# حطب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B7%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حطب

الحطب محركة معروف، ومثله في الصحاح والمجمل والخلاصة، وقال ابن سيده: الحطب: ما أعد من الشجر شبوبا للنار، حطب كضرب يحطب حطبا وحطبا، المخفف مصدر، وإذا ثقل فهو اسم: جمعه، كاحتطب احتطابا وحطب فلانا يحطبه، واحتطب له: جمعه له وأتاه به قال الجوهري: وحطبني فلان، إذا أتاك بالحطب، قال ذو الرمة:
  وهل أحطبن القوم وهي عرية                      أصول ألاء في ثرى عمد جعد وقال الشماخ:
  خب جروز وغذا جاع بكى
  لا حطب القوم ولا القوم سقى قال ابن بري:  الخب: اللئيم، والجروز: الأكول.
 ويقال للذي يحتطب الحطب فيبيعه: حطاب، يقال: جاءت الحطابة، وهم الذين يحتطبون، وإماء حواطب، وفلان يحطب رفقاءه ويسقيهم.
 وأرض حطيبة: كثيرة الحطب ومثله مكان حطيب وواد حطيب قال:
  واد حطيب عشيب ليس يمـنـعـه                      من الأنيس حذار الموت ذي الرهج وقد حطب الرجل وأحطب، ومن المجاز قولهم هو حاطب ليل، يتكلم بالغث والسمين مخلط في كلامه وأمره، لا يتفقد كلامه، كالحاطب بالليل الذي يحطب كل رديء وجيد، لأنه لا يبصر ما يجمع في حبله، وقال الأزهري: شبه الجاني على نفسه بلسانه بحاطب الليل، لأنه إذا حطب ليلا ربما وقعت يده على أفعى فنهشته، وكذلك الذي لا يزم لسانه ويهجو الناس ويذمهم ربما كان ذلك سببا لحتفه. وفي أمثال أبي عبيد:  المكثار حاطب ليل  وأول من قاله أكثم بن صيفي، أورده الميداني في حرف الميم، والثعالبي في المضاف والمنسوب.
 واحتطب البعير: رعى دق الحطب، قال الشاعر، وذكر إبلا:
  إن أخصبت تركت ما حول مبركهازينا وتجدب أحيانا فتحتطب وبعير حطاب: يرعاه، ولا يكون ذلك إلا من صحة وفضل قوة، والأنثى: حطابة.
 والحطاب ككتاب: هو أن يقطع الكرم حتى ينتهي إلى حد ما جرى فيه الماء.
 ومن المجاز استحطب العنب: احتاج أن يقطع شيء من أعاليه.
 وفي الأساس: وأحطب عنبكم واستحطب: حان أن يقنب انتهى. وحطبوه: قطعوه، وأحطب الكرم: حان أن يقطع منه الحطب، وقال ابن شميل: العنب كل عام يقطع من أعاليه شيء، ويسمى ما يقطع منه الحطاب، يقال: قد استحطب عنبكم فاحطبوه حطبا، أي اقطعوا حطبه.
 والمحطب: المنجل الذي يقطع به.
 ومن المجاز حطب فلان به أي سعى ومنه قوله تعالى  وامرأته حمالة الحطب  قيل: هو النميمة، وقيل: إنها كانت تحمل الشوك شوك العضاه فتلقيه على طريق سيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم، قال الأزهري: جاء في التفسير أنها أم جميل، وكانت تمشي بالنميمة، ومن ذلك قول الشاعر:
  من البيض لم تصطد على ظهر لأمةولم تمش بين الحي بالحطب الرطب يعني بالحطب الرطب: النميمة.
 والأحطب، قال الجوهري: هو الرجل الشديد الهزال، كالحطب، ككتف، أو هو المشؤوم، وفي بعض النسخ: الموسوم، وهي حطباء.
 ومن المجاز: حطب في حبلهم يحطب: نصرهم وأعانهم، وإنك تحطب في حبله وتميل إلى هواه، كما في الأساس.
 والحطوبة: شبه حزمة من حطب، وهي الضغث.

