٍ، لأَنه لا يُبْصِرُ ما يَجْمعُ في حَبْلِه.
7.    وأَرضٌ حَطِيبةٌ: كثيرة الحَطَبِ، وكذل
8.    واحْتَطَبتِ الإِبلُ: رَعَتْ دِقَّ الحَطَبِ؛ قا
9.    وبعير حَطَّابٌ: يَرْعَى الحَطَبَ،
10.                       وناقة مُحاطِبةٌ: تأْكل الشَّوْكَ اليابِسَ.
11.                       والحِطابُ في الكَرْمِ: أَن يُقْطَعَ حتى يُنْتَهى إِلى ما جَرَى فيه  الماءُ.
12.                       واسْتَحْطَبَ العِنَبُ: احْتاجَ أَن يُقْطَع شيءٌ من أَعالِيهِ.
13.                       وحَطَبُوه: قَطَعُوه.
14.                       وأَحْطَبَ الكَرْمُ: حانَ أَن يُقْطَعَ منه الحَطَبُ.
15.                        فاحْطِبُوه حَطْباً  أَي اقْطَعُوا حَطَبَه.
16.                        والمِحْطَبُ: المِنْجَلُ الذي يُقْطَعُ به.
17.                       وحَطَبَ فلان بفلان: سَعَى  به.
18.                       وامْرَأَتُه حَمَّالَةَ الحَطَبِ:  هو النَّمِيمةُ؛
19.                       الحَطَبِ الرَّطْبِ النَّمِيمةَ.
20.                       والأَحْطَبُ: الشَّدِيدُ الهُزال.
لسان العرب
● - حطب: الليث: الحَطَبُ مَعْرُوفٌ. والحَطَبُ: ما أُعِدَّ مِن الشجَرِ  شَبُوباً للنَّارِ.  \<ص:322>  حَطَبَ يَحْطِبُ حَطْباً وحَطَباً: المخفف مصدر، وإِذا ثُقِّلَ، فهو اسم.  واحْتَطَبَ احْتِطاباً: جَمَع الحَطَبَ. وحَطَبَ فلاناً حَطَباً يَحْطِبُه واحْتَطَبَ له: جَمَعَه له وأَتاهُ به؛ قال ذو الرُّمة:  وهَلْ أَحْطِبَنَّ القَوْمَ، وهي عَرِيَّةٌ، *  أُصُولَ أَلاءٍ في ثَرًى عَمِدٍ جَعْدِ  وحَطَبَنِي فلان إِذا أَتاني بالحَطَبِ؛ وقال الشماخ:  خَبٌّ جَرُوزٌ، وإِذا جاعَ بَكَى،  * لاحَطَبَ القَوْمَ، ولا القومَ سَقَى  ابن بري: الخَبُّ: اللَّئِيمُ. والجَرُوزُ: الأَكُولُ. ويقال للذي يَحْتَطِبُ الحَطَبَ فيَبِيعُه: حَطَّابٌ. يقال: جاءَتِ الحَطَّابةُ.  والحَطّابةُ: الذين يَحْتَطِبُون.  الأَزهري: قال أَبو تراب: سمعت بعضهم يقول: احْتَطَبَ عليه في الأَمر، واحتَقَبَ بمعنى واحد.  ورَجُل حاطِبُ لَيْلٍ: يتَكلّم بالغَثِّ والسمين، مُخَلِّطٌ في كلامِه  وأَمـْرِه، لا يَتَفَقَّدُ كَلامَه، كالحاطِبِ بالليل الذي يَحْطِبُ كُلَّ  رَدِيءٍ وجَيِّدٍ، لأَنه لا يُبْصِرُ ما يَجْمعُ في حَبْلِه. الأَزهري:  شُبِّه الجانِي على نَفْسه بِلِسانِه، بحاطِبِ اللَّيلِ، لأَنه إِذا حَطَبَ ليلاً، رُبما وقَعَتْ يَدُه على أَفْعَى فنَهَسَتْه، وكذلك الذي لا  يَزُمُّ لِسانَه ويَهْجُو الناسَ ويَذُمُّهمْ، رُبما كان ذلك سَبَباً لِحَتْفِه.  وأَرضٌ حَطِيبةٌ: كثيرة الحَطَبِ، وكذلك وادٍ حَطِيبٌ؛ قال:  وادٍ حَطِيبٌ عَشِيبٌ ليسَ يَمْنَعُه *  مِنَ الأَنِيسِ حِذارُ اليَوْمِ ذِي الرَّهَجِ  وقدَحَطِبَ وأَحْطَبَ. واحْتَطَبتِ الإِبلُ: رَعَتْ دِقَّ الحَطَبِ؛ قال  الشاعر وذكر إِبلاً:  إِنْ أَخْصَبَتْ تَرَكَتْ ما حَوْلَ مَبْرَكِها  * زَيْناً، وتُجْدِبُ، أَحْياناً، فَتَحْتَطِبُ  وقال القطامي:  إِذا احْتَطَبَتْه نِيبُها، قَذَفَتْ به *  بَلاعِيمُ أَكْراشٍ، كأَوْعِيةِ الغَفْرِ  وبعير حَطَّابٌ: يَرْعَى الحَطَبَ، ولا يكون ذلك إِلاّ مِن صِحَّةٍ،  وفَضْلِ قُوَّةٍ. والأُنثى حَطَّابةٌ.  وناقة مُحاطِبةٌ: تأْكل الشَّوْكَ اليابِسَ.  والحِطابُ في الكَرْمِ: أَن يُقْطَعَ حتى يُنْتَهى إِلى ما جَرَى فيه  الماءُ.  واسْتَحْطَبَ العِنَبُ: احْتاجَ أَن يُقْطَع شيءٌ من أَعالِيهِ.  وحَطَبُوه: قَطَعُوه. وأَحْطَبَ الكَرْمُ: حانَ أَن يُقْطَعَ منه الحَطَبُ. ابن شميل: العِنَبُ كُلَّ عامٍ يُقْطَعُ من أَعالِيهِ شيءٌ، ويُسمَّى ما  يُقْطَعُ منه: الحِطابُ. يقال: قد اسْتَحْطَبَ عِنَبُكم، فاحْطِبُوه حَطْباً  أَي اقْطَعُوا حَطَبَه.  والمِحْطَبُ: المِنْجَلُ الذي يُقْطَعُ به. وحَطَبَ فلان بفلان: سَعَى  به. وقوله تعالى في سُورة تَبَّتْ: وامْرَأَتُه حَمَّالَةَ الحَطَبِ؛ قيل:  هو النَّمِيمةُ؛ وقيل: إِنها كانت تَحْمِل الشَّوْك، شَوْكَ العِضاهِ،  فتُلْقِيهِ على طَرِيقِ سَيِّدِنا رَسُول اللّهِ، صلى اللّه عليه وسلم،  وطَريقِ أَصحابه، رضي اللّه عنهم. قال الأَزهري: جاءَ في التفسير أَنـَّها أُمُّ جَميلٍ امرأَةُ أَبي لَهَبٍ، وكانتْ تَمْشِي بالنَّمِيمة؛ ومن ذلك قولُ الشاعر:  مِن البِيضِ لم تُصْطَدْ على ظَهْرِ لأْمَةٍ، *  ولم تَمْشِ، بينَ الحَيِّ، بالحَطَبِ الرَّطْبِ  \<ص:323>  يعني بالحَطَبِ الرَّطْبِ النَّمِيمةَ. والأَحْطَبُ: الشَّدِيدُ الهُزال. والحَطِبُ مِثْلُه. وخصَّصه الجوهري فقال: الرَّجل الشَّديدُ الهُزالِ  وقد سمت حاطِباً وحُوَيْطِباً.  وقولُهم: صَفْقةٌ لم يَشْهَدْها حاطِبٌ، هو حاطِبُ ابنُ أَبي بَلْتَعةَ،  وكان حازِماً.  وبنو حاطِبةَ: بطن.  وحَيْطُوبٌ: موضع.
