# حظر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حظر

حظر
حَظَرَ - يَحْظُرُ - مَحْظُوْر - احْتَظَرَ - يَحْتَظِرُ - مُحْتَظِر
حَظَرَ- يَحْظُرُ + كائن + شيئاً: يحجزه ويحجُره ليمنع ويحرم على الآخرين الوصول إليه: يجعل الشيء غير قابل للوصول إليه من آخر، وذلك بوضع حاجز أو عائق أو سور بينه وبين الشيء
حَظَرَ- يَحْظُرُ + كائن + شيئاً + عن كائن
مَحْظُوْر: اسم مفعول من " حَظَرَ - يَحْظُرُ ": الشيء الذي " حُظِر ": الممنوع والمحرم:  الشيء الذي جُعِلَ غير قابل للوصول إليه على كائن
احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ: على وزن " افتعل" من " حَظَرَ - يَحْظُرُ ": جهد أن " يَحْظُرَ " شيئاً عن آخر بإرادة ذاتية
مُحْتَظِر : اسم فاعل من " احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ " اسم مكان وآلة منه: المكان أو الوسيلة التي تحظر الناس عن الولوج والوصول إلى شيء: وهو اصطلاحاً حظيرة الدواب
﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ﴾: الهشيم: القش والتبن من بقايا حصيد الحبوب، والمحتظر: الحظيرة، وهشيم المحتظر: تبن وقش الحظيرة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفصل والحجز بين كائنين ومنع الحركة بينهما بإيقافها بحاجز"، وهي:
بَرْزَخَ - يُبَرْزِخُ، عَزَلَ - يَعْزِلُ، حَظَرَ- يَحْظُرُ، حَجَبَ - يَحْجُبُ، حَجَرَ - يَحْجُرُ، حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ)
محظورا
	﴿كلا نمد هؤلاء وهؤلاء من عطاء ربك وما كان عطاء ربك محظورا (20)﴾ الإسراء
محتظر ( حظيرة)
	﴿إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ(31)﴾ القمر
مختار الصحاح
● [حظر] ح ظ ر: الحَظْرُ الحجر وهو ضد الإباحة و حَظَرهُ فهو مَحظُورٌ أي محرم وبابه نصر و الحِظَارُ و الحَظِيرةُ تُعمل للإبل من شجر لتقيها البرد والريح و المُحْتَظِر بالكسر الذي يعملها وقُرئ ﴿كهشيم المحتظر﴾ فمن كسره جعله الفاعل ومن فتحه جعله المفعول به
الراغب
● [حظر] ح ظ ر: الحَظْرُ الحجر وهو ضد الإباحة و حَظَرهُ فهو مَحظُورٌ أي محرم وبابه نصر و الحِظَارُ و الحَظِيرةُ تُعمل للإبل من شجر لتقيها البرد والريح و المُحْتَظِر بالكسر الذي يعملها وقُرئ ﴿كهشيم المحتظر﴾ فمن كسره جعله الفاعل ومن فتحه جعله المفعول به
ملخص اللسان
1.     حَظَرَ الشيءَ يَحْظُرُه حَظْراً وحِظاراً وحَظَرَ عليه: منعه،
2.     الحَطْرُ: الحَجْرُ، وهو خلاف الإِباحَةِ.
3.     والمَحْظُورُ:  المُحَرَّمُ.
4.     وقد حَظَرْتُ  الشيءَ إِذا حَرَّمْتَهُ،
5.     لا حِظارَ على الأَسماء يعني أَنه  لا يمنع أَحد أَن يسمي بما شاء أَو يتسمى به.
6.      وحَظَرَ عليه حَظْراً:  حَجَرَ ومَنَعَ.
7.     والمُحْتَظِرُ: الذي يعمل الحَظِيرَةَ،
8.     والحَظِيرَةُ: ما أَحاط بالشيء، وهي تكون من قَصَبٍ وخَشب؛
9.     إِنا أَرسلنا عليهم صَيْحَةً واحدةً فكانوا  كهَشِيم المُحْتَظِر, أَراد كالهشيم الذي جمعه صاحب  الحظيرة؛
10.                         والحَظِيرَة: جَرِينُ التمر،
11.                        والحِظَارُ: حائطها وصاحبها مُحْتَظِرٌ إِذا اتخذها  لنفسه،
12.                        والحِظارُ: الحَظِيرَةُ تعمل للإِبل من شجر لتقيها البَرْد والريحَ؛ و
13.                        واحْتَظَرَ القومُ  وحَظَرُوا: اتخذوا حَظِيرَةً.
14.                         وحَظَرُوا أَموالهم: حَبَسُوها في الحظائر من  تضييق.
15.                        والحَظِرُ: الشيءُ المُحْتَظَرُ به.
16.                        أُراه سمى أَمواله حَظِيرَةً  لأَنه حَظَرَها عنده ومنعها،
17.                        والحَظِرُ: الشجر المُحْتَظَرُ به، وقيل الشوك الرَّطْبُ؛
18.                        ووقع في  الحَظِرِ الرَّطْبِ إِذا وقع فيما لا طاقة له به،
19.                        وجاء بالحَظِرِ الرَّطْبِ أَي بكثرة من المال والناس،
20.                        وأَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ: نَمَّ.
21.                        لحَطَبِ الرَّطْبِ الذي يُحْظَرُ به: الحَظِرُ؛
22.                        ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ  أَي لم يمش بالنميمة.
23.                        والحَظْرُ: المنعُ،