  وحويطب بن عبد العزى القرشي العامري أبو محمد وقيل أبو الإصبع وحاطب بن أبي بلتعة عمرو بن عمير بن سلمة اللخمي، حليف بني أسد بن عبد العزى، وهو المراد من قولهم:  صفقة لم يشهدها حاطب  وكان حازما، صحابيان وحاطب بن عمرو بن عتيك الأنصاري الأوسي، وحاطب بن الحارث، وحاطب بن عمرو، وحاطب بن عبد العزى العامريان، القرشيون، وحاطب بن الحارث بن قيس، وإليه نسبت حرب حاطب، كانت بين الأوس والخزرج، قاله السهيلي في الروض الأنف.
 وحطاب بن حنش الجهني كقصاب، فارس مشهور وحطاب ابن الحارث بن معمر الجمحي، هاجر مع أخيه حاطب إلى الحبشة فمات في الطريق، رضي الله عنه، وابنه عبد الحميد بن حطاب له ذكر صحابي، أو هو بالخاء المعجمة، القولان حكاهما الحفاظ وصححوا أنه بالحاء المهملة، وهو قرشي جمحي، كما في الإصابة وحطاب التميمي اليربوعي ذكره الحافظ، ويوسف بن حطاب المدني شيخ شبابة، هكذا ذكره الحافظ، وعبد السيد بن عتاب الحطاب مقرىء العراق قرأ على أبي العلاء الواسطي وغيره، وعبد الله بن ميمون الحطاب شيخ للإمام أحمد ابن حنبل، رضي الله عنه، روى عنه في الزهد، وهو يروي عن أبي المليح الرقي.
 وفاته محمد بن عبد الله الحطاب، روى عنه أبو حفص بن شاهين في معجمه وأبو طاهر بن أحمد بن قيداس الحطاب، شيخ للسلفي، والحسن بن عبد الرحمن الحطاب شيخ لأبي إسحاق الحبال، وسالم بن أبي بكر الحطاب، عن أبي السعادات بن القزاز، وابنه علي: سمع منه ابن نقطة، ومحمد بن أبي بكر بن الحطاب التميمي اليمني مات بشزبيد سنة 665 يأتي ذكره في ز ق ر وأبو عبد الله محمد بن أبي العباس أحمد بن إبراهيم بن أحمد المعروف بابن الحطاب الرازي الفقيه الشافعي، توفي والده بالإسكندرية سنة 491 وقد أجاز لولده هذا جميع سماعاته ورواياته، نقلت من خط حسن بن محمد بن صالح النابلسي كما نقله عن خط الحافظ عبد العظيم المنذري، وهو صاحب المشيخة المشتملة على ستة وأربعين شيخا، ممن سمع عليهم الحديث والقرآن من أهل مصر ومن قدم عليها من الواردين، وهي انتقاء الحافظ ابن طاهر السلفي وقد أتمها في سنة اثنتي عشرة وخمسمائة بثغر الإسكندرية، وأبو علي علان بن إبراهيم الحطاب الفامي البغدادي، وأبو بكر عبد الله بن إبراهيم الحطابي محدثان والسداسيات، نسخة مشهورة، وهي رواية أبي طاهر الشفيقي وأبي القاسم بن الموقا، وقد ملكتها بحمد الله تعالى كما ملكت المشيخة، محدثون.
 وعن الأزهري: قال أبو تراب: سمعت بعضهم يقول: احتطب عليه في الأمر واحتقب بمعنى واحد، واحتطب المطر: قلع أصول الشجر.
 ويقال: ناقة محاطبة: تأكل الشوك اليابس.
 وبنو حاطبة: بطن من العرب.
 وحطيب كأمير: واد باليمن نقله الصاغاني.
 وحيطوب: ع.

### Türkçe

**الحطب** (harekeli): bilinen (ma‘rûf); **الصحاح** ve **المجمل** ve **الخلاصة**’da da bunun gibidir. İbn Sîde dedi: **الحطب**: ağaçtan ateş için tutuşturma (yakacak) olarak hazırlanmış şeydir. **حطب** ( **ضرب** gibi) **يحطب** **حطبا** ve **حطبا**; hafifletilmiş olan masdardır; ağırlaştırılırsa isimdir: çoğulu; **كاحتطب** **احتطابا** ve **حطب** falancayı **يحطبه**; ve **احتطب** onun için: onun için topladı ve onu ona getirdi. el-Cevherî dedi: ve **حطبني** falanca, sana odun getirdiği zaman. Zû’r-Rumme dedi:
  “Ve kavmi odunlar mıyım, o (dişi) çıplak iken,                      kıvrımlı direkli toprağın içinde **ألاء**’ın kökleri?”
ve eş-Şemmâh dedi:
  “Koşucu; obur; acıkınca ağladı;
  Ne kavmin odunu (vardı) ne de kavim sulandı.”
İbn Berrî dedi: **الخب**: alçak (lâ’îm); ve **الجروز**: çok yiyen.