مقاييس اللغة:
(حطب) الحاء والطاء والباء أصلٌ واحد، وهو الوَقود، ثمّ يحمل عليه ما يشبَّه به. فالحطب معروف. يقال حطبت أحْطِب حَطْبا. قال امرؤ القيس:
إذا ما ركبنا قال وِلْدانُ أهلنا *** تعالَوا إلى أن يأتي الصيدُ نَحْطِبِ
ويقال للمخلِّط في كلامِهِ "حاطب لَيْل". ويقال حَطَبَنِي عَبْدي، إذا أتاك بالحَطَب. قال:
خَبٌّ جَرُوزٌ وإذا جاعَ بَكَى *** لا حَطَبَ القَوْمَ ولا القَوْمَ سَقَى([1])
ويقال مكان حَطِيبٌ: كثير الحَطَب. ويقال ناقة مُحَاطِبَةٌ، تأكل الشَّوكَ اليابسَ. وقالوا في قوله تعالى: ﴿وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الحَطَبِ﴾ [المسد 4]، هي كنايةٌ عن النميمة. يقال حَطَبَ فلانٌ بفلانٍ: سَعَى به. ويقال إنَّ الأحطبَ الشديدُ الهُزال وكذلك* الحَطِب، كأنَّه شُبِّه بالحطب اليابس. وقوله في النميمة يشهد لـه قولُ القائل:
من البِيض لم تُصْطَد على حَبْلِِ لأمة *** ولم تَمْشِِ بين النَّاسِ بالحطب الرطْبِِ([2])
القاموس المحيط:
الحَطَبُ، مُحَرَّكَةً ما أُعِدَّ من الشَّجَرِ شَبُوباً. حَطَبَ، كَضَرَبَ جَمَعَه، كاحْتَطَبَ، وفُلاناً جَمَعَهُ له، أو أتاهُ به، وأرضٌ حَطِيبَةٌ، ومَكانٌ حَطِيبٌ، وقد حَطَبَ وأحْطَبَ. و " هو حاطِبُ لِيْلٍ " مُخَلِّطٌ في كَلامِهِ. واحْتَطَبَ رَعَى دِقَّ الحَطَبِ. وبَعِيرٌ حَطَّابٌ يَرْعَاهُ. والحِطابُ، كَكِتَابٍ أنْ يُقْطَعَ الكَرْمُ حتى يَنْتَهي إلى حَدِّ ما جَرَى فيه الماءُ. واسْتَحْطَبَ العِنَبُ احْتَاجَ أنْ يُقْطَعَ أعالِيهِ. والمُحْطَبُ المِنْجَلُ. وحَطَبَ به سَعَى. والْأَحْطَبُ الشَّدِيدُ الهُزالِ، كالحَطِبِ، كَكَتِفٍ، أو المَشْؤُومُ، وهي حَطْبَاءُ. وحَطَبَ في حَبْلِهِمْ، يَحْطِبُ نَصَرَهُمْ. والحَطُوبَةُ شِبْهُ حُزْمَةٍ من حَطَبٍ. وحُوَيْطِبُ بنُ عَبْدِ العُزَّى، وحاطِبُ بنُ أبي بَلْتَعَةَ صَحابِيَّانِ. وحَطَّابُ بنُ حَنَشٍ، كَقَصَّابٍ فارِسٌ، وابنُ الحَارِثِ صَحابيُّ، أو هو بالخاءِ. ويُوسُفُ بنُ حَطَّابٍ شَيْخُ شَبابَةَ، وعَبْدُ السَّيِّدِ بنُ عَتَّابٍ الحَطَّابُ مُقْرِئ العِراقِ، وعَبْدُ الله بنُ مَيْمُونٍ الحَطَّابُ شَيْخٌ للإِمامِ أحمدَ، وأبو عبدِ اللَّهِ الحَطَّابُ الرَّازِيُّ، صاحبُ المَشْيَخَةِ والسُّداسِيَّاتِ مُحَدِّثونَ. واحْتَطَبَ عليه في الْأَمْرِ احْتَقَبَ، والمَطَرُ قَلَعَ أُصُولَ الشَّجَرِ. ونَاقَةٌ مُحاطِبَةٌ تَأْكُلُ الشَّوْكَ اليابِسَ.
وبنو حاطِبَة: بَطْنٌ. وكأَمِيرٍ: وادٍ باليَمَنِ. وحَيْطُوبٌ: ع.