24.                        والمِحْظارُ: ذُبابٌ أَخْضَرُ يَلْسَعُ كذباب  الآجام.
25.                         وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ.
26.                        لا يَلِجُ  حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ؛ أَراد بحظيرة القدس الجنة،
لسان العرب
● - حظر: الحَطْرُ: الحَجْرُ، وهو خلاف الإِباحَةِ. والمَحْظُورُ:  المُحَرَّمُ. حَظَرَ الشيءَ يَحْظُرُه حَظْراً وحِظاراً وحَظَرَ عليه: منعه، وكلُّ  ما حال بينك وبين شيء، فقد حَظَرَهُ عليك. وفي التنزيل العزيز: وما كان  عَطاءُ رَبّكَ مَحْظُوراً. وقول العرب: لا حِظارَ على الأَسماء يعني أَنه  لا يمنع أَحد أَن يسمي بما شاء أَو يتسمى به. وحَظَرَ عليه حَظْراً:  حَجَرَ ومَنَعَ.  والحَظِيرَة: جَرِينُ التمر، نَجْدِيَّة، لأَنه يَحْظُرُه ويَحْصُرُه.  والحَظِيرَةُ: ما أَحاط بالشيء، وهي تكون من قَصَبٍ وخَشب؛ قال المَرَّارُ  بن مُنْقِذٍ العَدَوِيُّ:  فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،  عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا  فاستعاره للنخل. والحِظَارُ: حائطها وصاحبها مُحْتَظِرٌ إِذا اتخذها  لنفسه، فإِذا لم تَخُصَّهُ بها فهو مُحْظِرٌ. وكل ما حال بينك وبين شيء، فهو  حِظار وحَظَارٌ. وكل شيء حَجَرَ بين شيئين، فهو حِظارٌ وحِجارٌ.  والحِظارُ: الحَظِيرَةُ تعمل للإِبل من شجر لتقيها البَرْد والريحَ؛ وفي  التهذيب: الحَظارُ، بفتح الحاء. وقال الأَزهري: وجدته بخط شمر الحِظار، بكسر  الحاء. والمُحْتَظِرُ: الذي يعمل الحَظِيرَةَ، وقرئ: كَهَشِيمِ  المُحْتَظِر؛ فمن كسره جعله الفاعل، ومن فتحه جعله المفعول به. واحْتَظَرَ القومُ  وحَظَرُوا: اتخذوا حَظِيرَةً. وحَظَرُوا أَموالهم: حَبَسُوها في الحظائر من  تضييق. والحَظِرُ: الشيءُ المُحْتَظَرُ به. ويقال للرجل القليل الخير:  إِنه لَنكِدُ الحَظِيرَةِ؛ قال أَبو عبيد: أُراه سمى أَمواله حَظِيرَةً  لأَنه حَظَرَها عنده ومنعها، وهي فعيلة بمعنى مفعولة.  والحَظِرُ: الشجر المُحْتَظَرُ به، وقيل الشوك الرَّطْبُ؛ ووقع في  الحَظِرِ الرَّطْبِ إِذا وقع فيما لا طاقة له به، وأَصله أَن العرب تجمع الشوك  الرَّطْبَ فَتُحَظِّرُ به فربما وقع فيه الرجل فَنَشِب فيه فشبهوه بهذا.  وجاء بالحَظِرِ الرَّطْبِ أَي بكثرة من المال والناس، وقيل بالكذب  المُسْتَشْنَعِ. وأَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ: نَمَّ. الأَزهري: سمعت العرب  تقول للجدار من الشجر يوضع بعضه على بعض ليكون ذَرًى للمال يَرُدُّ عنه  بَرْدَ الشَّمالِ في الشتاء: حَظارٌ، بفتح الحاء؛ وقد حَظَرَ فلانٌ على  نَعَمِهِ. قال الله تعالى: إِنا أَرسلنا عليهم صَيْحَةً واحدةً فكانوا  كهَشِيم المُحْتَظِر؛ وقرئ: المحتظَر؛ أَراد كالهشيم الذي جمعه صاحب  الحظيرة؛ ومن قرأَ المحتظَر، بالفتح، فالمحتظَر اسم للحظيرة، المعنى كهشيم  المكان الذي يحتظر فيه الهشيم، والهشيم: ما يَبِسَ من المُحْتَظَرَاتِ  فارْفَتَّ وتَكَسَّر؛ المعنى أَنهم بادوا وهلكوا فصاروا كَيَبيس الشجر إِذا  تَحَطَّمَ؛ وقال الفرّاء: معنى قوله كهشيم المحتظر أَي كهشيم الذي يحظر على  هشيمه، أَراد أَنه حَظَرَ حِظاراً رَطْباً على حِظارٍ قديم قد يَبِسَ.  ويقال للحَطَبِ الرَّطْبِ الذي يُحْظَرُ به: الحَظِرُ؛ ومنه قول الشاعر:  ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ  أَي لم يمش بالنميمة.  والحَظْرُ: المنعُ، ومنه قوله تعالى: وما كان عطاءٌ ربك مَحْظُوراً؛  وكثيراً ما يرد في القرآن ذكر المَحْظُور ويراد به الحرام. وقد حَظَرْتُ  الشيءَ إِذا حَرَّمْتَهُ، وهو راجع إِلى المنع. وفي حديث أُكَيْدِرِ  دُوْمَةَ: لا يُحْظَرُ عليكم النَّباتُ؛ يقول: لا تُمْنَعُونَ من الزراعةِ حيث  شئتم، ويجوز أَن يكون معناه لا يُحْمَى عليكم المَرْتَعُ. وروي عن  النبي،صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لا حِمَى في الأَراكِ، فقال له رجل:  أَرَاكَةٌ في حِظارِي، فقال: لا حِمَى في الأَراك؛ رواه شمر وقيده بخطه في  حِظاري، بكسر الحاء، وقال: أَراد الأَرض التي فيها الزعر المُحاطُ عليها  كالحَظِيرَةِ، وتفتح الحاء وتكسر، وكانت تلك الأَراكة التي ذكرها في الأَرض  التي أَحياها قبل أَن يحييها فلم يملكها بالإِحياء وملك الأَرض دونها أَو  كانت مَرْعَى السَّارِحَةِ. والمِحْظارُ: ذُبابٌ أَخْضَرُ يَلْسَعُ كذباب  الآجام. وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ. وفي الحديث: لا يَلِجُ  حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ؛ أَراد بحظيرة القدس الجنة، وهي في الأَصل  الموضع الذي يُحاطُ عليه لتأْوي إِليه الغنم والإِبل يقيها البرد  والريح.