# حظر (ح-ظ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hazir dikenli çalı demektir

- Harfler: ح - ظ - ر
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمُحْتَظِرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%90.md) | الْمُفْتَعِلِ | Kuruyan | 1 | 1 | [54:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/ayet/54:31.md) |
| [مَحْظُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B8%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Kısıtlanılan | 1 | 1 | [17:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/ayet/17:20.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [هشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B4%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Kuru ot demektir
2. [عطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bölüşmede birisine düşen pay demektir
3. [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
4. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kiriş demektir
5. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir
6. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
7. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
8. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حظر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md), [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md), [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [باح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A7%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaç dalları, çalı veya kamışlarla çit çevirerek bir alanı dış etkilere kapatmak, engellemek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi lütuf ve ihsanın hiçbir yapay veya yaratılmış sınırla engellenemeyeceğini; haddi aşanların ise kuruyup ufalanan çit çalıları gibi yok olacağını bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru sınır tayini, koruma amaçlı engelleme, dokunulmazlık ve fıtrî akışa müdahale yasağı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca hukuki bir «yasaklama» sayıp etrafı koruma ve kuşatma fizikselliğini göz ardı etmek; ilahi cömertliğin kuşatılamazlığını kavrayamamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حظ | Bir şeyi sınırlandırma, hisse veya pay ayırma, bir payın muhafaza edilmesi; [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) kökünde görüldüğü gibi kişiye ayrılan nasip ve belirlenmiş sınır | ر | Çekirdeğe eklenen akış, hareket ve sınır çekme unsuru, sınırlama ve pay ayırma fiilini fiziksel bir hat, çit veya duvar çekerek dış etkilere karşı korunaklı bir mania kurma anlamına dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Mekânı veya nesneyi dışarıdan yalıtan koruyucu bir sınırın varlığını kurar. |
| ظ | Sepet, çark; içine alma, kuşatma (ikiz harf ط üzerinden türetilmiş baskılı ses) | Çit imgesini daha sert, geçit vermez ve kuşatıcı bir baskıyla pekiştirir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Sınırlandırma ve kuşatmanın bilinçli, yukarıdan yönlendirilen bir gaye ve nihai bir hat oluşturduğunu gösterir. |
| حظر | Koruyucu bir sınırın kuşatıcı bir sertlikle çekilerek belirli bir alanı denetim altına alması | Bir varlığın veya alanın etrafına engel koyarak onu diğerlerinden ayırma ve serbest geçişi durdurma hareketini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davar veya develeri soğuktan, rüzgârdan ve yırtıcılardan korumak için yaş ağaç dalları ve kamışlarla yapılan ağıl veya çit |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Marrâr b. Munkız el-Adevî hurmalıklarını korunaklı ağıllara benzeterek şöyle der: فَإِنَّ لَنَا حَظَائِرَ نَاعِمَاتٍ / عَطَاءَ اللهِ رَبِّ العَالَمِينَا |
| Erken Arapça kullanım | Kurumuş ağıl çalılarının ufalanmasını anlatmak ve taşınan laflarla fitne ateşi yakmayı yermek üzere kullanılan deyim: جَاءَ بِالحَظِرِ الرَّطْبِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حظر kökü, fiziksel olarak bir alanı çitle çevirme, koruma altına alma ve ağıl yapma çekirdeğine dayanır. Akraba Sami dillerinde kök benzer fonetik dönüşümlerle mevcuttur; İbranicede yer alan h-ts-r kökenli «hatser» kelimesi, etrafı çitle veya duvarla çevrilmiş avlu, yerleşim alanı veya ağıl anlamına gelir. Benzer biçimde Ugarit dilinde «htsr» ve Aramice/Süryanicede «hatora» biçimleri avlu, çevrilmiş alan ve korunaklı sınır kavramlarını taşır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik izi, açık arazide denetimsiz olan bir alanı yapay bir setle çevirip güvenli iç alan ile tehlikeli dış alan arasında ayrım üretmektir. Arapçada kök bir yandan fiziksel «hazîra» (ağıl, harman yeri, çit) manasını korumuş, diğer yandan bu sınırlamadan hareketle soyut «men etme, erişimi kesme, haram kılma» anlamına genişlemiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حظر | Çalı ve dallarla ağıl yapma somut fiilinden bir şeyi başkasına yasaklama ve erişilmez kılma soyut anlamına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice «hatser», Aramice/Süryanice «hatra» | Etrafı çitle çevrili avlu, ağıl, barınak ve sınırlandırılmış yerleşim alanı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Sami ve Doğu Sami karşılaştırmaları | Akkadca «hasāru» (çitle çevirmek, ağıla koymak) paralelliği mevcuttur | Güçlü |

Kaynak: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حظر | Anlamlı | Çit çekmek, engellemek | Çalı veya kamışla ağıl yaparak serbest geçişe mania koymak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حرظ | Anlamlı | Telef olmak, zayıflamak | Ağır hastalık veya keder sebebiyle helak olma noktasına gelmek | [حرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B6.md) kökü ile sesdeş kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| ظحر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| ظرح | Anlamlı | İtmek, uzaklaştırmak | [طرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD.md) kökünün varyantı olarak uzağa fırlatıp atmak | Kur'an'da geçmez |
| رحظ | Anlamlı | Yıkamak, temizlemek | Elbiseyi veya bedeni kirlerden arındırmak | Kur'an'da geçmez |
| رظح | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حظر | Merkez | Engellemek, sınırlandırmak | Çit ve mania kurarak bir alanı veya şeyi bütünüyle erişilmez kılmak | Kuşatıcı bir set oluşturarak serbest tasarrufu durdurur |
| [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | Erişimi kesmek, alıkoymak | Güç kullanarak bir şeyin gerçekleşmesine doğrudan karşı koymak | حظر gibi fiziksel veya yapısal bir çit kurma şartı taşımaz, doğrudan iradeyle engeller |
| [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Sınır çekmek, vesayet altına almak | Hukuki veya ahlaki sınır koyarak tasarruf yetkisini kısıtlamak | Taşla çevirme kökenlidir; akıl ve yetki bağlamındaki engeli öne çıkarır |
| [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Tutmak, hapsetmek | Bir varlığı hareket edemeyeceği dar bir alana kapatıp alıkoymak | Nesneyi içeri hapseder; حظر ise daha çok dışarıdakilerin girişini meneder |
| [باح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A7%D8%AD.md) | Zıt | Serbest bırakmak, açığa vurmak | Sınırları ve engelleri kaldırarak tasarrufu herkese serbest ve açık kılmak | İbahat, her türlü çit ve maniayı ortadan kaldırıp alanı serbest bırakmaktır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حظر | Bir şeyi sınırlandırmak, yasaklamak, çitle çevirmek | Nesnenin veya alanın çevresine aşılmaz bir set çekerek serbest tasarrufu menetme | Kesin |
| Latince | Interdicere, saepire | Menetmek, etrafını çitle çevirmek | «Saepire» çitle çevirme fiziksel kökünü, «interdicere» ise hukuki men yetkisini verir | Güçlü |
| İngilizce | To fence in, to prohibit, to debar | Çitle çevirmek, erişimi yasaklamak | «To fence in» ağıl yapma maddesini, «prohibit» ise soyut engelleme hükmünü karşılar | Güçlü |
| Almanca | Einzäunen, untersagen, verwehren | Çit çekmek, yasaklamak, mani olmak | «Einzäunen» mekânsal sınırı, «untersagen» ise kesin hukuki iradeyi yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Enclore, interdire | Etrafını kapatmak, yasaklamak | Çevirerek kapatma ve erişimi hükümsüz kılma eylemlerini birleştirir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَحْظُورًا | Engellenmiş, kısıtlanmış, sınır konulmuş lütuf | Rabbin dünyalık bağış ve ihsanının inanan-inanmayan ayrımı yapılmaksızın kimseye kapatılmadığını bildiren bağlam (İsrâ [17:20](https://lisan.digital/tr/ayet/17:20.md)) |
| الْمُحْتَظِرِ | Çit veya ağıl yapan kimsenin kuruyup ufalanan çalıları | Semûd kavmine gönderilen tek bir çığlığın ardından onların çiğnenmiş kuru çalı kırıntısına döndüğünü anlatan helak bağlamı (Kamer [54:31](https://lisan.digital/tr/ayet/54:31.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lütuf, irade ve rubûbiyet | Allah'ın dünyevi rızkı veya rahmet kapılarını dilediğine açması, bu nimetin hiçbir yaratılmış güç tarafından sınırlandırılamayacağı | Sınır tanımaz mutlak ilahi cömertlik |
| Fıkıh | Ahkâm-ı hamse, ehliyet ve yasaklar | «Hazer» kavramının mübahın zıddı olarak haram ve yasak kılınmış alanları; vesayet altına alma uygulamalarını belirlemesi | Hukuken yapılması yasaklanan ve etrafına sınır konan eylemler |
| Tefsir | İlahi adalet ve helak sahneleri | İsrâ 20'de nimetin engellenemezliği; Kamer 31'de ise çit yapanın ayaklar altında ezilen kupkuru çalıları gibi helak oluşun tasviri | Somuttan soyuta uzanan hakikat ve ibret dengesi |
| Hadis | Ahlaki sınırlar ve koğuculuk | «Hazaru'r-ratb» ifadesiyle taşınan lafların insanları ateşe sürüklemesi; haram sınırlara yaklaşmama uyarısı | İlahi hudutları koruma ve nifak çitlerini yıkma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Haram-helal hududu | Korunmuş sınır (hımar/hima) | Fıtratı koruma | Dinin belirlediği yasaklar, kulun manevi alanını koruyan ilahi çitlerdir. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik çerçeve | Hipotez ve araştırma sınırı | Haddi aşmayı önleme | Doğru bilgiye ulaşmak için konunun sınırlarının çizilmesi ve keyfî müdahalelerin menedilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve güvenlik | Sınır tahkimi ve yetki kısıtlaması | Kaosu engelleme | Devletin yetki ve egemenlik sahasını belirleyip gayrimeşru tecavüzlere set çekmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tekel yasağı | Mülkiyet sınırı / İhtikâr engeli | Haksız dolaşımı durdurma | Piyasanın haksız müdahalelerden korunması ve rızkın tekelleşerek daraltılmasının önlenmesi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtılmış sistem (termodinamik) / Sınır koşulu (boundary condition) | Sistemin çevresiyle kontrolsüz madde veya enerji alışverişini durduran, dış etkenlere karşı çizilmiş yalıtkan zar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mülkiyet hakkı ve dokunulmazlık (hukuk) | Bireyin veya toplumun hak alanını dışarıdan gelecek tecavüzlere karşı hukuki bir setle koruma altına alma | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece hukuki veya ahlaki bir «yasaklama» kanunu olarak görüp, onun arkasındaki çit örme, ağıl kurma, koruma ve yalıtma somutluğunu unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahi bağışın hiçbir güç tarafından kısıtlanamayacağını; ilahi yasayı çiğneyen azgın güçlerin ise kendi kurdukları suni çitlerin kurumuş kırıntıları gibi ufalanacağını kavrayan evrensel nizam |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kamer 31'deki eşsiz benzetmeyi mekanik bir benzetme sayarak anlam derinliğini yitirmek; İsrâ 20'deki ilahi rızkın kuşatılamaz genişliğini dar zümrevi kabullere hapsetmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın korunması için sınır çizmenin (ağıl/çit) kaçınılmaz olduğunu, fakat bu sınırın yaratıcıya karşı değil fıtratı korumak için çekilebileceğini; haddi aşan suni barikatların bir anda çerçöpe döneceğini gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ suresinde ilahi lütuf ve cömertliğin kuşatılamazlığını anlatan ayetlerde ve Kamer suresindeki peygamberleri yalanlayan azgın kavimlerin helak tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın rahmet ve nimetini belirli bir ırk, mezhep veya zümreye münhasır kılan dışlayıcı iddiaları çürütür; ilahi lütfun insan iradesiyle sınırlandırılamayacağını teyit eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yaş çalı ve kamışları birbirine kenetleyerek bir alanın etrafına koruyucu çit veya ağıl yapmak.
- Soyut anlam: Bir şeyin serbest dolaşımını veya geçişini durdurmak, erişimi yasaklamak, mülkiyet ve himaye sınırı koymak.
- Sistematik karşılık: Koruyucu sınır ile mutlak erişilebilirlik arasındaki denge; yaratılmış sınırların ilahi ihsan karşısında geçirgen, ilahi azap karşısında ise çürük olması.
- LaTeX modeli: $$ S = \{ x \in U \mid f(x) \le c \} \quad \text{veya} \quad G \cap \partial S = \emptyset \implies \Phi(G) \neq 0 $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $U$ evrensel varlık kümesini, $S$ çit veya engelle sınırlandırılmış korunaklı alt alanı, $f(x) \le c$ sınırlama şartını temsil eder. İkinci kısımda ise ilahi lütuf akışı $G$'nin hiçbir yapay sınır yüzeyi $\partial S$ tarafından kesilemeyeceği ($G \cap \partial S = \emptyset$), ilahi potansiyelin $\Phi(G)$ asla sıfırlanamayacağı ve bloke edilemeyeceği gösterilir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/ayet/17:20.md) — مَحْظُورًا

كُلًّا نُمِدُّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا

Meal (IK): Her birine, bunlara da, onlara da Rabbının nimetinden ulaştırırız. Rabbının nimeti engellenmiş değildir.

### [Kamer 54:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/ayet/54:31.md) — الْمُحْتَظِرِ

إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ

Meal (IK): Nitekim üzerlerine bir tek çığlık gönderdik de ağılcıların kullandığı kurumuş ot gibi oldular.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hazir dikenli çalı demektir.
Hazır (ha, zı), Harman yeri demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء الظاء والراء معهما
ح ظ ر يستعمل فقط
حظر:
الحِظار: حائط الحَظيرة، والحَظيرة تُتَّخَذُ من خَشَب أو قَصَب، والمُحْتَظِر: المُتَّخِذُها لنفسه، فإذا لم تخُصَّه بها فهو مُحْظِر، ويقال:حاظِر من حَظَر، خفيف.
وكلُّ من حَظَرَ بينك وبين شيء فقد حَظَرَه عليك، قال الله تعالى: "وما كان عَطاء رَبِّكَ محظورا" أي ممنوعاً، وكلُّ شيءٍ حَجَز بين شيَئْين فهو حِجاز وحِظار.

##### Türkçe

باب **الحاء** **الظاء** و**الراء** معهما
**ح ظ ر** yalnızca kullanılır.

**حظر**:
**الحِظار**: **الحَظيرة**’nin duvarı; **الحَظيرة** ise ağaçtan yahut kamıştan edinilir. **المُحْتَظِر**: onu kendisi için edinen kimsedir; eğer onunla onu kendine tahsis etmezse o **مُحْظِر**’dir. Ve denilir: **حاظِر** (fiil) **حَظَر**’dandır; hafif(vezinli).

Ve her kim seninle bir şeyin arasına **حَظَر** koyarsa, onu sana karşı **حَظَر** etmiş olur. Allah Teâlâ dedi: “وما كان عَطاء رَبِّكَ محظورا” yani yasaklanmış. Ve iki şey arasında engel olan her şey **حِجاز** ve **حِظار**’dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَظْرُ: الحَجْرُ، وهو خِلاف الإباحة. والمحظور: المُحَرَّمُ. والحِظارُ: الحَظيرَةُ تُعْمل للإبل من شجرٍ لتقيَها الريحَ والبرد. والمُحْتَظِرُ: الذي يَعمل الحظيرة. ويقال للرجل القليل الخير: إنّه لنَكِدُ الحظيرة. قال أبو عبيد: أراه سمَّى أموالَه حظيرةً لأنّه حَظَرَها عنده ومنَعَها.