تاج العروس:
ح ط ب
الحَطَبُ مُحَرَّكَةً مَعْرُوفٌ ومثلُه في الصحاحِ والمُجْمَلِ والخُلاَصَة وقال ابنُ سِيدَه : الحَطَبُ : مَا أُعِدَّ من الشَّجَرِ شَبُوباً للنَّارِ حَطَبَ كضَرَبَ يَحْطِب حَطْباً وحَطَباً المُخَففُ مَصْدَرٌ وإذَا ثُقِّلَ فهو اسْمٌ : جَمَعَهُ كاحْتَطَبَ احْتِطَاباً وحَطَبَ فلاناً يَحْطِبُه واحْتَطَبَ له : جَمَعَه له وأَتَاهُ به قال الجوهريّ : وحَطَبَنِي فلانٌ إذا أَتاكَ بالحَطَبِ قال ذو الرُّمَّة :
وهَلْ أَحْطِبَنَّ القَوْمَ وهْيَ عَرِيَّةٌ ... أُصُولَ أَلاَءٍ في ثَرًى عَمِدٍ جَعْدِ وقال الشَّمَّاخ :
" خِبٌّ جَرُوزٌ وغذَا جَاعَ بَكَى
" لاَ حَطَبَ القَوْمَ وَلاَ القَوْمَ سَقَى قال ابنُ بَرِّيّ : " الخَبُّ : اللّئيمُ والجَرُوزُ : الأَكُولُ
ويقالُ للذي يَحْتَطِبُ الحَطَب فيَبِيعُه : حَطَّابٌ يقال : جاءَتِ الحَطَّابَةُ وهم الذين يَحْتَطِبُونَ وإمَاءٌ حَوَاطِبُ وفُلانٌ يَحْطِبُ رُفَقَاءَهُ ويَسْقِيهِم
وأَرْضٌ حَطِيبَةٌ : كَثِيرَةُ الحَطَبِ ومِثْلُهُ مَكَانٌ حَطِيبٌ ووادٍ حَطِيبٌ قال :
وَادٍ حَطِيبٌ عَشِيبٌ ليْسَ يَمْنَعُه ... مِنَ الأَنِيسِ حِذَارُ المَوْتِ ذِي الرَّهَجِ وقَدْ حَطَبَ الرَّجُلُ وأَحْطَبَ ومن المَجَازِ قولُهم هو حَاطِبُ لَيْلٍ يَتَكَلَّمُ بالغَثِّ والسَّمِينِ مُخَلِّطٌ في كَلاَمِه وأَمْرِه لا يَتَفَقَّدُ كلامَه كالحاطِبِ باللَّيْلِ الذي يَحْطِبُ كُلَّ رَدِيءٍ وَجَيِّدٍ لأَنَّه لا يُبْصِرُ مَا يَجْمَعُ في حَبْلِهِ وقال الأَزهريّ : شُبّه الجانِي على نَفْسِه بِلسَانِه بِحاطبِ الليلِ لأَنه إذا حَطَبَ ليْلاً رُبَّمَا وقَعَتْ يدُه على أَفْعَى فَنَهَشَتْهُ وكذلك الذي لا يَزُمُّ لِسَانَه ويَهْجُو الناسَ ويَذُمُّهُم ربَّمَا كان ذلك سبَباً لحَتْفِه . وفي أَمْثَال أَبي عُبَيْدٍ : " المِكْثَارُ حَاطِبُ ليلٍ " وأوَّل من قاله أَكْثَمُ بنُ صَيْفِيّ أَورده المَيْدانِيُّ في حَرْف المِيمِ والثَّعالبيُّ في المُضَاف والمَنْسُوبِ
واحْتَطَبَ البَعِيرُ : رَعَى دِقَّ الحَطَبِ قال الشاعر وذَكَرَ إبِلاً :
" إنْ أَخْصَبَتْ تَرَكَتْ ما حَوْلَ مَبْرَكِهازَيْناً وتُجْدِبُ أَحْيَاناً فَتَحْتَطِبُ وبَعِيرٌ حَطَّاب : يَرْعَاهُ وَلاَ يكونُ ذلكَ إلاَّ من صِحَّةٍ وفَضْلِ قُوَّةٍ والأَنْثَى : حَطَّابَةٌ
والحِطَابُ كَكِتَابٍ : هو أَنْ يُقْطَعَ الكَرْمُ حَتَّى يَنْتهِيَ إلى حَدِّ ما جَرَى فيه المَاءُ
ومن المَجَازِ اسْتَحْطَبَ العِنَبُ : احْتَاجَ أَنْ يُقْطَعَ شيءٌ من أَعَالِيهِ
وفي الأَساس : وأَحْطَبَ عِنَبُكُمْ واسْتَحْطَبَ : حَانَ أَنْ يُقْنَبَ انتهى . وحَطَبُوهُ : قَطَعُوه وأَحْطَبَ الكَرْمُ : حَانَ أَنْ يُقْطَعَ منه الحَطَبُ وقال ابن شُمَيل : العِنَبُ كُلَّ عَامٍ يُقْطَعُ من أَعَالِيه شيءُ ويُسَمّى ما يُقْطَعُ منه الحِطَابُ يقال : قَدِ اسْتَحْطَبَ عِنَبُكُمْ فاحْطِبُوه حَطْباً أَي اقْطَعُوا حَطَبَه
والمِحْطَبُ : المِنْجَلُ الذي يُقْطَعُ به
ومن المجاز حَطَبَ فلانٌ بِهِ أَي سَعَى ومنه قولُه تعالى " وامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الحَطَبِ " قيل : هو النَّمِيمَةُ وقيل : إنها كانت تَحْمِلُ الشَّوْكَ شَوْكَ العِضَاهِ فَتُلْقِيهِ على طَرِيقِ سيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم قال الأَزْهَرِيّ : جاءَ في التفسير أَنَّهَا أُمُّ جَمِيلٍ وكانت تَمْشِي بالنَّمِيمَةِ ومن ذلك قولُ الشاعر :
" مِنَ البِيضِ لَمْ تُصْطَدْ عَلَى ظَهْرِ لأْمَةٍولَمْ تَمْشِ بَيْنَ الحَيِّ بالحَطَبِ الرَّطْبِ يَعْنِي بالحَطَبِ الرَّطْبِ : النَّمِيمَةَ
والأَحْطَبُ قال الجوهريّ : هو الرَّجُلُ الشَّدِيدُ الهُزَالِ كالحَطِبِ كَكَتِفٍ أَو هو المَشْؤُومُ وفي بعض النسخ : المَوْسُومُ وهيَ حَطْبَاءُ
ومن المجاز : حَطَبَ في حَبْلِهِمْ يَحْطِبُ : نَصَرَهُمْ وأَعَانَهُم وإنَّكَ تَحْطِبُ في حَبْلِه وتَمِيلُ إلى هَوَاهُ كما في الأَساس
والحَطُوبَةُ : شِبْهُ حُزْمَةٍ من حَطَبٍ وهي الضِّغْثُ