وفي الحديث: أَتته امرأَة فقالت: يا نَبِيَّ الله، ادْعُ اللهَ لي فلقد  دَفَنْتُ ثلاثة، فقال: لقد احْتَظَرْت بِحِظارٍ شديد من النار؛  والاحْتِظارُ: فِعْلُ الحِظارِ، أَراد لقد احْتَمَيْتِ بِحِمًى عظيم من النار يقيك  حرها ويؤمنك دُخولَها. وفي حديث مالك بن أَنس: يَشْتَرِطُ صاحبُ الأَرض  على المُساقِي سَدَّ الحِظارِ يريد به حائط البستان.
مقاييس اللغة:
(حظر) الحاء والظاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على المنْع. يقال حظرت الشيء أحْظُرُه حَظْراً، فأنا حاظِرٌ والشيء محظور. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً﴾ [الإسراء 20]. والحِظَارُ: ما حُظِر على غنمٍ أو غيرها بأغصانٍ أو شيءٍ من رَطْبٍ شجر أو يابس، ولا يكاد يفعل ذلك إلاّ بالرَّطْب منه ثم يَيْبس. وفاعل ذلك المحتَظِرُ. قال الله تعالى: ﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ المُحْتَظِر﴾ [القمر 31]، أي الذي يعمل الحظيرةَ للغنم ثم ييبَس ذلك فيتهشَّم. ويقال جاء فلان بالحَظِر الرَّطْب، إذا جاء بالكَذِبِ المستشنَع. ويقال هو يوقد في الحَظر، إذا كان يَنُِمّ وقد مضى شاهده([3]).
القاموس المحيط:
حَظَرَ الشيءَ، عليه مَنَعهُ، وحَجَرَ، واتَّخَذَ حَظِيرَةً، كاحْتَظَرَ، المالَ حَبَسَهُ فيها، الشيءَ حازَهُ. والحَظيرَةُ جَرِينُ التَّمْرِ، والمُحيطُ بالشيءِ، خَشَباً أو قَصَباً. والحِظارُ، ككِتابٍ الحائِطُ، ويفتحُ، وما يُعْمَلُ للإِبِلِ من شَجَرٍ لِيَقِيَها البَرْدَ. وككَتِفٍ الشَّجَرُ المُحْتَظَرُ به، والشَّوْكُ الرَّطْبُ.
ووقَعَ في الحَظِرِ الرَّطْبِ أي: فيما لا طاقَةَ له به، وأوقَدَ فيه، أي نَمَّ، وجاءَ به، أي: بِكَثْرَةٍ من المالِ والناسِ، أو بالكَذِبِ المُسْتَبْشَعِ. وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ. ومحمدُ بنُ أحمدَ بنِ محمدٍ الجُبَّائِيُّ، وعبدُ القادِرِ بنُ يوسُفَ الحَظِيرِيَّانِ: مُحَدِّثانِ. والمِحْظارُ: ذُبابٌ أخْضَرُ. وأدْهَمُ بنُ حَظْرَةَ اللَّخْمِيُّ: صحابِيٌّ، وحَظْرَةُ بنُ عَبَّادٍ: من ولدِهِ، وكان خارِجِيًّا. وزَمَنُ التَّحْظيرِ: إشارَةٌ إلى ما فَعَلَ عُمَرُ من قِسْمَةِ وادِي القُرَى بينَ المسلمينَ وبينَ بني عُذْرَةَ، وذلك بعدَ إِجْلاءِ اليَهُودِ. والحَظِيرَةُ: د من عَمَلِ دُجَيْلٍ. والحظائِرُ: ع باليَمامَةِ. وهو نَكِدُ الحَظيرَةِ: قليلُ الخَيْرِ.
والمَحْظُورُ: المُحَرَّمُ. وما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً أي: مَقْصُوراً على طائِفَةٍ دُونَ أُخْرَى.
تاج العروس:
حظر
حَظَرَ الشَيْءَ يَحظُره حَظْراً وحِظَاراً حَظَرَ عَلَيْه : مَنَعَه وحَظَر عليه حَظْراً : حَجَرَ ومَنَعَ . وكُلُّ ما حَال بَيْنَكَ وبين شيْءٍ فقد حَظَرَه عليك . وقول العَرب : لا حِظَارَ على الأَسمَاءِ يعني أنه لا يُمْنَع أحدٌ أن يُسَمِّىَ بِمَا شَاءَ أو يَتَسَمَّى به . حَظَرَ الرّجلُ حَظْراً : اتَّخَذَ حَظِيرَةً وسَيأْتِي مَعْنَى الحَظِيرة قَرِيباً كاحْتَظَرَ احتِظاراً إذا اتّخذَها لِنَفْسه وإلاَّ فقد أحْظَر إحْظَاراً . حَظَرَ المَالَ يَحْظُرُه حَظْراً . حَبَسَهُ فِيها أي في الحَظِيرة من تَضْيِيق . حَظَر الشْيَْ : حَازَهُ كأنه مَنَعَه من غيره . والحَظِيرةُ : جَرِينُ التَّمْرِ . نَجْدِيّة كالحَضِيرَة والحَصِيرة . وقد تقدّم ذِكْرهما . الحَظِيرَةُ : المُحِيطُ بالشَّيْءِ سواءٌ كان خَشَباً أو قَصَباً جَمْعُها الحَظَائِرُ . قال المَرَّارُ بْنُ مُنْقذٍ العَدَوِيّ :
فإنَّ لنا حَظائِرَ نَاعِمَاتٍ ... عَطَاءَ اللهِ رَبِّ العَالَمِينَا فاستعاره للنَّخْل . والحِظَارُ ككِتَاب : الحَائِطُ قال الأزهَريّ : هكذا وَجدتُه بخطّ شَمِرٍ بكسر الحاءِ ويُفْتَحُ كالجَهَاز والجِهَاز . وكُلُّ ما حَال بَيْنَك وبين شَيْءٍ فهو حِظَارٌ وحَظَارٌ . وكُلّ شَيْءٍ حَجَرَ بين شَيْئيْن فهو حِظَارٌ وحِجَارٌ . الحِظَار : ما يُعْمَلُ للإبِل مِنْ شَجَرٍ لِيَقيِهَا البَرْدَ والرّيحَ . قال الأزهَرِيُّ : سَمِعتُ العربَ تقول للجِدارِ من الشّجر يُوضَع بعضُه على بَعْض ليكون ذَريً للمالِ يَرُدّ عنه بَرْدَ الشَّمالِ في الشِّتاءِ : حَظَارٌ بالفتح . وقد حَظَرَ فُلانٌ على نَعَمِه