##### Türkçe

**الحَظْرُ**: **الحَجْرُ**, ve o, ibâhanın zıddıdır. Ve **المحظور**: **المُحَرَّمُ**. Ve **الحِظارُ**: **الحَظيرَةُ**; develer için ağaçtan yapılır; onları rüzgârdan ve soğuktan korumak için. Ve **المُحْتَظِرُ**: ağılı yapan kimse. Ve az hayırlı adama denilir: “Şüphesiz o, **نَكِدُ الحظيرة**’dir.” Ebû Ubeyd dedi: “Onun mallarını **حظيرة** diye adlandırmış olmasını, onları yanında **حَظَرَ** ettiği ve onları men ettiği için görüyorum.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ظ ر
حظر
استعمل من وجوهها : حظر .
حظر : قال الليث : الحِظَارُ : حائِطُ الحَضِيرَة ، والحَظِيرَةُ تُتَّخَذُ من خشبٍ أو قصب ، وصاحبُها مُحْتَظِر إذا اتَّخَذَها لنفسه ، فإذا لم تَخُصَّه بها فهو مُحَظِّر ، وكلُّ من حال بينكَ وبين شيء فقد حَظَرَهُ عليك .
قال الله تعالى : ( وَمَا كَانَ عَطَآءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا ) ( الإسرَاء : 20 ) ، وكلُّ شيء حَجَزَ بين شَيئين فهو حِظَارٌ وحِجَارٌ .
قلتُ : وسَمِعْتُ العربَ تقول للجدار من الشَّجَر يُوضَع بعضُه على بعض ليكون ذَرًى لِلمَالِ يَرُدُّ عنه برد الشمال في الشتاء حَظَارٌ بفتح الحاء ، وقد حَظَّر فُلانٌ على
نَعَمِه ، وقال الله جلّ وعزّ : ( وَنُذُرِ إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً ) ( القَمَر : 31 ) وقُرِىء ( كهَشِيم المُحْتَظَر ) ، فمن قرأ المُحْتَظِر أراد كالهشيم الذي جمعه صاحبُ الحظيرَة ، ومن قرأ المُحْتَظَر بفتح الظاء فالمحتظَر اسم للحظيرة ، المعنى كهشيم المكان الذي يُحْتَظَرُ فيه الهشيمُ ، والهشيمُ : ما يَبِسَ من الحُظُرَاتِ فارْفَتَّ وتَكَسَّر .
المعنى أنهم بادوا وهَلكوا فصاروا كيَبِيس الشجر إذا تَحَطَّم .
وقال الفرّاء : معنى قوله : كهشيم المُحْتَظِر أي كهشيم الذي يَحْتَظِر على هَشِيمِه ، أراد أَنَّه حَظَّرَ حِظَاراً رَطْباً على حِظَارٍ قديمٍ قد يَبِسَ .
ويقال للحَطَبِ الرَّطْب الذي يُحْظَرُ به الحَظِرُ . ومنه قول الشاعر :
ولم تمشِ بينَ الحيِّ بالحظِر الرَّطْب
أي لم تَمْشِ بينهم بالنميمة .
وفي حديث أُكَيْدِر دُومَة : ( ولا يُحْظَرُ عليكم النَّبَاتُ ) .
يقول : لا تُمْنَعُون من الزراعة حيث شِئْتُم ، ويجوز أن يكون معناه : لا يُحْمَى عليكم المَرْتَعُ .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا حِمَى في الأراك ) . فقال له رجلٌ : أَرَاكةٌ في حَظَارِي ، فقال : ( لا حِمَى في الأَرَاك ) .
رواه شَمِر وقَيَّدَهُ بخَطِّه في حِظارِي بكسر الحاء .
وقال : أراد بِحَظَارِ الأرض التي فيها الزرع المحاط عليه .

##### Türkçe

ح ظ ر
**حظر**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **حظر**.
**حظر**: Leys dedi: **الحِظَارُ**: **الحَضِيرَة**’nin duvarıdır; **الحَظِيرَة** ise ağaçtan yahut kamıştan edinilir; sahibi onu kendisi için edindiğinde **مُحْتَظِر**’dir; eğer onunla kendine tahsis etmezse o **مُحَظِّر**’dir; seninle bir şey arasına giren her kimse, onu sana karşı **حَظَرَهُ** etmiştir.
Yüce Allah dedi: ( وَمَا كَانَ عَطَآءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا ) ( الإسرَاء : 20 ); iki şey arasına engel olan her şey **حِظَارٌ** ve **حِجَارٌ**’dır.
Dedim: Arapları, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirsin diye mala siper olsun diye bir kısmı bir kısmı üzerine konulan ağaçtan duvara, **حَظَارٌ** (حاء’nın fethiyle) dediklerini işittim; falan kimse **نَعَمِه** üzerine **حَظَّر** etti. Yüce ve aziz Allah dedi: ( وَنُذُرِ إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً ) ( القَمَر : 31 ); ve ( كهَشِيم المُحْتَظَر ) diye okundu. Kim **المُحْتَظِر** okursa, **الحظيرَة** sahibinin topladığı **الهشيم** gibi olmasını murat etti; kim **المُحْتَظَر** (ظاء’nın fethiyle) okursa, **المحتظَر** **الحظيرة**’nin adıdır; mâna: **الهشيم**’in içinde **يُحْتَظَرُ** edildiği yerin **هشيم**i gibi; **الهشيم**: **الحُظُرَات**’tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir.
Mâna: onların yok olup helâk oldukları, böylece ağaç kurusu parçalanınca olduğu gibi olduklarıdır.
Ferrâ dedi: Onun sözü olan **كهشيم المُحْتَظِر**’in mânası, yani **هَشِيمِه** üzerine **يَحْتَظِر** edenin **هشيم**i gibi; onun muradı: eski bir **حِظَارٍ** üzerine kurumuş olanın üzerine taze bir **حِظَاراً** **حَظَّرَ** ettiğidir.
Ve **الحَظِرُ**’in onunla **يُحْظَرُ** edildiği yaş oduna **الحَظِرُ** denir. Ondandır şairin sözü:
ولم تمشِ بينَ الحيِّ بالحظِر الرَّطْب
Yani: onların arasında kovculukla yürümedi.
**أُكَيْدِر دُومَة** hadîsinde: ( ولا يُحْظَرُ عليكم النَّبَاتُ ).
Der ki: dilediğiniz yerde ziraatten men olunmazsınız; ve mânası şu da câizdir: mera size karşı himâ edilmez.
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( لا حِمَى في الأراك ). Bunun üzerine bir adam ona dedi: **أَرَاكةٌ** benim **حَظَارِي**’mdedir; dedi: ( لا حِمَى في الأَرَاك ).
Onu Şemmir rivayet etti ve onu kendi hattıyla **حِظارِي**’de (حاء’nın kesriyle) kaydetti.
Ve dedi: **حَظَارِ** ile, içinde ekin bulunan, etrafı çevrilmiş olan araziyi murat etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والظاء وما يثلثهما)
  (حظو/ي) الحاء والظاء وما بعده [من] حرف معتلّ أصلان: أحدهما القرب من الشيء والمنزلة، والثاني جنس من السلاح.
  فالأوَّل قولهم رَجُلٌ حَظِيٌّ إذا كان له منزلةٌ وحُظوةٌ. وامرأةٌ حَظِيَّةٌ. والعرب تقول: "إلا حَظِيَّةً فلا أَلِيّةً". يقول: إن لم يكنْ لكِ حُظْوَةٌ فلا تُقَصِّرِي أن تتقرَّبي. يقال ما ألوت، أي ما قصَّرْت.
  وأما الأصل الآخر فالحِظاء: جمع حَِظْوةٍ، وهو سهمٌ صغير لا نَصْلَ له يُرمَى به. قال بعضُ أهلِ اللغة: يقال لكلِّ قضيبٍ نابتٍ في أصلِ شجرةٍ([1]) حَظْوَة، والجمع حَظَوات. قال أوس:
تَعَلَّمَهَا في غِيلِها وهي حَظْوَةٌ *** بوادٍ به نَبْعٌ طُِوَالٌ وحِثْيَلُ([2])  وإذا عُيِّر الرّجلُ بالضّعف قيل له: "إنما نَبْلُك حِظاءٌ". ويقال لِسهام الصّبيان حِظاءٌ. ومنه المثل: "إحدى حُظَيَّاتِ لُقْمان"، قال أبو عبيد: الحُظَيّات المرامي، وهي السّهام التي لا نِصال لها.
  (حظر) الحاء والظاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المنْع. يقال حظرت الشيء أحْظُرُه حَظْراً، فأنا حاظِرٌ والشيء محظور. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً﴾ [الإسراء 20]. والحِظَارُ: ما حُظِر على غنمٍ أو غيرها بأغصانٍ أو شيءٍ من رَطْبٍ شجر أو يابس، ولا يكاد يفعل ذلك إلاّ بالرَّطْب منه ثم يَيْبس. وفاعل ذلك المحتَظِرُ. قال الله تعالى: ﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ المُحْتَظِر﴾ [القمر 31]، أي الذي يعمل الحظيرةَ للغنم ثم ييبَس ذلك فيتهشَّم. ويقال جاء فلان بالحَظِر الرَّطْب، إذا جاء بالكَذِبِ المستشنَع. ويقال هو يوقد في الحَظر، إذا كان يَنُِمّ وقد مضى شاهده([3]).
  (حظل) الحاء والظاء واللام أصلٌ واحد، وهو قريب من الذي قبله. فالحَظْل: الغَيْرة ومَنْع المرأة من التصرّف والحركة. [قال([4])]:
  * فيحظُِل أو يَغارُ([5]) *
  قال أبو عبيد: حظلت عليه مثل حَظَرْتُ. ويقال في قوله "فيحظُِل أو يَغَار" إنه التّقتير. وأحْرِ أن يكون هذا أصحّ، لأنّه قال "أو يغار". والتقتير يرجع إلى الذي ذكرناه من المنْع. والدّليل على ذلك قولهم حَظَلان وحظْلان. قال:
تُعَيِّرُني الحِظْلانَ أمُّ مُغلِّسٍ *** فقلت لها لم تَقذفيني بِدائيا([6])--------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "في أصل أو شجرة"، صوابه في المجمل واللسان.
([2]) ديوان أوس بن حجر 19 واللسان (حثل).
([3]) يشير إلى الشاهد الذي ورد في نهاية مادة (حطب).
([4]) هذه التكملة من المجمل.
([5]) من بيت للبختري الجعدي يصف رجلا غيوراً. وهو بتمامه في اللسان (حظل):
فما يخطئك لا يخطئك منه *** طبانية فيحظل أو يغار([6]) لمنظور الدبيري، كما في اللسان (حظل) من أبيات رواها القالي أيضاً في الأمالي (2: 212). وفي الأمالي: "أم محلم".
ـ

##### Türkçe

(حاء ile **الظاء** ve ikisini üçleyen şeyler babı)
  (**حظو/ي**) **الحاء** ve **الظاء** ve ondan sonra [gelen] illetli harften olan şey iki asıldır: birincisi şeyden yakınlık ve menziledir; ikincisi silâhtan bir cinstir.
  Birincisi, onların “bir adam **حَظِيٌّ**” demeleridir; eğer onun için bir menzile ve **حُظوةٌ** varsa. Ve “bir kadın **حَظِيَّةٌ**”. Ve Araplar der ki: “إلا **حَظِيَّةً** فلا **أَلِيّةً**”. Der ki: eğer senin için bir **حُظْوَةٌ** yoksa, yakınlaşmanda kısaltma yapma. Denilir: “ما ألوت”، yani: kısaltmadım.
  Diğer asla gelince: **الحِظاء**: **حَِظْوةٍ**’nin cem‘idir; o, kendisiyle atılan, ucu (nâsılı) olmayan küçük bir oktur. Dil ehlinden bazısı dedi: bir ağacın kökünde biten her çubuk için **حَظْوَة** denilir; cem‘i **حَظَوات**’tır. Evs dedi:
تَعَلَّمَهَا في غِيلِها وهي **حَظْوَةٌ** *** بوادٍ به نَبْعٌ طُِوَالٌ وحِثْيَلُ
  Ve erkek zayıflıkla ayıplandığında ona denilir: “إنما نَبْلُك **حِظاءٌ**”. Ve çocukların oklarına **حِظاءٌ** denilir. Ve ondan mesel: “إحدى **حُظَيَّاتِ** لُقْمان”، Ebû Ubeyd dedi: **الحُظَيّات** hedeflerdir; ve onlar, nâsılları olmayan oklardır.
  (**حظر**) **الحاء** ve **الظاء** ve **الراء** bir tek asıldır; men‘e delâlet eder. Denilir: **حظرت** şeyi, onu **أحْظُرُه** **حَظْراً**; ben **حاظِرٌ**’im ve şey **محظور**’dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ **مَحْظُوراً**﴾ [الإسراء 20]. Ve **الحِظَارُ**: koyuna veya başkasına, dallarla yahut ağaç yaşından veya kurusundan bir şeyle men‘edilen (çevrilen) şeydir; ve bunu neredeyse ancak onun yaş olanıyla yaparlar, sonra kurur. Ve bunu yapan **المحتَظِرُ**’dır. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ **المُحْتَظِر**﴾ [القمر 31]؛ yani koyun için ağılı yapan, sonra o kuruyan ve kırılıp ufalanan kimse. Ve denilir: falan kimse **الحَظِر الرَّطْب** ile geldi; çirkin görülen yalan ile geldiği zaman. Ve denilir: o, **الحَظر** içinde ateş yakar; nemîme yaptığı zaman; ve onun şahidi geçmişti([3]).
  (**حظل**) **الحاء** ve **الظاء** ve **اللام** bir tek asıldır; ve o, kendinden öncekinin yakınıdır. Öyleyse **الحَظْل**: kıskançlık ve kadını tasarruftan ve hareketten men‘ etmektir. [Dedi([4])]:
  * فيحظُِل أو يَغارُ *
  Ebû Ubeyd dedi: ona **حظلت**; tıpkı **حَظَرْتُ** gibi. Ve “فيحظُِل أو يَغَار” sözünde denilir ki: o, kısmadır (taktîr). Ve daha layıktır ki bu daha sahih olsun; çünkü o “أو يغار” dedi. Ve taktir, men‘den zikrettiğimize döner. Ve bunun delili onların “**حَظَلان**” ve “**حظْلان**” sözleridir. Dedi:
تُعَيِّرُني **الحِظْلانَ** أمُّ مُغلِّسٍ *** فقلت لها لم تَقذفيني بِدائيا
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “في أصل أو شجرة”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([2]) Evs b. Hacer divanı 19 ve **اللسان** (**حثل**).
([3]) (حطب) maddesinin sonunda vârid olan şahide işaret eder.
([4]) Bu tekmile **المجمل**’dendir.
([5]) **البختري الجعدي**’nin, kıskanç bir adamı vasfeden bir beytindendir. Ve tamamı **اللسان** (**حظل**)’dadır:
فما يخطئك لا يخطئك منه *** طبانية فيحظل أو يغار
([6]) **منظور الدبيري**’nindir; **اللسان** (**حظل**)’da, **القالي**’nin de **الأمالي** (2: 212)’de rivayet ettiği beyitlerdendir. Ve **الأمالي**’de: “أم محلم”.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الحظر: جمع الشيء في حظيرة، والمحظور: الممنوع، والمحتظر: الذي يعمل الحظيرة. قال تعالى: ﴿فكانوا كهشيم المحتظر﴾ [القمر/31]، وقد جاء فلان بالحظر الرطب، أي: الكذب المستبشع (انظر: المحمل 1/242؛ ومتخير الألفاظ ص 59).

