# حظظ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B8%D8%B8/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حظظ

حظظ
حَظَّ - يَحَظُّ - حَظّ - ذو حَظّ

حَظَّ - يَحَظُّ + كائن + شيئاً + من شيء: يصير ذا حظ منه: ينوبه من الخير جزء: يكون له نصيب من الخير والنفع في شيء أو أمر
حَظّ: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " حَظَّ - يَحَظُّ ": الجزء من الخير والنفع الذي يحصل عليه أحد المستحقين حين قسمة شيء بينهم
ذو حَظّ: ذو حصة ونصيب من الخير
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان تقسيم ملك شيء أو مال، ثم تخصيص وتوزيع الأقسام لكائن أو أكثر على شكل حصة أو سهم"، وهي:
يَسَرَ - يَيْسَر، نَصَبَ - يَنْصُبُ، حَظَّ - يَحَظُّ، شَرِكَ - يَشْرَكُ، سَهَمَ - يَسْهَمُ، فَوَضَ - يَفْوِض
حظ
 	﴿فخرج على قومه في زينته قال الذين يريدون الحياة الدنيا ياليت لنا مثل ما أوتي قارون إنه لذو حظ عظيم (79)﴾ القصص ﴿وما يلقاها إلا الذين صبروا وما يلقاها إلا ذو حظ عظيم (35)﴾ فصلت
 	﴿ولا يحزنك الذين يسارعون في الكفر إنهم لن يضروا الله شيئا يريد الله ألا يجعل لهم حظا في الآخرة ولهم عذاب عظيم(176)﴾ آل عمران
 	﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة ﴿ومن الذين قالوا إنا نصارى أخذنا ميثاقهم فنسوا حظا مما ذكروا به فأغرينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة وسوف ينبئهم الله بما كانوا يصنعون(14)﴾ المائدة
 	﴿يوصيكم الله في أولادكم للذكر مثل حظ الأنثيين فإن كن نساء فوق اثنتين فلهن ثلثا ما ترك وإن كانت واحدة فلها النصف ولأبويه لكل واحد منهما السدس مما ترك إن كان له ولد فإن لم يكن له ولد وورثه أبواه فلأمه الثلث فإن كان له إخوة فلأمه السدس من بعد وصية يوصي بها أو دين آباؤكم وأبناؤكم لا تدرون أيهم أقرب لكم نفعا فريضة من الله إن الله كان عليما حكيما(11)﴾ النساء ﴿يستفتونك قل الله يفتيكم في الكلالة إن امرؤ هلك ليس له ولد وله أخت فلها نصف ما ترك وهو يرثها إن لم يكن لها ولد فإن كانتا اثنتين فلهما الثلثان مما ترك وإن كانوا إخوة رجالا ونساء فللذكر مثل حظ الأنثيين يبين الله لكم أن تضلوا والله بكل شيء عليم(176)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [حظظ] ح ظ ظ: الحَظُّ النصيب والجد تقول حَظَّ الرجل يحظ بالفتح حَظَّا أي صار ذا حظ من الرزق فهو حَظٌّ و حَظِيظٌ و مَحْظوظٌ و حَظِّيٌّ بوزن مكي ذكره في ج د د و الحُظُظُ بضم الظاء الأولى وفتحها لغة في الحضض وهو دواء والحضظ بالضاد مع الظاء لغة فيه
الراغب
حظ
الحظ: النصيب المقدر، وقد حظظت وحظظت فأنا محظوظ، وقيل في جمعه: أحاظ وأحظ، قال الله تعالى: }فنسوا حظا مما ذكروا به﴿[المائدة/14]، وقال تعالى:﴾للذكر مثل حظ الأنثيين{ [النساء/11].
ملخص اللسان
1.     ولم أَسمع لمحظوظ بفعل يعني أَنهم لم يقولوا حُظّ؛
2.     ولقد حَظِظْتَ تَحَظُّ، وقد حَظِظْتُ في الأَمر فأَنا أَحَظُّ  حَظّاً،
3.      تقول ما كنتَ ذا  حَظٍّ
4.     ولقد حَظِظْتَ تَحَظُّ، وقد حَظِظْتُ في الأَمر فأَنا أَحَظُّ  حَظّاً،
5.     ورجل حَظِيظٌ وحَظِّيٌّ، على النسب، ومَحْظوظ، كله: ذو حَظٍّ من  الرِّزق،
6.     وفلان أَحَظُّ من  فلان: أَجَدُّ منه،
7.     أَحْظَيْته عليه فقد يكون من هذا الباب  على أَنه من المُحَوَّل، وقد يكون من الحُظْوةِ.
8.      يقال هم يَحَظُّون بهم ويَجَدُّون بهم. قال:  وواحد الأَحِظَّاء حَظِيٌّ منقوص، قال: وأَصله حظّ.
9.     الحَظُّ: النَّصِيبُ، من الفَضْل والخيْر.
10.                        وفلان ذو حَظّ وقِسْم من الفضل،
11.                        الحَظّ النصيب  والجَدّ،
12.                        الحَظُّ  الجَدُّ والبَخْتُ،
13.                        مَحْظوظ: ذو حَظٍّ من  الرِّزق،
14.                        وفلان أَحَظُّ من  فلان: أَجَدُّ منه،
15.                        الحَظِيظُ الغَنِيُّ المُوسِرُ.
