# حفث (ح-ف-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%81%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ف - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والثاء والفاء معهما
ح ف ث يستعمل فقط
حفث:
الحِفْثةُ: ذات الطَّرائق من الكَرِش كأنَّها أطباق، وفيها الفَرْث، قال:
لا تُكْرِيَنَّ بعدَها خُرْسيّا
إنا وَجَدْنا لَحْـمَـه رَدِيّا
الكِرْشَ والحِفْثَةَ والمَرِيّا
والحُفّات: ضَرْبٌ من الحَيّات يأكُلُ الحشيش لا يَضُرُّ شيئاً. ويقال للغضبان إذا انتَفَخَتْ أوداجُه غَضَباً قد احرَنْفَشَ حُفّاشُه.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الثاء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ح ف ث** yalnızca kullanılır.

**حفث**:

**الحِفْثةُ**: **الكَرِش**’ten (işkembe) yolları/katmanları olan; sanki tabaklar gibidir; ve onda **الفَرْث** vardır. Dedi ki:

“Onun ardından asla bir **خُرْسيّا** kiralama,
Şüphesiz biz onun etini kötü bulduk:
**الكِرْشَ**’i, **الحِفْثَةَ**’yi ve **المَرِيّا**’yı.”

Ve **الحُفّات**: **الحَيّات**’tan bir türdür; otu yer, hiçbir şeye zarar vermez. Ve öfkeli kimseye, öfkeyle boyun damarları şiştiği zaman: “**حُفّاشُه** **احرَنْفَشَ**” denir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَفِثُ، بكسر الفاء: حَفِثُ الكَرِشِ، وهو القِبَّةُ. والحُفَّاثُ: حَيَّةٌ تنفخُ ولا تؤْذي.

##### Türkçe

**الحَفِثُ**, **الفاء**’nın kesresiyle: **حَفِثُ الكَرِشِ**; o da **القِبَّةُ**’dir. Ve **الحُفَّاثُ**: üfleyen ve eziyet etmeyen bir yılandır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ث ف
حفث ، فحث ، حثف ، فثح : ( مستعملات ) .
حفث فحث : أبو عُبَيد عن الأحمر : الحَفِثُ والفَحِثُ : الذي يكونُ مع الكَرِشِ وهو يُشْبهها .
وقال الليث : الحفْثَةُ : ذَاتُ الطَّرَائق من الكَرِش كأَنها أَطْبَاقُ الفَرْثِ .
وأَنشد الليثُ :
لاتُكْرِبَنَّ بَعْدَها خُرْسِيّا
إنّا وَجَدْنَا لَحْمَها رَدِيّاً
الكِرْشَ والحِفْثَة والمَرِيّا
( فحث ) : وقال أبو عَمْرُو : الفَحِثُ : ذاتُ الطَّرَائق والقِبَةُ الأخرَى إلى جَنْبه . وليس فيها طرائق قال : وفيها لُغَاتٌ : حَفِثٌ ، وحَثِفٌ ، وحِفْثٌ ، وحِثْفٌ : وقيل : فِثْحٌ ، وثِحْفٌ ، ويُجْمْعُ الأحْثَافَ والأفْثَاحَ والأثحَافَ ، كُلٌّ قد قيلَ .
وقال شَمِر : الحُفَّاثُ : حَيَّةٌ ضخمٌ عظيمُ الرَّأْسِ أَرْقَشُ أحْمَرُ أكْدَرُ ، يُشْبُه الأسْوَد وليس به ، إذا حَرَّبْته انتَفَخَ ورِيدُه .
وقال ابنُ شميل : هو أكبرُ مِنَ الأرْقَمِ ، ورَقَشُه مِثلُ رَقَشِ الأرْقم ، لا يَضُرُّ أحداً ، وجَمْعُه حَفَافِيثُ . وقال جرير :
إنَّ الحفَافيثَ عِنْدِي يا بَنِي لَجَأٍ
يُطرِقْنَ حِينَ يصُولُ الحيَّةُ الذَّكَرُ
وقال الليثُ : الحُفَّاثُ : ضَرْبٌ من الحيَّات يأْكلُ الحشيشَ لا يضُرّ شيئاً .
ويقال للغَضْبان إذا انْتَفختْ أوْدَاجه : قدِ احرَنفَشَ حُفَّاثُه .
وفي ( النَّوَادرِ ) : افتحَثْتُ ما عند فُلاَنٍ وابْتَحَثتُ بمعنى واحدٍ .