الحَظِر ككَتِفٍ : الشَجَرُ المُحْتَظَرُ به وهو مَجاز قيل : هو الشَّوْكُ الرَّطْبُ . مِنْ أمْثَالِهِم : وَقَعَ فِيمَا لا طَاقَةَ لَهُ بِهِ . وأصْله أنَّ العربَ تَجمعُ الشَّوْكَ الرَّطبَ فتُحَظِّر به فربما وَقَعَ فيه الرَّجلُ فنَشِبَ فيه فشَبَّهُوه بهذا . من المَجاز قَوْلُهم : أوْقَدَ فِيهِ أي في الحَظِرِ الرَّطْبِ أي نَمَّ أي مَشَى بالنَّميمَة الشَّنِيعَةِ . وأنشدَ ابنُ السيد في كِتاب الفرْق :
من البِيضِ لم تُصْطَدْ على حَبْلِ سَوْأةٍ ... ولم تَمشِ بينَ الحَيّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ من المَجَاز يقال : جَاءَ بهِ أي بالحَظِر الرَّطْب أي بكَثْرَةٍ منَ المَال والنَّاس . أنشدَ ابنُ دُرَيْد :
أعانْت بنَو الحَرِيش فيها بأرْبَع ... وجاءَتْ بنو عَجْلانَ بالحَظِرِ الرَّطْبِ أو بالكَذِب المُسْتَشْنَعِ وفي التَّكْمِلَةِ : المُسْتَسْنَعِ . وفي الأساس : وجاءُوا بالحَظِرِ الرَّطْبِ يقال للنَّمَّامِ والكَذَّاب يَستَوْقِدُ بنَمائِمِهِ نارَ العَداوةِ ويَشُبُّها . في الحَدِيث " لا يَلجُ حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ . أراد بحَطِيرةِ القُدْس الجَنَّة وهي في الأصْل المَوْضِعُ الّذي يُحاطُ عليه لتَأْوِيَ إلَيْه الغَنَمُ والإبلُ يَقِيهَا البَرْدَ والرِّيحَ
أَبو عَبْدِ اللهِ مُحَمَّدُ بنُ أَحمَدَ ابْنِ مُحَمَّدٍ الجُبَّائِيُّ عن أَبي الحُصين وابن كادش وعنه ابنُ خليل مات سنة 591 ، وقوله الجُبَّائِيّ هكذا هو النُّسَخ والصَّوابُ الجِنَانّي بكسر الجِيم وفتح النون . أَبُو المَنْصُورِ عَبْدُ القَادِرِ بْنُ يُوسُفَ بنِ المُظَفَّر بْن صَدَقَةَ حَدَّث عن ابن رواج وعن السَّلَفِيّ وعنه التَّقِيّ السُّبْكِيّ وغَيْرُه وتُوفِّيَ بدمشق سنة 716 ، الخَظِيرِيَّانِ مُحَدِّثانِ مَنسوبانِ إِلى الخَطِيرَة مَوضع فوقَ بَغدادَ سيأْتِي ذِكْره للمُصَنّف بعدُ . والمِحْظَار كمِحْرَاب : ذُبَابٌ أَخْضَرُ يَلْسَع كذُبَابِ الآجامِ . وأَدْهَمْ بنُ حَظْرَةَ اللَّخْمِيُّ الراشِدِيّ صَحَابِيٌّ من بني راشِدَةَ بنِ أَرينة بن جَدِيلةَ بن لَخْم ذكره سَعِيدُ بنُ عُفَيْر وابن يُونس ولم تقع له رواية . وحَظْرَةُ ابْنُ عبَّادٍ مِنْ وَلَدِه . وكَانَ خارِجِيّا نَقَله الصّغانِيُّ . وزَمَنُ التَّحْظيرِ إِشارَةٌ لإِلى مَافَعَلَ عُمَرُ بنُ الخَطَّابِ رَضِي اللهُ عنه مِنْ قِسْمَةِ وَادِي القُرَى بَينَ المُسْلِمِين وبَيْنَ بَنِي عُذْرَةَ بْنِ زَيْدِ الّلات وذلك بَعْدَ إِجْلاءِ اليَهُودِ وهو الإِجلاءُ الثَّاني فكَأَنَّهُ جعَل لِكُلِّ واحدِ حَادًّ حاجِزاً وهو كالتارِيخِ عِنْدَهُم . والحَظِيرَةُ . مِنْ عَمَلِ دُجَيْلٍ على مَسِيرَة يَوْمَينِ من بَغْدَادَ على طَرِيقِ المَوْصِل . والحَظَائِرُ : ع باليَمَامَةِ وفي التَّكْمِلَة : بالبَحْرَينِ . من المَجَازِ قَوْلُهم : هُو نَكِدُ الحَظِيرَةِ أَي بَخِيلٌ كما في الأَساسِ . قيل : قَلِيلُ الخَيْرِ . والمَحْظُورُ : المُحَرَّمُ . والخَظْر : خِلافُ الإِباحَة . قولُه تَعَالى : " ومَا كَانَ عَطَاءٌ رَبِّكَ مَحْظُوراً " أَي مُحَرَّماً . وهو راجِعٌ إِلى المَنْع وقيل : مَقْصُوراً عَلَى طائِفَةٍ دُونَ أُخْرَى . من حَظَرَ الشيء إِذا حازَه لنَفْسِه خَاصَّةً . ومما يُسْتَدْرك عليه : يُقَال : احتَظَرَ به أَي احْتَمَى . وفي الكِتَاب العَزِيز " فَكَانُوا كهَشِيمِ المُحْتظِر " وقرِىء المُحْتَظَر أَراد كالهَيْشِيم الّذي جَمَعَه صاحِبُ الحَظِيرَة . ومنَ قرأَه بالفَتْح فالمُحْتَظَر اسمٌ للحَظِيرِةَ والمَعْنَى : كَهَشِيم المكانِ الّذي يُحْتَظَر فيه . والهَشِيمُ : ما يَبِسَ من المُحْتَظَراتِ فارقَتَّ وتَكَسَّرَ . والمَعْنَى أَنهم قد بَادُوا وهَلَكُوا فصارُوا كَيَبِيسِ الشَّجَرِ إِذا تَحَطَّمَ . وقال الفَرَّاءُ : مَعْنَى قولِه " كَهَشِيمِ المُحْتَظِر " أَي كهَشِيم الذي يَحْظُر على هَشِيمه أَرادَ أَنه حَظَرَ حِظَاراً رَطْباً على حِظَارٍ قَدِيمٍ قد يَبِس . وسِكَّةُ الحَظِيرَةِ بنَسَفَ ذَكره الداووديّ