16.                        وأَنت حَظٌّ وحَظِيظٌ  ومَحْظوظ أَي جَدِيد ذو حَظّ من الرِّزْق.
17.                        وما يُلَقّاها إِلا  ذو حَظٍّ عظيم؛ الحَظُّ ههنا الجنة، أَي ما يُلَقّاها إِلا مَن وجبت له  الجنة،
18.                       والحُظَظُ والحُظَظُ: هو عُصارة  الشجر المرّ،
لسان العرب
● - حظظ: الحَظُّ: النَّصِيبُ، زاد الأَزهري عن الليث: من الفَضْل والخيْر.  وفلان ذو حَظّ وقِسْم من الفضل، قال: ولم أَسمع من الحظِّ فِعْلاً. قال  ابن سيده: ويقال هو ذو حَظٍّ في كذا. وقال الجوهري وغيره: الحَظّ النصيب  والجَدّ، والجمع أَحُظٌّ في القِلَّة، وحُظوظ وحِظاظٌ في الكثرة، على غير  قياس؛ أَنشد ابن جني:  وحُسَّدٍ أَوْشَلْتِ من حِظاظِها،  على أَحاسِي الغَيْظِ واكْتِظاظِها  وأَحاظٍ وحِظاء، ممدود، الأَخيرتان من مُحوّل التضعيف وليس بقياس؛ قال  الجوهري: كأَنه جمع أَحْظٍ؛ أَنشد ابن دريد لسُوَيْدِ بن حذاقٍ  العَبْدِيّ، ويروى للمَعْلُوط بن بَدَل القُرَيْعي:  متى ما يَرَ الناسُ الغَنِيَّ، وجارُه  فَقِيرٌ، يَقُولوا: عاجِزٌ وجَلِيدُ  وليس الغِنَى والفَقْرُ من حِيلةِ الفَتى،  ولكِنْ أَحاظٍ قُسِّمَتْ، وجُدُودُ  قال ابن بري: إِنما أَتاه الغِنى لجَلادته وحُرِمَ الفقير لعَجْزِه  وقِلَّة معرفته، وليس كما ظنوا بل ذلك من فعل القَسّام، وهو اللّه سبحانه  وتعالى لقوله: نحن قسَمْنا بينهم مَعِيشَتهم. قال: وقوله أَحاظٍ على غير  قياس وهَمٌ منه بل أَحاظٍ جمع أَحْظٍ، وأَصله أَحْظُظٌ، فقلبت الظاء الثانية  ياء فصارت أَحْظٍ، ثم جمعت على أَحاظٍ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: من  حَظِّ الرجل نَفَاقُ أَيِّمِه وموضع حَقِّه؛ قال ابن الأَثير: الحَظُّ  الجَدُّ والبَخْتُ، أَي من حَظِّه أَنْ يُرْغَب في أَيِّمه، وهي التي لا  زوج لها من بناته وأَخواته ولا يُرْغَب عنهن، وأَن يكون حقه في ذِمّةِ  مأْمُونٍ جُحودُه وتهَضُّمُه ثِقةٍ وفِيٍّ به. ومن العرب من يقول: حَنْظٌ  وليس ذلك بمقصود إِنما هو غُنَّة تلحقهم في المشدَّد بدليل أَن هؤلاء إِذا  جمعوا قالوا حظوظ. قال الأَزهري: وناس من أَهل حِمْص يقولون حَنظ، فإِذا  جمعوا رجعوا إِلى الحُظوظ، وتلك النون عندهم غُنَّة ولكنهم يجعلونها  أَصلية، وإِنما يجري هذا اللفظ على أَلسنتهم في المشدَّد نحو الرُّزّ يقولون  رُنز، ونحو أُتْرُجَّة يقولون أُتْرُنجة. قال الجوهري: تقول ما كنتَ ذا  حَظٍّ ولقد حَظِظْتَ تَحَظُّ، وقد حَظِظْتُ في الأَمر فأَنا أَحَظُّ  حَظّاً، ورجل حَظِيظٌ وحَظِّيٌّ، على النسب، ومَحْظوظ، كله: ذو حَظٍّ من  الرِّزق، ولم أَسمع لمحظوظ بفعل يعني أَنهم لم يقولوا حُظّ؛ وفلان أَحَظُّ من  فلان: أَجَدُّ منه، فأَما قولهم: أَحْظَيْته عليه فقد يكون من هذا الباب  على أَنه من المُحَوَّل، وقد يكون من الحُظْوةِ. قال الأَزهري: للحَظِّ  فعل عن العرب وإِن لم يعرفه الليث ولم يسمعه، قال أَبو عمرو: رجل محظُوظ  ومجدود، قال: ويقال فلان أَحَظُّ من فلان وأَجَدُّ منه، قال أَبو الهيثم  فيما كتبه لابن بُزُرْج: يقال هم يَحَظُّون بهم ويَجَدُّون بهم. قال:  وواحد الأَحِظَّاء حَظِيٌّ منقوص، قال: وأَصله حظّ. وروى سلمة عن الفراء قال:  الحَظِيظُ الغَنِيُّ المُوسِرُ. قال الجوهري: وأَنت حَظٌّ وحَظِيظٌ  ومَحْظوظ أَي جَدِيد ذو حَظّ من الرِّزْق. وقوله تعالى: وما يُلَقّاها إِلا  ذو حَظٍّ عظيم؛ الحَظُّ ههنا الجنة، أَي ما يُلَقّاها إِلا مَن وجبت له  الجنة، ومن وجبت له الجنة فهو ذو حَظٍّ عظيم من الخير.  والحُظَظُ والحُظَظُ على مثال فُعَل: صَمْغ كالصَّبِرِ، وقيل: هو عُصارة  الشجر المرّ، وقيل: هو كُحْل الخَوْلان، قال الأَزهري: وهو الحُدُلُ،  وقال الجوهري: هو لغة في الحُضُض والحُضَض، وهو دواء، وحكى أَبو عبيد  الحُضَظ فجمع بين الضاد والظاء، وقد تقدَّم.
