# حظر — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B8%D8%B1/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: حظر

ح ظ ر
حظر
استعمل من وجوهها : حظر .
حظر : قال الليث : الحِظَارُ : حائِطُ الحَضِيرَة ، والحَظِيرَةُ تُتَّخَذُ من خشبٍ أو قصب ، وصاحبُها مُحْتَظِر إذا اتَّخَذَها لنفسه ، فإذا لم تَخُصَّه بها فهو مُحَظِّر ، وكلُّ من حال بينكَ وبين شيء فقد حَظَرَهُ عليك .
قال الله تعالى : ( وَمَا كَانَ عَطَآءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا ) ( الإسرَاء : 20 ) ، وكلُّ شيء حَجَزَ بين شَيئين فهو حِظَارٌ وحِجَارٌ .
قلتُ : وسَمِعْتُ العربَ تقول للجدار من الشَّجَر يُوضَع بعضُه على بعض ليكون ذَرًى لِلمَالِ يَرُدُّ عنه برد الشمال في الشتاء حَظَارٌ بفتح الحاء ، وقد حَظَّر فُلانٌ على
نَعَمِه ، وقال الله جلّ وعزّ : ( وَنُذُرِ إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً ) ( القَمَر : 31 ) وقُرِىء ( كهَشِيم المُحْتَظَر ) ، فمن قرأ المُحْتَظِر أراد كالهشيم الذي جمعه صاحبُ الحظيرَة ، ومن قرأ المُحْتَظَر بفتح الظاء فالمحتظَر اسم للحظيرة ، المعنى كهشيم المكان الذي يُحْتَظَرُ فيه الهشيمُ ، والهشيمُ : ما يَبِسَ من الحُظُرَاتِ فارْفَتَّ وتَكَسَّر .
المعنى أنهم بادوا وهَلكوا فصاروا كيَبِيس الشجر إذا تَحَطَّم .
وقال الفرّاء : معنى قوله : كهشيم المُحْتَظِر أي كهشيم الذي يَحْتَظِر على هَشِيمِه ، أراد أَنَّه حَظَّرَ حِظَاراً رَطْباً على حِظَارٍ قديمٍ قد يَبِسَ .
ويقال للحَطَبِ الرَّطْب الذي يُحْظَرُ به الحَظِرُ . ومنه قول الشاعر :
ولم تمشِ بينَ الحيِّ بالحظِر الرَّطْب
أي لم تَمْشِ بينهم بالنميمة .
وفي حديث أُكَيْدِر دُومَة : ( ولا يُحْظَرُ عليكم النَّبَاتُ ) .
يقول : لا تُمْنَعُون من الزراعة حيث شِئْتُم ، ويجوز أن يكون معناه : لا يُحْمَى عليكم المَرْتَعُ .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا حِمَى في الأراك ) . فقال له رجلٌ : أَرَاكةٌ في حَظَارِي ، فقال : ( لا حِمَى في الأَرَاك ) .
رواه شَمِر وقَيَّدَهُ بخَطِّه في حِظارِي بكسر الحاء .
وقال : أراد بِحَظَارِ الأرض التي فيها الزرع المحاط عليه .

### Türkçe

ح ظ ر
**حظر**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **حظر**.
**حظر**: Leys dedi: **الحِظَارُ**: **الحَضِيرَة**’nin duvarıdır; **الحَظِيرَة** ise ağaçtan yahut kamıştan edinilir; sahibi onu kendisi için edindiğinde **مُحْتَظِر**’dir; eğer onunla kendine tahsis etmezse o **مُحَظِّر**’dir; seninle bir şey arasına giren her kimse, onu sana karşı **حَظَرَهُ** etmiştir.
Yüce Allah dedi: ( وَمَا كَانَ عَطَآءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا ) ( الإسرَاء : 20 ); iki şey arasına engel olan her şey **حِظَارٌ** ve **حِجَارٌ**’dır.
Dedim: Arapları, kışın kuzey soğuğunu ondan geri çevirsin diye mala siper olsun diye bir kısmı bir kısmı üzerine konulan ağaçtan duvara, **حَظَارٌ** (حاء’nın fethiyle) dediklerini işittim; falan kimse **نَعَمِه** üzerine **حَظَّر** etti. Yüce ve aziz Allah dedi: ( وَنُذُرِ إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً ) ( القَمَر : 31 ); ve ( كهَشِيم المُحْتَظَر ) diye okundu. Kim **المُحْتَظِر** okursa, **الحظيرَة** sahibinin topladığı **الهشيم** gibi olmasını murat etti; kim **المُحْتَظَر** (ظاء’nın fethiyle) okursa, **المحتظَر** **الحظيرة**’nin adıdır; mâna: **الهشيم**’in içinde **يُحْتَظَرُ** edildiği yerin **هشيم**i gibi; **الهشيم**: **الحُظُرَات**’tan kuruyup ufalanan ve kırılan şeydir.
Mâna: onların yok olup helâk oldukları, böylece ağaç kurusu parçalanınca olduğu gibi olduklarıdır.
Ferrâ dedi: Onun sözü olan **كهشيم المُحْتَظِر**’in mânası, yani **هَشِيمِه** üzerine **يَحْتَظِر** edenin **هشيم**i gibi; onun muradı: eski bir **حِظَارٍ** üzerine kurumuş olanın üzerine taze bir **حِظَاراً** **حَظَّرَ** ettiğidir.
Ve **الحَظِرُ**’in onunla **يُحْظَرُ** edildiği yaş oduna **الحَظِرُ** denir. Ondandır şairin sözü:
ولم تمشِ بينَ الحيِّ بالحظِر الرَّطْب
Yani: onların arasında kovculukla yürümedi.
**أُكَيْدِر دُومَة** hadîsinde: ( ولا يُحْظَرُ عليكم النَّبَاتُ ).
Der ki: dilediğiniz yerde ziraatten men olunmazsınız; ve mânası şu da câizdir: mera size karşı himâ edilmez.
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( لا حِمَى في الأراك ). Bunun üzerine bir adam ona dedi: **أَرَاكةٌ** benim **حَظَارِي**’mdedir; dedi: ( لا حِمَى في الأَرَاك ).
Onu Şemmir rivayet etti ve onu kendi hattıyla **حِظارِي**’de (حاء’nın kesriyle) kaydetti.
Ve dedi: **حَظَارِ** ile, içinde ekin bulunan, etrafı çevrilmiş olan araziyi murat etti.