##### Türkçe

ح ث ف
**حفث** ، **فحث** ، **حثف** ، **فثح** : (kullanılanlar) .

**حفث فحث** : Ebû ʿUbeyd, el-Aḥmer’den: **الحَفِثُ** ve **الفَحِثُ** : işkembe ile birlikte bulunan ve ona benzeyen şeydir.
Leys dedi: **الحفْثَةُ** : işkembeden yolları olan (kısım); sanki dışkının tabakalarıdır.
Leys şu şiiri okudu:
Sakın ondan sonra ḫursiyyâ ile kederlenme
Biz onun etini kötü bulduk
İşkembeyi, **الحِفْثَة**’yi ve **المَرِيّا**’yı

( **فحث** ) : Ebû ʿAmr dedi: **الفَحِثُ** : yolları olan (kısım) ve onun yanındaki öteki kubbedir. Onda yollar yoktur, dedi. Dedi: Onda lugatlar vardır: **حَفِثٌ** , **حَثِفٌ** , **حِفْثٌ** , **حِثْفٌ** : ve denildi ki: **فِثْحٌ** , **ثِحْفٌ** ; ve **الأحْثَافَ** ve **الأفْثَاحَ** ve **الأثحَافَ** cem‘ edilir; her biri söylenmiştir.

Şemir dedi: **الحُفَّاثُ** : iri, büyük başlı, benekli, kızıl, koyu; siyaha benzer fakat o değildir; onu kızdırdığında şahdamarı şişer.
İbn Şümeyl dedi: O, **الأرْقَمِ**’dan daha büyüktür; benekleri **الأرْقم**’ın benekleri gibidir; kimseye zarar vermez; onun cemi **حَفَافِيثُ**’tir. Cerîr dedi:
Şüphesiz **الحفَافيثَ** benim yanımda, ey Leceʾ oğulları,
Erkek yılan saldırdığı zaman başlarını eğerler.
Leys dedi: **الحُفَّاثُ** : yılanlardan bir türdür; otu yer; hiçbir şeye zarar vermez.
Ve öfkeli kimseye, boyun damarları şiştiğinde, denilir: **قدِ احرَنفَشَ حُفَّاثُه**.
Ve ( **النَّوَادرِ** )’de: **افتحَثْتُ** falânın yanındakini ve **ابْتَحَثتُ** bir tek mânâdadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والفاء وما يثلثهما)
(حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له.
  فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما هو من باب الإبدال؛ لأنّ الأصلَ حُثالة، فأبدلت الثاء فاءً.
  ومن الباب رجلٌ ذو حَفْلَةٍ، إذا كان مبالِغاً فيما أخذ فيه، وذلك أنّه يتجمّع له رأياً وفِعلاً. وقد احتَفَل لهم، إذا أحسن القيام بأمرهم. ويقال احتَفَل الوادِي بالسّيل. فأمّا قولهم تحفّل، إذا تزيّنَ، فهو من ذلك أيضاً لأنه يجمعُ لنفسه المحاسِن.
  فأمّا قولهم حَفَلْتُ الشيءَ، إذا جلوتَه، فمن الباب، والقياسُ صحيح؛ وذلك أنّه يجمع ضَوءَه ونُورَه بما يَنفيه من صَدئه. قال بشر:
رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1])   والمُقَصَّب* المجعَّد. وأراد بالدّرّة امرأةً. يحفل لونَها [سخام([2])]، يعني الشعر يزيدها بسوادِه بياضاً، وهذا كأنّه جلاها، وهو من الكلام الحسن جدّاً.
(حفن) الحاء والفاء والنون كلمةٌ واحدة، منقاسٌ، وهو جمعُ الشيء في كفٍّ أو غير ذلك. فالحَفْنَة: مِلءُ كفَّيك من الطَّعام. يقال حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً بيديَّ. ومنه حديث أبي بكر: "إنّما نحن حَفْنَةٌ من حَفنات الله تعالى"، معناه أنَّ الله تعالى إذا شاء أدخل خلْقه الجنّةَ، وأنَّ ذلك يسيرٌ عنده كالحَفْنَةِ. ويقال احتَفنْتُ الشيءَ لنفسي، إذا أخذتَه. ويقال الحُفْنة إنّها الحُفْرة؛ فإن صحَّ فمحتملٌ الوجهين: أحدهما أن يكون من باب الإبدال، فتجعل النون بدلَ الراء. ويجوز أن يكون من الباب الذي ذكرناه، لأنّها تَجمَع الشيءَ([3]) من ماءٍ أو غيرِه. والحَفّانُ ليس من هذا الباب، وقد مضى ذِكره([4]) لأنَّ النون فيه زائدة.
  (حفي) الحاء والفاء وما بعدهما معتلٌّ ثلاثةُ أصول: المنع، واستقصاء السُّؤال، والحَفَاء خِلافُ الانتِعال.