مقاييس اللغة:
(حظ) الحاء والظاء أصل واحد، وهو النَّصيب والْجَدّ. يقال فلان أحظُّ من فلانٍ، وهو محظُوظٌ. وجمع الحظِّ أحاظٍ على غير قياس. قال أبو زيد: رجلٌ حظيظ جديد، إذا كان ذا حظٍّ من الرزق. ويقال حَظِظْتُ في الأمر أَحَظُّ. قال: وجمع الحَظّ أحُظٌّ([49]).
القاموس المحيط:
الحَظُّ النَّصيبُ، والجَدُّ، أو خاصٌّ بالنَّصيب من الخَيرِ والفَضْلِ ج أحُظٌّ وأَحاظٍ وحِظاظٌ وحِظَّاءٌ، بكسرهما، وحُظٌّ وحُظوظٌ وحُظوظةٌ، بضمهنَّ. ورجُلٌ حَظٌّ وحَظيظٌ وحَظِّيٌّ ومَحْظوظٌ مَجْدودٌ، وقد حَظِظْتَ، بالكسر، في الأمْرِ حَظّاً. والحُظُظُ، بضمتينِ وكصُرَدٍ صَمْغٌ كالصَّبِرِ.
وأحَظَّ: صارَ ذا حَظٍّ.
تاج العروس:
ح ظ ظ
الحَظُّ : النَّصِيبُ والجَدُّ كما في الصّحاح . وزاد في النّهايَة : والبَخْتُ أَو خاصٌّ بالنَّصِيبِ من الخَيْرِ والفَضْلِ كما نَقَلَهُ اللَّيْثُ . يُقَالُ : فُلانٌ ذُو حَظٍّ وقِسْمٍ مِنَ الفَضْلِ قال : ولَمْ أَسْمَعْ مِن الحَظِّ فِعْلاً . وقالَ الأَزْهَرِيُّ : للْحَظِّ فِعْلٌ عن العَرَبِ وإِنْ لَمْ يَعْرِفْهُ اللَّيْثُ ولَمْ يَسْمَعْهُ . ج في القِلَّةِ أَحُظٌّ كأَشُدٍّ وأَحاظٍ على غَيْرِ قِيَاسٍ كَأَنَّهُ جَمْعُ أَحْظٍ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ أَي في الكَثِيرِ وأَنْشَدَ لِلشاعِرِ :
ولَيْسَ الغِنَى والفَقْرُ مِنْ حِيلَةِ الفَتَى ... ولكِنْ أَحاظٍ قُسِّمَتْ وجُدُودُ
قُلْتُ : أَنْشَدَهُ ابْنُ دُرَيْدٍ لِسُوَيْدِ بنِ خَذّاقٍ العَبْدِيّ ويُرْوَى لِلْمَعْلُوطِ بنِ بَدَلٍ القُرَيْعِيّ وصَدْرُه :
مَتَى ما يَرَى النّاسُ الغَنِيَّ وجارُه ... فٌقِيرٌ يَقُولُوا : عاجِزٌ وجَليدُ قال ابنُ بَرّيّ : إِنَّمَا أَتَاه الغِنَى لِجَلادَتِه وحُرِم الفَقِيرُ لِعَجْزِه وقِلّةِ مَعْرِفَتِهِ ولَيْس كما ظَنُّوا بَلْ ذلِك مِنْ فِعْلِ القَسَّامِ وهو اللهُ سُبْحَانَهُ وتَعَالَى لِقَوْله : " نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَعِيشَتَهم " قال : وقَوْلُهُ : أحَاظٍ على غَيْر قِياسٍ وَهَمٌ منه بل أَحاظٍ جَمْع أَحْظٍ وأَصْلُه أَحْظُظٌ فقُلِبت الظّاءُ الثّانِيَةُ ياءً فصارَتْ أَحْظٍ ثُمّ جُمِعَتْ على أَحاظٍ . في الكَثِيرِ : حِظَاظٌ وحِظاءٌ يكَسْرِهِمَا الأَخِيرُ مَمْدُودٌ عن أَبِي زَيْدٍ . والحِظَاظُ عن ابن جِنّي وأَنْشد :
وحُسَّدٍ أَوْشَلْتُ من حِظاظِهَا ... عَلَى أَحاسِي الغَيْظِ واكْتِظاظِها وفي اللّسَان : أَحاظٍ وحِظَاءٍ من مُحوَّل التَّضْعِيف ولَيْسَ بِقِيَاسٍ وقد تَقَدَّم ما فِيه قَرِيباً
وقال أَبُو زَيْدٍ : جَمْعُ الحَظّ حُظٌّ وحُظُوظٌ وزادَ ابنُ عَبّادٍ : حُظُوظَةٌ بضَمِّهِنّ وهي جُمُوعُ الكَثْرَة ومنهُ قَوْلُ الشِّهَاب المَقَرِيّ في أَوّل قَصِيدَتهِ المَشْهُورَة :
سُبْحَانَ من قَسَمَ الحُظُو ... ظَ فلا عِتَابَ ولا مَلامهْ ورَجُلٌ حَظٌّ وحَظِيظٌ نَقَلَهُمَا الجَوْهَرِيّ وحَظِّيٌّ على النَّسَبِ كما في النُّسَخ أَو مَنْقُوص كما نَقَلَهُ الأَزْهَرِيُّ قالَ : وأَصْلُه حَظّ والجَمْعُ أَحِظّاء ومَحْظُوظٌ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ أَيْضاً وهو قول أَبي عَمْرٍو أَي مَجْدُودٌ ذُو حَظٍّ مِنَ الرِّزْق . وقدْ حَظِظْتَ بالكَسْرِ تَحَظُّ في الأَمْرِ حَظَّاً نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . والحُظُظُ بضَمَّتَيْن وكصُرَدٍ : صَمْغٌ كالصَّبِر وقِيلَ : هو عُصارَةُ الشَّجَرِ المُرِّ وقِيلَ : هو كُحْلُ الخَوْلانِ . قال الأَزْهَرِيُّ : هو الحُدُلُ