وحُوَيْطِبُ بنُ عَبْدِ العُزَّى القُرَشيُّ العَامِرِيُّ أَبُو مُحَمَّدٍ وقيل أَبو الإصْبَعِ وحَاطِبُ بنُ أَبِي بَلْتَعَةَ عمرو بن عُمَيْرِ بنِ سَلَمَةَ اللَّخْمِيُّ حلِيفُ بَنِي أَسَدِ بن عبدِ العُزَّى وهو المُرَادُ من قولهم : " صَفْقَةٌ لَمْ يَشْهَدْهَا حاطِبٌ " وكان حَازِماً صَحَابِيَّانِ وحاطِبُ بنُ عَمْرِو بن عَتِيكٍ الأَنْصَارِيُّ الأَوْسِيُّ وحاطِبُ بنُ الحارِث وحاطبُ بن عَمرو وحاطبُ بنُ عبد العزى العَامِرِيَّانِ القُرَشِيُّونَ وحاطبُ بن الحارث بنِ قَيْسٍ وإليهِ نُسِبَتْ حَرْبُ حَاطِب كانت بين الأَوْسِ والخَزْرَجِ قاله السُّهيْلِيُّ في الرَّوْضِ الأُنفِ
وحطَّابُ بنُ حَنَشٍ الجُهَنِيُّ كَقَصَّابٍ فَارِسٌ مَشْهُورٌ وحطَّاب ابنُ الحَارِثِ بنِ مَعْمَرٍ الجُمَحِيُّ هَاجَرَ مع أَخِيهِ حاطِبٍ إلى الحَبَشَةِ فماتَ في الطريق رضي الله عنه وابنُه عبد الحميد بنُ حَطَّابٍ له ذِكْرٌ صَحَابِيٌّ أَو هو بالخَاءِ المُعْجَمَةِ القَوْلانِ حكَاهُمَا الحُفَّاظُ وصحَّحُوا أنَّهُ بالحَاءِ المُهْمَلَةِ وهو قُرَشِيٌّ جُمَحِيٌّ كما في الإِصَابَةِ وحَطَّابٌ التَّمِيمِيُّ اليَرْبُوعِيُّ ذَكَرَهُ الحَافِظُ ويُوسُفُ بنُ حَطَّابٍ المَدَنِيُّ شَيْخُ شَبَابةَ هكذا ذَكره الحافظُ وعَبْدُ السَّيِّدِ بنُ عَتَّابٍ الحَطَّابُ مُقرِىءُ العِرَاقِ قَرَأَ على أَبي العَلاَءِ الوَاسِطِيّ وغيرِه وعَبْدُ اللهِ بنُ مَيْمُونٍ الحَطَّابُ شَيْخٌ لِلإِمَامِ أَحْمَدَ ابنِ حَنْبَلٍ رضي الله عنه روى عنه في الزُّهْدِ وهو يَرْوِي عن أَبِي المُلَيْحِ الرَّقِّيّ
وفَاتَه مُحَمَّدُ بنُ عبدِ الله الحَطَّابُ رَوَى عنه أَبو حَفْصِ بنُ شاهينَ في مُعْجمِه وأَبو طاهرِ بنُ أَحْمَدَ بنِ قَيْدَاسٍ الحَطَّابُ شيخٌ للسِّلَفيّ والحسَنُ بنُ عبد الرَّحمن الحَطَّابُ شيخٌ لأَبِي إسحاقَ الحبَّال وسالِمُ بنُ أَبِي بكرٍ الحَطَّابُ عن أَبي السَّعَادَاتِ بنِ القَزَّازِ وابنُهُ عَلِيٌّ : سمِعَ منه ابنُ نُقْطَةَ ومحمدُ بنُ أَبي بكرِ بنِ الحَطَّابِ التَّمِيمِيُّ اليَمَنِيُّ مات بشزَبيدَ سنة 665 يأْتي ذكره في ز ق ر وأَبُو عَبْدِ اللهِ محمدُ بنُ أَبِي العَبَّاسِ أحمد بن إبراهيمَ بن أَحمدَ المَعْرُوفُ بابنِ الحَطَّابِ الرَّازِيّ الفقيه الشَّافعيّ توفِّي والدُه بالإِسكندريةِ سنة 491 وقد أَجَازَ لوَلَدِه هَذَا جَمِيعَ سَمَاعَاتِهِ ورِوَايَاتِه نقلت مِنْ خَطِّ حَسَنِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ صالحٍ النَّابُلْسِيِّ كما نقله عن خَطِّ الحَافِظِ عبد العَظِيمِ المُنْذِرِيِّ وهو صاحِبُ المَشْيَخَةِ المُشْتَمِلَةِ على سِتَّةٍ وأَرْبَعِينَ شَيْخاً مِمَّنَ سَمِعَ عليهم الحَدِيثَ والقُرْآنَ من أَهل مِصْرَ ومَن قَدِم عليها من الوَارِدِينَ وهي انْتِقَاءُ الحافظِ ابن طاهِرٍ السِّلَفيِّ وقد أَتَمَّهَا في سنةِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ وخَمْسِمِائَة بثَغْرِ الإِسكندَرِيَّة وأَبُو عَلِيٍّ عِلاَّنُ بنُ إبرَاهِيمَ الحَطَّابُ الفَامِيُّ البَغْدَادِيُّ وأَبُو بَكْرٍ عبدُ اللهِ بنُ إبرَاهِيمَ الحَطَّابِيُّ مُحَدِّثَانِ والسُّدَاسِيَاتِ نُسْخَةٍ مَشْهُورَةٍ وهي رِوَايَةُ أَبي طاهر الشَّفِيقيّ وأَبِي القَاسم بن المُوَقَّا وقد مَلَكْتُهَا بحَمْدِ اللهِ تعالى كما مَلَكْتُ المَشْيَخَةَ مُحَدِّثُون
وعن الأَزهريّ : قال أَبو تُرَابٍ : سمعتُ بعضَهم يقول : احْتَطَبَ عَلَيْهِ في الأَمْرِ واحْتَقَبَ بمعنًى واحدٍ واحْتَطَبَ المَطَرُ : قَلَعَ أُصُولَ الشَّجَرِ
ويقال : نَاقَةٌ مُحَاطِبةٌ : تَأْكُلُ الشَّوْكَ اليابِسَ
وبَنُو حَاطِبَةَ : بَطْنٌ من العَرَبِ
وحَطِيبٌ كأَمِيرٍ : وَادٍ باليَمَنِ نَقَلَه الصاغانيُّ
وحَيْطُوبٌ : ع

### Türkçe

**حطب**
**حَطَبَ - يَحْطِبُ - حَطَب**
**حَطَبَ - يَحْطِبُ** + varlık (bitki ve ağaç gövdeleri ve dalları): ölür, kurur ve onda çürüme başlar.
**حَطَب**: “فـَعـَل” vezninde, **حَطَبَ - يَحْطِبُ**’den “mef‘ûl” mânasında fiil ismi: atıklardan yakılmak için toplanan her şey, özellikle ağaçların gövdeleri ve sapları.
