# حظر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حظر

حظر الشيء يحظره حظرا وحظارا حظر عليه: منعه، وحظر عليه حظرا: حجر ومنع. وكل ما حال بينك وبين شيء فقد حظره عليك. وقول العرب: لا حظار على الأسماء، يعني أنه لا يمنع أحد أن يسمى بما شاء أو يتسمى به. حظر الرجل حظرا: اتخذ حظيرة، وسيأتي معنى الحظيرة قريبا، كاحتظر احتظارا، إذا اتخذها لنفسه، وإلا فقد أحظر إحظارا. حظر المال يحظره حظرا. حبسه فيها، أي في الحظيرة من تضييق. حظر الشي: حازه، كأنه منعه من غيره. والحظيرة: جرين التمر. نجدية، كالحضيرة والحصيرة. وقد تقدم ذكرهما. الحظيرة: المحيط بالشيء سواء كان خشبا أو قصبا، جمعها الحظائر. قال المرار بن منقذ العدوي:
  فإن لنا حظائر ناعمات                      عطاء الله رب العالمينا فاستعاره للنخل. والحظار، ككتاب: الحائط، قال الأزهري: هكذا وجدته بخط شمر، بكسر الحاء، ويفتح، كالجهاز والجهاز. وكل ما حال بينك وبين شيء فهو حظار وحظار. وكل شيء حجر بين شيئين فهو حظار وحجار. الحظار: ما يعمل للإبل من شجر ليقيها البرد والريح. قال الأزهري: سمعت العرب تقول للجدار من الشجر يوضع بعضه على بعض ليكون ذري للمال يرد عنه برد الشمال في الشتاء: حظار، بالفتح. وقد حظر فلان على نعمه.
 الحظر، ككتف: الشجر المحتظر به، وهو مجاز قيل: هو الشوك الرطب. من أمثالهم: وقع فيما لا طاقة له به. وأصله أن العرب تجمع الشوك الرطب فتحظر به، فربما وقع فيه الرجل فنشب فيه، فشبهوه بهذا. من المجاز قولهم: أوقد فيه أي في الحظر الرطب، أي نم، أي مشى بالنميمة الشنيعة. وأنشد ابن السيد في كتاب الفرق:
  من البيض لم تصطد على حبل سوأة                      ولم تمش بين الحي بالحظر الرطب من المجاز يقال: جاء به، أي بالحظر الرطب، أي بكثرة من المال والناس. أنشد ابن دريد:

  أعانت بنو الحريش فيهـا بـأربـع                      وجاءت بنو عجلان بالحظر الرطب أو بالكذب المستشنع، وفي التكملة: المستسنع. وفي الأساس: وجاءوا بالحظر الرطب، يقال للنمام والكذاب يستوقد بنمائمه نار العداوة ويشبها. في الحديث  لا يلج حظيرة القدس مدمن خمر. أراد بحطيرة القدس الجنة، وهي في الأصل الموضع الذي يحاط عليه لتأوي إليه الغنم والإبل يقيها البرد والريح.
 أبو عبد الله محمد بن أحمد ابن محمد الجبائي، عن أبي الحصين وابن كادش، وعنه ابن خليل، مات سنة 591، وقوله الجبائي، هكذا هو النسخ، والصواب الجناني، بكسر الجيم وفتح النون. أبو المنصور عبد القادر بن يوسف بن المظفر بن صدقة، حدث عن ابن رواج، وعن السلفي، وعنه التقي السبكي وغيره، وتوفي بدمشق سنة 716، الخظيريان محدثان منسوبان إلى الخطيرة موضع فوق بغداد، سيأتي ذكره للمصنف بعد. والمحظار، كمحراب: ذباب أخضر يلسع كذباب الآجام. وأدهم بن حظرة اللخمي الراشدي صحابي من بني راشدة بن أرينة بن جديلة بن لخم، ذكره سعيد بن عفير وابن يونس، ولم تقع له رواية. وحظرة ابن عباد من ولده. وكان خارجيا نقله الصغاني. وزمن التحظير إشارة لإلى مافعل عمر بن الخطاب رضي الله عنه من قسمة وادي القرى بين المسلمين وبين بني عذرة بن زيد اللات وذلك بعد إجلاء اليهود، وهو الإجلاء الثاني، فكأنه جعل لكل واحد حاد حاجزا، وهو كالتاريخ عندهم. والحظيرة. من عمل دجيل، على مسيرة يومين من بغداد، على طريق الموصل. والحظائر: ع باليمامة، وفي التكملة: بالبحرين. من المجاز قولهم: هو نكد الحظيرة، أي بخيل، كما في الأساس. قيل: قليل الخير. والمحظور: المحرم. والخظر: خلاف الإباحة. قوله تعالى:  وما كان عطاء ربك محظورا  أي محرما. وهو راجع إلى المنع وقيل: مقصورا على طائفة دون أخرى. من حظر الشيء إذا حازه لنفسه خاصة. ومما يستدرك عليه: يقال: احتظر به، أي احتمى. وفي الكتاب العزيز  فكانوا كهشيم المحتظر  وقرىء المحتظر أراد كالهيشيم الذي جمعه صاحب الحظيرة. ومن قرأه بالفتح فالمحتظر اسم للحظيرة، والمعنى: كهشيم المكان الذي يحتظر فيه. والهشيم: ما يبس من المحتظرات فارقت وتكسر. والمعنى أنهم قد بادوا وهلكوا فصاروا كيبيس الشجر إذا تحطم. وقال الفراء: معنى قوله  كهشيم المحتظر  أي كهشيم الذي يحظر على هشيمه، أراد أنه حظر حظارا رطبا على حظار قديم قد يبس. وسكة الحظيرة بنسف، ذكره الداوودي.