وقال الجَوْهَرِيّ : هو دَواءٌ وقد مَرَّتْ لُغَاتُه فصارَ فيه سِتُّ لُغَاتٍ . وأَنْشَدَ شَمِرٌ على هذِه اللُّغَةِ :
" أَمَرَّ مِنْ مَقْرٍ وصَبْرٍ وحُظَظْ وأحَظَّ الرَّجُلُ : صارَ ذَا حَظٍّ وبَخْتٍ
وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : قال : اللَّيْثُ : ونَاسٌ من أَهْلِ حِمْصَ يَقُولُونَ لِلْحَظِّ : حَنْظ فإِذا جَمَعُوا رَجَعُوا إِلَى الحُظُوظِ وتِلْكَ النُّونُ عِنْدَهُمْ غُنَّةٌ ولَيْسَتْ بأَصْلِيَّةٍ
وفُلانٌ أَحَظُّ من فُلانٍ أَي أَجَدُّ منه نقله الجَوْهَرِيّ . فأَمَّا قَوْلُهُمْ : أَحْظَيْتُه عَلَيْه فقد يَكُونُ من هذَا البَابِ عَلَى أَنَّه من المُحَوَّلِ وقد يَكُونُ من الحُظْوَةِ وسَيَأْتِي في المُعْتَلِّ إِنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى
وقال أَبو الهَيْثَم فِيما كَتَبَه لابْنِ بُزُرْجَ : يُقَالُ : هُمْ يَحَظُّونَ بهم ويَجَدُّون نَقَلَهُ الأَزْهَرِيُّ رادَّاً به قَوْلَ اللَّيْثِ السَّابِقَ : وَلَمْ أَسْمَعْ من الحَظِّ فِعْلاً
ورَوَى سَلَمَةُ عن الفَرَّاءِ قال : الحَظِيظُ : الغَنِيُّ المُوسِرُ
وقال غَيْرُه : أَحَظَّ الرَّجُلُ إِذَا اسْتَغْنَى كما في العُبَابِ والتَّكْمِلَةِ

### Türkçe

حظظ
حَظَّ - يَحَظُّ - حَظّ - ذو حَظّ

**حَظَّ - يَحَظُّ** + bir varlık + bir şeyi + bir şeyden: ondan **ذو حَظ** olur: hayırdan ona bir parça isabet eder: bir şeyde veya işte hayır ve faydadan onun için bir pay bulunur
**حَظّ**: "فـَعـْل" vezninde, **حَظَّ - يَحَظُّ**’dan mef‘ûl mânasında ism-i fiil: bir şeyin aralarında taksim edilmesi sırasında, hak sahiplerinden birinin elde ettiği hayır ve fayda kısmı
**ذو حَظّ**: hayırdan hisse ve nasip sahibi
Ve lafız, “bir şeyin mülkünün veya malın taksimini beyan etme, sonra kısımları bir varlığa veya daha fazlasına hisse veya سهم şeklinde tahsis ve dağıtma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
يَسَرَ - يَيْسَر، نَصَبَ - يَنْصُبُ، **حَظَّ - يَحَظُّ**، شَرِكَ - يَشْرَكُ، سَهَمَ - يَسْهَمُ، فَوَضَ - يَفْوِض

حظ
	﴿“Derken ziyneti içinde kavmine çıktı; dünya hayatını isteyenler dediler ki: Keşke bize de Karun’a verilenin benzeri verilseydi; şüphesiz o, elbette büyük bir **حظ** sahibidir (79)”﴾ القصص ﴿“Ona ancak sabredenler kavuşturulur; ona ancak büyük bir **حظ** sahibi kavuşturulur (35)”﴾ فصلت
	﴿“Küfürde yarışanlar seni üzmesin; şüphesiz onlar Allah’a hiçbir şeyle zarar veremezler; Allah, âhirette onlar için bir **حظ** kılmamak ister; ve onlar için büyük bir azap vardır (176)”﴾ آل عمران