Ve lafız, “canlının, onda hayat durduktan sonra kendi kendine harap oluşu, yıpranışı ve bozulması” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرُضَ - يَفْرُضُ**، **حَطَبَ - يَحْطِب**، **غَثَا - يَغْثُوْ**، **نَخِرَ - يَنْخَرُ**، **بَلِيَ - يَبْلَى**، **رَمَّ - يَرُمُّ**

**حطب**
	﴿Ve أما **القاسطون** ise, onlar cehennem için **حطبا** idiler (15)﴾ **الجن** ﴿ve karısı **حمالة الحطب** (4)﴾ **المسد**
**الراغب**
**حطب**
Yüce Allah dedi ki: }Onlar cehennem için **حطبا** oldular﴿[**الجن**/15], yani: tutuşturma için hazırlanan şey; ve “**حطبت** **حطبا**” (bkz. **الأفعال** 1/389) ve “**احتطبت**”; ve sözünde karıştıran kimseye “**حاطب ليل**” denildi; çünkü ipinde neyi koyduğunu görmez. Ve “**حطبت** falan kimse için **حطبا**”: onu onun için yaptım. Ve “**حطيب**” yer: odunu çok. Ve “**محاطبة**” deve: odun yer. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**حمال الحطب**{ [**المسد**/4], ona koğuculukla kinayedir. Ve “**حطب** falan kimse falan kimseyle”: onunla (aleyhine) koştu. Ve “falan kimse iri odunla yakar”: buna kinayedir. (Cürcânî dedi ki: Araplar der ki: “falan kimse odun taşır”: koğucu ise. Ve dediler: “o, insanlar arasında yaş odun yakar”; ve bunun mânasında: “yaş odunla yürür”. Bkz. **المنتخب من كنايات الأدباء** s. 12).

**ملخص اللسان**
1.	**حَطَبَ يَحْطِبُ** **حَطْباً** ve **حَطَباً**; ve **الحَطَبُ**: ağaçtan ateşe tutuşturma olarak hazırlanmış şey.
2.	Ve **احْتَطَبَ** **احْتِطاباً**: **الحَطَبَ**’ı topladı.
3.	Ve “falan kimseyi **حَطَباً** **يَحْطِبُه**” ve “ona **احْتَطَبَ**”: onu onun için topladı ve onu ona getirdi;
4.	Ve “falan kimse beni **حَطَبَنِي**”: bana odunla geldiği zaman; ve
5.	Ve “**حاطِبُ لَيْلٍ** adam”: cılızı ve semini konuşur; sözünde ve işinde karıştırıcıdır; sözünü yoklamaz,
6.	geceleyin odun toplayan **الحاطِبِ** gibi ki, her kötü ve iyiyi odun yapar; çünkü ipinde neyi topladığını görmez.
7.	Ve “**حَطِيبةٌ** arazi”: odunu çok; ve كذلك
8.	Ve “develer **احْتَطَبت**”: odunun ince kısmını otladı; قا
9.	Ve “**حَطَّابٌ** deve”: odunu otlar,
10.	ve “**مُحاطِبةٌ** dişi deve”: kuru dikeni yer.
11.	Ve bağda **الحِطابُ**: suyun aktığı yere varıncaya kadar kesilmesidir.
12.	Ve “üzüm **اسْتَحْطَبَ**”: üstlerinden bir şeyin kesilmesine ihtiyaç duydu.
13.	Ve “onu **حَطَبُوه**”: onu kestiler.
14.	Ve “bağ **أَحْطَبَ**”: ondan odunun kesilme vakti geldi.
15.	“Onu **فاحْطِبُوه حَطْباً**”: yani odununu kesin.
16.	Ve **المِحْطَبُ**: onunla kesilen orak.
17.	Ve “falan kimse falan kimseyle **حَطَبَ**”: onunla (aleyhine) koştu.
18.	Ve “karısı **حَمَّالَةَ الحَطَبِ**”: o, koğuculuktur;
19.	**الحَطَبِ الرَّطْبِ**: koğuculuktur.
20.	Ve **الأَحْطَبُ**: şiddetli zayıflık.

**لسان العرب**
● - **حطب**: Leys: **الحَطَبُ** bilinir. Ve **الحَطَبُ**: ağaçtan ateşe tutuşturma olarak hazırlanmış şey. \<s:322> **حَطَبَ يَحْطِبُ** **حَطْباً** ve **حَطَباً**: hafifletilmiş olan mastardır; ağırlaştırılırsa, isimdir. Ve **احْتَطَبَ** **احْتِطاباً**: **الحَطَبَ**’ı topladı. Ve “falan kimseyi **حَطَباً** **يَحْطِبُه**” ve “ona **احْتَطَبَ**”: onu onun için topladı ve onu ona getirdi; Zü’r-Rumme dedi ki:
Ve هل elbette toplar mıyım kavmi, o çıplak iken, * sert, kıvırcık bir toprağın neminde **أَلاء** köklerini?
Ve “falan kimse beni **حَطَبَنِي**”: bana odunla geldiği zaman; ve Şemmâh dedi ki:
Hilekâr, obur; acıkınca ağladı,  * kavme odun getirmedi, kavmi de sulamadı.
İbn Berrî: **الخَبُّ**: alçak (lâim). Ve **الجَرُوزُ**: yiyici. Ve odunu toplayıp sonra satan kimseye **حَطَّابٌ** denir. Denir: **الحَطَّابةُ** geldi. Ve **الحَطّابةُ**: odun toplayanlar. Ezherî: Ebû Turâb dedi: bazılarının “işte ona karşı **احْتَطَبَ**” dediğini işittim; ve **احتَقَبَ** aynı mânadadır. Ve “**حاطِبُ لَيْلٍ** adam”: cılızı ve semini konuşur; sözünde ve işinde karıştırıcıdır; sözünü yoklamaz; geceleyin odun toplayan **الحاطِبِ** gibi ki, her kötü ve iyiyi odun yapar; çünkü ipinde neyi topladığını görmez. Ezherî: diliyle kendi nefsine cinayet işleyeni, gece odun toplayana benzetti; çünkü gece odun toplarsa, belki eli bir engereğe düşer de onu ısırır; aynı şekilde dilini tutmayan, insanlara söven ve onları yeren kimse, belki bu onun helâkine sebep olur. Ve “**حَطِيبةٌ** arazi”: odunu çok; ve كذلك “**حَطِيبٌ** vadi”; dedi ki:
Odunu çok, otu çok bir vadi; onu * gürültülü günün korkusu insanlardan alıkoymaz.