##### Türkçe

- **الحظر**: bir şeyi bir **حظيرة** içine toplamak; **المحظور**: yasaklanmış olan; **المحتظر**: **حظيرة**yi yapan kimse. Yüce Allah dedi ki: ﴿فكانوا كهشيم **المحتظر**﴾ [القمر/31]; ve “falanca **الحظر** الرطب ile geldi” denilmiştir; yani: çirkin görülen yalan (bak: المحمل 1/242; ومتخير الألفاظ ص 59).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ظ ر
حظـر عليـه كـذا‏:‏ حيـل بينـه وبينـه‏.‏
‏"‏ ومـا كان عطاء ربك محظوراً ‏"‏ وهذا محظور‏:‏ غير مباح‏.‏
والغنـم فـي الحظيرة وفي المحتظر واحتظر لغنمه‏:‏ اتخذ حظيرة وحظاره ما يحظر به من السعف والقصب وهو حائط الحظيرة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو نكد الحظيرة‏:‏ لبخيل‏.‏
وفلان يمشي بالحظر وجاء بالحظر الرطب يقال للنمام والكذاب لأنه يستوقد بنمائمه نار العداوة ويشبها ألا ترى إلى قولهم‏:‏ ‏"‏ سمعته من العرب ‏"‏‏:‏ تشببي تشبب النميمـه جـاءت بها زهراً إلى تميمه يخاطب النويرة إذا أراحد إحياءها‏.‏
وأنشد يعقوب‏:‏ من البيض لم تصطد على خيل لامةٍ ولم تمش بين الحيّ بالحظر الرطب والحظر الشجر الذي يحظر به‏.‏

##### Türkçe

ح ظ ر
Ona şu yasaklandı: onunla onun arasına engel konuldu.
"Ve Rabbinin عطا’sı yasaklanmış olmadı" ve bu yasaklanmış: mubah olmayan.
Ve koyunlar **الحظيرة**’dedir ve **المحتظر**’dedir; ve koyunları için **احتظر**: bir **حظيرة** edindi; ve onun **حظاره**’sı, hurma dallarından ve kamıştan onunla engel konulan şeydir; ve o, **الحظيرة**’nin duvarıdır.
Mecazdan: o, **نكد الحظيرة**’dir: cimri için.
Ve falan **بالحظر** ile yürür; ve **بالحظر الرطب** ile geldi; bu, nemmâm ve yalancı için söylenir; çünkü o, nemîmeleriyle düşmanlık ateşini tutuşturur ve onu alevlendirir; onların şu sözüne bakmaz mısın: "Onu Araplardan işittim":
تشببي تشبب النميمـه جـاءت بها زهراً إلى تميمه
**النويرة**’ye, onun diriltilmesini istediğinde hitap eder.
Ve Yakub inşad etti:
من البيض لم تصطد على خيل لامةٍ
ولم تمش بين الحيّ بالحظر الرطب
Ve **الحظر**: onunla engel konulan ağaçtır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَطْرُ: الحَجْرُ، وهو خلاف الإِباحَةِ. والمَحْظُورُ:
المُحَرَّمُ. حَظَرَ الشيءَ يَحْظُرُه حَظْراً وحِظاراً وحَظَرَ عليه: منعه، وكلُّ ما حال بينك وبين شيء، فقد حَظَرَهُ عليك. وفي التنزيل العزيز: وما كان عَطاءُ رَبّكَ مَحْظُوراً. وقول العرب: لا حِظارَ على الأَسماء يعني أَنه لا يمنع أَحد أَن يسمي بما شاء أَو يتسمى به. وحَظَرَ عليه حَظْراً: حَجَرَ ومَنَعَ.
والحَظِيرَة: جَرِينُ التمر، نَجْدِيَّة، لأَنه يَحْظُرُه ويَحْصُرُه. والحَظِيرَةُ: ما أَحاط بالشيء، وهي تكون من قَصَبٍ وخَشب؛ قال المَرَّارُ بن مُنْقِذٍ العَدَوِيُّ:
فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،
عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا
فاستعاره للنخل. والحِظَارُ: حائطها وصاحبها مُحْتَظِرٌ إِذا اتخذها لنفسه، فإِذا لم تَخُصَّهُ بها فهو مُحْظِرٌ. وكل ما حال بينك وبين شيء، فهو حِظار وحَظَارٌ. وكل شيء حَجَرَ بين شيئين، فهو حِظارٌ وحِجارٌ. والحِظارُ: الحَظِيرَةُ تعمل للإِبل من شجر لتقيها البَرْد والريحَ؛ وفي التهذيب: الحَظارُ، بفتح الحاء. وقال الأَزهري: وجدته بخط شمر الحِظار، بكسر الحاء. والمُحْتَظِرُ: الذي يعمل الحَظِيرَةَ، وقرئ: كَهَشِيمِ المُحْتَظِر؛ فمن كسره جعله الفاعل، ومن فتحه جعله المفعول به. واحْتَظَرَ القومُ وحَظَرُوا: اتخذوا حَظِيرَةً. وحَظَرُوا أَموالهم: حَبَسُوها في الحظائر من تضييق. والحَظِرُ: الشيءُ المُحْتَظَرُ به. ويقال للرجل القليل الخير: إِنه لَنكِدُ الحَظِيرَةِ؛ قال أَبو عبيد: أُراه سمى أَمواله حَظِيرَةً لأَنه حَظَرَها عنده ومنعها، وهي فعيلة بمعنى مفعولة.
والحَظِرُ: الشجر المُحْتَظَرُ به، وقيل الشوك الرَّطْبُ؛ ووقع في الحَظِرِ الرَّطْبِ إِذا وقع فيما لا طاقة له به، وأَصله أَن العرب تجمع الشوك الرَّطْبَ فَتُحَظِّرُ به فربما وقع فيه الرجل فَنَشِب فيه فشبهوه بهذا. وجاء بالحَظِرِ الرَّطْبِ أَي بكثرة من المال والناس، وقيل بالكذب المُسْتَشْنَعِ. وأَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ: نَمَّ. الأَزهري: سمعت العرب تقول للجدار من الشجر يوضع بعضه على بعض ليكون ذَرًى للمال يَرُدُّ عنه بَرْدَ الشَّمالِ في الشتاء: حَظارٌ، بفتح الحاء؛ وقد حَظَرَ فلانٌ على نَعَمِهِ. قال الله تعالى: إِنا أَرسلنا عليهم صَيْحَةً واحدةً فكانوا كهَشِيم المُحْتَظِر؛ وقرئ: المحتظَر؛ أَراد كالهشيم الذي جمعه صاحب الحظيرة؛ ومن قرأَ المحتظَر، بالفتح، فالمحتظَر اسم للحظيرة، المعنى كهشيم المكان الذي يحتظر فيه الهشيم، والهشيم: ما يَبِسَ من المُحْتَظَرَاتِ فارْفَتَّ وتَكَسَّر؛ المعنى أَنهم بادوا وهلكوا فصاروا كَيَبيس الشجر إِذا تَحَطَّمَ؛ وقال الفرّاء: معنى قوله كهشيم المحتظر أَي كهشيم الذي يحظر على هشيمه، أَراد أَنه حَظَرَ حِظاراً رَطْباً على حِظارٍ قديم قد يَبِسَ. ويقال للحَطَبِ الرَّطْبِ الذي يُحْظَرُ به: الحَظِرُ؛ ومنه قول الشاعر: ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
أَي لم يمش بالنميمة.
والحَظْرُ: المنعُ، ومنه قوله تعالى: وما كان عطاءٌ ربك مَحْظُوراً؛ وكثيراً ما يرد في القرآن ذكر المَحْظُور ويراد به الحرام. وقد حَظَرْتُ الشيءَ إِذا حَرَّمْتَهُ، وهو راجع إِلى المنع. وفي حديث أُكَيْدِرِ دُوْمَةَ: لا يُحْظَرُ عليكم النَّباتُ؛ يقول: لا تُمْنَعُونَ من الزراعةِ حيث شئتم، ويجوز أَن يكون معناه لا يُحْمَى عليكم المَرْتَعُ. وروي عن النبي،صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لا حِمَى في الأَراكِ، فقال له رجل: أَرَاكَةٌ في حِظارِي، فقال: لا حِمَى في الأَراك؛ رواه شمر وقيده بخطه في حِظاري، بكسر الحاء، وقال: أَراد الأَرض التي فيها الزعر المُحاطُ عليها كالحَظِيرَةِ، وتفتح الحاء وتكسر، وكانت تلك الأَراكة التي ذكرها في الأَرض التي أَحياها قبل أَن يحييها فلم يملكها بالإِحياء وملك الأَرض دونها أَو كانت مَرْعَى السَّارِحَةِ. والمِحْظارُ: ذُبابٌ أَخْضَرُ يَلْسَعُ كذباب الآجام. وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ. وفي الحديث: لا يَلِجُ حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ؛ أَراد بحظيرة القدس الجنة، وهي في الأَصل الموضع الذي يُحاطُ عليه لتأْوي إِليه الغنم والإِبل يقيها البرد والريح.وفي الحديث: أَتته امرأَة فقالت: يا نَبِيَّ الله، ادْعُ اللهَ لي فلقد دَفَنْتُ ثلاثة، فقال: لقد احْتَظَرْت بِحِظارٍ شديد من النار؛ والاحْتِظارُ: فِعْلُ الحِظارِ، أَراد لقد احْتَمَيْتِ بِحِمًى عظيم من النار يقيك حرها ويؤمنك دُخولَها. وفي حديث مالك بن أَنس: يَشْتَرِطُ صاحبُ الأَرض على المُساقِي سَدَّ الحِظارِ يريد به حائط البستان.

##### Türkçe

**الحَطْرُ**: **الحَجْرُ**, ve o, **الإِباحَةِ**’nin zıddıdır. Ve **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**. **حَظَرَ** şeyi **يَحْظُرُه** **حَظْراً** ve **حِظاراً** ve **حَظَرَ عليه**: onu men etti; ve seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana karşı **حَظَرَهُ** etmiştir. Ve aziz tenzilde: “Ve Rabbinin عطاؤُ **مَحْظُوراً** olmadı.” Ve Arapların sözü: “İsimler üzerine **حِظارَ** yoktur” yani, hiç kimsenin dilediğiyle isimlendirmesini yahut onunla isimlenmesini men eden yoktur. Ve **حَظَرَ عليه حَظْراً**: **حَجَرَ** ve men etti.

Ve **الحَظِيرَة**: hurmanın kurutma yeri, Necdîdir; çünkü onu **يَحْظُرُه** ve onu **يَحْصُرُه**. Ve **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan şey; ve o, kamıştan ve ağaçtan olur; **المَرَّارُ بن مُنْقِذٍ العَدَوِيُّ** dedi:
فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،
عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا
Böylece onu hurma ağaçları için ödünç aldı. Ve **الحِظَارُ**: onun duvarı; ve sahibi, onu kendisi için edindiği zaman **مُحْتَظِرٌ**’dir; eğer onu kendisine tahsis etmezse o **مُحْظِرٌ**’dir. Ve seninle bir şey arasına giren her şey, **حِظار** ve **حَظَارٌ**’dır. Ve iki şey arasında **حَجَرَ** eden her şey, **حِظارٌ** ve **حِجارٌ**’dır.

Ve **الحِظارُ**: develer için ağaçtan yapılan **الحَظِيرَةُ**; onları soğuktan ve rüzgârdan korur; **التهذيب**’de: **الحَظارُ**, **الحاء**’ın fethiyle. **الأَزهري** dedi: Onu Şemr’in hattıyla **الحِظار** olarak buldum, **الحاء**’ın kesriyle. Ve **المُحْتَظِرُ**: **الحَظِيرَةَ** yapan kimsedir; ve şöyle okunmuştur: “**كَهَشِيمِ المُحْتَظِر**”; kim onu kesrederse onu fail kılar, kim onu fetha ederse onu mef’ûl bih kılar. Ve kavim **احْتَظَرَ** ve **حَظَرُوا**: bir **حَظِيرَةً** edindiler. Ve **حَظَرُوا** mallarını: onları, daraltmadan dolayı, **الحظائر** içinde hapsettiler. Ve **الحَظِرُ**: kendisiyle **المُحْتَظَرُ** olunan şeydir. Ve hayrı az olan adama denir: “O, **لَنكِدُ الحَظِيرَةِ**’dir”; **أَبو عبيد** dedi: Onun mallarını **حَظِيرَةً** diye adlandırmış olmasını görüyorum; çünkü onu yanında **حَظَرَ** etti ve men etti; ve o, “mef’ûle” manasında “fa’îla”dır.

Ve **الحَظِرُ**: kendisiyle **المُحْتَظَرُ** olunan ağaç; ve “taze diken” denilmiştir; ve **الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü: gücünün yetmediği şeye düştüğü zaman; ve aslı şudur ki Araplar taze dikeni toplar da onunla **فَتُحَظِّرُ** eder; belki adam onun içine düşer de onda takılıp kalır; böylece onu bununla benzettiler. Ve **الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldi: yani mal ve insan çokluğuyla; ve “çirkin görülen yalanla” denilmiştir. Ve **أَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ**: gammazladı. **الأَزهري**: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çeviren, mal için siper olsun diye ağaçtan duvara, bir kısmı bir kısmı üzerine konulan şeye, **حَظارٌ** dediklerini işittim, **الحاء**’ın fethiyle; ve falan, hayvanlarına karşı **حَظَرَ** etmiştir. Allah تعالى dedi: “Şüphesiz biz onların üzerine tek bir çığlık gönderdik de **كهَشِيم المُحْتَظِر** oldular”; ve **المحتظَر** diye okunmuştur; **الحظيرة** sahibinin topladığı kırıntı-çalı gibi demek istedi; ve **المحتظَر**’ı fetha ile okuyan kimseye göre, **المحتظَر** **الحظيرة** için bir isimdir; mana: kırıntı-çalıların içinde toplandığı yerin kırıntı-çalıları gibi; ve **الهشيم**: **المُحْتَظَرَاتِ**’tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir; mana: onların yok olup helâk oldukları ve ağaç kurusu kırılıp parçalandığı zaman olduğu gibi olduklarıdır; ve **الفرّاء** dedi: “**كهشيم المحتظر**” sözünün manası: kendi kırıntı-çalılarına karşı çit yapanın kırıntı-çalıları gibi; onun muradı şudur ki o, eski bir çit üzerine, kurumuş olabilecek, taze bir **حِظاراً** **حَظَرَ** etti.

Ve kendisiyle **يُحْظَرُ** olunan taze oduna **الحَظِرُ** denir; ve ondan şairin sözü:
ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
Yani, nemîme ile yürümedi.

