# حظر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حظر

الحَطْرُ: الحَجْرُ، وهو خلاف الإِباحَةِ. والمَحْظُورُ:
المُحَرَّمُ. حَظَرَ الشيءَ يَحْظُرُه حَظْراً وحِظاراً وحَظَرَ عليه: منعه، وكلُّ ما حال بينك وبين شيء، فقد حَظَرَهُ عليك. وفي التنزيل العزيز: وما كان عَطاءُ رَبّكَ مَحْظُوراً. وقول العرب: لا حِظارَ على الأَسماء يعني أَنه لا يمنع أَحد أَن يسمي بما شاء أَو يتسمى به. وحَظَرَ عليه حَظْراً: حَجَرَ ومَنَعَ.
والحَظِيرَة: جَرِينُ التمر، نَجْدِيَّة، لأَنه يَحْظُرُه ويَحْصُرُه. والحَظِيرَةُ: ما أَحاط بالشيء، وهي تكون من قَصَبٍ وخَشب؛ قال المَرَّارُ بن مُنْقِذٍ العَدَوِيُّ:
فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،
عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا
فاستعاره للنخل. والحِظَارُ: حائطها وصاحبها مُحْتَظِرٌ إِذا اتخذها لنفسه، فإِذا لم تَخُصَّهُ بها فهو مُحْظِرٌ. وكل ما حال بينك وبين شيء، فهو حِظار وحَظَارٌ. وكل شيء حَجَرَ بين شيئين، فهو حِظارٌ وحِجارٌ. والحِظارُ: الحَظِيرَةُ تعمل للإِبل من شجر لتقيها البَرْد والريحَ؛ وفي التهذيب: الحَظارُ، بفتح الحاء. وقال الأَزهري: وجدته بخط شمر الحِظار، بكسر الحاء. والمُحْتَظِرُ: الذي يعمل الحَظِيرَةَ، وقرئ: كَهَشِيمِ المُحْتَظِر؛ فمن كسره جعله الفاعل، ومن فتحه جعله المفعول به. واحْتَظَرَ القومُ وحَظَرُوا: اتخذوا حَظِيرَةً. وحَظَرُوا أَموالهم: حَبَسُوها في الحظائر من تضييق. والحَظِرُ: الشيءُ المُحْتَظَرُ به. ويقال للرجل القليل الخير: إِنه لَنكِدُ الحَظِيرَةِ؛ قال أَبو عبيد: أُراه سمى أَمواله حَظِيرَةً لأَنه حَظَرَها عنده ومنعها، وهي فعيلة بمعنى مفعولة.
والحَظِرُ: الشجر المُحْتَظَرُ به، وقيل الشوك الرَّطْبُ؛ ووقع في الحَظِرِ الرَّطْبِ إِذا وقع فيما لا طاقة له به، وأَصله أَن العرب تجمع الشوك الرَّطْبَ فَتُحَظِّرُ به فربما وقع فيه الرجل فَنَشِب فيه فشبهوه بهذا. وجاء بالحَظِرِ الرَّطْبِ أَي بكثرة من المال والناس، وقيل بالكذب المُسْتَشْنَعِ. وأَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ: نَمَّ. الأَزهري: سمعت العرب تقول للجدار من الشجر يوضع بعضه على بعض ليكون ذَرًى للمال يَرُدُّ عنه بَرْدَ الشَّمالِ في الشتاء: حَظارٌ، بفتح الحاء؛ وقد حَظَرَ فلانٌ على