### Türkçe

**حظر** şeyi, onu **يحظره**; **حظرا** ve **حظارا** (diye): **حظر عليه**: onu men etti; ve **حظر عليه حظرا**: engel koydu ve men etti. Seninle bir şey arasına giren her şey, onu sana karşı **حظره** (men etmiş) olur. Arapların sözü: **لا حظار على الأسماء**; yani, hiç kimseyi dilediğiyle adlandırmaktan yahut onunla adlanmaktan men eden yoktur. Adam **حظر** etti, **حظرا** (diye): bir **حظيرة** edindi; **الحظيرة**’nin manası yakında gelecektir; **احتظر احتظارا** gibi: onu kendisi için edindiğinde; yoksa **أحظر إحظارا** etmiştir. Malı **حظر** eder, **يحظره**; **حظرا** (diye): onu orada hapsetti; yani darlıktan dolayı **الحظيرة**’de. **حظر** etti: onu zapt etti; sanki onu başkasından men etmiş gibidir. Ve **الحظيرة**: hurma harman yeri. Necdîdir; **الحضيرة** ve **الحصيرة** gibi. İkisi de daha önce anılmıştır. **الحظيرة**: şeyin etrafını çeviren (çevre); ister tahta olsun ister kamış; çoğulu **الحظائر**’dir. Merâr b. Munkız el-ʿAdevî dedi ki:
  فإن لنا حظائر ناعمات                      عطاء الله رب العالمينا
Bunu hurma ağaçları için ödünç aldı (mecazen kullandı). Ve **الحظار**, **كتاب** vezninde: duvar. Ezherî dedi: Şümer’in hattıyla böyle buldum; **الحاء**’ın kesresiyle; ve fetha ile de olur; **الجهاز** ve **الجهاز** gibi. Seninle bir şey arasına giren her şey **حظار** ve **حظار**’dır. İki şey arasında engel olan her şey **حظار** ve **حجار**’dır. **الحظار**: develer için ağaçtan yapılan; onları soğuk ve rüzgârdan koruyan şey. Ezherî dedi: Arapların, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirmek için malın siperliği olsun diye üst üste konulan ağaçtan duvara fetha ile **حظار** dediklerini işittim. Falan, hayvanlarına karşı **حظر** etti.

**الحظر**, **كتف** vezninde: onunla **احتظر** edilen ağaç; bu mecazdır; denildi ki: yaş diken odur. Atasözlerindendir: “Gücü yetmeyeceği şeye düştü.” Aslı: Araplar yaş dikeni toplar, onunla **تحظر** ederler; bazen adam onun içine düşer de ona takılır; onu bununla benzettiler. Mecazdandır, onların sözü: onda, yani yaş **الحظر**’da ateş yaktı; yani, (söz taşıyarak) yürüdü; yani çirkin nemîme ile yürüdü. İbn es-Seyyid, **الفرق** kitabında inşad etti:
  من البيض لم تصطد على حبل سوأة                      ولم تمش بين الحي بالحظر الرطب
Mecazdandır: onunla geldi; yani yaş **الحظر** ile; yani mal ve insan çokluğu ile. İbn Düreyd inşad etti:

  أعانت بنو الحريش فيهـا بـأربـع                      وجاءت بنو عجلان بالحظر الرطب
Yahut çirkinleştirilmiş yalan ile; ve **التكملة**’de: **المستسنع**. Ve **الأساس**’ta: “Yaş **الحظر** ile geldiler”; nemmâm ve yalancı için söylenir; nemîmeleriyle düşmanlık ateşini tutuşturur ve onu alevlendirir. Hadiste: “Şarap müptelası, **حظيرة القدس**’e girmez.” **حظيرة القدس** ile cenneti kastetti; o aslında, koyun ve develerin soğuk ve rüzgârdan korunmak için içine sığındığı, etrafı çevrilen yerdir.