Ve “**حَطِبَ**” ve “**أَحْطَبَ**” oldu. Ve “develer **احْتَطَبت**”: odunun ince kısmını otladı; şair dedi ve develeri andı:
Eğer ot bol olursa, çöktüğü yerin çevresindekini * süs olarak bırakır; bazen kıtlık olur da odun toplar (otlar).
Ve Katamî dedi ki:
Onu dişleriyle odunladığında, onu fırlattı * karınların balâ‘îmleri, **الغَفْر** kapları gibi.
Ve “**حَطَّابٌ** deve”: odunu otlar; bu ancak sağlık ve fazla kuvvetten olur. Dişisi **حَطَّابةٌ**’dır. Ve “**مُحاطِبةٌ** dişi deve”: kuru dikeni yer. Ve bağda **الحِطابُ**: suyun aktığı yere varıncaya kadar kesilmesidir. Ve “üzüm **اسْتَحْطَبَ**”: üstlerinden bir şeyin kesilmesine ihtiyaç duydu. Ve “onu **حَطَبُوه**”: onu kestiler. Ve “bağ **أَحْطَبَ**”: ondan odunun kesilme vakti geldi. İbn Şümeyl: üzüm her yıl üstlerinden bir şey kesilir; ondan kesilene **الحِطابُ** denir. Denir: “üzümünüz **اسْتَحْطَبَ** oldu; onu **فاحْطِبُوه حَطْباً**”, yani odununu kesin. Ve **المِحْطَبُ**: onunla kesilen orak. Ve “falan kimse falan kimseyle **حَطَبَ**”: onunla (aleyhine) koştu. Ve Yüce Allah’ın **تَبَّتْ** sûresindeki sözü: “ve karısı **حَمَّالَةَ الحَطَبِ**”; denildi: o, koğuculuktur; ve denildi: o, diken taşırdı; **العِضاهِ** dikeni; onu Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, yoluna ve ashabının yoluna, Allah onlardan razı olsun, atardı. Ezherî dedi: tefsirde geldi ki o, Ebû Leheb’in karısı Ümmü Cemîl’dir; ve koğuculukla yürürdü; bundan şairin sözü:
Beyazlardan; zırhın sırtında avlanmadı, * ve mahalle arasında **الحَطَبِ الرَّطْبِ** ile yürümedi.
\<s:323> yani **الحَطَبِ الرَّطْبِ** ile koğuculuğu kasteder. Ve **الأَحْطَبُ**: şiddetli zayıflık. Ve **الحَطِبُ** de onun gibidir. Cevherî onu tahsis etti de dedi ki: şiddetli zayıflık sahibi adam. Ve **حاطِباً** ve **حُوَيْطِباً** diye adlandırılmıştır. Ve onların sözü: “**حاطِبٌ**’in şahit olmadığı bir alışveriş”: o, İbn Ebî Belte‘a’nın oğlu **حاطِبٌ**’dir; ve o, tedbirli idi. Ve Benû **حاطِبةَ**: bir koldur. Ve **حَيْطُوبٌ**: bir yerdir.

**مقاييس اللغة**:
(**حطب**) **الحاء** ve **الطاء** ve **الباء** tek bir asıldır; o da yakıttır; sonra ona benzetilen şey ona hamledilir. O halde **الحطب** bilinir. Denir: “**حطبت** **أحْطِب** **حَطْبا**.” İmru’ul-Kays dedi:
Ne zaman binersek, ehlimizin çocukları dedi ki: *** gelin; av gelinceye kadar odun toplayalım: **نَحْطِبِ**
Ve sözünde karıştıran kimseye “**حاطب لَيْل**” denir. Ve “kölem beni **حَطَبَنِي**”: sana odunla geldiği zaman, denir. Dedi ki:
Hilekâr, obur; acıkınca ağladı *** kavme odun getirmedi, kavmi de sulamadı([1])
Ve “**حَطِيبٌ** yer” denir: odunu çok. Ve “**مُحَاطِبَةٌ** dişi deve” denir: kuru dikeni yer. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında dediler: ﴿ve karısı **حَمَّالَةَ الحَطَبِ**﴾ [**المسد** 4], o, koğuculuğa bir kinayedir. Denir: “falan kimse falan kimseyle **حَطَبَ**”: onunla (aleyhine) koştu. Ve denir ki **الأحطب** şiddetli zayıflıktır; ve كذلك **الحَطِب**; sanki kuru oduna benzetilmiştir. Ve koğuculuk hakkındaki sözüne, söyleyenin sözü şahitlik eder:
Beyazlardan; ümmetin ipi üzerinde avlanmadı *** ve insanlar arasında **الحطب الرطْبِ** ile yürümedi([2])

**القاموس المحيط**:
**الحَطَبُ**, harekeli olarak: ağaçtan tutuşturma olarak hazırlanmış şey. **حَطَبَ**, **كَضَرَبَ**: onu topladı; **كاحْتَطَبَ**; ve falan kimseyi: onu onun için topladı; yahut onu ona getirdi. Ve “**حَطِيبَةٌ** arazi” ve “**حَطِيبٌ** yer”; ve “**حَطَبَ**” ve “**أحْطَبَ**” oldu. Ve “o, **حاطِبُ لِيْلٍ**”: sözünde karıştırıcıdır. Ve **احْتَطَبَ**: odunun ince kısmını otladı. Ve “**حَطَّابٌ** deve”: onu otlar. Ve **الحِطابُ**, **كَكِتَابٍ**: bağın, suyun aktığı şeyin sınırına varıncaya kadar kesilmesidir. Ve “üzüm **اسْتَحْطَبَ**”: üstlerinin kesilmesine ihtiyaç duydu. Ve **المُحْطَبُ**: orak. Ve “onunla **حَطَبَ**”: onunla (aleyhine) koştu. Ve **الْأَحْطَبُ**: şiddetli zayıflık; **كالحَطِبِ**, **كَكَتِفٍ**; yahut uğursuz; dişisi **حَطْبَاءُ**. Ve “onların ipinde **حَطَبَ**”: onları destekledi, **يَحْطِبُ**. Ve **الحَطُوبَةُ**: odun demetine benzer bir şey. Ve **حُوَيْطِبُ بنُ عَبْدِ العُزَّى** ve **حاطِبُ بنُ أبي بَلْتَعَةَ** iki sahâbîdir. Ve **حَطَّابُ بنُ حَنَشٍ**, **كَقَصَّابٍ**, bir süvaridir; ve İbnü’l-Hâris’in oğlu sahâbîdir; yahut o, **الخاء** iledir. Ve **يُوسُفُ بنُ حَطَّابٍ** Şebâbe’nin şeyhidir. Ve **عَبْدُ السَّيِّدِ بنُ عَتَّابٍ الحَطَّابُ** Irak’ın kurrâsıdır. Ve **عَبْدُ الله بنُ مَيْمُونٍ الحَطَّابُ** İmam Ahmed’in şeyhidir. Ve **أبو عبدِ اللَّهِ الحَطَّابُ الرَّازِيُّ**, **المَشْيَخَةِ** ve **السُّداسِيَّاتِ** sahibi: muhaddislerdir. Ve “işte ona karşı **احْتَطَبَ**”: **احْتَقَبَ**; ve yağmur ağaçların köklerini söktü. Ve “**مُحاطِبَةٌ** dişi deve”: kuru dikeni yer.