نَعَمِهِ. قال الله تعالى: إِنا أَرسلنا عليهم صَيْحَةً واحدةً فكانوا كهَشِيم المُحْتَظِر؛ وقرئ: المحتظَر؛ أَراد كالهشيم الذي جمعه صاحب الحظيرة؛ ومن قرأَ المحتظَر، بالفتح، فالمحتظَر اسم للحظيرة، المعنى كهشيم المكان الذي يحتظر فيه الهشيم، والهشيم: ما يَبِسَ من المُحْتَظَرَاتِ فارْفَتَّ وتَكَسَّر؛ المعنى أَنهم بادوا وهلكوا فصاروا كَيَبيس الشجر إِذا تَحَطَّمَ؛ وقال الفرّاء: معنى قوله كهشيم المحتظر أَي كهشيم الذي يحظر على هشيمه، أَراد أَنه حَظَرَ حِظاراً رَطْباً على حِظارٍ قديم قد يَبِسَ. ويقال للحَطَبِ الرَّطْبِ الذي يُحْظَرُ به: الحَظِرُ؛ ومنه قول الشاعر: ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
أَي لم يمش بالنميمة.
والحَظْرُ: المنعُ، ومنه قوله تعالى: وما كان عطاءٌ ربك مَحْظُوراً؛ وكثيراً ما يرد في القرآن ذكر المَحْظُور ويراد به الحرام. وقد حَظَرْتُ الشيءَ إِذا حَرَّمْتَهُ، وهو راجع إِلى المنع. وفي حديث أُكَيْدِرِ دُوْمَةَ: لا يُحْظَرُ عليكم النَّباتُ؛ يقول: لا تُمْنَعُونَ من الزراعةِ حيث شئتم، ويجوز أَن يكون معناه لا يُحْمَى عليكم المَرْتَعُ. وروي عن النبي،صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: لا حِمَى في الأَراكِ، فقال له رجل: أَرَاكَةٌ في حِظارِي، فقال: لا حِمَى في الأَراك؛ رواه شمر وقيده بخطه في حِظاري، بكسر الحاء، وقال: أَراد الأَرض التي فيها الزعر المُحاطُ عليها كالحَظِيرَةِ، وتفتح الحاء وتكسر، وكانت تلك الأَراكة التي ذكرها في الأَرض التي أَحياها قبل أَن يحييها فلم يملكها بالإِحياء وملك الأَرض دونها أَو كانت مَرْعَى السَّارِحَةِ. والمِحْظارُ: ذُبابٌ أَخْضَرُ يَلْسَعُ كذباب الآجام. وحَظِيرَةُ القُدْسِ: الجَنَّةُ. وفي الحديث: لا يَلِجُ حَظِيرَةَ القُدْسِ مُدْمِنُ خَمْرٍ؛ أَراد بحظيرة القدس الجنة، وهي في الأَصل الموضع الذي يُحاطُ عليه لتأْوي إِليه الغنم والإِبل يقيها البرد والريح.وفي الحديث: أَتته امرأَة فقالت: يا نَبِيَّ الله، ادْعُ اللهَ لي فلقد دَفَنْتُ ثلاثة، فقال: لقد احْتَظَرْت بِحِظارٍ شديد من النار؛ والاحْتِظارُ: فِعْلُ الحِظارِ، أَراد لقد احْتَمَيْتِ بِحِمًى عظيم من النار يقيك حرها ويؤمنك دُخولَها. وفي حديث مالك بن أَنس: يَشْتَرِطُ صاحبُ الأَرض على المُساقِي سَدَّ الحِظارِ يريد به حائط البستان.