  فالأوّل: قولُهم حفَوت الرّجُلَ من كل شيءٍ، إذا منعتَه.
  وأمّا الأصل الثاني: فقولهم حَفِيتُ إليه في الوصيّة بالغْت. وتحفّيت به: بالغت في إكرامه، وأحفَيْت. والحفيّ: المستقصِي في السّؤال. قال الأعشى:
فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5])  وقال قوم، وهو من الباب حَفِيتُ بفلان وتحفَّيت، إذا عُنِيتَ به. والحَفيّ: العالم بالشيء.
  والأصل الثالث: الحفا مقصور، مصدر الحافي. ويقال حَفِي الفرسُ: انسحجَ حافرُه. وأحْفَى الرَّجُل: حفِيَتْ دابّتُه. قال الكسائيّ: حَافٍ بيِّن الحِفْية والحِفَاية. وقد حَفِي يحفَى، وهو الذي لا خُفّ في رجليه ولا نَعل.
  فأَمّا الذي حَفِيَ مِن كثرة المشي فإنّه حَفٍ بيِّن الحَفاء، مقصور.
  فأمّا المهموز فالحفأ مقصور، وهو أصل البَرديّ الأبيض الرّطب؛ وهو يؤكل. وفُسِّر على ذلك قوُله صلى الله عليه وآله وسلم: "ما لم تحتفِئُوا بها فشأنكم بها([6])". ويقال احتفأته، إذا اقتلعتَه.
  (حفت) الحاء والفاء والتاء ليس أصلاً، والكلام فيه يقِلُّ. فالحَفَيْتَأ: الرجل القصير.
  (حفث) الحاء والفاء والثاء شيءٌ يدلُّ على رخاوةٍ ولين. يقال حَفِثُ الكرِشِ لِفَحِثِها([7]). والحُفَّاث: حية لا تضرّ ولا تُخَاف. قال:
أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8])  ويقال للرجُل إذا غضب: "قد احرنْفَش حُفَّاثُه".
  (حفد) الحاء والفاء والدال أصلٌ يدلُّ على الخِفَّة في العمل، والتجمُّع. فالحفَدة: الأعوان؛ لأنّه يجتمع فيهم التجمّع والتخفُّف، واحدُهم حافد. والسُّرْعة إلى الطاعة حَفْدٌ، ولذلك يقال في دعاء القنوت: "إليك نسعى ونَحْفِدُ". قال:
  * يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) *
  ويقال في قولـه تعالى: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً﴾ [النحل 72]، إنّهم الأعوان-وهو الصحيح- ويقال الأَختَانُ، ويقال الحَفدةُ ولدُ الوَلدَ. والمِحْفَد: مكيالٌ يكال به. ويقال في باب السرعة والخفّة سيفٌ محتفِد، أي سريع القطع. والحفَدانُ: تدارُك السَّير.
  (حفر) الحاء والفاء والراء أصلان: أحدهُما حَفْر الشّيء، وهو قلعه سُفْلا؛ والآخَر أوَّل الأمر.
  فالأوَّل حفَرتُ الأرض حَفْرا. وحافِر الفَرسِ من ذلك، كأنّه يحفر به الأرض. ومن الباب الحَفْرَ في الفَم، وهو تآكل الأسنان. يقال حفَر فُوه يَحْفر حَفْراً([10]). والحَفَر: التُراب المستخرَج من الحُفْرَة، كالهَدَم؛ ويقال هو اسمُ المكان الذي حُفِر. قال:
  * قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) *
  ويقال أحفَرَ المُهْرُ للإثْناء والإرباع، إذا سقَطَ بعضُ أسنانه لنَباتِ ما بَعدَه. ويقال: ما مِن حاملٍ إلاّ والحمل يَحْفِرها، إلاّ *الناقة فإنَّها تسمَن عليه. فمعنى يحفِرها يُهْزِلها.
  والأصل الثاني الحافرة، في قوله تعالى: ﴿أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ﴾ [النازعات 10]، يقال: إنه الأمر الأوَّل، أي أنحْيا بعدما نموت. ويقال الحافرةُ من قولهم: رجع فلانٌ على حافرته، إذا رجع على الطريق الذي أخَذَ فيه، ورجع الشَّيْخُ([12]) على حافرته إذا هَرِم وخَرِف. وقولهم: "النَّقْد عند الحافِرِ" أي لا يزُول حافرُ الفرس حتَّى تَنْقُدني ثمنَه. وكانت لكرامتها عندَهم لا تُباع نَسَاءً. ثم كثُر ذلك حتَّى قيل في غير الخيل أيضاً.
  (حفز) الحاء والفاء والزاء كلمةٌ واحدةٌ تدلّ على الحثّ وما قرب منه. فالحفْزُ: حثُّك الشيء مِن خلفه. [والرّجُلُ([13])] يحتفز في جلوسه إذا أراد القيام، كأنَّ حاثّاً حَثّهُ ودافعاً دفعهُ. يقال: الليل يسوقُ النهارَ ويحفِزه. ويقال حَفَزْت الرجُلَ بالرُّمح. وسُمِّي الحَوفزانُ من ذلك بقلة([14]). قال:
ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15])  (حفس) الحاء والفاء والسين ليس أصلاً. يقال للرجل القصير حيفس([16]).
  (حفش) الحاء والفاء والشين أصلٌ واحد يدلُّ على الجمع. يقال هم يَحْفِشون عليك، أي يُجْلِبون. وحَفَشَ السَّيلُ الماء من كلِّ جانب إلى مستنقع واحد. قال:
عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17])  ويقال جاء الفرس يَحفِشُ، أي يأتي بجريٍ بعد جري. والحفش([18]): بيت صغير: وسمِّي بذلك لاجتماعِ جوانبه؛ ويقال لأنه يُجمع فيه الشيء. وتحفّشت المرأةُ للرَّجُل، إذا أظهرت له وُدَّاً؛ وذلك أنها تتحفَّل له، أي تتجمَّع.
  (حفص) الحاء والفاء والصاد ليس أصلاً، ولا فيه لغة تنقاس. يقال للزَّبِيل من جُلودٍ حَفْص. ويقال للدَّجاجة أمَّ حَفْصة. ويقال إنَّ ولدَ الأسد حَفْصٌ. وفي كلِّ ذلك نظرٌ.
  (حفض) الحاء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على سقوط الشيء وخُفُوفِه([19]). فالحَفَض مَتاع البيت؛ ولذلك سمِّي البعير الذي يحمله حَفَضاً. والقياسُ ما ذكرناه؛ لأنّ الأحفاض تسمَّى الأسقاط. ويقال حفَضْت العُود، إذا حنيتَه. قال الراجز:
  * إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) *
  قال الأصمعيُّ: حفضتُ [الشيء([21])] وحَفَّضْتُه، بالتخفيف والتشديد، إذا ألقيتَه. وأنشد:
  * إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا *
فمعناه ألْقاني. والأحفاض في قول عمرو بن كلثوم:
ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22])  هي الإبل أوَّلَ ما تُركَب. ويقال بل الأحفاض عُمُد الأخبية.
  (حفظ) الحاء والفاء والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على مراعاةِ الشيء. يقال حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً. والغَضَبُ: الحفيظة؛ وذلك أنّ تلك الحالَ تدعو إلى مراعاة الشيء. يقال للغَضَب الإحفاظ؛ يقال أحفَظَنِي أي أغضَبَني. والتحفظ: قلّة الغَفلة. والحِفاظ: المحافَظة على الأمور.
----------------------------------------------------------------------
([1]) سبق البيت والكلام عليه في (مادة بر).
([2]) التكملة في المجمل.
([3]) في الأصل: "تجمع بالشيء".
([4]) سهو منه أو سقط من النسخة، فإنه لم يذكر "الحفان" في مادة (حف).
([5]) ديوان الأعشى 102 واللسان (حفا).
([6]) الذي في المجمل: "ما لم تحتفئوا بها بقلا".
([7]) الفحث: القبة ذات الأطباق من الكرش.
([8]) البيت لجرير في ديوانه 244 واللسان (حفث، فيش). وسيعيده (فيش).
([9]) البيت في المجمل (حفد).
([10]) حفر، من باب ضرب، ويقال أيضاً من باب تعب، وهو أردأ اللغتين.
([11]) أنشد هذا العجز في المجمل (حفر).
([12]) في الأصل: "الشي"، صوابه في المجمل.
([13]) التكملة من المجمل.
([14]) كذا. ولعل في الكلام نقصاً. وفي المجمل. "لأن بساط بن قيس حفزه بالرمح".
([15]) البيت لسوار بن حبان المنقري، كما في اللسان. ويخطئ من ينسبه لجرير.
([16]) يقال بوزن صيقل وهزبر.
([17]) البيت في المجمل واللسان برواية: "فراحوا إلينا".
([18]) يقال بالكسر والفتح والتحريك، وجمعه أحفاش وحفاش.
([19]) في الأصل: "وخفوضه". والحفوف: القلة. وفي اللسان: "وإنه لحفض علم" أي قليله رثه، شبه علمه في قلته بالحفض".
([20]) لرؤبة في ديوانه 80 واللسان (حفض). وسيأتي في (عرش).
([21]) التكملة من المجمل.
([22]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(حâ ve fâ ve onlara üçlülenenler bâbı)