Ve Benû **حاطِبَة**: bir koldur. Ve **حَطِيبٌ**, **كأَمِيرٍ**: Yemen’de bir vadidir. Ve **حَيْطُوبٌ**: ع.

**تاج العروس**:
**ح ط ب**
**الحَطَبُ** harekeli olarak bilinir; صحاح, مُجْمَل ve خُلاَصَة’da da böyledir. İbn Sîde dedi: **الحَطَبُ**: ağaçtan ateşe tutuşturma olarak hazırlanmış şey. **حَطَبَ** **كضَرَبَ**: **يَحْطِب** **حَطْباً** ve **حَطَباً**; hafifletilmiş olan mastardır; ağırlaştırılırsa isimdir: onu topladı; **كاحْتَطَبَ** **احْتِطَاباً**. Ve “falan kimseyi **يَحْطِبُه**” ve “ona **احْتَطَبَ**”: onu onun için topladı ve onu ona getirdi. Cevherî dedi: “falan kimse beni **حَطَبَنِي**”: sana odunla geldiği zaman. Zü’r-Rumme dedi:
Ve هل elbette toplar mıyım kavmi, o çıplak iken... **أَلاَء** köklerini sert, kıvırcık bir toprağın neminde. Ve Şemmâh dedi:
“ Hilekâr, obur; acıkınca ağladı
“ kavme odun getirmedi ve kavmi de sulamadı. İbn Berrî dedi: “**الخَبُّ**: alçak; ve **الجَرُوزُ**: yiyici.”
Ve odunu toplayıp sonra satan kimseye **حَطَّابٌ** denir. Denir: **الحَطَّابَةُ** geldi; onlar odun toplayanlardır. Ve cariyeler: **حَوَاطِبُ**. Ve falan kimse arkadaşlarına odun toplar ve onlara su verir.
Ve “**حَطِيبَةٌ** arazi”: odunu çok; bunun benzeri “**حَطِيبٌ** yer” ve “**حَطِيبٌ** vadi”dir; dedi ki:
Odunu çok, otu çok bir vadi... onu, gürültülü ölümün korkusu insanlardan alıkoymaz. Ve adam “**حَطَبَ**” ve “**أَحْطَبَ**” oldu. Ve mecazdan onların sözü: “o, **حَاطِبُ لَيْلٍ**”: cılızı ve semini konuşur; sözünde ve işinde karıştırıcıdır; sözünü yoklamaz; geceleyin odun toplayan **الحاطِبِ** gibi ki, her kötü ve iyiyi odun yapar; çünkü ipinde neyi topladığını görmez. Ezherî dedi: diliyle kendi nefsine cinayet işleyeni, gece odun toplayana benzetti; çünkü gece odun toplarsa, belki eli bir engereğe düşer de onu ısırır; aynı şekilde dilini tutmayan, insanlara söven ve onları yeren kimse, belki bu onun helâkine sebep olur. Ve Ebû Ubeyd’in emsâlinde: “**المِكْثَارُ حَاطِبُ ليلٍ**”; bunu ilk söyleyen **أَكْثَمُ بنُ صَيْفِيّ**’dir; Meydânî onu **المِيم** harfinde, Seâlibî de **المُضَاف والمَنْسُوب**’da zikretti.
Ve “deve **احْتَطَبَ**”: odunun ince kısmını otladı; şair dedi ve develeri andı:
“ Eğer ot bol olursa, çöktüğü yerin çevresindekini süs olarak bırakır; bazen kıtlık olur da odun toplar (otlar). Ve “**حَطَّاب** deve”: onu otlar; bu ancak sağlık ve fazla kuvvetten olur. Dişisi: **حَطَّابَةٌ**.
Ve **الحِطَابُ** **كَكِتَابٍ**: bağın, suyun aktığı şeyin sınırına varıncaya kadar kesilmesidir.
Ve mecazdan: “üzüm **اسْتَحْطَبَ**”: üstlerinden bir şeyin kesilmesine ihtiyaç duydu.
Ve **الأَساس**’ta: “üzümünüz **أَحْطَبَ** ve **اسْتَحْطَبَ**”: budanma vakti geldi; bitti. Ve “onu **حَطَبُوهُ**”: onu kestiler. Ve “bağ **أَحْطَبَ**”: ondan odunun kesilme vakti geldi. İbn Şümeyl dedi: üzüm her yıl üstlerinden bir şey kesilir; ondan kesilene **الحِطَابُ** denir. Denir: “üzümünüz **اسْتَحْطَبَ** oldu; onu **فاحْطِبُوه حَطْباً**”, yani odununu kesin.
Ve **المِحْطَبُ**: onunla kesilen orak.
Ve mecazdan: “falan kimse onunla **حَطَبَ**”: yani onunla (aleyhine) koştu. Ve bundan Yüce Allah’ın sözü: “ve karısı **حَمَّالَةَ الحَطَبِ**”; denildi: o, koğuculuktur; ve denildi: o, diken taşırdı; **العِضَاهِ** dikeni; onu Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün yoluna atardı; Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun. Ezherî dedi: tefsirde geldi ki o, Ümmü Cemîl’dir; ve koğuculukla yürürdü. Bundan şairin sözü:
“ Beyazlardan; zırhın sırtında avlanmadı
“ ve mahalle arasında **الحَطَبِ الرَّطْبِ** ile yürümedi; yani **الحَطَبِ الرَّطْبِ**: koğuculuk.
Ve **الأَحْطَبُ**: Cevherî dedi: o, şiddetli zayıflık sahibi adamdır; **كالحَطِبِ** **كَكَتِفٍ**; yahut uğursuzdur. Bazı nüshalarda: damgalı. Dişisi **حَطْبَاءُ**’dır.