### Türkçe

حظر
**حَظَرَ** - **يَحْظُرُ** - **مَحْظُوْر** - **احْتَظَرَ** - **يَحْتَظِرُ** - **مُحْتَظِر**

**حَظَرَ- يَحْظُرُ** + bir varlık + bir şeyi: onu alıkoyar ve onu kısıtlar; başkalarının ona ulaşmasını engellemek ve onlara haram kılmak için: şeyi, bir başkası tarafından ona ulaşılması mümkün olmayan hâle getirir; bu da onunla şey arasına bir engel veya mâni veya çit koymakladır.

**حَظَرَ- يَحْظُرُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlıktan

**مَحْظُوْر**: “**حَظَرَ - يَحْظُرُ**”dan ism-i mef‘ûl: “**حُظِر**” edilmiş şey: yasaklanan ve haram kılınan: bir varlık için kendisine ulaşılması mümkün olmayan hâle getirilmiş şey.

**احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ**: “**حَظَرَ - يَحْظُرُ**”dan “**افتعل**” vezninde: öz iradeyle bir şeyi bir başkasından “**يَحْظُرَ**” etmeye çabaladı.

**مُحْتَظِر**: “**احْتَظَرَ  - يَحْتَظِرُ**”dan ism-i fâil; ondan ism-i mekân ve âlet: insanları bir şeye girmekten ve ona ulaşmaktan men eden yer veya vasıta: ve ıstılahta binek hayvanları ağılı.

﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ﴾: **الهشيم**: hububat hasadının kalıntılarından saman ve sap; **المحتظر**: ağıl; **هشيم المحتظر**: ağılın samanı ve sapı.

Ve lafız, “iki varlık arasında ayırma ve alıkoyma ve aralarındaki hareketi bir engelle durdurarak men etme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
بَرْزَخَ - يُبَرْزِخُ، عَزَلَ - يَعْزِلُ، حَظَرَ- يَحْظُرُ، حَجَبَ - يَحْجُبُ، حَجَرَ - يَحْجُرُ، حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ)

mahzûr olarak
	﴿كلا نمد هؤلاء وهؤلاء من عطاء ربك وما كان عطاء ربك محظورا (20)﴾ الإسراء

**محتظر** (ağıl)
	﴿إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ(31)﴾ القمر

Muhtârü’s-Sıhâh
● [حظر] ح ظ ر: **الحَظْرُ** kısıtlamadır; o, ibâhanın zıddıdır. “Onu **حَظَرهُ**” (yasakladı) derler; o da **مَحظُورٌ**dur; yani haram kılınmış. Babı **نصر**’dır. **الحِظَارُ** ve **الحَظِيرةُ**, develer için ağaçtan yapılır; onları soğuktan ve rüzgârdan korur. **المُحْتَظِر** (kesre ile): onu yapan kimsedir. ﴿**كهشيم المحتظر**﴾ diye okunmuştur; onu kesreli okuyan, onu fâil yaptı; fethalı okuyan, onu mef‘ûl bih yaptı.

er-Râgıb
● [حظر] ح ظ ر: **الحَظْرُ** kısıtlamadır; o, ibâhanın zıddıdır. “Onu **حَظَرهُ**” (yasakladı) derler; o da **مَحظُورٌ**dur; yani haram kılınmış. Babı **نصر**’dır. **الحِظَارُ** ve **الحَظِيرةُ**, develer için ağaçtan yapılır; onları soğuktan ve rüzgârdan korur. **المُحْتَظِر** (kesre ile): onu yapan kimsedir. ﴿**كهشيم المحتظر**﴾ diye okunmuştur; onu kesreli okuyan, onu fâil yaptı; fethalı okuyan, onu mef‘ûl bih yaptı.

Lisân özeti
1. **حَظَرَ** şeyi **يَحْظُرُه**; **حَظْراً** ve **حِظاراً** (olarak) ve “ona **حَظَرَ**”: onu men etti.
2. **الحَطْرُ**: **الحَجْرُ**dür; o, **الإِباحَةِ**’nin hilâfıdır.
3. **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür.
4. “Şeyi **حَظَرْتُ**” demem: onu haram kıldığım zamandır.
5. “İsimler üzerinde **حِظارَ** yoktur” yani: hiç kimse, dilediğiyle isimlendirmeye veya onunla adlanmaya men edilmez.
6. “Ona **حَظَرَ** (etti) **حَظْراً**”: kısıtladı ve men etti.
7. **المُحْتَظِرُ**: **الحَظِيرَةَ**yı yapan kimsedir.
8. **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan şeydir; kamıştan ve ağaçtan olur.
9. “Biz onların üzerine tek bir çığlık gönderdik de **كهَشِيم المُحْتَظِر** oldular”: ağıl sahibinin topladığı kırıntı gibi olmasını kastetti.
10. **الحَظِيرَة**: hurma kurutma yeri.
11. **الحِظَارُ**: onun duvarıdır; sahibi, onu kendisi için edindiğinde **مُحْتَظِرٌ**dur.
12. **الحِظارُ**: **الحَظِيرَةُ**dir; develer için ağaçtan yapılır; onları soğuktan ve rüzgârdan korur; ve
13. Kavim **احْتَظَرَ** etti ve **حَظَرُوا**: bir **حَظِيرَةً** edindiler.
14. “Mallarını **حَظَرُوا**”: darlık sebebiyle onları ağıllarda hapsettiler.
15. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan şeydir.
16. Onun, mallarını **حَظِيرَةً** diye adlandırdığını görüyorum; çünkü onları yanında **حَظَرَ** etti ve men etti.
17. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan ağaçtır; ve “taze diken” denilmiştir.
18. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü”: gücünün yetmediği şeye düştüğü zaman.
19. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla.
20. “**الحَظِرِ الرطْبِ** içinde ateş yaktı”: koğuculuk yaptı.
21. Kendisiyle çit yapılan taze oduna: **الحَظِرُ** (denir).
22. “Mahalle arasında **الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile yürümedi”: yani koğuculukla yürümedi.
23. **الحَظْرُ**: men etmedir.
24. **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir; sazlık sineği gibi ısırır.
25. **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir.
26. “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez”: **حظيرة القدس** ile cenneti kastetti.