### Türkçe

**الحَطْرُ**: **الحَجْرُ**, ve o, **الإِباحَةِ**’nin zıddıdır. Ve **المَحْظُورُ**: **المُحَرَّمُ**. **حَظَرَ** şeyi **يَحْظُرُه** **حَظْراً** ve **حِظاراً** ve **حَظَرَ عليه**: onu men etti; ve seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana karşı **حَظَرَهُ** etmiştir. Ve aziz tenzilde: “Ve Rabbinin عطاؤُ **مَحْظُوراً** olmadı.” Ve Arapların sözü: “İsimler üzerine **حِظارَ** yoktur” yani, hiç kimsenin dilediğiyle isimlendirmesini yahut onunla isimlenmesini men eden yoktur. Ve **حَظَرَ عليه حَظْراً**: **حَجَرَ** ve men etti.

Ve **الحَظِيرَة**: hurmanın kurutma yeri, Necdîdir; çünkü onu **يَحْظُرُه** ve onu **يَحْصُرُه**. Ve **الحَظِيرَةُ**: şeyi kuşatan şey; ve o, kamıştan ve ağaçtan olur; **المَرَّارُ بن مُنْقِذٍ العَدَوِيُّ** dedi:
فإِنَّ لنا حَظائِرَ ناعِماتٍ،
عَطاء اللهِ رَبِّ العالمينا
Böylece onu hurma ağaçları için ödünç aldı. Ve **الحِظَارُ**: onun duvarı; ve sahibi, onu kendisi için edindiği zaman **مُحْتَظِرٌ**’dir; eğer onu kendisine tahsis etmezse o **مُحْظِرٌ**’dir. Ve seninle bir şey arasına giren her şey, **حِظار** ve **حَظَارٌ**’dır. Ve iki şey arasında **حَجَرَ** eden her şey, **حِظارٌ** ve **حِجارٌ**’dır.

Ve **الحِظارُ**: develer için ağaçtan yapılan **الحَظِيرَةُ**; onları soğuktan ve rüzgârdan korur; **التهذيب**’de: **الحَظارُ**, **الحاء**’ın fethiyle. **الأَزهري** dedi: Onu Şemr’in hattıyla **الحِظار** olarak buldum, **الحاء**’ın kesriyle. Ve **المُحْتَظِرُ**: **الحَظِيرَةَ** yapan kimsedir; ve şöyle okunmuştur: “**كَهَشِيمِ المُحْتَظِر**”; kim onu kesrederse onu fail kılar, kim onu fetha ederse onu mef’ûl bih kılar. Ve kavim **احْتَظَرَ** ve **حَظَرُوا**: bir **حَظِيرَةً** edindiler. Ve **حَظَرُوا** mallarını: onları, daraltmadan dolayı, **الحظائر** içinde hapsettiler. Ve **الحَظِرُ**: kendisiyle **المُحْتَظَرُ** olunan şeydir. Ve hayrı az olan adama denir: “O, **لَنكِدُ الحَظِيرَةِ**’dir”; **أَبو عبيد** dedi: Onun mallarını **حَظِيرَةً** diye adlandırmış olmasını görüyorum; çünkü onu yanında **حَظَرَ** etti ve men etti; ve o, “mef’ûle” manasında “fa’îla”dır.

Ve **الحَظِرُ**: kendisiyle **المُحْتَظَرُ** olunan ağaç; ve “taze diken” denilmiştir; ve **الحَظِرِ الرَّطْبِ** içine düştü: gücünün yetmediği şeye düştüğü zaman; ve aslı şudur ki Araplar taze dikeni toplar da onunla **فَتُحَظِّرُ** eder; belki adam onun içine düşer de onda takılıp kalır; böylece onu bununla benzettiler. Ve **الحَظِرِ الرَّطْبِ** ile geldi: yani mal ve insan çokluğuyla; ve “çirkin görülen yalanla” denilmiştir. Ve **أَوْقَدَ في الحَظِرِ الرطْبِ**: gammazladı. **الأَزهري**: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çeviren, mal için siper olsun diye ağaçtan duvara, bir kısmı bir kısmı üzerine konulan şeye, **حَظارٌ** dediklerini işittim, **الحاء**’ın fethiyle; ve falan, hayvanlarına karşı **حَظَرَ** etmiştir. Allah تعالى dedi: “Şüphesiz biz onların üzerine tek bir çığlık gönderdik de **كهَشِيم المُحْتَظِر** oldular”; ve **المحتظَر** diye okunmuştur; **الحظيرة** sahibinin topladığı kırıntı-çalı gibi demek istedi; ve **المحتظَر**’ı fetha ile okuyan kimseye göre, **المحتظَر** **الحظيرة** için bir isimdir; mana: kırıntı-çalıların içinde toplandığı yerin kırıntı-çalıları gibi; ve **الهشيم**: **المُحْتَظَرَاتِ**’tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir; mana: onların yok olup helâk oldukları ve ağaç kurusu kırılıp parçalandığı zaman olduğu gibi olduklarıdır; ve **الفرّاء** dedi: “**كهشيم المحتظر**” sözünün manası: kendi kırıntı-çalılarına karşı çit yapanın kırıntı-çalıları gibi; onun muradı şudur ki o, eski bir çit üzerine, kurumuş olabilecek, taze bir **حِظاراً** **حَظَرَ** etti.