Ve mecazdan: “onların ipinde **حَطَبَ** **يَحْطِبُ**”: onları destekledi ve onlara yardım etti; ve sen onun ipinde odun topluyorsun ve hevasına meylediyorsun; **الأَساس**’ta olduğu gibi.
Ve **الحَطُوبَةُ**: odun demetine benzer bir şey; o, **الضِّغْثُ**’tir.
Ve **حُوَيْطِبُ بنُ عَبْدِ العُزَّى** el-Kureşî el-Âmirî, Ebû Muhammed; ve denildi: Ebû’l-İsba‘. Ve **حَاطِبُ بنُ أَبِي بَلْتَعَةَ**: Amr b. Umeyr b. Seleme el-Lahmî, Benû Esed b. Abdüluzzâ’nın halîfi; onların sözü “**صَفْقَةٌ لَمْ يَشْهَدْهَا حاطِبٌ**” ile murad edilen odur; ve o, tedbirli idi: iki sahâbîdir. Ve **حاطِبُ بنُ عَمْرِو بن عَتِيكٍ** el-Ensârî el-Evsî; ve **حاطِبُ بنُ الحارِث**; ve **حاطبُ بن عَمرو**; ve **حاطبُ بنُ عبد العزى** el-Âmirî’ler: Kureyşlilerdir. Ve **حاطبُ بن الحارث بنِ قَيْسٍ**; ve ona nispetle **حَرْبُ حَاطِب** nispet edildi; Evs ile Hazrec arasında idi; bunu Süheylî **الرَّوْضِ الأُنفِ**’te söyledi.
Ve **حطَّابُ بنُ حَنَشٍ** el-Cühenî, **كَقَصَّابٍ**, meşhur bir süvaridir. Ve **حطَّاب** İbnü’l-Hâris b. Ma‘mer el-Cumahî, kardeşi **حاطِب** ile Habeşistan’a hicret etti; yolda öldü, Allah ondan razı olsun. Ve oğlu **عبد الحميد بنُ حَطَّابٍ**’ın zikri vardır: sahâbîdir; yahut o, **الخَاءِ المُعْجَمَةِ** iledir; iki görüş; hâfızlar onları nakletti; ve onun **الحَاءِ المُهْمَلَةِ** ile olduğunu sahih gördüler; ve o, Kureyşli Cumahî’dir; **الإِصَابَة**’de olduğu gibi. Ve **حَطَّابٌ** et-Temîmî el-Yerbû‘î; hâfız onu zikretti. Ve **يُوسُفُ بنُ حَطَّابٍ** el-Medenî, Şebâbe’nin şeyhidir; hâfız onu böyle zikretti. Ve **عَبْدُ السَّيِّدِ بنُ عَتَّابٍ الحَطَّابُ** Irak’ın kurrâsıdır; Ebû’l-Alâ el-Vâsıtî ve başkaları üzerine okudu. Ve **عَبْدُ اللهِ بنُ مَيْمُونٍ الحَطَّابُ** İmam Ahmed b. Hanbel’in şeyhidir, Allah ondan razı olsun; ondan **الزُّهْد**’de rivayet etti; o da Ebû’l-Melîh er-Rakkî’den rivayet eder.
Ve ondan kaçırdığı: **مُحَمَّدُ بنُ عبدِ الله الحَطَّابُ**; Ebû Hafs b. Şâhîn ondan **مُعْجم**’inde rivayet etti. Ve **أَبو طاهرِ بنُ أَحْمَدَ بنِ قَيْدَاسٍ الحَطَّابُ** Silefî’nin şeyhidir. Ve **الحسَنُ بنُ عبد الرَّحمن الحَطَّابُ** Ebû İshak el-Habbâl’ın şeyhidir. Ve **سالِمُ بنُ أَبِي بكرٍ الحَطَّابُ** Ebû’s-Sa‘âdât b. el-Kazzâz’dan; ve oğlu **عَلِيٌّ**: İbn Nukta ve Muhammed b. Ebî Bekr ondan işitti. Ve **محمدُ بنُ أَبي بكرِ بنِ الحَطَّابِ** et-Temîmî el-Yemenî, 665 yılında Şezebîd’de öldü; zikri **ز ق ر**’da gelecektir. Ve **أَبُو عَبْدِ اللهِ محمدُ بنُ أَبِي العَبَّاسِ** Ahmed b. İbrahim b. Ahmed, İbnü’l-Hattâb er-Râzî diye bilinen Şâfiî fakihi; babası İskenderiye’de 491 yılında vefat etti; ve bu oğluna bütün semâlarını ve rivayetlerini icazet verdi; Hasan b. Muhammed b. Sâlih en-Nâbulsî’nin hattından nakledildi; Hâfız Abdülazîm el-Münzirî’nin hattından naklettiği gibi. Ve o, Mısır ehlinden ve oraya gelen vâridlerden hadis ve Kur’an dinlediği kırk altı şeyhi ihtiva eden **المَشْيَخَة** sahibidir; o, Hâfız İbn Tâhir es-Silefî’nin seçmesidir; onu 512 yılında İskenderiye sahilinde tamamladı. Ve **أَبُو عَلِيٍّ عِلاَّنُ بنُ إبرَاهِيمَ الحَطَّابُ** el-Fâmî el-Bağdâdî; ve **أَبُو بَكْرٍ عبدُ اللهِ بنُ إبرَاهِيمَ الحَطَّابِيُّ**: iki muhaddistir. Ve **السُّدَاسِيَاتِ** meşhur bir nüshadır; o, Ebû Tâhir eş-Şefîkî ve Ebû’l-Kâsım b. el-Muvekkâ‘ rivayetidir; onu Allah Teâlâ’ya hamd ile mülk edindim; **المَشْيَخَة**’yi de mülk edindiğim gibi: muhaddisler.
Ve Ezherî’den: Ebû Turâb dedi: bazılarının “işte ona karşı **احْتَطَبَ**” dediğini işittim; ve **احْتَقَبَ** tek bir mânadadır. Ve “yağmur **احْتَطَبَ**”: ağaçların köklerini söktü.
Ve denir: “**مُحَاطِبةٌ** dişi deve”: kuru dikeni yer.
Ve Benû **حَاطِبَةَ**: Araplardan bir koldur.
Ve **حَطِيبٌ** **كأَمِيرٍ**: Yemen’de bir vadidir; Sâğânî onu nakletti.
Ve **حَيْطُوبٌ**: ع.