Ve **الحَظْرُ**: men etmektir; ve ondan Allah تعالى’nın sözü: “Ve Rabbinin عطاؤُ **مَحْظُوراً** olmadı”; ve Kur’an’da çoğu kez **المَحْظُور** zikri gelir ve onunla haram murad edilir. Ve ben, şeyi **حَظَرْتُ** ettim: onu **حَرَّمْتَهُ** ettiğim zaman; ve o, men etmeye döner. Ve **أُكَيْدِرِ دُوْمَةَ** hadîsinde: “Size **النَّباتُ** **يُحْظَرُ** olunmaz”; der ki: dilediğiniz yerde ziraatten men olunmazsınız; ve manası “mera size karşı **يُحْمَى** olunmaz” olması caizdir. Ve Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet olundu ki o dedi: “**الأَراكِ**’ta **حِمَى** yoktur”; bunun üzerine bir adam ona dedi: “Benim **حِظارِي**’mda bir **أَرَاكَةٌ** var”; o dedi: “**الأَراك**’ta **حِمَى** yoktur”; onu Şemr rivayet etti ve onu hattıyla “**حِظاري**” diye kaydetti, **الحاء**’ın kesriyle; ve dedi: **الحَظِيرَةِ** gibi etrafı çevrilen, içinde **الزعر** bulunan araziyi murad etti; ve **الحاء** fetha da edilir, kesre de edilir; ve onun zikrettiği o **الأَراكة** ya, onu ihya etmeden önce ihya ettiği arazide idi de ihya ile ona malik olmadı ve onun dışındaki araziye malik oldu; yahut o, otlayan sürünün merası idi. Ve **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir; **الآجام** sineği gibi ısırır. Ve **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir. Ve hadîste: “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez”; **حظيرة القدس** ile cenneti murad etti; ve o, aslında, koyun ve develerin sığınması için etrafı çevrilen, onları soğuktan ve rüzgârdan koruyan yerdir. Ve hadîste: Ona bir kadın geldi de dedi: “Ey Allah’ın Nebîsi, benim için Allah’a dua et; çünkü ben üç tane defnettim”; o dedi: “Gerçekten sen ateşten şiddetli bir **حِظارٍ** ile **احْتَظَرْت** ettin”; ve **الاحْتِظارُ**: **الحِظارِ** fiilidir; “Gerçekten sen ateşten büyük bir **حِمًى** ile korunmuş oldun; onun hararetini senden korur ve onun içine girmenden seni emniyete alır” demek istedi. Ve **مالك بن أَنس** hadîsinde: Arazi sahibi, **المُساقِي** üzerine **سَدَّ الحِظارِ** şart koşar; onunla bahçenin duvarını murad eder.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ظ ر * * الحَظْرُ * الحجر وهو ضد الإباحة و * حَظَرهُ * فهو * مَحظُورٌ * أي محرم وبابه نصر و * الحِظَارُ * و * الحَظِيرةُ * تُعمل للإبل من شجر لتقيها البرد والريح و * المُحْتَظِر * بالكسر الذي يعملها وقُرئ ﴿كهشيم المحتظر﴾ فمن كسره جعله الفاعل ومن فتحه جعله المفعول به

##### Türkçe

* ح ظ ر * * **الحَظْرُ** * engellemedir ve o, ibâhanın zıddıdır; ve * **حَظَرهُ** *; o hâlde o * **مَحظُورٌ** *dur; yani haram kılınmış. Ve onun bâbı **نصر**’dır. Ve * **الحِظَارُ** * ve * **الحَظِيرةُ** * develer için ağaçtan yapılır; onları soğuktan ve rüzgârdan korumak için. Ve * **المُحْتَظِر** * (kesre ile): onu yapan kimsedir. Ve okundu: ﴿**كهشيم المحتظر**﴾; artık kim onu kesreli yaparsa onu fâil kılmış olur; kim onu fethalı yaparsa onu mef‘ûl bih kılmış olur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حظر الشيء يحظره حظرا وحظارا حظر عليه: منعه، وحظر عليه حظرا: حجر ومنع. وكل ما حال بينك وبين شيء فقد حظره عليك. وقول العرب: لا حظار على الأسماء، يعني أنه لا يمنع أحد أن يسمى بما شاء أو يتسمى به. حظر الرجل حظرا: اتخذ حظيرة، وسيأتي معنى الحظيرة قريبا، كاحتظر احتظارا، إذا اتخذها لنفسه، وإلا فقد أحظر إحظارا. حظر المال يحظره حظرا. حبسه فيها، أي في الحظيرة من تضييق. حظر الشي: حازه، كأنه منعه من غيره. والحظيرة: جرين التمر. نجدية، كالحضيرة والحصيرة. وقد تقدم ذكرهما. الحظيرة: المحيط بالشيء سواء كان خشبا أو قصبا، جمعها الحظائر. قال المرار بن منقذ العدوي:
  فإن لنا حظائر ناعمات                      عطاء الله رب العالمينا فاستعاره للنخل. والحظار، ككتاب: الحائط، قال الأزهري: هكذا وجدته بخط شمر، بكسر الحاء، ويفتح، كالجهاز والجهاز. وكل ما حال بينك وبين شيء فهو حظار وحظار. وكل شيء حجر بين شيئين فهو حظار وحجار. الحظار: ما يعمل للإبل من شجر ليقيها البرد والريح. قال الأزهري: سمعت العرب تقول للجدار من الشجر يوضع بعضه على بعض ليكون ذري للمال يرد عنه برد الشمال في الشتاء: حظار، بالفتح. وقد حظر فلان على نعمه.
 الحظر، ككتف: الشجر المحتظر به، وهو مجاز قيل: هو الشوك الرطب. من أمثالهم: وقع فيما لا طاقة له به. وأصله أن العرب تجمع الشوك الرطب فتحظر به، فربما وقع فيه الرجل فنشب فيه، فشبهوه بهذا. من المجاز قولهم: أوقد فيه أي في الحظر الرطب، أي نم، أي مشى بالنميمة الشنيعة. وأنشد ابن السيد في كتاب الفرق:
  من البيض لم تصطد على حبل سوأة                      ولم تمش بين الحي بالحظر الرطب من المجاز يقال: جاء به، أي بالحظر الرطب، أي بكثرة من المال والناس. أنشد ابن دريد:

  أعانت بنو الحريش فيهـا بـأربـع                      وجاءت بنو عجلان بالحظر الرطب أو بالكذب المستشنع، وفي التكملة: المستسنع. وفي الأساس: وجاءوا بالحظر الرطب، يقال للنمام والكذاب يستوقد بنمائمه نار العداوة ويشبها. في الحديث  لا يلج حظيرة القدس مدمن خمر. أراد بحطيرة القدس الجنة، وهي في الأصل الموضع الذي يحاط عليه لتأوي إليه الغنم والإبل يقيها البرد والريح.
 أبو عبد الله محمد بن أحمد ابن محمد الجبائي، عن أبي الحصين وابن كادش، وعنه ابن خليل، مات سنة 591، وقوله الجبائي، هكذا هو النسخ، والصواب الجناني، بكسر الجيم وفتح النون. أبو المنصور عبد القادر بن يوسف بن المظفر بن صدقة، حدث عن ابن رواج، وعن السلفي، وعنه التقي السبكي وغيره، وتوفي بدمشق سنة 716، الخظيريان محدثان منسوبان إلى الخطيرة موضع فوق بغداد، سيأتي ذكره للمصنف بعد. والمحظار، كمحراب: ذباب أخضر يلسع كذباب الآجام. وأدهم بن حظرة اللخمي الراشدي صحابي من بني راشدة بن أرينة بن جديلة بن لخم، ذكره سعيد بن عفير وابن يونس، ولم تقع له رواية. وحظرة ابن عباد من ولده. وكان خارجيا نقله الصغاني. وزمن التحظير إشارة لإلى مافعل عمر بن الخطاب رضي الله عنه من قسمة وادي القرى بين المسلمين وبين بني عذرة بن زيد اللات وذلك بعد إجلاء اليهود، وهو الإجلاء الثاني، فكأنه جعل لكل واحد حاد حاجزا، وهو كالتاريخ عندهم. والحظيرة. من عمل دجيل، على مسيرة يومين من بغداد، على طريق الموصل. والحظائر: ع باليمامة، وفي التكملة: بالبحرين. من المجاز قولهم: هو نكد الحظيرة، أي بخيل، كما في الأساس. قيل: قليل الخير. والمحظور: المحرم. والخظر: خلاف الإباحة. قوله تعالى:  وما كان عطاء ربك محظورا  أي محرما. وهو راجع إلى المنع وقيل: مقصورا على طائفة دون أخرى. من حظر الشيء إذا حازه لنفسه خاصة. ومما يستدرك عليه: يقال: احتظر به، أي احتمى. وفي الكتاب العزيز  فكانوا كهشيم المحتظر  وقرىء المحتظر أراد كالهيشيم الذي جمعه صاحب الحظيرة. ومن قرأه بالفتح فالمحتظر اسم للحظيرة، والمعنى: كهشيم المكان الذي يحتظر فيه. والهشيم: ما يبس من المحتظرات فارقت وتكسر. والمعنى أنهم قد بادوا وهلكوا فصاروا كيبيس الشجر إذا تحطم. وقال الفراء: معنى قوله  كهشيم المحتظر  أي كهشيم الذي يحظر على هشيمه، أراد أنه حظر حظارا رطبا على حظار قديم قد يبس. وسكة الحظيرة بنسف، ذكره الداوودي.

##### Türkçe

**حظر** şeyi, onu **يحظره**; **حظرا** ve **حظارا** (diye): **حظر عليه**: onu men etti; ve **حظر عليه حظرا**: engel koydu ve men etti. Seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana karşı **حظره** (men etmiş) olur. Arapların sözü: **لا حظار على الأسماء**; yani, hiç kimseyi dilediğiyle adlandırmaktan yahut onunla adlanmaktan men eden yoktur. Adam **حظر** etti, **حظرا** (diye): bir **حظيرة** edindi; **الحظيرة**’nin manası yakında gelecektir; **احتظر احتظارا** gibi: onu kendisi için edindiğinde; yoksa **أحظر إحظارا** etmiştir. Malı **حظر** eder, **يحظره**; **حظرا** (diye): onu orada hapsetti; yani darlıktan dolayı **الحظيرة**’de. **حظر** etti: onu zapt etti; sanki onu başkasından men etmiş gibidir. Ve **الحظيرة**: hurma harman yeri. Necdîdir; **الحضيرة** ve **الحصيرة** gibi. İkisi de daha önce anılmıştır. **الحظيرة**: şeyin etrafını çeviren (çevre); ister tahta olsun ister kamış; çoğulu **الحظائر**’dir. Merâr b. Munkız el-ʿAdevî dedi ki:
  فإن لنا حظائر ناعمات                      عطاء الله رب العالمينا
Bunu hurma ağaçları için ödünç aldı (mecazen kullandı). Ve **الحظار**, **كتاب** vezninde: duvar. Ezherî dedi: Şümer’in hattıyla böyle buldum; **الحاء**’ın kesresiyle; ve fetha ile de olur; **الجهاز** ve **الجهاز** gibi. Seninle bir şey arasına giren her şey **حظار** ve **حظار**’dır. İki şey arasında engel olan her şey **حظار** ve **حجار**’dır. **الحظار**: develer için ağaçtan yapılan; onları soğuk ve rüzgârdan koruyan şey. Ezherî dedi: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirmek için malın siperliği olsun diye üst üste konulan ağaçtan duvara fetha ile **حظار** dediklerini işittim. Falan, hayvanlarına karşı **حظر** etti.

**الحظر**, **كتف** vezninde: onunla **احتظر** edilen ağaç; bu mecazdır; denildi ki: yaş diken odur. Atasözlerindendir: “Gücü yetmeyeceği şeye düştü.” Aslı: Araplar yaş dikeni toplar, onunla **تحظر** ederler; bazen adam onun içine düşer de ona takılır; onu bununla benzettiler. Mecazdandır, onların sözü: onda, yani yaş **الحظر**’da ateş yaktı; yani, (söz taşıyarak) yürüdü; yani çirkin nemîme ile yürüdü. İbn es-Seyyid, **الفرق** kitabında inşad etti:
  من البيض لم تصطد على حبل سوأة                      ولم تمش بين الحي بالحظر الرطب
Mecazdandır: onunla geldi; yani yaş **الحظر** ile; yani mal ve insan çokluğu ile. İbn Düreyd inşad etti:

  أعانت بنو الحريش فيهـا بـأربـع                      وجاءت بنو عجلان بالحظر الرطب
Yahut çirkinleştirilmiş yalan ile; ve **التكملة**’de: **المستسنع**. Ve **الأساس**’ta: “Yaş **الحظر** ile geldiler”; nemmâm ve yalancı için söylenir; nemîmeleriyle düşmanlık ateşini tutuşturur ve onu alevlendirir. Hadiste: “Şarap müptelası, **حظيرة القدس**’e girmez.” **حظيرة القدس** ile cenneti kastetti; o aslında, koyun ve develerin soğuk ve rüzgârdan korunmak için içine sığındığı, etrafı çevrilen yerdir.

Ebû ʿAbdillâh Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Cubbâî; Ebû’l-Ḥuṣayn ve İbn Kâdeş’ten; ondan da İbn Ḫalîl (rivayet etti); 591 yılında öldü. Ve onun “el-Cubbâî” sözü: nüshalarda böyledir; doğrusu **الجناني**’dir; **الجيم**’in kesresi ve **النون**’un fethasıyla. Ebû’l-Manṣûr ʿAbdülḲādir b. Yûsuf b. el-Muẓaffer b. Ṣadaḳa; İbn Revâc’dan ve es-Silefî’den hadis etti; ondan da et-Takiyy es-Sübkî ve başkaları (rivayet etti); Dımaşk’ta 716 yılında vefat etti. **الخظيريان**: Bağdat’ın üst tarafında bir yer olan **الخطيرة**’ye nispet edilen iki muhaddistir; musannif için sonra onun zikri gelecektir. Ve **المحظار**, **محراب** vezninde: yeşil bir sinek; **ذباب الآجام** gibi ısırır. Ve Edhem b. Ḥaẓra el-Laḫmî er-Râşidî, Râşide b. Erîne b. Cedîle b. Laḫm’dan bir sahâbîdir; onu Saʿîd b. ʿUfeyr ve İbn Yûnus zikretti; ona bir rivayet vâki olmadı. Ve Ḥaẓra İbn ʿAbbâd onun soyundandır. Hâricî idi; bunu es-Saġānî nakletti. Ve **زمن التحظير**, ʿUmer b. el-Ḫaṭṭâb رضى الله عنه’in, Yahudilerin sürülmesinden sonra—ki o ikinci sürgündür—Vâdî’l-Ḳurâ’yı Müslümanlar ile Benî ʿUẓra b. Zeyd el-Lât arasında taksim etmesinden yaptığı şeye bir işarettir; sanki her birine bir sınır koyan bir engel kılmış gibidir; ve o, onların yanında tarih gibidir. Ve **الحظيرة**: Diclecik’in işinden (bölgesinden); Bağdat’tan iki günlük mesafede; Musul yolu üzerindedir. Ve **الحظائر**: Yemâme’de bir yer adıdır; ve **التكملة**’de: Bahreyn’dedir. Mecazdandır onların sözü: o, **نكد الحظيرة**’dir; yani cimri; **الأساس**’ta olduğu gibi. Denildi ki: hayrı az. Ve **المحظور**: haram kılınmış olan. Ve **الخظر**: ibâhanın zıddı. Yüce Allah’ın sözü: **وما كان عطاء ربك محظورا**; yani haram kılınmış. O, men etmeye döner; ve denildi ki: bir taifeye diğerinden ayrı olarak tahsis edilmiş. **حظر** ettiği şeyden: onu yalnız kendisi için zapt ettiğinde. Ve ona ilâve olarak: denir ki **احتظر به**; yani korundu. Ve Aziz Kitap’ta: **فكانوا كهشيم المحتظر**; ve **المحتظر** diye de okundu; **الحظيرة** sahibinin topladığı kuru çalı gibi demek istedi. Onu fetha ile okuyan kimseye göre **المحتظر**, **الحظيرة** için bir addır; mana: içinde **يحتظر** edilen yerin kuru çalısı gibi. Ve **الهشيم**: **المحتظرات**’tan kuruyup ayrılan ve kırılan şeydir. Mana: onlar yok olup helâk oldular da, ağaç kurusu parçalandığında olduğu gibi kuruya döndüler. Ferrâ dedi: **كهشيم المحتظر** sözünün manası: kuru çalısına karşı **يحظر** edenin kuru çalısı gibi; yani, kurumuş eski bir **حظار** üzerine yaş bir **حظار** ile **حظر** etti. Ve Nesef’te **سكة الحظيرة**; onu ed-Dâvûdî zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَظَرَهُ
1 حَظَرَهُ حظر حظره حظرة , (Msb, K,) and حَظَرَ عَلَيْهِ, (K,) aor. حَظُرَ , (Msb,) inf. n. حَظْرٌ (S, A, Msb) and حِظَارٌ, (TA,) He forbade it; prohibited it; interdicted it. (S, A, Msb, K.) The Arabs say, لَا حِظَارَ عَلَى الأَسْمَآءِ There is no prohibition against names; i. e., no one is forbidden to be named, or to name himself, as he pleases. (TA.) ― -b2- حَظَرَ الشَّىْءَ عَلَيْهِ It (anything intervening) debarred the thing from him. (L.) And حُظِرَ عَلَيْهِ كَذَا Such a thing was debarred from him, by something intervening. (A.) ― -b3- Also حَظَرَهُ, (Msb, K,) inf. n. حَظْرٌ, (Mgh,) He took it to, or for, himself; (Mgh, Msb, K, TA;) as though he withheld it from others. (TA.) ― -b4- And حَظَرَ, (K,) aor. حَظُرَ , inf. n. حَظْرٌ, (TA,) He confined cattle in a حَظِيرَة. (K.) And حَظَرَ عَلَى نَعَمِهِ He confined his cattle in a حَظَار. (Az.) ― -b5- And حَظَرَ, (K,) [aor. app. as above,] inf. n. حَظْرٌ; (TA;) ↓ احتظر; (A, Msb, K;) He made a حَظِيرَة: (A, Msb, K:) or the former, (Mgh,) or ↓ احظر inf. n. اـِحْظَارٌ, (TA,) he made a حظيرة for another: and ↓ احتظر he made a حظيرة for himself. (Mgh, TA.)