Ve odunu toplayıp da onu satan kimseye: **حطاب** denir; denir ki: **الحطابة** geldi; onlar, odun toplayanlardır; ve **إماء حواطب**; ve falanca, arkadaşlarına odun toplar ve onları sular.

Ve **أرض حطيبة**: odunu çok olan; bunun gibidir: **مكان حطيب** ve **واد حطيب**. Dedi:
  “Otlu, odunu bol bir vadi; onu                      ölüm korkusu, tozlu (ölüm) insanlardan alıkoymaz.”
Ve adam **حطب** etti ve **أحطب** etti. Mecazdan onların sözü: o, **حاطب ليل**’dir; karışık olarak kötü ve iyiyi konuşur, sözünde ve işinde; sözünü yoklamaz; gece odun toplayan gibi ki her kötü ve iyiyi odun yapar; çünkü ipinde ne topladığını görmez. el-Ezherî dedi: Kişinin kendi aleyhine diliyle cinayet işleyeni gece odun toplayana benzetti; çünkü gece odun toplarsa belki eli bir yılana düşer de onu ısırır; aynı şekilde dilini dizginlemeyen ve insanlara söven ve onları yeren kimse, belki bu onun helâkine sebep olur. Ebû Ubeyd’in darbımesellerinde: “Çok konuşan, **حاطب ليل**’dir.” Onu ilk söyleyen Eksem b. Sayfî’dir; el-Meydânî onu **حرف الميم**’de, es-Seâlibî de **المضاف والمنسوب**’da zikretti.

Ve **احتطب** deve: ince odunu otladı. Şair dedi ve develer zikretti:
  “Eğer ot bol olursa, çöktüğü yerin çevresini süs olarak bırakır; ve bazen kıtlık olur da odun otlar.”
Ve **بعير حطاب**: onu otlayan (deve); bu ancak sıhhatten ve kuvvet fazlalığından olur; dişisi: **حطابة**.

Ve **الحطاب** ( **كتاب** gibi): asmayı kesmektir; ta ki onda suyun aktığı sınırın haddine varıncaya kadar.

Mecazdan: **استحطب العنب**: üst taraflarından bir şey kesmeye ihtiyaç duydu.

Ve **الأساس**’ta: ve üzümünüz **أحطب** etti ve **استحطب**: budanmasının vakti geldi; bitti. Ve onu **حطبوه**: onu kestiler. Ve asma **أحطب** etti: ondan odun kesilmesinin vakti geldi. İbn Şümeyl dedi: Üzüm (asma) her yıl üst taraflarından bir şey kesilir; ondan kesilene **الحطاب** denir. Denir ki: üzümünüz **استحطب** etti; öyleyse onu **احطبوه** **حطبا**; yani onun odununu kesin.

Ve **المحطب**: onunla kesilen orak.

Mecazdan: falanca onunla **حطب** etti; yani çalıştı. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: **وامرأته حمالة الحطب**. Denildi: o, koğuculuktur (nemîme). Ve denildi: o, diken taşırdı; **شوك العضاه** dikenini taşırdı da Efendimiz Resûlullah’ın (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) yoluna atardı. el-Ezherî dedi: Tefsirde geldi ki o, Ümmü Cemîl’dir; ve koğuculukla yürürdü. Bundan şairin sözü:
  “Beyazlardan; zırhın sırtında avlanmadı;
  Ve mahalle arasında yaş odunla yürümedi.”
**الحطب الرطب** ile kasteder: koğuculuk (nemîme).

Ve **الأحطب**: el-Cevherî dedi: o, şiddetli zayıflık sahibi adamdır; odun gibi. ( **كتف** gibi.) Yahut o, uğursuz olandır. Bazı nüshalarda: **الموسوم**; ve o (dişisi) **حطباء**’dır.

Mecazdan: onların ipinde **حطب** etti, **يحطب**: onlara yardım etti ve destek oldu. Ve sen onun ipinde odun topluyorsun ve onun hevasına meylediyorsun; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **الحطوبة**: odun demetine benzer; o, **الضغث**’tir.

**وحويطب** b. Abdüluzzâ el-Kureşî el-Âmirî, Ebû Muhammed; ve denildi: Ebû’l-İsba‘. Ve **حاطب** b. Ebî Belte‘a: Amr b. Umeyr b. Seleme el-Lahmî; Benî Esed b. Abdüluzzâ’nın müttefiki; ve onların sözüyle kastedilen odur: “**صفقة لم يشهدها حاطب**.” Ve o, tedbirli idi. İkisi sahâbîdir. Ve **حاطب** b. Amr b. Atîk el-Ensârî el-Evsî; ve **حاطب** b. el-Hâris; ve **حاطب** b. Amr; ve **حاطب** b. Abdüluzzâ el-Âmirîler; Kureyşliler. Ve **حاطب** b. el-Hâris b. Kays; ve ona nispetle **حرب حاطب** nispet edildi; Evs ile Hazrec arasında idi; es-Süheylî bunu **الروض الأنف**’te söyledi.