	﴿“Sözleşmelerini bozmaları sebebiyle onları lânetledik ve kalplerini katı kıldık; kelimeleri yerlerinden saptırırlar ve kendilerine hatırlatılan şeyden bir **حظ**’u unuttular; içlerinden azı hariç, onlardan bir hainliğe sürekli muttali olursun; öyleyse onları affet ve hoş gör; şüphesiz Allah muhsinleri sever (13)”﴾ المائدة ﴿“Biz Hristiyanız diyenlerden de sözleşmelerini aldık; kendilerine hatırlatılan şeyden bir **حظ**’u unuttular; bunun üzerine kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin saldık; Allah onlara yapmakta olduklarını elbette haber verecektir (14)”﴾ المائدة
	﴿“Allah size çocuklarınız hakkında vasiyet eder: erkeğe, iki dişinin **حظ**’u kadar; eğer ikiden fazla kadınlar iseler, bıraktığının üçte ikisi onlarındır; eğer bir tane ise, onun için yarısı vardır; ana-babasından her birine, eğer onun çocuğu varsa, bıraktığından altıda bir; eğer onun çocuğu yoksa ve ona ana-babası mirasçı olmuşsa, annesine üçte bir; eğer onun kardeşleri varsa, annesine altıda bir; (bu) vasiyet ettiği bir vasiyetten veya bir borçtan sonradır; babalarınız ve oğullarınız, hangisinin size fayda bakımından daha yakın olduğunu bilmezsiniz; Allah’tan bir farz; şüphesiz Allah bilendir, حكيم’dir (11)”﴾ النساء ﴿“Senden fetva isterler; de ki: Allah size **الكلالة** hakkında fetva verir: eğer bir kişi ölür de onun çocuğu yoksa ve onun bir kız kardeşi varsa, bıraktığının yarısı onundur; o da, eğer onun çocuğu yoksa, ona mirasçı olur; eğer iki kız kardeş iseler, bıraktığından üçte ikisi onlarındır; eğer erkekler ve kadınlar olarak kardeşler iseler, erkeğe iki dişinin **حظ**’u kadar; Allah size açıklar ki sapmayasınız; Allah her şeyi bilendir (176)”﴾ النساء
مختار الصحاح
● [حظظ] ح ظ ظ: **الحَظُّ** nasip ve **الجد**’dir; “**حَظَّ** adam, فتح ile **يحظ**; **حَظَّا** (yani) rızıktan **ذو حظ** oldu” dersin; o hâlde o **حَظٌّ** ve **حَظِيظٌ** ve **مَحْظوظٌ** ve **حَظِّيٌّ**’dir; “مكي” vezninde; onu **ج د د**’de zikretti; ve **الحُظُظُ** (birinci **الظاء**’ın zammesi ve fethasıyla) **الحضض**’da bir lugattır; o bir ilaçtır; ve **الحضظ** ( **الضاد** ile **الظاء** birlikte) onda bir lugattır
الراغب
حظ
**الحظ**: takdir edilmiş nasip; ve “**حظظت** ve **حظظت**” (dersin), ben **محظوظ**’um; ve onun cem‘i hakkında denildi: **أحاظ** ve **أحظ**; Allah تعالى dedi: ﴿“Kendilerine hatırlatılan şeyden bir **حظا**’u unuttular”﴾ [المائدة/14]; ve تعالى dedi: ﴿“Erkeğe iki dişinin **حظ**’u kadar”﴾ [النساء/11].
ملخص اللسان
1.     **محظوظ** için bir fiil işitmedim; yani onlar **حُظّ** demediler;
2.     Ve elbette sen **حَظِظْتَ تَحَظُّ**; ve ben işte **حَظِظْتُ**; ben **أَحَظُّ**’um, **حَظّاً**;
3.      “Sen **ذا حَظٍّ** değildin” dersin
4.     Ve elbette sen **حَظِظْتَ تَحَظُّ**; ve ben işte **حَظِظْتُ**; ben **أَحَظُّ**’um, **حَظّاً**;
5.     Ve bir adam **حَظِيظٌ** ve **حَظِّيٌّ**, nisbet üzere; ve **مَحْظوظ**; hepsi: rızıktan **ذو حَظٍّ**;
6.     Ve falan, falandan **أَحَظُّ**: ondan daha **أَجَدُّ**;
7.     “**أَحْظَيْته** ona karşı” (dersin); bu bâbdan olabilir; şu var ki o **المُحَوَّل**’dendir; ve **الحُظْوة**’den de olabilir.