2 حَظَّرَ [حظّر, inf. n. تَحْظِيرٌ, app. signifies He made a limit of separation, or the like. For] زَمَنُ التَّحْظِيرِ (used as an era, Mgh) points to what 'Omar did, in dividing Wلdi-l-Kurà among the Muslims and Benoo-'Odhrah, after the expulsion of the Jews: (Mgh, K, TA:) as though he assigned to every one a limit of separation. (TA.)

4 أَحْظَرَ see 1.

8 اـِحْتَظَرَ see 1, in two places. ― -b2- Also احتظر بِهِ (assumed tropical:) He protected, or defended, himself by means of him, or it. (TA.)

حَظِرٌ
حَظِرٌ حظر Trees with which a حَظِيرَة is made. (A, K.) ― -b2- And Fresh thorns. (K.) وَقَعَ فِى الحَظِرِ الرَّطْبِ (assumed tropical:) He fell into that to which he was not equal, (K, TA,) is a prov., originating from the fact of the Arabs' collecting fresh thorns, and making of them enclosures, into which a man sometimes falls so that he becomes caught therein. (TA.) And جَآءَ بِالحَظِرِ الرَّطْبِ (tropical:) He came with, or brought, a large number of cattle, and of men: or an odious lie: (K:) [or calumny, or slander, and falsehood:] is said of a calumniator, or slanderer, and liar, who kindles by his calumnies the fire of enmity, and makes it to burn up. (A.) And أَوْقَدَ فِى الحَظِرِ الرَّطْبِ (tropical:) He uttered calumny, or slander: (K:) or he went about with calumny, or slander, and foul conduct. (TA.)

حِظَارٌ
حِظَارٌ حظار (Sh, T, K) and حَظَارٌ (T, K) i. q. حَائِطٌ [A wall, or wall of enclosure, &c.]: (Sh, T, K:) and anything intervening between a person and a thing, or between two things, and forming a barrier, and obstruction, a partition, or a fence. (TA.) See also the next paragraph, in two places.

حَظِيرَةٌ
حَظِيرَةٌ حظيره حظيرة An enclosure of a thing, of wood, or of canes or reeds: (K:) [a kind of pen:] an enclosure for camels, (S, Mgh,) made of trees, to protect them from the cold and wind; (S;) as also ↓ حِظَارٌ: (S, K:) an enclosure for sheep or goats, &c., made of trees, to confine and protect them: pl. حَظَائِرُ and حِظَارٌ: (Msb:) Az heard the Arabs apply the term ↓ حَظَارٌ, with fet-h [to the ح, to a wall made of trees placed one upon another to form a protection for camels or sheep or goats from the cold of the north wind in winter. (TA.) The pl. حَظَائرُ is met. applied, by the poet El-Marrلr Ibn-Munkidh, to (tropical:) [Enclosures of] palm-trees. (TA.) [Hence,] حَظِيرَةٌ القُدْسِ (assumed tropical:) Paradise: (K:) occurring in a trad. (TA.) And هَوَ نَكِدُ الحَظِيرَةِ (tropical:) He is a person of little good, or of no good: (S, K:) or niggardly, tenacious, penurious, or avaricious. (A.) ― -b2- Also A place in which dates are dried: (K:) of the dial. of Nejd: as also حَضِيرَةٌ and حَصِيرَةٌ. (TA.)

مَحْظُورٌ
مَحْظُورٌ محظور Forbidden; prohibited; interdicted: (S, Mgh, K:) confined to one class of men, exclusively of others; thus in the Kur xvii. 21. (K.)

مُحْتَظَرٌ
مُحْتَظَرٌ محتظر : see what next follows.

مُحْتَظِرٌ
مُحْتَظِرٌ محتظر A maker of a حَظِيرَة. (S, Msb.) In the Kur liv. 31, some read, كَهَشِيمِ المُحْتَظِرِ; and others, ↓ المُحْتَظَرِ: (S, TA:) the former meaning Like the dry fragments of plants, or trees, which the maker of a حظيرة collects: the latter, like the dry fragments of plants, or trees, of a حظيرة. (TA.)

##### Türkçe

**حَظَرَهُ**
1 **حَظَرَهُ** حظر حظره حظرة, (Msb, K,) ve **حَظَرَ عَلَيْهِ**, (K,) muzârîsi **حَظُرَ**, (Msb,) mastarı **حَظْرٌ** (S, A, Msb) ve **حِظَارٌ**, (TA,) O onu yasakladı; men etti; haram kıldı. (S, A, Msb, K.) Araplar der ki: لَا **حِظَارَ** عَلَى الأَسْمَآءِ İsimler üzerine yasak yoktur; yani, hiç kimse dilediği gibi adlandırılmaktan, yahut kendisini adlandırmaktan men edilmez. (TA.) ― -b2- **حَظَرَ الشَّىْءَ عَلَيْهِ** O (araya giren herhangi bir şey) o şeyi ondan alıkoydu. (L.) Ve **حُظِرَ عَلَيْهِ كَذَا** Böyle bir şey, araya giren bir şey sebebiyle ondan alıkondu. (A.) ― -b3- Yine **حَظَرَهُ**, (Msb, K,) mastarı **حَظْرٌ**, (Mgh,) O onu kendisine aldı, yahut kendisi için aldı; (Mgh, Msb, K, TA;) sanki onu başkalarından alıkoymuş gibi. (TA.) ― -b4- Ve **حَظَرَ**, (K,) muzârîsi **حَظُرَ**, mastarı **حَظْرٌ**, (TA,) O sığırları bir **حَظِيرَة** içinde hapsetti. (K.) Ve **حَظَرَ عَلَى نَعَمِهِ** O, hayvanlarını bir **حَظَار** içinde hapsetti. (Az.) ― -b5- Ve **حَظَرَ**, (K,) [muzârîsi görünüşe göre yukarıdaki gibidir,] mastarı **حَظْرٌ**; (TA;) ↓ **احتظر**; (A, Msb, K;) O bir **حَظِيرَة** yaptı: (A, Msb, K:) yahut birincisi, (Mgh,) veya ↓ **احظر** mastarı **اـِحْظَارٌ**, (TA,) o, bir başkası için bir حظيرة yaptı: ve ↓ **احتظر** o, kendisi için bir حظيرة yaptı. (Mgh, TA.)

2 **حَظَّرَ** [حظّر, mastarı **تَحْظِيرٌ**, görünüşe göre “ayırma sınırı veya benzeri bir şey yaptı” mânâsına gelir. Zira] **زَمَنُ التَّحْظِيرِ** (bir devir olarak kullanılır, Mgh) ‘Ömer’in, Yahudilerin çıkarılmasından sonra, Wلdi-l-Kurà’yı Müslümanlar ile Benoo-‘Odhrah arasında taksim etmesinde yaptığı şeye delâlet eder: (Mgh, K, TA:) sanki her birine bir ayırma sınırı tahsis etmiş gibi. (TA.)

4 **أَحْظَرَ** bk. 1.

8 **اـِحْتَظَرَ** bk. 1, iki yerde. ― -b2- Yine **احتظر بِهِ** (mecaz kabul edilerek:) O, onunla yahut onun vasıtasıyla kendisini korudu, yahut savundu. (TA.)

**حَظِرٌ**
**حَظِرٌ** حظر Bir **حَظِيرَة** yapılan ağaçlar. (A, K.) ― -b2- Ve taze dikenler. (K.) وَقَعَ فِى **الحَظِرِ الرَّطْبِ** (mecaz kabul edilerek:) O, kendisine denk olmayan şeye düştü, (K, TA,) bir darb-ı meseldir; Arapların taze dikenleri toplayıp onlardan çitler yapmaları, ve bir adamın bazen onların içine düşüp orada takılıp kalması vakıasından doğmuştur. (TA.) Ve جَآءَ بِ**الحَظِرِ الرَّطْبِ** (mecaz:) O, çok sayıda hayvan ve adamla geldi, yahut getirdi: veya iğrenç bir yalan: (K:) [veya iftira, yahut gıybet, ve yalan:] düşmanlık ateşini iftiralarıyla tutuşturan ve onu yakıp kavuran iftiracı, yahut gıybetçi ve yalancı hakkında söylenir. (A.) Ve أَوْقَدَ فِى **الحَظِرِ الرَّطْبِ** (mecaz:) O, iftira yahut gıybet söyledi: (K:) yahut o, iftira yahut gıybet ve çirkin davranışla dolaştı. (TA.)

**حِظَارٌ**
**حِظَارٌ** حظار (Sh, T, K) ve **حَظَارٌ** (T, K) **حَائِطٌ** ile aynı mânâdadır [bir duvar, yahut çevre duvarı, vb.]: (Sh, T, K:) ve bir kişi ile bir şey arasında, yahut iki şey arasında araya giren, engel teşkil eden, bir set ve mâni, bir bölme yahut bir çit olan her şey. (TA.) Ayrıca bir sonraki paragrafa da bk., iki yerde.

**حَظِيرَةٌ**
**حَظِيرَةٌ** حظيره حظيرة Bir şeyin, ağaçtan yahut kamışlardan veya sazlardan yapılmış çevirmesi: (K:) [bir çeşit ağıl:] develer için bir çevre, (S, Mgh,) onları soğuktan ve rüzgârdan korumak için ağaçlardan yapılır; (S;) bunun gibi ↓ **حِظَارٌ** da: (S, K:) koyun veya keçi vb. için, onları hapsetmek ve korumak üzere ağaçlardan yapılmış bir çevre: çoğulu **حَظَائِرُ** ve **حِظَارٌ**: (Msb:) Az, Arapların ↓ **حَظَارٌ** lafzını, fet-h ile [**ح** üzerine], kışın kuzey rüzgârının soğuğundan develeri yahut koyun veya keçileri korumak için, ağaçların üst üste konulmasıyla yapılan bir duvar için kullandıklarını işitti. (TA.) Çoğul **حَظَائرُ** bulunur. Şair El-Marrلr Ibn-Munkidh tarafından (mecaz:) [çevirmeler] hurma ağaçlarına uygulanmış olarak kullanılmıştır. (TA.) [Bundan dolayı,] **حَظِيرَةٌ القُدْسِ** (mecaz kabul edilerek:) Cennet: (K:) bir hadiste vârid olmuştur. (TA.) Ve هَوَ نَكِدُ **الحَظِيرَةِ** (mecaz:) O, hayrı az olan, yahut hayrı olmayan bir kimsedir: (S, K:) yahut cimri, eli sıkı, pinti, yahut haristir. (A.) ― -b2- Yine, hurmaların kurutulduğu bir yer: (K:) Necd lehçesindendir: bunun gibi **حَضِيرَةٌ** ve **حَصِيرَةٌ** da. (TA.)

**مَحْظُورٌ**
**مَحْظُورٌ** محظور Yasak; men edilmiş; haram kılınmış: (S, Mgh, K:) başkaları hariç tutularak yalnız bir sınıf insana tahsis edilmiş; Kur’ân xvii. 21’de böyledir. (K.)

**مُحْتَظَرٌ**
**مُحْتَظَرٌ** محتظر: hemen ardından gelen şeye bk.

**مُحْتَظِرٌ**
**مُحْتَظِرٌ** محتظر Bir **حَظِيرَة** yapan kimse. (S, Msb.) Kur’ân liv. 31’de bazıları, كَهَشِيمِ **المُحْتَظِرِ** diye okur; diğerleri ise, ↓ **المُحْتَظَرِ**: (S, TA:) birincisi, **حظيرة** yapanın topladığı bitkilerin yahut ağaçların kuru kırıntıları gibi mânâsınadır: ikincisi, bir **حظيرة**nin bitkilerinin yahut ağaçlarının kuru kırıntıları gibi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَظَرَ
حَظَرَ U ( n. ac. حَظْر 1 ,  حِظَاْر 23 )
a.  [ 'Ala ], Rendered inaccessible, interdicted, prohibited.

b.  Made an enclosure; enclosed.

أَحْظَرَ
أَحْظَرَ IV ,  اِحْتَظَرَ VIII ,
a.  Made an enclosure; enclosed.

حِظَاْر
حِظَاْر 23 , ( pl. حَظَاْئِرُ 46 ),
a.  Enclosure; sheepfold, pen.

حَظِيْرَة
حَظِيْرَة 25t ,
a.  see 23 .

حَظِيْرَة القُدْس
حَظِيْرَة القُدْس
a.  Paradise.

##### Türkçe

حَظَرَ
حَظَرَ U ( i. mast. **حَظْر** 1 , **حِظَاْر** 23 )
a. [ 'Ala ], erişilmez kıldı, yasakladı, men etti.

b. bir çit/çevre yaptı; çevreledi.

أَحْظَرَ
أَحْظَرَ IV , **اِحْتَظَرَ** VIII ,
a. bir çit/çevre yaptı; çevreledi.

حِظَاْر
حِظَاْر 23 , ( çoğ. **حَظَاْئِرُ** 46 ),
a. çevre/çit; koyun ağılı, ağıl.

حَظِيْرَة
حَظِيْرَة 25t ,
a. bkz. 23 .