Lisânü’l-ʿArab
● - حظر: **الحَطْرُ**: **الحَجْرُ**dür; o, **الإِباحَةِ**’nin hilâfıdır. **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür. **حَظَرَ** şeyi **يَحْظُرُه**; **حَظْراً** ve **حِظاراً** (olarak) ve “ona **حَظَرَ**”: onu men etti; ve seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana **حَظَرَ** etmiştir. Aziz tenzilde: “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı.” Arapların sözü: “İsimler üzerinde **حِظارَ** yoktur” yani: hiç kimse, dilediğiyle isimlendirmeye veya onunla adlanmaya men edilmez. “Ona **حَظَرَ** (etti) **حَظْراً**”: kısıtladı ve men etti. **الحَظِيرَة**: hurma kurutma yeridir; Necdîdir; çünkü onu **يَحْظُرُه** ve **يَحْصُرُه**. **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan şeydir; kamıştan ve ağaçtan olur; el-Merrâr b. Münkız el-ʿAdevî dedi:
فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،
عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا
Onu hurma ağaçları için ödünç aldı. **الحِظَارُ**: onun duvarıdır; sahibi, onu kendisi için edindiğinde **مُحْتَظِرٌ**dur; eğer onu kendine tahsis etmezse o **مُحْظِرٌ**dür. Seninle bir şey arasına giren her şey, **حِظار** ve **حَظَار**dır. İki şey arasına engel olan her şey, **حِظارٌ** ve **حِجارٌ**dır. **الحِظارُ**: develer için ağaçtan yapılan **الحَظِيرَةُ**dir; onları soğuktan ve rüzgârdan korur; Tehzîb’de: **الحَظارُ**, hâ’nın fethasıyla. el-Ezherî dedi: Şemmer’in hattıyla **الحِظار**ı, hâ’nın kesresiyle buldum. **المُحْتَظِرُ**: **الحَظِيرَةَ**yı yapan kimsedir; “**كَهَشِيمِ المُحْتَظِر**” diye okunmuştur; onu kesreli okuyan, onu fâil yaptı; fethalı okuyan, onu mef‘ûl bih yaptı. Kavim **احْتَظَرَ** etti ve **حَظَرُوا**: bir **حَظِيرَةً** edindiler. “Mallarını **حَظَرُوا**”: darlık sebebiyle onları ağıllarda hapsettiler. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan şeydir. Az hayırlı adama denir ki: “O, **نَكِدُ الحَظِيرَةِ**’dir.” Ebû ʿUbeyd dedi: Onun, mallarını **حَظِيرَةً** diye adlandırdığını görüyorum; çünkü onları yanında **حَظَرَ** etti ve men etti; o, mef‘ûl mânasında فعيلة’dir. **الحَظِرُ**: kendisiyle çit yapılan ağaçtır; ve “taze diken” denilmiştir. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü”: gücünün yetmediği şeye düştüğü zaman; aslı: Araplar taze dikeni toplar, onunla çit yaparlar; bazen adam onun içine düşer de ona takılır; onu bununla benzettiler. “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla; ve “çirkin görülen yalanla” denilmiştir. “**الحَظِرِ الرطْبِ** içinde ateş yaktı”: koğuculuk yaptı. el-Ezherî: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirsin diye mal için siper olmak üzere ağaçtan duvara, bir kısmı bir kısmı üzerine konulan şeye “**حَظارٌ**” (hâ’nın fethasıyla) dediklerini işittim; ve falan, hayvanlarına karşı **حَظَرَ** etti. Allah تعالى dedi: “Biz onların üzerine tek bir çığlık gönderdik de **كهَشِيم المُحْتَظِر** oldular”; ve “**المحتظَر**” diye okunmuştur: ağıl sahibinin topladığı kırıntı gibi olmasını kastetti; onu fethayla okuyan, **المُحْتَظَر**ı ağılın adı yaptı; mânâ: kırıntının çitlendiği yerin kırıntısı gibi; **الهشيم**: **المُحْتَظَرَاتِ**tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir; mânâ: onlar yok olup helâk oldular da, ağaç kurusu parçalanınca olduğu gibi oldular. el-Ferrâ dedi: “**كهشيم المحتظر**” sözünün mânâsı: kırıntısına çit çekenin kırıntısı gibi; onun, kurumuş eski bir çitin üzerine taze bir çit çektiğini kastetti. Kendisiyle çit yapılan taze oduna: **الحَظِرُ** denir; şairin sözü bundandır:
ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
yani koğuculukla yürümedi. **الحَظْرُ**: men etmedir; ondan Allah تعالى’nın sözü: “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı”; Kur’ân’da çoğu kez **المَحْظُور** zikri gelir ve onunla haram kastedilir. “Şeyi **حَظَرْتُ**” demem: onu haram kıldığım zamandır; o, men etmeye döner. Ukaydir Dûme hadîsinde: “Size bitki **لا يُحْظَرُ**”: der ki, dilediğiniz yerde ziraatten men edilmezsiniz; ve mânâsı, size otlak korunmaz olabilir. Nebî’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: “**الأَراك**ta **حِمَى** yoktur.” Bir adam ona dedi: “Benim **حِظارِي**mda bir **أَرَاكَةٌ** var.” Dedi: “**الأَراك**ta **حِمَى** yoktur.” Şemmer rivayet etti ve onu kendi hattıyla “**حِظاري**” (hâ’nın kesresiyle) kaydetti; dedi: çitle çevrilmiş, **الحَظِيرَةِ** gibi olan, içinde **الزعر** bulunan araziyi kastetti; hâ fethalanır da kesrelenir de. Ve zikrettiği o **أَراكة**: onu ihyâ etmeden önce ihyâ ettiği arazideydi; ihyâ ile ona sahip olmadı, araziye sahip oldu da ona değil; yahut o, otlayan hayvanın merasıydı. **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir; sazlık sineği gibi ısırır. **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir. Hadîste: “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez”: **حظيرة القدس** ile cenneti kastetti; o, aslında koyun ve develerin soğuktan ve rüzgârdan korunması için çevrilen yerdir. Hadîste: Ona bir kadın geldi de dedi: “Ey Allah’ın Nebîsi, benim için Allah’a dua et; ben üç (çocuk) gömdüm.” Dedi: “Sen, ateşten şiddetli bir **حِظارٍ** ile **احْتَظَرْتِ** ettin.” **الاحْتِظارُ**: **الحِظارِ** fiilidir; “Sen, ateşten büyük bir **حِمًى** ile korundun; onun hararetini senden korur ve onun içine girmenden seni emniyete alır” demek istedi. Mâlik b. Enes hadîsinde: Arazi sahibi, **المُساقِي** üzerine “**سَدَّ الحِظارِ**”ı şart koşar; bununla bahçenin duvarını kasteder.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(حظر) **الحاء** ve **الظاء** ve **الراء** tek bir asıldır; men etmeye delâlet eder. “Şeyi **حظرت** ederim, onu **أحْظُرُه** **حَظْراً** (olarak)” denir; ben **حاظِرٌ**im, şey de **محظور**dur. Allah تعالى dedi: ﴿وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً﴾ [الإسراء 20]. **الحِظَارُ**: koyun veya başkası üzerine, ağaç dallarıyla yahut taze ağaçtan veya kuru olandan bir şeyle **حُظِر** edilen şeydir; bunu neredeyse ancak onun tazesiyle yaparlar, sonra o kurur. Bunu yapan: **المحتَظِرُ**dur. Allah تعالى dedi: ﴿فَكَانُوا كَهَشِيمِ المُحْتَظِر﴾ [القمر 31]; yani koyun için ağılı yapan, sonra o kuruyup kırıntı hâline gelip ufalanan kimse. “Falan, **الحَظِر الرَّطْب** ile geldi” denir; çirkin görülen yalanla geldiği zaman. “O, **الحَظر**da ateş yakar” denir; koğuculuk yaptığı zaman; şahidi geçti([3]).