8.      “Onlar, onlara **يَحَظُّون** ve onlara **يَجَدُّون**” denir. Dedi: ve **الأَحِظَّاء**’ın teki, eksik **حَظِيٌّ**’dir; dedi: ve aslı **حظّ**’dur.
9.     **الحَظُّ**: fazl ve hayırdan **النَّصِيبُ**.
10.                        Ve falan, fazldan **ذو حَظّ** ve **قِسْم** sahibidir,
11.                        **الحَظّ**: **النصيب** ve **الجَدّ**,
12.                        **الحَظُّ**: **الجَدُّ** ve **البَخْتُ**,
13.                        **مَحْظوظ**: rızıktan **ذو حَظٍّ**,
14.                        Ve falan, falandan **أَحَظُّ**: ondan daha **أَجَدُّ**,
15.                        **الحَظِيظُ**: zengin, varlıklı.
16.                        Ve sen **حَظٌّ** ve **حَظِيظٌ** ve **مَحْظوظ**’sun; yani rızıktan **ذو حَظّ** olan **جَدِيد**.
17.                        “Ona ancak büyük bir **حَظٍّ** sahibi kavuşturulur”; buradaki **الحَظُّ** cennettir; yani ona ancak cennet kendisine vacip olan kimse kavuşturulur,
18.                       Ve **الحُظَظُ** ve **الحُظَظُ**: o, acı ağacın özsuyudur,
لسان العرب
● - حظظ: **الحَظُّ**: **النَّصِيبُ**; el-Ezherî, el-Leys’ten ziyade etti: fazl ve hayırdan. Ve falan, fazldan **ذو حَظّ** ve **قِسْم** sahibidir; dedi: ve **الحظّ**dan bir fiil işitmedim. İbn Sîde dedi: ve “o, şunda **ذو حَظٍّ**’dur” denir. Ve el-Cevherî ve başkaları dedi: **الحَظّ** nasip ve **الجَدّ**’dir; cem‘i, azlıkta **أَحُظٌّ**, çoklukta **حُظوظ** ve **حِظاظٌ**’dır; قياس dışı olarak; İbn Cinnî şu beyti okudu:
وحُسَّدٍ أَوْشَلْتِ من حِظاظِها،
على أَحاسِي الغَيْظِ واكْتِظاظِها
Ve **أَحاظٍ** ve **حِظاء**; medli; son ikisi, teşdîdin dönüştürülmüşünden olup قياس ile değildir; el-Cevherî dedi: sanki **أَحْظٍ**’ün cem‘idir; İbn Düreyd’in, Süveyd b. Hazzâk el-‘Abdî için okuduğu (ve Ma‘lût b. Bedel el-Kuray‘î için rivayet olunur):
متى ما يَرَ الناسُ الغَنِيَّ، وجارُه
فَقِيرٌ، يَقُولوا: عاجِزٌ وجَلِيدُ
وليس الغِنَى والفَقْرُ من حِيلةِ الفَتى،
ولكِنْ أَحاظٍ قُسِّمَتْ، وجُدُودُ
İbn Berrî dedi: ona zenginlik ancak onun **جلادة**’si sebebiyle geldi ve fakir, onun aczi ve marifetinin azlığı sebebiyle mahrum bırakıldı; ve onların zannettikleri gibi değildir; bilakis bu, **القَسّام**’ın fiilindendir; o da Allah سبحانه وتعالى’dir; şu sözü sebebiyle: “Biz onların geçimlerini aralarında taksim ettik.” Dedi: ve onun “**أَحاظٍ**” sözü قياس dışı olarak bir vehimdir; bilakis **أَحاظٍ**, **أَحْظٍ**’ün cem‘idir; aslı **أَحْظُظٌ**’dur; ikinci **الظاء** yâ’ya çevrildi de **أَحْظٍ** oldu; sonra **أَحاظٍ** üzere cem‘ edildi. Ömer’in hadîsinde, رضي الله عنه: “Adamın **حَظِّ**’undan, dulunun rağbet görmesi ve hakkının yeri (olmasıdır)”; İbnü’l-Esîr dedi: **الحَظُّ** **الجَدُّ** ve **البَخْتُ**’tur; yani onun **حَظِّ**’undandır: kızlarından ve kız kardeşlerinden kocası olmayanına rağbet edilmesi; onlar hakkında yüz çevrilmemesi; ve hakkının, onu inkârı ve onu eksiltmesi güvenilir, vefalı bir kimsenin zimmetinde olması. Araplardan kimi “**حَنْظٌ**” der; bu maksut değildir; ancak teşdîdli (harfte) onlara eklenen bir genizlemedir; delili: bunlar cem‘ ettiklerinde **حظوظ** derler. El-Ezherî dedi: Humus ehlinin bir kısmı **حَنظ** der; cem‘ ettiklerinde **الحُظوظ**’a dönerler; ve o **النون** onlarda bir genizlemedir; fakat onu aslî kılarlar; ve bu lafız, onların dillerinde teşdîdli olanlarda cereyan eder; **الرُّزّ** gibi, **رُنز** derler; ve **أُتْرُجَّة** gibi, **أُتْرُنجة** derler. El-Cevherî dedi: “Sen **ذا حَظٍّ** değildin” dersin; ve elbette sen **حَظِظْتَ تَحَظُّ**; ve ben işte **حَظِظْتُ** işte, ben **أَحَظُّ**’um, **حَظّاً**; ve bir adam **حَظِيظٌ** ve **حَظِّيٌّ**, nisbet üzere; ve **مَحْظوظ**; hepsi: rızıktan **ذو حَظٍّ**; ve **محظوظ** için bir fiil işitmedim; yani onlar **حُظّ** demediler; ve falan, falandan **أَحَظُّ**: ondan daha **أَجَدُّ**; fakat onların “**أَحْظَيْته** ona karşı” sözüne gelince: bu bâbdan olabilir; şu var ki o **المُحَوَّل**’dendir; ve **الحُظْوة**’den de olabilir. El-Ezherî dedi: **الحَظِّ** için Araplardan bir fiil vardır; el-Leys onu bilmemiş ve işitmemiş olsa da. Ebû Amr dedi: adam **محظُوظ** ve **مجدود**; dedi: ve “falan, falandan **أَحَظُّ** ve ondan daha **أَجَدُّ**” denir. Ebû’l-Heysem, İbn Büzürc’e yazdıklarında dedi: “Onlar, onlara **يَحَظُّون** ve onlara **يَجَدُّون**” denir. Dedi: ve **الأَحِظَّاء**’ın teki, eksik **حَظِيٌّ**’dir; dedi: ve aslı **حظّ**’dur. Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti; dedi: **الحَظِيظُ** zengin, varlıklı olandır. El-Cevherî dedi: ve sen **حَظٌّ** ve **حَظِيظٌ** ve **مَحْظوظ**’sun; yani rızıktan **ذو حَظّ** olan **جَدِيد**. Ve Allah تعالى’nın sözü: “Ona ancak büyük bir **حَظٍّ** sahibi kavuşturulur”; buradaki **الحَظُّ** cennettir; yani ona ancak cennet kendisine vacip olan kimse kavuşturulur; ve cennet kendisine vacip olan kimse, hayırdan büyük bir **حَظٍّ** sahibidir. Ve **الحُظَظُ** ve **الحُظَظُ**, **فُعَل** misali üzere: sabır gibi bir zamk; ve denildi: o, acı ağacın özsuyudur; ve denildi: o, **الخَوْلان**’ın sürmesidir; el-Ezherî dedi: o **الحُدُلُ**’dür. El-Cevherî dedi: o, **الحُضُض** ve **الحُضَض**’da bir lugattır; o bir ilaçtır; Ebû Ubeyd **الحُضَظ**’ı hikâye etti; böylece **الضاد** ile **الظاء**’ı birleştirdi; ve daha önce geçti.
مقاييس اللغة:
(**حظ**) **الحاء** ve **الظاء** tek bir asıldır; o da **النَّصيب** ve **الْجَدّ**’dir. “Falan, falandan **أحظُّ**’dur” denir; ve o **محظُوظٌ**’dur. **الحظِّ**’un cem‘i, قياس dışı olarak **أحاظٍ**’dır. Ebû Zeyd dedi: rızıktan **ذا حظٍّ** ise, adam **حظيظ جديد**’dir. Ve “işte **حَظِظْتُ**; **أَحَظُّ**” denir. Dedi: ve **الحَظّ**’un cem‘i **أحُظٌّ**’dur([49]).
القاموس المحيط:
**الحَظُّ** **النَّصيبُ** ve **الجَدُّ**’dir; yahut hayır ve fazldan nasibe mahsustur; cem‘i: **أحُظٌّ** ve **أَحاظٍ** ve **حِظاظٌ** ve **حِظَّاءٌ**, ikisinin kesriyle; ve **حُظٌّ** ve **حُظوظٌ** ve **حُظوظةٌ**, onların zammesiyle. Ve bir adam **حَظٌّ** ve **حَظيظٌ** ve **حَظِّيٌّ** ve **مَحْظوظٌ** **مَجْدودٌ**’dur; ve elbette sen, kesr ile, işte **حَظِظْتَ**; işte **حَظّاً**. Ve **الحُظُظُ**, iki zamme ile ve **صُرَد** gibi: sabır gibi bir zamk.
Ve **أحَظَّ**: **ذا حَظٍّ** oldu.