حَظِيْرَة القُدْس
حَظِيْرَة القُدْس
a. Cennet.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حظر
حَظَرَ - يَحْظُرُ - مَحْظُوْر - احْتَظَرَ - يَحْتَظِرُ - مُحْتَظِر
حَظَرَ- يَحْظُرُ + كائن + شيئاً: يحجزه ويحجُره ليمنع ويحرم على الآخرين الوصول إليه: يجعل الشيء غير قابل للوصول إليه من آخر، وذلك بوضع حاجز أو عائق أو سور بينه وبين الشيء
حَظَرَ- يَحْظُرُ + كائن + شيئاً + عن كائن
مَحْظُوْر: اسم مفعول من " حَظَرَ - يَحْظُرُ ": الشيء الذي " حُظِر ": الممنوع والمحرم:  الشيء الذي جُعِلَ غير قابل للوصول إليه على كائن
احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ: على وزن " افتعل" من " حَظَرَ - يَحْظُرُ ": جهد أن " يَحْظُرَ " شيئاً عن آخر بإرادة ذاتية
مُحْتَظِر : اسم فاعل من " احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ " اسم مكان وآلة منه: المكان أو الوسيلة التي تحظر الناس عن الولوج والوصول إلى شيء: وهو اصطلاحاً حظيرة الدواب
﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ﴾: الهشيم: القش والتبن من بقايا حصيد الحبوب، والمحتظر: الحظيرة، وهشيم المحتظر: تبن وقش الحظيرة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفصل والحجز بين كائنين ومنع الحركة بينهما بإيقافها بحاجز"، وهي:
بَرْزَخَ - يُبَرْزِخُ، عَزَلَ - يَعْزِلُ، حَظَرَ- يَحْظُرُ، حَجَبَ - يَحْجُبُ، حَجَرَ - يَحْجُرُ، حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ)
محظورا
	﴿كلا نمد هؤلاء وهؤلاء من عطاء ربك وما كان عطاء ربك محظورا (20)﴾ الإسراء
محتظر ( حظيرة)
	﴿إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ(31)﴾ القمر
مختار الصحاح
● [حظر] ح ظ ر: الحَظْرُ الحجر وهو ضد الإباحة و حَظَرهُ فهو مَحظُورٌ أي محرم وبابه نصر و الحِظَارُ و الحَظِيرةُ تُعمل للإبل من شجر لتقيها البرد والريح و المُحْتَظِر بالكسر الذي يعملها وقُرئ ﴿كهشيم المحتظر﴾ فمن كسره جعله الفاعل ومن فتحه جعله المفعول به
الراغب
● [حظر] ح ظ ر: الحَظْرُ الحجر وهو ضد الإباحة و حَظَرهُ فهو مَحظُورٌ أي محرم وبابه نصر و الحِظَارُ و الحَظِيرةُ تُعمل للإبل من شجر لتقيها البرد والريح و المُحْتَظِر بالكسر الذي يعملها وقُرئ ﴿كهشيم المحتظر﴾ فمن كسره جعله الفاعل ومن فتحه جعله المفعول به
ملخص اللسان
1.     حَظَرَ الشيءَ يَحْظُرُه حَظْراً وحِظاراً وحَظَرَ عليه: منعه،
2.     الحَطْرُ: الحَجْرُ، وهو خلاف الإِباحَةِ.
3.     والمَحْظُورُ:  المُحَرَّمُ.
4.     وقد حَظَرْتُ  الشيءَ إِذا حَرَّمْتَهُ،
5.     لا حِظارَ على الأَسماء يعني أَنه  لا يمنع أَحد أَن يسمي بما شاء أَو يتسمى به.
6.      وحَظَرَ عليه حَظْراً:  حَجَرَ ومَنَعَ.
7.     والمُحْتَظِرُ: الذي يعمل الحَظِيرَةَ،
8.     والحَظِيرَةُ: ما أَحاط بالشيء، وهي تكون من قَصَبٍ وخَشب؛
9.     إِنا أَرسلنا عليهم صَيْحَةً واحدةً فكانوا  كهَشِيم المُحْتَظِر, أَراد كالهشيم الذي جمعه صاحب  الحظيرة؛
10.                         والحَظِيرَة: جَرِينُ التمر،
11.                        والحِظَارُ: حائطها وصاحبها مُحْتَظِرٌ إِذا اتخذها  لنفسه،
12.                        والحِظارُ: الحَظِيرَةُ تعمل للإِبل من شجر لتقيها البَرْد والريحَ؛ و
13.                        واحْتَظَرَ القومُ  وحَظَرُوا: اتخذوا حَظِيرَةً.
14.                         وحَظَرُوا أَموالهم: حَبَسُوها في الحظائر من  تضييق.
15.                        والحَظِرُ: الشيءُ المُحْتَظَرُ به.
16.                        أُراه سمى أَمواله حَظِيرَةً  لأَنه حَظَرَها عنده ومنعها،
17.                        والحَظِرُ: الشجر المُحْتَظَرُ به، وقيل الشوك الرَّطْبُ؛
18.                        ووقع في  الحَظِرِ الرَّطْبِ إِذا وقع فيما لا طاقة له به،
19.                        وجاء بالحَظِرِ الرَّطْبِ أَي بكثرة من المال والناس،
20.                        وأَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ: نَمَّ.
21.                        لحَطَبِ الرَّطْبِ الذي يُحْظَرُ به: الحَظِرُ؛
22.                        ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ  أَي لم يمش بالنميمة.
23.                        والحَظْرُ: المنعُ،
24.                        والمِحْظارُ: ذُبابٌ أَخْضَرُ يَلْسَعُ كذباب  الآجام.
25.                         وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ.
26.                        لا يَلِجُ  حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ؛ أَراد بحظيرة القدس الجنة،
لسان العرب
● - حظر: الحَطْرُ: الحَجْرُ، وهو خلاف الإِباحَةِ. والمَحْظُورُ:  المُحَرَّمُ. حَظَرَ الشيءَ يَحْظُرُه حَظْراً وحِظاراً وحَظَرَ عليه: منعه، وكلُّ  ما حال بينك وبين شيء، فقد حَظَرَهُ عليك. وفي التنزيل العزيز: وما كان  عَطاءُ رَبّكَ مَحْظُوراً. وقول العرب: لا حِظارَ على الأَسماء يعني أَنه  لا يمنع أَحد أَن يسمي بما شاء أَو يتسمى به. وحَظَرَ عليه حَظْراً:  حَجَرَ ومَنَعَ.  والحَظِيرَة: جَرِينُ التمر، نَجْدِيَّة، لأَنه يَحْظُرُه ويَحْصُرُه.  والحَظِيرَةُ: ما أَحاط بالشيء، وهي تكون من قَصَبٍ وخَشب؛ قال المَرَّارُ  بن مُنْقِذٍ العَدَوِيُّ:  فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،  عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا  فاستعاره للنخل. والحِظَارُ: حائطها وصاحبها مُحْتَظِرٌ إِذا اتخذها  لنفسه، فإِذا لم تَخُصَّهُ بها فهو مُحْظِرٌ. وكل ما حال بينك وبين شيء، فهو  حِظار وحَظَارٌ. وكل شيء حَجَرَ بين شيئين، فهو حِظارٌ وحِجارٌ.  والحِظارُ: الحَظِيرَةُ تعمل للإِبل من شجر لتقيها البَرْد والريحَ؛ وفي  التهذيب: الحَظارُ، بفتح الحاء. وقال الأَزهري: وجدته بخط شمر الحِظار، بكسر  الحاء. والمُحْتَظِرُ: الذي يعمل الحَظِيرَةَ، وقرئ: كَهَشِيمِ  المُحْتَظِر؛ فمن كسره جعله الفاعل، ومن فتحه جعله المفعول به. واحْتَظَرَ القومُ  وحَظَرُوا: اتخذوا حَظِيرَةً. وحَظَرُوا أَموالهم: حَبَسُوها في الحظائر من  تضييق. والحَظِرُ: الشيءُ المُحْتَظَرُ به. ويقال للرجل القليل الخير:  إِنه لَنكِدُ الحَظِيرَةِ؛ قال أَبو عبيد: أُراه سمى أَمواله حَظِيرَةً  لأَنه حَظَرَها عنده ومنعها، وهي فعيلة بمعنى مفعولة.  والحَظِرُ: الشجر المُحْتَظَرُ به، وقيل الشوك الرَّطْبُ؛ ووقع في  الحَظِرِ الرَّطْبِ إِذا وقع فيما لا طاقة له به، وأَصله أَن العرب تجمع الشوك  الرَّطْبَ فَتُحَظِّرُ به فربما وقع فيه الرجل فَنَشِب فيه فشبهوه بهذا.  وجاء بالحَظِرِ الرَّطْبِ أَي بكثرة من المال والناس، وقيل بالكذب  المُسْتَشْنَعِ. وأَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ: نَمَّ. الأَزهري: سمعت العرب  تقول للجدار من الشجر يوضع بعضه على بعض ليكون ذَرًى للمال يَرُدُّ عنه  بَرْدَ الشَّمالِ في الشتاء: حَظارٌ، بفتح الحاء؛ وقد حَظَرَ فلانٌ على  نَعَمِهِ. قال الله تعالى: إِنا أَرسلنا عليهم صَيْحَةً واحدةً فكانوا  كهَشِيم المُحْتَظِر؛ وقرئ: المحتظَر؛ أَراد كالهشيم الذي جمعه صاحب  الحظيرة؛ ومن قرأَ المحتظَر، بالفتح، فالمحتظَر اسم للحظيرة، المعنى كهشيم  المكان الذي يحتظر فيه الهشيم، والهشيم: ما يَبِسَ من المُحْتَظَرَاتِ  فارْفَتَّ وتَكَسَّر؛ المعنى أَنهم بادوا وهلكوا فصاروا كَيَبيس الشجر إِذا  تَحَطَّمَ؛ وقال الفرّاء: معنى قوله كهشيم المحتظر أَي كهشيم الذي يحظر على  هشيمه، أَراد أَنه حَظَرَ حِظاراً رَطْباً على حِظارٍ قديم قد يَبِسَ.  ويقال للحَطَبِ الرَّطْبِ الذي يُحْظَرُ به: الحَظِرُ؛ ومنه قول الشاعر:  ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ  أَي لم يمش بالنميمة.  والحَظْرُ: المنعُ، ومنه قوله تعالى: وما كان عطاءٌ ربك مَحْظُوراً؛  وكثيراً ما يرد في القرآن ذكر المَحْظُور ويراد به الحرام. وقد حَظَرْتُ  الشيءَ إِذا حَرَّمْتَهُ، وهو راجع إِلى المنع. وفي حديث أُكَيْدِرِ  دُوْمَةَ: لا يُحْظَرُ عليكم النَّباتُ؛ يقول: لا تُمْنَعُونَ من الزراعةِ حيث  شئتم، ويجوز أَن يكون معناه لا يُحْمَى عليكم المَرْتَعُ. وروي عن  النبي،صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لا حِمَى في الأَراكِ، فقال له رجل:  أَرَاكَةٌ في حِظارِي، فقال: لا حِمَى في الأَراك؛ رواه شمر وقيده بخطه في  حِظاري، بكسر الحاء، وقال: أَراد الأَرض التي فيها الزعر المُحاطُ عليها  كالحَظِيرَةِ، وتفتح الحاء وتكسر، وكانت تلك الأَراكة التي ذكرها في الأَرض  التي أَحياها قبل أَن يحييها فلم يملكها بالإِحياء وملك الأَرض دونها أَو  كانت مَرْعَى السَّارِحَةِ. والمِحْظارُ: ذُبابٌ أَخْضَرُ يَلْسَعُ كذباب  الآجام. وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ. وفي الحديث: لا يَلِجُ  حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ؛ أَراد بحظيرة القدس الجنة، وهي في الأَصل  الموضع الذي يُحاطُ عليه لتأْوي إِليه الغنم والإِبل يقيها البرد  والريح.وفي الحديث: أَتته امرأَة فقالت: يا نَبِيَّ الله، ادْعُ اللهَ لي فلقد  دَفَنْتُ ثلاثة، فقال: لقد احْتَظَرْت بِحِظارٍ شديد من النار؛  والاحْتِظارُ: فِعْلُ الحِظارِ، أَراد لقد احْتَمَيْتِ بِحِمًى عظيم من النار يقيك  حرها ويؤمنك دُخولَها. وفي حديث مالك بن أَنس: يَشْتَرِطُ صاحبُ الأَرض  على المُساقِي سَدَّ الحِظارِ يريد به حائط البستان.
مقاييس اللغة:
(حظر) الحاء والظاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المنْع. يقال حظرت الشيء أحْظُرُه حَظْراً، فأنا حاظِرٌ والشيء محظور. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً﴾ [الإسراء 20]. والحِظَارُ: ما حُظِر على غنمٍ أو غيرها بأغصانٍ أو شيءٍ من رَطْبٍ شجر أو يابس، ولا يكاد يفعل ذلك إلاّ بالرَّطْب منه ثم يَيْبس. وفاعل ذلك المحتَظِرُ. قال الله تعالى: ﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ المُحْتَظِر﴾ [القمر 31]، أي الذي يعمل الحظيرةَ للغنم ثم ييبَس ذلك فيتهشَّم. ويقال جاء فلان بالحَظِر الرَّطْب، إذا جاء بالكَذِبِ المستشنَع. ويقال هو يوقد في الحَظر، إذا كان يَنُِمّ وقد مضى شاهده([3]).
القاموس المحيط:
حَظَرَ الشيءَ، عليه مَنَعهُ، وحَجَرَ، واتَّخَذَ حَظِيرَةً، كاحْتَظَرَ، المالَ حَبَسَهُ فيها، الشيءَ حازَهُ. والحَظيرَةُ جَرِينُ التَّمْرِ، والمُحيطُ بالشيءِ، خَشَباً أو قَصَباً. والحِظارُ، ككِتابٍ الحائِطُ، ويفتحُ، وما يُعْمَلُ للإِبِلِ من شَجَرٍ لِيَقِيَها البَرْدَ. وككَتِفٍ الشَّجَرُ المُحْتَظَرُ به، والشَّوْكُ الرَّطْبُ.
ووقَعَ في الحَظِرِ الرَّطْبِ أي: فيما لا طاقَةَ له به، وأوقَدَ فيه، أي نَمَّ، وجاءَ به، أي: بِكَثْرَةٍ من المالِ والناسِ، أو بالكَذِبِ المُسْتَبْشَعِ. وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ. ومحمدُ بنُ أحمدَ بنِ محمدٍ الجُبَّائِيُّ، وعبدُ القادِرِ بنُ يوسُفَ الحَظِيرِيَّانِ: مُحَدِّثانِ. والمِحْظارُ: ذُبابٌ أخْضَرُ. وأدْهَمُ بنُ حَظْرَةَ اللَّخْمِيُّ: صحابِيٌّ، وحَظْرَةُ بنُ عَبَّادٍ: من ولدِهِ، وكان خارِجِيًّا. وزَمَنُ التَّحْظيرِ: إشارَةٌ إلى ما فَعَلَ عُمَرُ من قِسْمَةِ وادِي القُرَى بينَ المسلمينَ وبينَ بني عُذْرَةَ، وذلك بعدَ إِجْلاءِ اليَهُودِ. والحَظِيرَةُ: د من عَمَلِ دُجَيْلٍ. والحظائِرُ: ع باليَمامَةِ. وهو نَكِدُ الحَظيرَةِ: قليلُ الخَيْرِ.
والمَحْظُورُ: المُحَرَّمُ. وما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً أي: مَقْصُوراً على طائِفَةٍ دُونَ أُخْرَى.
تاج العروس:
حظر
حَظَرَ الشَيْءَ يَحظُره حَظْراً وحِظَاراً حَظَرَ عَلَيْه : مَنَعَه وحَظَر عليه حَظْراً : حَجَرَ ومَنَعَ . وكُلُّ ما حَال بَيْنَكَ وبين شيْءٍ فقد حَظَرَه عليك . وقول العَرب : لا حِظَارَ على الأَسمَاءِ يعني أنه لا يُمْنَع أحدٌ أن يُسَمِّىَ بِمَا شَاءَ أو يَتَسَمَّى به . حَظَرَ الرّجلُ حَظْراً : اتَّخَذَ حَظِيرَةً وسَيأْتِي مَعْنَى الحَظِيرة قَرِيباً كاحْتَظَرَ احتِظاراً إذا اتّخذَها لِنَفْسه وإلاَّ فقد أحْظَر إحْظَاراً . حَظَرَ المَالَ يَحْظُرُه حَظْراً . حَبَسَهُ فِيها أي في الحَظِيرة من تَضْيِيق . حَظَر الشْيَْ : حَازَهُ كأنه مَنَعَه من غيره . والحَظِيرةُ : جَرِينُ التَّمْرِ . نَجْدِيّة كالحَضِيرَة والحَصِيرة . وقد تقدّم ذِكْرهما . الحَظِيرَةُ : المُحِيطُ بالشَّيْءِ سواءٌ كان خَشَباً أو قَصَباً جَمْعُها الحَظَائِرُ . قال المَرَّارُ بْنُ مُنْقذٍ العَدَوِيّ :
فإنَّ لنا حَظائِرَ نَاعِمَاتٍ ... عَطَاءَ اللهِ رَبِّ العَالَمِينَا فاستعاره للنَّخْل . والحِظَارُ ككِتَاب : الحَائِطُ قال الأزهَريّ : هكذا وَجدتُه بخطّ شَمِرٍ بكسر الحاءِ ويُفْتَحُ كالجَهَاز والجِهَاز . وكُلُّ ما حَال بَيْنَك وبين شَيْءٍ فهو حِظَارٌ وحَظَارٌ . وكُلّ شَيْءٍ حَجَرَ بين شَيْئيْن فهو حِظَارٌ وحِجَارٌ . الحِظَار : ما يُعْمَلُ للإبِل مِنْ شَجَرٍ لِيَقيِهَا البَرْدَ والرّيحَ . قال الأزهَرِيُّ : سَمِعتُ العربَ تقول للجِدارِ من الشّجر يُوضَع بعضُه على بَعْض ليكون ذَريً للمالِ يَرُدّ عنه بَرْدَ الشَّمالِ في الشِّتاءِ : حَظَارٌ بالفتح . وقد حَظَرَ فُلانٌ على نَعَمِه
الحَظِر ككَتِفٍ : الشَجَرُ المُحْتَظَرُ به وهو مَجاز قيل : هو الشَّوْكُ الرَّطْبُ . مِنْ أمْثَالِهِم : وَقَعَ فِيمَا لا طَاقَةَ لَهُ بِهِ . وأصْله أنَّ العربَ تَجمعُ الشَّوْكَ الرَّطبَ فتُحَظِّر به فربما وَقَعَ فيه الرَّجلُ فنَشِبَ فيه فشَبَّهُوه بهذا . من المَجاز قَوْلُهم : أوْقَدَ فِيهِ أي في الحَظِرِ الرَّطْبِ أي نَمَّ أي مَشَى بالنَّميمَة الشَّنِيعَةِ . وأنشدَ ابنُ السيد في كِتاب الفرْق :
من البِيضِ لم تُصْطَدْ على حَبْلِ سَوْأةٍ ... ولم تَمشِ بينَ الحَيّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ من المَجَاز يقال : جَاءَ بهِ أي بالحَظِر الرَّطْب أي بكَثْرَةٍ منَ المَال والنَّاس . أنشدَ ابنُ دُرَيْد :
أعانْت بنَو الحَرِيش فيها بأرْبَع ... وجاءَتْ بنو عَجْلانَ بالحَظِرِ الرَّطْبِ أو بالكَذِب المُسْتَشْنَعِ وفي التَّكْمِلَةِ : المُسْتَسْنَعِ . وفي الأساس : وجاءُوا بالحَظِرِ الرَّطْبِ يقال للنَّمَّامِ والكَذَّاب يَستَوْقِدُ بنَمائِمِهِ نارَ العَداوةِ ويَشُبُّها . في الحَدِيث " لا يَلجُ حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ . أراد بحَطِيرةِ القُدْس الجَنَّة وهي في الأصْل المَوْضِعُ الّذي يُحاطُ عليه لتَأْوِيَ إلَيْه الغَنَمُ والإبلُ يَقِيهَا البَرْدَ والرِّيحَ
أَبو عَبْدِ اللهِ مُحَمَّدُ بنُ أَحمَدَ ابْنِ مُحَمَّدٍ الجُبَّائِيُّ عن أَبي الحُصين وابن كادش وعنه ابنُ خليل مات سنة 591 ، وقوله الجُبَّائِيّ هكذا هو النُّسَخ والصَّوابُ الجِنَانّي بكسر الجِيم وفتح النون . أَبُو المَنْصُورِ عَبْدُ القَادِرِ بْنُ يُوسُفَ بنِ المُظَفَّر بْن صَدَقَةَ حَدَّث عن ابن رواج وعن السَّلَفِيّ وعنه التَّقِيّ السُّبْكِيّ وغَيْرُه وتُوفِّيَ بدمشق سنة 716 ، الخَظِيرِيَّانِ مُحَدِّثانِ مَنسوبانِ إِلى الخَطِيرَة مَوضع فوقَ بَغدادَ سيأْتِي ذِكْره للمُصَنّف بعدُ . والمِحْظَار كمِحْرَاب : ذُبَابٌ أَخْضَرُ يَلْسَع كذُبَابِ الآجامِ . وأَدْهَمْ بنُ حَظْرَةَ اللَّخْمِيُّ الراشِدِيّ صَحَابِيٌّ من بني راشِدَةَ بنِ أَرينة بن جَدِيلةَ بن لَخْم ذكره سَعِيدُ بنُ عُفَيْر وابن يُونس ولم تقع له رواية . وحَظْرَةُ ابْنُ عبَّادٍ مِنْ وَلَدِه . وكَانَ خارِجِيّا نَقَله الصّغانِيُّ . وزَمَنُ التَّحْظيرِ إِشارَةٌ لإِلى مَافَعَلَ عُمَرُ بنُ الخَطَّابِ رَضِي اللهُ عنه مِنْ قِسْمَةِ وَادِي القُرَى بَينَ المُسْلِمِين وبَيْنَ بَنِي عُذْرَةَ بْنِ زَيْدِ الّلات وذلك بَعْدَ إِجْلاءِ اليَهُودِ وهو الإِجلاءُ الثَّاني فكَأَنَّهُ جعَل لِكُلِّ واحدِ حَادًّ حاجِزاً وهو كالتارِيخِ عِنْدَهُم . والحَظِيرَةُ . مِنْ عَمَلِ دُجَيْلٍ على مَسِيرَة يَوْمَينِ من بَغْدَادَ على طَرِيقِ المَوْصِل . والحَظَائِرُ : ع باليَمَامَةِ وفي التَّكْمِلَة : بالبَحْرَينِ . من المَجَازِ قَوْلُهم : هُو نَكِدُ الحَظِيرَةِ أَي بَخِيلٌ كما في الأَساسِ . قيل : قَلِيلُ الخَيْرِ . والمَحْظُورُ : المُحَرَّمُ . والخَظْر : خِلافُ الإِباحَة . قولُه تَعَالى : " ومَا كَانَ عَطَاءٌ رَبِّكَ مَحْظُوراً " أَي مُحَرَّماً . وهو راجِعٌ إِلى المَنْع وقيل : مَقْصُوراً عَلَى طائِفَةٍ دُونَ أُخْرَى . من حَظَرَ الشيء إِذا حازَه لنَفْسِه خَاصَّةً . ومما يُسْتَدْرك عليه : يُقَال : احتَظَرَ به أَي احْتَمَى . وفي الكِتَاب العَزِيز " فَكَانُوا كهَشِيمِ المُحْتظِر " وقرِىء المُحْتَظَر أَراد كالهَيْشِيم الّذي جَمَعَه صاحِبُ الحَظِيرَة . ومنَ قرأَه بالفَتْح فالمُحْتَظَر اسمٌ للحَظِيرِةَ والمَعْنَى : كَهَشِيم المكانِ الّذي يُحْتَظَر فيه . والهَشِيمُ : ما يَبِسَ من المُحْتَظَراتِ فارقَتَّ وتَكَسَّرَ . والمَعْنَى أَنهم قد بَادُوا وهَلَكُوا فصارُوا كَيَبِيسِ الشَّجَرِ إِذا تَحَطَّمَ . وقال الفَرَّاءُ : مَعْنَى قولِه " كَهَشِيمِ المُحْتَظِر " أَي كهَشِيم الذي يَحْظُر على هَشِيمه أَرادَ أَنه حَظَرَ حِظَاراً رَطْباً على حِظَارٍ قَدِيمٍ قد يَبِس . وسِكَّةُ الحَظِيرَةِ بنَسَفَ ذَكره الداووديّ