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**حَظَرَ** şeyi; ona: onu men etti ve kısıtladı; ve bir **حَظِيرَةً** edindi; **احْتَظَرَ** gibi. Malı: onda, yani **الحَظِيرة**de, darlık sebebiyle hapsetti. Şeyi: onu zapt etti. **الحَظيرَةُ**: hurma kurutma yeridir; ve şeyi kuşatan (şey)dir; ağaç veya kamıştan. **الحِظارُ**, **كِتابٍ** gibi: duvardır; ve fethalanır; ve develer için ağaçtan yapılan, onları soğuktan koruyan şeydir. Ve **كَكَتِفٍ** gibi: kendisiyle çit yapılan ağaç; ve taze diken.
Ve “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü”: yani gücünün yetmediği şeye. “Onun içinde ateş yaktı”: yani koğuculuk yaptı. “Onunla geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla; yahut çirkin görülen yalanla. **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Cubbâî ve Abdülkâdir b. Yûsuf el-Hazîrîyân: iki muhaddistir. **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir. Edhem b. Hazra el-Lahmî: sahâbîdir; ve Hazra b. ʿAbbâd: onun soyundandır; ve Hâricî idi. **زَمَنُ التَّحْظيرِ**: Ömer’in, Vâdî’l-Kurâ’yı Müslümanlar ile Benî ʿUzra arasında taksim etmesine işarettir; bu, Yahudilerin sürülmesinden sonradır. **الحَظِيرَةُ**: Dücayl amelinden bir köydür. **الحظائِرُ**: Yemâme’de bir yer adıdır. Ve “O, **نَكِدُ الحَظيرَةِ**’dir”: hayrı azdır.
**المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür. “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı”: yani bir taifeye diğerinden ayrı olarak mahsus kılınmış değildir.