تاج العروس:
ح ظ ظ
**الحَظُّ**: **النَّصِيبُ** ve **الجَدُّ**, **الصّحاح**’ta olduğu gibi. Ve **النّهايَة**’de ziyade etti: ve **البَخْتُ**; yahut hayır ve fazldan nasibe mahsustur; el-Leys’ten naklettiği gibi. Denir: falan, fazldan **ذُو حَظٍّ** ve **قِسْمٍ** sahibidir. Dedi: ve **الحَظِّ**dan bir fiil işitmedim. El-Ezherî dedi: **الحَظِّ** için Araplardan bir fiil vardır; el-Leys onu bilmemiş ve işitmemiş olsa da. Cem‘i, azlıkta **أَحُظٌّ** ( **أَشُدٍّ** gibi) ve قياس dışı olarak **أَحاظٍ**; sanki **أَحْظٍ**’ün cem‘idir; el-Cevherî nakletti; yani çoklukta; ve şairden şu beyti okudu:
ولَيْسَ الغِنَى والفَقْرُ مِنْ حِيلَةِ الفَتَى ... ولكِنْ أَحاظٍ قُسِّمَتْ وجُدُودُ
Dedim: onu İbn Düreyd, Süveyd b. Hazzâk el-‘Abdî için okudu; ve Ma‘lût b. Bedel el-Kuray‘î için rivayet olunur; ve صدر’ı:
مَتَى ما يَرَى النّاسُ الغَنِيَّ وجارُه ... فٌقِيرٌ يَقُولُوا : عاجِزٌ وجَليدُ
İbn Berrî dedi: ona zenginlik ancak onun **جلادة**’si sebebiyle geldi; ve fakir, onun aczi ve marifetinin azlığı sebebiyle mahrum bırakıldı; ve onların zannettikleri gibi değildir; bilakis bu, **القَسّام**’ın fiilindendir; o da Allah سبحانه وتعالى’dir; şu sözü sebebiyle: “Biz onların geçimlerini aralarında taksim ettik.” Dedi: ve onun “**أحَاظٍ**” sözü قياس dışı olarak bir vehimdir; bilakis **أَحاظٍ**, **أَحْظٍ**’ün cem‘idir; aslı **أَحْظُظٌ**’dur; ikinci **الظّاء** yâ’ya çevrildi de **أَحْظٍ** oldu; sonra **أَحاظٍ** üzere cem‘ edildi. Çoklukta: **حِظَاظٌ** ve **حِظاءٌ**; ikisinin kesriyle; sonuncusu medlidir; Ebû Zeyd’den. Ve **الحِظَاظُ**, İbn Cinnî’den; ve şu beyti okudu:
وحُسَّدٍ أَوْشَلْتُ من حِظاظِهَا ... عَلَى أَحاسِي الغَيْظِ واكْتِظاظِها
Ve **اللّسَان**’da: **أَحاظٍ** ve **حِظَاءٍ**, teşdîdin dönüştürülmüşündendir; ve قياس ile değildir; ve onda, yakın zamanda, geçen şey vardır.
Ebû Zeyd dedi: **الحَظّ**’un cem‘i **حُظٌّ** ve **حُظُوظٌ**’dur; ve İbn Abbâd ziyade etti: **حُظُوظَةٌ**, onların zammesiyle; ve bunlar çokluk cem‘leridir; ve ondan, Şihâb el-Makarî’nin meşhur kasidesinin başındaki sözü:
سُبْحَانَ من قَسَمَ الحُظُو ... ظَ فلا عِتَابَ ولا مَلامهْ
Ve bir adam **حَظٌّ** ve **حَظِيظٌ**; ikisini el-Cevherî nakletti; ve **حَظِّيٌّ**, nisbet üzere; nüshalarda olduğu gibi; yahut eksik; el-Ezherî’nin naklettiği gibi; dedi: ve aslı **حَظّ**’dur; cem‘i **أَحِظّاء**’dır. Ve **مَحْظُوظٌ**; el-Cevherî onu da nakletti; yani Ebû Amr’ın sözü: yani rızıktan **ذُو حَظٍّ** olan **مَجْدُودٌ**. Ve elbette sen, kesr ile, işte **حَظِظْتَ**; işte **تَحَظُّ**; işte **حَظَّاً**; el-Cevherî nakletti. Ve **الحُظُظُ**, iki zamme ile ve **صُرَد** gibi: sabır gibi bir zamk; ve denildi: o, acı ağacın özsuyudur; ve denildi: o, **الخَوْلان**’ın sürmesidir. El-Ezherî dedi: o **الحُدُلُ**’dür.
El-Cevherî dedi: o bir ilaçtır; ve onun lugatları geçti; böylece onda altı lugat oldu. Şemir, bu lugat üzere şu beyti okudu:
" أَمَرَّ مِنْ مَقْرٍ وصَبْرٍ وحُظَظْ
Ve **أحَظَّ** adam: **ذَا حَظٍّ** ve **بَخْتٍ** oldu.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: dedi: el-Leys: Humus ehlinin bir kısmı **الحَظِّ** için **حَنْظ** der; cem‘ ettiklerinde **الحُظُوظِ**’a dönerler; ve o **النُّون** onlarda bir genizlemedir; aslî değildir.
Ve falan, falandan **أَحَظُّ**: yani ondan daha **أَجَدُّ**; el-Cevherî nakletti. Fakat onların “**أَحْظَيْتُه** ona karşı” sözüne gelince: bu bâbdan olabilir; şu var ki o **المُحَوَّل**’dendir; ve **الحُظْوَة**’den de olabilir; ve inşallah Allah تعالى, **المُعْتَلّ**’de gelecektir.
Ebû’l-Heysem, İbn Büzürc’e yazdıklarında dedi: “Onlar, onlara **يَحَظُّون** ve **يَجَدُّون**” denir; el-Ezherî nakletti; bununla, el-Leys’in önceki sözünü reddederek: “**الحَظِّ**dan bir fiil işitmedim.”
Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti; dedi: **الحَظِيظُ**: zengin, varlıklı olandır.
Ve başkası dedi: adam **أَحَظَّ** olur; **إِذَا اسْتَغْنَى**; **العُبَاب** ve **التَّكْمِلَة**’de olduğu gibi.