##### Türkçe

حظر
**حَظَرَ** - **يَحْظُرُ** - **مَحْظُوْر** - **احْتَظَرَ** - **يَحْتَظِرُ** - **مُحْتَظِر**

**حَظَرَ- يَحْظُرُ** + bir varlık + bir şeyi: onu alıkoyar ve onu kısıtlar; başkalarının ona ulaşmasını engellemek ve onlara haram kılmak için: şeyi, bir başkası tarafından ona ulaşılması mümkün olmayan hâle getirir; bu da onunla şey arasına bir engel veya mâni veya çit koymakladır.

**حَظَرَ- يَحْظُرُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlıktan

**مَحْظُوْر**: “**حَظَرَ - يَحْظُرُ**”dan ism-i mef‘ûl: “**حُظِر**” edilmiş şey: yasaklanan ve haram kılınan: bir varlık için kendisine ulaşılması mümkün olmayan hâle getirilmiş şey.

**احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ**: “**حَظَرَ - يَحْظُرُ**”dan “**افتعل**” vezninde: öz iradeyle bir şeyi bir başkasından “**يَحْظُرَ**” etmeye çabaladı.

**مُحْتَظِر**: “**احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ**”dan ism-i fâil; ondan ism-i mekân ve âlet: insanları bir şeye girmekten ve ona ulaşmaktan men eden yer veya vasıta: ve ıstılahta binek hayvanları ağılı.

﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ﴾: **الهشيم**: hububat hasadının kalıntılarından saman ve sap; **المحتظر**: ağıl; **هشيم المحتظر**: ağılın samanı ve sapı.

Ve lafız, “iki varlık arasında ayırma ve alıkoyma ve aralarındaki hareketi bir engelle durdurarak men etme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
بَرْزَخَ - يُبَرْزِخُ، عَزَلَ - يَعْزِلُ، حَظَرَ- يَحْظُرُ، حَجَبَ - يَحْجُبُ، حَجَرَ - يَحْجُرُ، حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ)

mahzûr olarak
	﴿كلا نمد هؤلاء وهؤلاء من عطاء ربك وما كان عطاء ربك محظورا (20)﴾ الإسراء

**محتظر** (ağıl)
	﴿إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ(31)﴾ القمر

Muhtârü’s-Sıhâh
● [حظر] ح ظ ر: **الحَظْرُ** kısıtlamadır; o, ibâhanın zıddıdır. “Onu **حَظَرهُ**” (yasakladı) derler; o da **مَحظُورٌ**dur; yani haram kılınmış. Babı **نصر**’dır. **الحِظَارُ** ve **الحَظِيرةُ**, develer için ağaçtan yapılır; onları soğuktan ve rüzgârdan korur. **المُحْتَظِر** (kesre ile): onu yapan kimsedir. ﴿**كهشيم المحتظر**﴾ diye okunmuştur; onu kesreli okuyan, onu fâil yaptı; fethalı okuyan, onu mef‘ûl bih yaptı.

er-Râgıb
● [حظر] ح ظ ر: **الحَظْرُ** kısıtlamadır; o, ibâhanın zıddıdır. “Onu **حَظَرهُ**” (yasakladı) derler; o da **مَحظُورٌ**dur; yani haram kılınmış. Babı **نصر**’dır. **الحِظَارُ** ve **الحَظِيرةُ**, develer için ağaçtan yapılır; onları soğuktan ve rüzgârdan korur. **المُحْتَظِر** (kesre ile): onu yapan kimsedir. ﴿**كهشيم المحتظر**﴾ diye okunmuştur; onu kesreli okuyan, onu fâil yaptı; fethalı okuyan, onu mef‘ûl bih yaptı.

Lisân özeti
1. **حَظَرَ** şeyi **يَحْظُرُه**; **حَظْراً** ve **حِظاراً** (olarak) ve “ona **حَظَرَ**”: onu men etti.
2. **الحَطْرُ**: **الحَجْرُ**dür; o, **الإِباحَةِ**’nin hilâfıdır.
3. **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür.
4. “Şeyi **حَظَرْتُ**” demem: onu haram kıldığım zamandır.
5. “İsimler üzerinde **حِظارَ** yoktur” yani: hiç kimse, dilediğiyle isimlendirmeye veya onunla adlanmaya men edilmez.
6. “Ona **حَظَرَ** (etti) **حَظْراً**”: kısıtladı ve men etti.
7. **المُحْتَظِرُ**: **الحَظِيرَةَ**yı yapan kimsedir.
8. **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan şeydir; kamıştan ve ağaçtan olur.
9. “Biz onların üzerine tek bir çığlık gönderdik de **كهَشِيم المُحْتَظِر** oldular”: ağıl sahibinin topladığı kırıntı gibi olmasını kastetti.
10. **الحَظِيرَة**: hurma kurutma yeri.
11. **الحِظَارُ**: onun duvarıdır; sahibi, onu kendisi için edindiğinde **مُحْتَظِرٌ**dur.
12. **الحِظارُ**: **الحَظِيرَةُ**dir; develer için ağaçtan yapılır; onları soğuktan ve rüzgârdan korur; ve
13. Kavim **احْتَظَرَ** etti ve **حَظَرُوا**: bir **حَظِيرَةً** edindiler.
14. “Mallarını **حَظَرُوا**”: darlık sebebiyle onları ağıllarda hapsettiler.
15. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan şeydir.
16. Onun, mallarını **حَظِيرَةً** diye adlandırdığını görüyorum; çünkü onları yanında **حَظَرَ** etti ve men etti.
17. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan ağaçtır; ve “taze diken” denilmiştir.
18. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü”: gücünün yetmediği şeye düştüğü zaman.
19. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla.
20. “**الحَظِرِ الرطْبِ** içinde ateş yaktı”: koğuculuk yaptı.
21. Kendisiyle çit yapılan taze oduna: **الحَظِرُ** (denir).
22. “Mahalle arasında **الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile yürümedi”: yani koğuculukla yürümedi.
23. **الحَظْرُ**: men etmedir.
24. **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir; sazlık sineği gibi ısırır.
25. **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir.
26. “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez”: **حظيرة القدس** ile cenneti kastetti.