(**حفل**) **الحاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da toplamadır. Denir: **حَفَل** insanlar ve **احتفَلوا**; meclislerinde toplandıkları zaman. Meclis **مَحْفِل**’dir. **المحفَّلة**: **حُفِّلت** edilmiş koyun; yani süt onun memesinin içinde toplanmıştır. **التَّصرية** ve **التَّحفيل**’den nehy olundu. Ve denir: **لا تَحْفِل به**; yani ona aldırma; ve bu asıldandır, yani toplanma. Şu da: bir işe uğrayan kimse için ona (insanlar) toplanır.

Ama onların saman kırıntısına **حُفالة** demeleri bâbdan değildir; ancak o, ibdâl bâbındandır; çünkü asıl **حُثالة**’dır; sonra **الثاء** **فاء**’ya ibdâl edilmiştir.

Ve bâbdandır: **رجلٌ ذو حَفْلَةٍ**, bir şeye giriştiğinde aşırıya varan olduğu zaman; çünkü ona görüş ve fiil toplanır. Ve denir: **احتَفَل** onlar için; onların işini güzelce üstlendiği zaman. Ve denir: **احتَفَل الوادِي بالسّيل**. Ama onların **تحفّل** demeleri, süslendiği zaman; bu da ondandır; çünkü kendisi için güzellikleri toplar.

Ama onların **حَفَلْتُ الشيءَ** demeleri, onu parlattığın zaman; bâbdandır ve kıyas sahihtir; çünkü pasını giderdiği şeyle onun ışığını ve nurunu toplar. Bişr dedi:
رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1])
Ve **المُقَصَّب**: kıvırcık olan. Ve **الدّرّة** ile bir kadını kastetti. Onun rengini **سخام([2])** **يحفل**; yani saç, siyahlığıyla ona beyazlık katar; bu, sanki onu parlatmış gibidir; ve bu, sözün pek güzelindendir.

(**حفن**) **الحاء** ve **الفاء** ve **النون** tek bir kelimedir; kıyaslıdır; o da bir şeyi avuçta veya başka yerde toplamaktır. **الحَفْنَة**: iki avucunun yiyecekten dolusu. Denir: **حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً** iki elimle. Ondandır Ebû Bekir hadisi: “**إنّما نحن حَفْنَةٌ من حَفنات الله تعالى**”; manası: Allah Teâlâ dilediği zaman yaratığını cennete sokar; ve bu, onun yanında **الحَفْنَة** gibi kolaydır. Ve denir: **احتَفنْتُ الشيءَ لنفسي**; onu aldığın zaman. Ve denir: **الحُفْنة** onun **الحُفْرة** olduğudur; eğer sahihse iki veche muhtemeldir: birincisi, ibdâl bâbından olmasıdır; böylece **النون**’u **الراء** yerine kılarsın. Ve caizdir ki, zikrettiğimiz bâbdan olsun; çünkü o, sudan veya başkasından bir şeyi([3]) toplar. **الحَفّانُ** bu bâbdan değildir; onun zikri geçmişti([4]); çünkü ondaki **النون** ziyadedir.