Ve kendisiyle **يُحْظَرُ** olunan taze oduna **الحَظِرُ** denir; ve ondan şairin sözü:
ولم يَمْشِ بين الحَيِّ بالحَظِرِ الرَّطْبِ
Yani, nemîme ile yürümedi.

Ve **الحَظْرُ**: men etmektir; ve ondan Allah تعالى’nın sözü: “Ve Rabbinin عطاؤُ **مَحْظُوراً** olmadı”; ve Kur’an’da çoğu kez **المَحْظُور** zikri gelir ve onunla haram murad edilir. Ve ben, şeyi **حَظَرْتُ** ettim: onu **حَرَّمْتَهُ** ettiğim zaman; ve o, men etmeye döner. Ve **أُكَيْدِرِ دُوْمَةَ** hadîsinde: “Size **النَّباتُ** **يُحْظَرُ** olunmaz”; der ki: dilediğiniz yerde ziraatten men olunmazsınız; ve manası “mera size karşı **يُحْمَى** olunmaz” olması caizdir. Ve Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet olundu ki o dedi: “**الأَراكِ**’ta **حِمَى** yoktur”; bunun üzerine bir adam ona dedi: “Benim **حِظارِي**’mda bir **أَرَاكَةٌ** var”; o dedi: “**الأَراك**’ta **حِمَى** yoktur”; onu Şemr rivayet etti ve onu hattıyla “**حِظاري**” diye kaydetti, **الحاء**’ın kesriyle; ve dedi: **الحَظِيرَةِ** gibi etrafı çevrilen, içinde **الزعر** bulunan araziyi murad etti; ve **الحاء** fetha da edilir, kesre de edilir; ve onun zikrettiği o **الأَراكة** ya, onu ihya etmeden önce ihya ettiği arazide idi de ihya ile ona malik olmadı ve onun dışındaki araziye malik oldu; yahut o, otlayan sürünün merası idi. Ve **المِحْظارُ**: yeşil bir sinektir; **الآجام** sineği gibi ısırır. Ve **حَظِيرَةُ القُدْسِ**: cennettir. Ve hadîste: “Şarap müptelası **حَظِيرَةَ القُدْسِ**’e girmez”; **حظيرة القدس** ile cenneti murad etti; ve o, aslında, koyun ve develerin sığınması için etrafı çevrilen, onları soğuktan ve rüzgârdan koruyan yerdir. Ve hadîste: Ona bir kadın geldi de dedi: “Ey Allah’ın Nebîsi, benim için Allah’a dua et; çünkü ben üç tane defnettim”; o dedi: “Gerçekten sen ateşten şiddetli bir **حِظارٍ** ile **احْتَظَرْت** ettin”; ve **الاحْتِظارُ**: **الحِظارِ** fiilidir; “Gerçekten sen ateşten büyük bir **حِمًى** ile korunmuş oldun; onun hararetini senden korur ve onun içine girmenden seni emniyete alır” demek istedi. Ve **مالك بن أَنس** hadîsinde: Arazi sahibi, **المُساقِي** üzerine **سَدَّ الحِظارِ** şart koşar; onunla bahçenin duvarını murad eder.