Ebû ʿAbdillâh Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Cubbâî; Ebû’l-Ḥuṣayn ve İbn Kâdeş’ten; ondan da İbn Ḫalîl (rivayet etti); 591 yılında öldü. Ve onun “el-Cubbâî” sözü: nüshalarda böyledir; doğrusu **الجناني**’dir; **الجيم**’in kesresi ve **النون**’un fethasıyla. Ebû’l-Manṣûr ʿAbdülḲādir b. Yûsuf b. el-Muẓaffer b. Ṣadaḳa; İbn Revâc’dan ve es-Silefî’den hadis etti; ondan da et-Takiyy es-Sübkî ve başkaları (rivayet etti); Dımaşk’ta 716 yılında vefat etti. **الخظيريان**: Bağdat’ın üst tarafında bir yer olan **الخطيرة**’ye nispet edilen iki muhaddistir; musannif için sonra onun zikri gelecektir. Ve **المحظار**, **محراب** vezninde: yeşil bir sinek; **ذباب الآجام** gibi ısırır. Ve Edhem b. Ḥaẓra el-Laḫmî er-Râşidî, Râşide b. Erîne b. Cedîle b. Laḫm’dan bir sahâbîdir; onu Saʿîd b. ʿUfeyr ve İbn Yûnus zikretti; ona bir rivayet vâki olmadı. Ve Ḥaẓra İbn ʿAbbâd onun soyundandır. Hâricî idi; bunu es-Saġānî nakletti. Ve **زمن التحظير**, ʿUmer b. el-Ḫaṭṭâb رضى الله عنه’in, Yahudilerin sürülmesinden sonra—ki o ikinci sürgündür—Vâdî’l-Ḳurâ’yı Müslümanlar ile Benî ʿUẓra b. Zeyd el-Lât arasında taksim etmesinden yaptığı şeye bir işarettir; sanki her birine bir sınır koyan bir engel kılmış gibidir; ve o, onların yanında tarih gibidir. Ve **الحظيرة**: Diclecik’in işinden (bölgesinden); Bağdat’tan iki günlük mesafede; Musul yolu üzerindedir. Ve **الحظائر**: Yemâme’de bir yer adıdır; ve **التكملة**’de: Bahreyn’dedir. Mecazdandır onların sözü: o, **نكد الحظيرة**’dir; yani cimri; **الأساس**’ta olduğu gibi. Denildi ki: hayrı az. Ve **المحظور**: haram kılınmış olan. Ve **الخظر**: ibâhanın zıddı. Yüce Allah’ın sözü: **وما كان عطاء ربك محظورا**; yani haram kılınmış. O, men etmeye döner; ve denildi ki: bir taifeye diğerinden ayrı olarak tahsis edilmiş. **حظر** ettiği şeyden: onu yalnız kendisi için zapt ettiğinde. Ve ona ilâve olarak: denir ki **احتظر به**; yani korundu. Ve Aziz Kitap’ta: **فكانوا كهشيم المحتظر**; ve **المحتظر** diye de okundu; **الحظيرة** sahibinin topladığı kuru çalı gibi demek istedi. Onu fetha ile okuyan kimseye göre **المحتظر**, **الحظيرة** için bir addır; mana: içinde **يحتظر** edilen yerin kuru çalısı gibi. Ve **الهشيم**: **المحتظرات**’tan kuruyup ayrılan ve kırılan şeydir. Mana: onlar yok olup helâk oldular da, ağaç kurusu parçalandığında olduğu gibi kuruya döndüler. Ferrâ dedi: **كهشيم المحتظر** sözünün manası: kuru çalısına karşı **يحظر** edenin kuru çalısı gibi; yani, kurumuş eski bir **حظار** üzerine yaş bir **حظار** ile **حظر** etti. Ve Nesef’te **سكة الحظيرة**; onu ed-Dâvûdî zikretti.