(**حفي**) **الحاء** ve **الفاء** ve onlardan sonra gelen mu‘tel olan (harf) üç asıldır: men‘, suali istiksâ, ve **الحَفَاء** ayakkabı giymenin zıddıdır.

Birincisi: onların “**حفَوت** adamı her şeyden” sözüdür; onu men‘ ettiğin zaman.

İkinci asla gelince: onların “**حَفِيتُ إليه في الوصيّة**” sözüdür; vasiyette mübalağa ettiğin zaman. Ve **تحفّيت به**: ona ikramda mübalağa ettin; ve **أحفَيْت**. **الحفيّ**: sualde istiksâ eden. A‘şâ dedi:
فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5])
Ve bir kavim dedi ki: bu bâbdandır; **حَفِيتُ بفلان** ve **تحفَّيت**; onunla ilgilendiğin zaman. **الحَفيّ**: şeyin âlimi.

Üçüncü asl: **الحفا** maksûrdur; **الحافي**’nin masdarıdır. Ve denir: **حَفِي الفرسُ**; tırnağı aşındı. Ve **أحْفَى الرَّجُل**: biniti **حفِيَتْ** oldu. Kisâî dedi: **حَافٍ**; **الحِفْية** ve **الحِفَاية**si açık olan. Ve **حَفِي يحفَى**; o, ayaklarında ne mest ne de nal olan kimsedir.

Ama çok yürümekten **حَفِيَ** olan kimse, **حَفٍ**’dir; **الحَفاء**’sı açık olan; maksûr.

Ama hemzeli olan: **الحفأ** maksûrdur; o, beyaz yaş **البَرديّ**’nin köküdür; ve yenir. Ve bunun üzerine, onun صلى الله عليه وآله وسلم sözünün tefsiri yapıldı: “**ما لم تحتفِئُوا بها فشأنكم بها([6])**”. Ve denir: **احتفأته**; onu söküp çıkardığın zaman.

(**حفت**) **الحاء** ve **الفاء** ve **التاء** asıl değildir; ve onda söz azdır. **الحَفَيْتَأ**: kısa boylu adam.

(**حفث**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الثاء** gevşeklik ve yumuşaklığa delalet eden bir şeydir. Denir: **حَفِثُ الكرِشِ لِفَحِثِها([7])**. **الحُفَّاث**: zarar vermeyen ve korkulmayan yılan. Dedi:
أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8])
Ve adama öfkelendiğinde denir: “**قد احرنْفَش حُفَّاثُه**”.

(**حفد**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الدال** işte hafifliğe ve toplanmaya delalet eden bir asıldır. **الحفَدة**: yardımcılar; çünkü onlarda toplanma ve hafiflik bir araya gelir; tekili **حافد**’dir. İtaate sürat **حَفْد**’dür; bu yüzden kunût duasında denir: “**إليك نسعى ونَحْفِدُ**”. Dedi:
* يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) *
Ve Allah Teâlâ’nın sözü hakkında denir: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً﴾ [النحل 72]; onlar yardımcılar(dır) — ve bu sahih olandır — ve denir: **الأَختَانُ**; ve denir: **الحَفدةُ** torunun çocuğudur. **المِحْفَد**: onunla ölçülen bir ölçek. Ve sürat ve hafiflik bâbında denir: **سيفٌ محتفِد**; yani hızlı kesen. **الحفَدانُ**: yürüyüşü peş peşe yetiştirmek.

(**حفر**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi bir şeyi kazmaktır; o da onu aşağıdan söküp çıkarmaktır; diğeri işin evvelidir.