Lisânü’l-ʿArab
● - حظر: **الحَطْرُ**: **الحَجْرُ**dür; o, **الإِباحَةِ**’nin hilâfıdır. **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür. **حَظَرَ** şeyi **يَحْظُرُه**; **حَظْراً** ve **حِظاراً** (olarak) ve “ona **حَظَرَ**”: onu men etti; ve seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana **حَظَرَ** etmiştir. Aziz tenzilde: “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı.” Arapların sözü: “İsimler üzerinde **حِظارَ** yoktur” yani: hiç kimse, dilediğiyle isimlendirmeye veya onunla adlanmaya men edilmez. “Ona **حَظَرَ** (etti) **حَظْراً**”: kısıtladı ve men etti. **الحَظِيرَة**: hurma kurutma yeridir; Necdîdir; çünkü onu **يَحْظُرُه** ve **يَحْصُرُه**. **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan şeydir; kamıştan ve ağaçtan olur; el-Merrâr b. Münkız el-ʿAdevî dedi:
فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،
عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا
Onu hurma ağaçları için ödünç aldı. **الحِظَارُ**: onun duvarıdır; sahibi, onu kendisi için edindiğinde **مُحْتَظِرٌ**dur; eğer onu kendine tahsis etmezse o **مُحْظِرٌ**dür. Seninle bir şey arasına giren her şey, **حِظار** ve **حَظَار**dır. İki şey arasına engel olan her şey, **حِظارٌ** ve **حِجارٌ**dır. **الحِظارُ**: develer için ağaçtan yapılan **الحَظِيرَةُ**dir; onları soğuktan ve rüzgârdan korur; Tehzîb’de: **الحَظارُ**, hâ’nın fethasıyla. el-Ezherî dedi: Şemmer’in hattıyla **الحِظار**ı, hâ’nın kesresiyle buldum. **المُحْتَظِرُ**: **الحَظِيرَةَ**yı yapan kimsedir; “**كَهَشِيمِ المُحْتَظِر**” diye okunmuştur; onu kesreli okuyan, onu fâil yaptı; fethalı okuyan, onu mef‘ûl bih yaptı. Kavim **احْتَظَرَ** etti ve **حَظَرُوا**: bir **حَظِيرَةً** edindiler. “Mallarını **حَظَرُوا**”: darlık sebebiyle onları ağıllarda hapsettiler. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan şeydir. Az hayırlı adama denir ki: “O, **نَكِدُ الحَظِيرَةِ**’dir.” Ebû ʿUbeyd dedi: Onun, mallarını **حَظِيرَةً** diye adlandırdığını görüyorum; çünkü onları yanında **حَظَرَ** etti ve men etti; o, mef‘ûl mânasında فعيلة’dir. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan ağaçtır; ve “taze diken” denilmiştir. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü”: gücünün yetmediği şeye düştüğü zaman; aslı: Araplar taze dikeni toplar, onunla çit yaparlar; bazen adam onun içine düşer de ona takılır; onu bununla benzettiler. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla; ve “çirkin görülen yalanla” denilmiştir. “**الحَظِرِ الرطْبِ** içinde ateş yaktı”: koğuculuk yaptı. el-Ezherî: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirsin diye mal için siper olmak üzere ağaçtan duvara, bir kısmı bir kısmı üzerine konulan şeye “**حَظارٌ**” (hâ’nın fethasıyla) dediklerini işittim; ve falan, hayvanlarına karşı **حَظَرَ** etti. Allah تعالى dedi: “Biz onların üzerine tek bir çığlık gönderdik de **كهَشِيم المُحْتَظِر** oldular”; ve “**المحتظَر**” diye okunmuştur: ağıl sahibinin topladığı kırıntı gibi olmasını kastetti; onu fethayla okuyan, **المُحْتَظَر**ı ağılın adı yaptı; mânâ: kırıntının çitlendiği yerin kırıntısı gibi; **الهشيم**: **المُحْتَظَرَاتِ**tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir; mânâ: onlar yok olup helâk oldular da, ağaç kurusu parçalanınca olduğu gibi oldular. el-Ferrâ dedi: “**كهشيم المحتظر**” sözünün mânâsı: kırıntısına çit çekenin kırıntısı gibi; onun, kurumuş eski bir çitin üzerine taze bir çit çektiğini kastetti. Kendisiyle çit yapılan taze oduna: **الحَظِرُ** denir; şairin sözü bundandır:
ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
yani koğuculukla yürümedi. **الحَظْرُ**: men etmedir; ondan Allah تعالى’nın sözü: “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı”; Kur’ân’da çoğu kez **المَحْظُور** zikri gelir ve onunla haram kastedilir. “Şeyi **حَظَرْتُ**” demem: onu haram kıldığım zamandır; o, men etmeye döner. Ukaydir Dûme hadîsinde: “Size bitki **لا يُحْظَرُ**”: der ki, dilediğiniz yerde ziraatten men edilmezsiniz; ve mânâsı, size otlak korunmaz olabilir. Nebî’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: “**الأَراك**ta **حِمَى** yoktur.” Bir adam ona dedi: “Benim **حِظارِي**mda bir **أَرَاكَةٌ** var.” Dedi: “**الأَراك**ta **حِمَى** yoktur.” Şemmer rivayet etti ve onu kendi hattıyla “**حِظاري**” (hâ’nın kesresiyle) kaydetti; dedi: çitle çevrilmiş, **الحَظِيرَةِ** gibi olan, içinde **الزعر** bulunan araziyi kastetti; hâ fethalanır da kesrelenir de. Ve zikrettiği o **أَراكة**: onu ihyâ etmeden önce ihyâ ettiği arazideydi; ihyâ ile ona sahip olmadı, araziye sahip oldu da ona değil; yahut o, otlayan hayvanın merasıydı. **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir; sazlık sineği gibi ısırır. **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir. Hadîste: “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez”: **حظيرة القدس** ile cenneti kastetti; o, aslında koyun ve develerin soğuktan ve rüzgârdan korunması için çevrilen yerdir. Hadîste: Ona bir kadın geldi de dedi: “Ey Allah’ın Nebîsi, benim için Allah’a dua et; ben üç (çocuk) gömdüm.” Dedi: “Sen, ateşten şiddetli bir **حِظارٍ** ile **احْتَظَرْتِ** ettin.” **الاحْتِظارُ**: **الحِظارِ** fiilidir; “Sen, ateşten büyük bir **حِمًى** ile korundun; onun hararetini senden korur ve onun içine girmenden seni emniyete alır” demek istedi. Mâlik b. Enes hadîsinde: Arazi sahibi, **المُساقِي** üzerine “**سَدَّ الحِظارِ**”ı şart koşar; bununla bahçenin duvarını kasteder.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(حظر) **الحاء** ve **الظاء** ve **الراء** tek bir asıldır; men etmeye delâlet eder. “Şeyi **حظرت** ederim, onu **أحْظُرُه** **حَظْراً** (olarak)” denir; ben **حاظِرٌ**im, şey de **محظور**dur. Allah تعالى dedi: ﴿وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً﴾ [الإسراء 20]. **الحِظَارُ**: koyun veya başkası üzerine, ağaç dallarıyla yahut taze ağaçtan veya kuru olandan bir şeyle **حُظِر** edilen şeydir; bunu neredeyse ancak onun tazesiyle yaparlar, sonra o kurur. Bunu yapan: **المحتَظِرُ**dur. Allah تعالى dedi: ﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ المُحْتَظِر﴾ [القمر 31]; yani koyun için ağılı yapan, sonra o kuruyup kırıntı hâline gelip ufalanan kimse. “Falan, **الحَظِر الرَّطْب** ile geldi” denir; çirkin görülen yalanla geldiği zaman. “O, **الحَظر**da ateş yakar” denir; koğuculuk yaptığı zaman; şahidi geçti([3]).

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**حَظَرَ** şeyi; ona: onu men etti ve kısıtladı; ve bir **حَظِيرَةً** edindi; **احْتَظَرَ** gibi. Malı: onda, yani **الحَظِيرة**de, darlık sebebiyle hapsetti. Şeyi: onu zapt etti. **الحَظيرَةُ**: hurma kurutma yeridir; ve şeyi kuşatan (şey)dir; ağaç veya kamıştan. **الحِظارُ**, **كِتابٍ** gibi: duvardır; ve fethalanır; ve develer için ağaçtan yapılan, onları soğuktan koruyan şeydir. Ve **كَكَتِفٍ** gibi: kendisiyle çit yapılan ağaç; ve taze diken.
Ve “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü”: yani gücünün yetmediği şeye. “Onun içinde ateş yaktı”: yani koğuculuk yaptı. “Onunla geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla; yahut çirkin görülen yalanla. **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Cubbâî ve Abdülkâdir b. Yûsuf el-Hazîrîyân: iki muhaddistir. **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir. Edhem b. Hazra el-Lahmî: sahâbîdir; ve Hazra b. ʿAbbâd: onun soyundandır; ve Hâricî idi. **زَمَنُ التَّحْظيرِ**: Ömer’in, Vâdî’l-Kurâ’yı Müslümanlar ile Benî ʿUzra arasında taksim etmesine işarettir; bu, Yahudilerin sürülmesinden sonradır. **الحَظِيرَةُ**: Dücayl amelinden bir köydür. **الحظائِرُ**: Yemâme’de bir yer adıdır. Ve “O, **نَكِدُ الحَظيرَةِ**’dir”: hayrı azdır.
**المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür. “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı”: yani bir taifeye diğerinden ayrı olarak mahsus kılınmış değildir.

Tâcü’l-ʿArûs:
حظر
**حَظَرَ** şeyi **يَحظُره**; **حَظْراً** ve **حِظَاراً** (olarak); “ona **حَظَرَ**”: onu men etti. “Ona **حَظَر** etti **حَظْراً**”: kısıtladı ve men etti. Seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana **حَظَرَ** etmiştir. Arapların sözü: “İsimler üzerinde **حِظَارَ** yoktur” yani: hiç kimse, dilediğiyle isimlendirmeye veya onunla adlanmaya men edilmez. Adam **حَظَرَ** etti **حَظْراً**: bir **حَظِيرَةً** edindi; **الحَظِيرة**nin mânâsı yakında gelecektir; **احْتَظَرَ** gibi; onu kendisi için edindiğinde **احتِظاراً** (eder); yoksa **أحْظَر** etti **إحْظَاراً**. Malı **حَظَرَ** eder, onu **يَحْظُرُه** **حَظْراً**: onu onda, yani **الحَظِيرة**de, darlık sebebiyle hapsetti. Şeyi **حَظَر** etti: onu zapt etti; sanki onu başkasından men etti. **الحَظِيرةُ**: hurma kurutma yeridir; Necdîdir; **الحَضِيرَة** ve **الحَصِيرة** gibi; ikisinin zikri geçti. **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan (şey)dir; ister ağaç olsun ister kamış; çoğulu **الحَظَائِرُ**dir. el-Merrâr b. Münkız el-ʿAdevî dedi:
فإنَّ لنا حَظائِرَ نَاعِمَاتٍ ... عَطَاءَ اللهِ رَبِّ العَالَمِينَا
Onu hurma ağaçları için ödünç aldı. **الحِظَارُ**, **كِتَاب** gibi: duvardır. el-Ezherî dedi: Şemmer’in hattıyla onu böyle, **الحاءِ**ın kesresiyle buldum; ve **الجَهَاز** ve **الجِهَاز** gibi fethalanır. Seninle bir şey arasına giren her şey, **حِظَارٌ** ve **حَظَارٌ**dır. İki şey arasına engel olan her şey, **حِظَارٌ** ve **حِجَارٌ**dır. **الحِظَار**: develer için ağaçtan yapılan şeydir; onları soğuktan ve rüzgârdan korur. el-Ezherî dedi: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirsin diye mal için siper olmak üzere ağaçtan duvara, bir kısmı bir kısmı üzerine konulan şeye “**حَظَارٌ**” (fethayla) dediklerini işittim. Ve falan, hayvanlarına karşı **حَظَرَ** etti.
**الحَظِر** **كَكَتِفٍ** gibi: kendisiyle çit yapılan ağaçtır; mecazdır; “taze diken” denilmiştir. Onların darb-ı mesellerindendir: “Gücünün yetmediği şeye düştü.” Aslı: Araplar taze dikeni toplar, onunla çit yaparlar; bazen adam onun içine düşer de ona takılır; onu bununla benzettiler. Mecazdan onların sözü: “Onun içinde”, yani **الحَظِرِ الرَّطْبِ** içinde, “ateş yaktı”: yani koğuculuk yaptı; yani çirkin koğuculukla yürüdü. İbnü’s-Seyyid, el-Fark kitabında şunu inşâd etti:
من البِيضِ لم تُصْطَدْ على حَبْلِ سَوْأةٍ ... ولم تَمشِ بينَ الحَيّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
Mecazdan denir: “Onunla”, yani **الحَظِر الرَّطْب** ile, “geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla. İbn Düreyd inşâd etti:
أعانْت بنَو الحَرِيش فيها بأرْبَع ... وجاءَتْ بنو عَجْلانَ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
Yahut çirkin görülen yalanla; Tekmile’de: **المُسْتَسْنَعِ**. Esâs’ta: “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldiler”; koğucuya ve yalancıya denir: koğuculuklarıyla düşmanlık ateşini tutuşturur ve onu alevlendirir. Hadîste: “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez.” **حَطِيرةِ القُدْس** ile cenneti kastetti; o, aslında koyun ve develerin soğuktan ve rüzgârdan korunması için çevrilen yerdir.
Ebû ʿAbdillâh Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Cubbâî, Ebû’l-Husayn ve İbn Kâdiş’ten; ondan da İbn Halîl; 591 yılında öldü. “el-Cubbâî” sözü: nüshalarda böyledir; doğrusu **الجِنَانّي**dir; **الجِيم**in kesresi ve **النون**un fethasıyla. Ebû’l-Mansûr Abdülkâdir b. Yûsuf b. el-Muzaffer b. Sadaka; İbn Revvâc’dan ve es-Selefî’den rivayet etti; ondan da et-Takiyy es-Subkî ve başkaları; Dımaşk’ta 716 yılında vefat etti. **الخَظِيرِيَّانِ**: iki muhaddistir; Bağdat’ın üstünde bir yer olan **الخَطِيرَة**ye nispetlidir; musannifin sonra zikri gelecektir. **المِحْظَار** **كمِحْرَاب** gibi: yeşil bir sinektir; sazlık sineği gibi ısırır. Edhem b. Hazra el-Lahmî er-Râşidî: Benî Râşide b. Erîne b. Cedîle b. Lahm’dan bir sahâbîdir; onu Saʿîd b. ʿUfeyr ve İbn Yûnus zikretti; ona rivayet düşmedi. Hazra İbn ʿAbbâd: onun soyundandır; Hâricî idi; es-Sagânî nakletti. **زَمَنُ التَّحْظيرِ**: Ömer b. el-Hattâb’ın, Vâdî’l-Kurâ’yı Müslümanlar ile Benî ʿUzra b. Zeyd el-Lât arasında taksim etmesine işarettir; bu, Yahudilerin sürülmesinden sonradır; o, ikinci sürgündür; sanki her birine keskin bir engel koymuş gibidir; ve o, onların yanında tarih gibidir. **الحَظِيرَةُ**: Dücayl amelindendir; Bağdat’tan Musul yolu üzerinde iki günlük mesafededir. **الحَظَائِرُ**: Yemâme’de bir yer adıdır; Tekmile’de: Bahreyn’dedir. Mecazdan onların sözü: “O, **نَكِدُ الحَظِيرَةِ**’dir”: yani cimridir; Esâs’ta olduğu gibi. “Hayırlı azdır” denilmiştir. **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür. **الخَظْر**: **الإِباحَة**’nin hilâfıdır. Allah تعالى’nın sözü: “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı”: yani haram kılınmış değildir; o, men etmeye döner. Ve “bir taifeye diğerinden ayrı olarak mahsus kılınmış” denilmiştir; “şeyi, kendisine özel olarak zapt etti” mânasında **حَظَرَ**dan. Ve ona müstedrek olarak: “Onunla **احتَظَرَ** etti” denir; yani korundu. Aziz kitapta: “**فَكَانُوا كهَشِيمِ المُحْتظِر**”; ve “**المُحْتَظَر**” diye okunmuştur: ağıl sahibinin topladığı kırıntı gibi olmasını kastetti. Onu fethayla okuyan, **المُحْتَظَر**ı ağılın adı yaptı; mânâ: çitlendiği yerin kırıntısı gibi. **الهَشِيمُ**: **المُحْتَظَراتِ**tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir. Mânâ: onlar yok olup helâk oldular da, ağaç kurusu parçalanınca olduğu gibi oldular. el-Ferrâ dedi: “**كَهَشِيمِ المُحْتَظِر**” sözünün mânâsı: kırıntısına çit çekenin kırıntısı gibi; onun, kurumuş eski bir çitin üzerine taze bir çit çektiğini kastetti. “**سِكَّةُ الحَظِيرَةِ**” Nesef’te; onu ed-Dâvûdî zikretti.