Tâcü’l-ʿArûs:
حظر
**حَظَرَ** şeyi **يَحظُره**; **حَظْراً** ve **حِظَاراً** (olarak); “ona **حَظَرَ**”: onu men etti. “Ona **حَظَر** etti **حَظْراً**”: kısıtladı ve men etti. Seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana **حَظَرَ** etmiştir. Arapların sözü: “İsimler üzerinde **حِظَارَ** yoktur” yani: hiç kimse, dilediğiyle isimlendirmeye veya onunla adlanmaya men edilmez. Adam **حَظَرَ** etti **حَظْراً**: bir **حَظِيرَةً** edindi; **الحَظِيرة**nin mânâsı yakında gelecektir; **احْتَظَرَ** gibi; onu kendisi için edindiğinde **احتِظاراً** (eder); yoksa **أحْظَر** etti **إحْظَاراً**. Malı **حَظَرَ** eder, onu **يَحْظُرُه** **حَظْراً**: onu onda, yani **الحَظِيرة**de, darlık sebebiyle hapsetti. Şeyi **حَظَر** etti: onu zapt etti; sanki onu başkasından men etti. **الحَظِيرةُ**: hurma kurutma yeridir; Necdîdir; **الحَضِيرَة** ve **الحَصِيرة** gibi; ikisinin zikri geçti. **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan (şey)dir; ister ağaç olsun ister kamış; çoğulu **الحَظَائِرُ**dir. el-Merrâr b. Münkız el-ʿAdevî dedi:
فإنَّ لنا حَظائِرَ نَاعِمَاتٍ ... عَطَاءَ اللهِ رَبِّ العَالَمِينَا
Onu hurma ağaçları için ödünç aldı. **الحِظَارُ**, **كِتَاب** gibi: duvardır. el-Ezherî dedi: Şemmer’in hattıyla onu böyle, **الحاءِ**ın kesresiyle buldum; ve **الجَهَاز** ve **الجِهَاز** gibi fethalanır. Seninle bir şey arasına giren her şey, **حِظَارٌ** ve **حَظَارٌ**dır. İki şey arasına engel olan her şey, **حِظَارٌ** ve **حِجَارٌ**dır. **الحِظَار**: develer için ağaçtan yapılan şeydir; onları soğuktan ve rüzgârdan korur. el-Ezherî dedi: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirsin diye mal için siper olmak üzere ağaçtan duvara, bir kısmı bir kısmı üzerine konulan şeye “**حَظَارٌ**” (fethayla) dediklerini işittim. Ve falan, hayvanlarına karşı **حَظَرَ** etti.
**الحَظِر** **كَكَتِفٍ** gibi: kendisiyle çit yapılan ağaçtır; mecazdır; “taze diken” denilmiştir. Onların darb-ı mesellerindendir: “Gücünün yetmediği şeye düştü.” Aslı: Araplar taze dikeni toplar, onunla çit yaparlar; bazen adam onun içine düşer de ona takılır; onu bununla benzettiler. Mecazdan onların sözü: “Onun içinde”, yani **الحَظِرِ الرَّطْبِ** içinde, “ateş yaktı”: yani koğuculuk yaptı; yani çirkin koğuculukla yürüdü. İbnü’s-Seyyid, el-Fark kitabında şunu inşâd etti:
من البِيضِ لم تُصْطَدْ على حَبْلِ سَوْأةٍ ... ولم تَمشِ بينَ الحَيّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
Mecazdan denir: “Onunla”, yani **الحَظِر الرَّطْب** ile, “geldi”: yani mal ve insan çokluğuyla. İbn Düreyd inşâd etti:
أعانْت بنَو الحَرِيش فيها بأرْبَع ... وجاءَتْ بنو عَجْلانَ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
Yahut çirkin görülen yalanla; Tekmile’de: **المُسْتَسْنَعِ**. Esâs’ta: “**الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldiler”; koğucuya ve yalancıya denir: koğuculuklarıyla düşmanlık ateşini tutuşturur ve onu alevlendirir. Hadîste: “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez.” **حَطِيرةِ القُدْس** ile cenneti kastetti; o, aslında koyun ve develerin soğuktan ve rüzgârdan korunması için çevrilen yerdir.
Ebû ʿAbdillâh Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Cubbâî, Ebû’l-Husayn ve İbn Kâdiş’ten; ondan da İbn Halîl; 591 yılında öldü. “el-Cubbâî” sözü: nüshalarda böyledir; doğrusu **الجِنَانّي**dir; **الجِيم**in kesresi ve **النون**un fethasıyla. Ebû’l-Mansûr Abdülkâdir b. Yûsuf b. el-Muzaffer b. Sadaka; İbn Revvâc’dan ve es-Selefî’den rivayet etti; ondan da et-Takiyy es-Subkî ve başkaları; Dımaşk’ta 716 yılında vefat etti. **الخَظِيرِيَّانِ**: iki muhaddistir; Bağdat’ın üstünde bir yer olan **الخَطِيرَة**ye nispetlidir; musannifin sonra zikri gelecektir. **المِحْظَار** **كمِحْرَاب** gibi: yeşil bir sinektir; sazlık sineği gibi ısırır. Edhem b. Hazra el-Lahmî er-Râşidî: Benî Râşide b. Erîne b. Cedîle b. Lahm’dan bir sahâbîdir; onu Saʿîd b. ʿUfeyr ve İbn Yûnus zikretti; ona rivayet düşmedi. Hazra İbn ʿAbbâd: onun soyundandır; Hâricî idi; es-Sagânî nakletti. **زَمَنُ التَّحْظيرِ**: Ömer b. el-Hattâb’ın, Vâdî’l-Kurâ’yı Müslümanlar ile Benî ʿUzra b. Zeyd el-Lât arasında taksim etmesine işarettir; bu, Yahudilerin sürülmesinden sonradır; o, ikinci sürgündür; sanki her birine keskin bir engel koymuş gibidir; ve o, onların yanında tarih gibidir. **الحَظِيرَةُ**: Dücayl amelindendir; Bağdat’tan Musul yolu üzerinde iki günlük mesafededir. **الحَظَائِرُ**: Yemâme’de bir yer adıdır; Tekmile’de: Bahreyn’dedir. Mecazdan onların sözü: “O, **نَكِدُ الحَظِيرَةِ**’dir”: yani cimridir; Esâs’ta olduğu gibi. “Hayırlı azdır” denilmiştir. **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**dür. **الخَظْر**: **الإِباحَة**’nin hilâfıdır. Allah تعالى’nın sözü: “Rabbinin ihsanı **مَحْظُوراً** olmadı”: yani haram kılınmış değildir; o, men etmeye döner. Ve “bir taifeye diğerinden ayrı olarak mahsus kılınmış” denilmiştir; “şeyi, kendisine özel olarak zapt etti” mânasında **حَظَرَ**dan. Ve ona müstedrek olarak: “Onunla **احتَظَرَ** etti” denir; yani korundu. Aziz kitapta: “**فَكَانُوا كهَشِيمِ المُحْتظِر**”; ve “**المُحْتَظَر**” diye okunmuştur: ağıl sahibinin topladığı kırıntı gibi olmasını kastetti. Onu fethayla okuyan, **المُحْتَظَر**ı ağılın adı yaptı; mânâ: çitlendiği yerin kırıntısı gibi. **الهَشِيمُ**: **المُحْتَظَراتِ**tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir. Mânâ: onlar yok olup helâk oldular da, ağaç kurusu parçalanınca olduğu gibi oldular. el-Ferrâ dedi: “**كَهَشِيمِ المُحْتَظِر**” sözünün mânâsı: kırıntısına çit çekenin kırıntısı gibi; onun, kurumuş eski bir çitin üzerine taze bir çit çektiğini kastetti. “**سِكَّةُ الحَظِيرَةِ**” Nesef’te; onu ed-Dâvûdî zikretti.