Ve **حطاب** b. Haneş el-Cühenî ( **قصاب** gibi): meşhur bir süvari. Ve **حطاب** İbnü’l-Hâris b. Muammer el-Cumahî: kardeşi **حاطب** ile Habeşistan’a hicret etti; yolda öldü; Allah ondan razı olsun. Ve oğlu Abdülhamîd b. **حطاب**: onun için sahâbî zikri vardır. Yahut o, noktalı **الخاء** iledir; iki görüşü hâfızlar nakletti ve onun noktasız **الحاء** ile olduğunu sahih gördüler; ve o, Kureyşli Cumahî’dir; **الإصابة**’da olduğu gibi. Ve **حطاب** et-Temîmî el-Yerbû‘î: hâfız onu zikretti. Ve Yûsuf b. **حطاب** el-Medenî: Şebâbe’nin şeyhi; hâfız onu böyle zikretti. Ve Abdüsseyyid b. Attâb **الحطاب**: Irak’ın kurrâsı; Ebû’l-Alâ el-Vâsıtî ve başkaları üzerine okudu. Ve Abdullah b. Meymûn **الحطاب**: İmam Ahmed b. Hanbel’in şeyhi; Allah ondan razı olsun; ondan **الزهد**’de rivayet etti; ve o, Ebû’l-Melîh er-Rakkî’den rivayet eder.

Ve onun vefatı: Muhammed b. Abdullah **الحطاب**; Ebû Hafs b. Şâhîn ondan **معجمه**’sinde rivayet etti. Ve Ebû Tâhir b. Ahmed b. Kîdâs **الحطاب**: es-Silefî’nin şeyhi. Ve el-Hasen b. Abdurrahman **الحطاب**: Ebû İshak el-Habbâl’ın şeyhi. Ve Sâlim b. Ebî Bekr **الحطاب**: Ebû’s-Seâdât b. el-Kazzâz’dan; ve oğlu Ali: İbn Nukta ondan işitti. Ve Muhammed b. Ebî Bekr b. **الحطاب** et-Temîmî el-Yemenî: 665 yılında Şezbîd’de öldü; zikri **ز ق ر**’da gelecektir. Ve Ebû Abdullah Muhammed b. Ebî’l-Abbâs Ahmed b. İbrâhîm b. Ahmed, **ابن الحطاب** er-Râzî diye bilinen, Şâfiî fakihi: babası 491 yılında İskenderiye’de vefat etti; ve bu oğluna bütün semâlarını ve rivayetlerini icazet etti. Hasan b. Muhammed b. Sâlih en-Nâbulsî’nin hattından nakledildi; hâfız Abdülazîm el-Münzirî’nin hattından naklettiği gibi. Ve o, kırk altı şeyhi ihtiva eden meşyehanın sahibidir; Mısır ehlinden ve ona gelen vâridlerden, üzerlerine hadis ve Kur’an işittiği kimselerdendir. Ve o, hâfız İbn Tâhir es-Silefî’nin seçmesidir; onu 512 yılında İskenderiye sahilinde tamamlamıştır. Ve Ebû Ali Allân b. İbrâhîm **الحطاب** el-Fâmî el-Bağdâdî; ve Ebû Bekr Abdullah b. İbrâhîm **الحطابي**: iki muhaddis. Ve **السداسيات**: meşhur bir nüsha; o, Ebû Tâhir eş-Şefîkî ve Ebû’l-Kâsım b. el-Mûkâ’nın rivayetidir; Allah Teâlâ’ya hamd ile onu mülk edindim; meşyehayı mülk edindiğim gibi; (onlar) muhaddislerdir.

Ve el-Ezherî’den: dedi: Ebû Turâb dedi: Bazılarını işittim, şöyle diyorlardı: işte **احتطب** onun aleyhine işte (bu) işte; ve **احتقب** bir mânâdadır. Ve yağmur **احتطب** etti: ağaçların köklerini söktü.

Ve denir: **ناقة محاطبة**: kuru dikeni yer.

Ve **بنو حاطبة**: Araplardan bir batındır.

Ve **حطيب** ( **أمير** gibi): Yemen’de bir vadidir; es-Sağânî onu nakletti.

Ve **حيطوب**: ‘ayn (harfi).