Birincisi: **حفَرتُ الأرض حَفْرا**. Atın **حافِر**’i ondandır; sanki onunla yeri kazar. Ve bâbdandır: ağızda **الحَفْرَ**; o da dişlerin aşınmasıdır. Denir: **حفَر فُوه يَحْفر حَفْراً([10])**. **الحَفَر**: çukurdan çıkarılan topraktır; yıkıntı gibi; ve denir: o, kazılan yerin adıdır. Dedi:
* قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) *
Ve denir: **أحفَرَ المُهْرُ للإثْناء والإرباع**; bazı dişleri, ondan sonrakinin bitmesi için düştüğü zaman. Ve denir: “Hiçbir gebe yoktur ki hamilelik onu **يَحْفِرها** etmesin; ancak deve hariç; çünkü o, onun üzerine semirir.” **يحفِرها**’nın manası: onu zayıflatır.

İkinci asıl: **الحافرة**, Allah Teâlâ’nın sözü içinde: ﴿أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ﴾ [النازعات 10]; denir: o, ilk iştir; yani öldükten sonra mı diriltileceğiz. Ve denir: **الحافرة** onların “Falanca kendi **حافرته**si üzerine döndü” sözündendir; girdiği yola döndüğü zaman. Ve **الشَّيْخُ([12])** kendi **حافرته**si üzerine döndü; yaşlanıp bunadığı zaman. Ve onların “**النَّقْد عند الحافِرِ**” sözü: yani atın tırnağı yerinden ayrılmaz, ta ki bana bedelini peşin veresin. Ve onların yanında kıymetinden dolayı veresiye satılmazdı. Sonra bu çoğaldı; hatta at dışında da söylendi.

(**حفز**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الزاء** arkadan itmeye ve ona yakın olana delalet eden tek bir kelimedir. **الحفْزُ**: bir şeyi arkasından dürtmen. [Ve adam([13])] oturuşunda **يحتفز**; kalkmak istediği zaman; sanki bir dürtücü onu dürtmüş ve bir itici onu itmiş gibi. Denir: gece gündüzü sürer ve onu **يحفِزه**. Ve denir: **حَفَزْت** adamı mızrakla. Ve bundan dolayı, bir ot **الحَوفزانُ** diye adlandırıldı([14]). Dedi:
ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15])

(**حفس**) **الحاء** ve **الفاء** ve **السين** asıl değildir. Kısa adama **حيفس([16])** denir.

(**حفش**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الشين** toplamaya delalet eden tek bir asıldır. Denir: onlar senin üzerine **يَحْفِشون**; yani bağırıp çağırarak toplanırlar. Ve sel, her yandan suyu tek bir birikintiye **حَفَشَ** etti. Dedi:
عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17])
Ve denir: at **يَحفِشُ** geldi; yani bir koşudan sonra koşu ile gelir. **الحفش([18])**: küçük ev; kenarlarının toplanmasından dolayı böyle adlandırıldı; ve denir: onda şey toplandığı için. Ve kadın, erkeğe **تحفّشت**; ona sevgi gösterdiği zaman; çünkü ona **تتحفَّل** eder; yani toplanır.

(**حفص**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الصاد** asıl değildir; ve onda kıyaslanan bir dil yoktur. Deriden sepet için **حَفْص** denir. Ve tavuğa **أمَّ حَفْصة** denir. Ve denir ki aslan yavrusu **حَفْصٌ**’tur. Ve bunların hepsinde nazar vardır.

(**حفض**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الضاد** tek bir asıldır; o da şeyin düşmesine ve hafifliğine([19]) delalet eder. **الحَفَض**: ev eşyasıdır; bu yüzden onu taşıyan deveye **حَفَضاً** denildi. Ve kıyas, zikrettiğimizdir; çünkü **الأحفاض** düşenler diye adlandırılır. Ve denir: **حفَضْت العُود**; onu büktüğün zaman. Recez söyleyen dedi:
* إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) *
Asma‘î dedi: **حفضتُ** [**الشيء([21])**] ve **حَفَّضْتُه**; hafifletme ve şeddeli ile; onu attığın zaman. Ve şu beyti okudu:
* إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا *
Bunun manası: beni attı. Amr b. Külsûm’un sözünde **الأحفاض**:
ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22])
Onlar, ilk binilen develerdir. Ve denir: bilakis **الأحفاض** çadırların direkleridir.

(**حفظ**) **الحاء** ve **الفاء** ve **الظاء** bir şeyi gözetmeye delalet eden tek bir asıldır. Denir: **حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً**. Öfke: **الحفيظة**’dir; çünkü o hâl, şeyi gözetmeye çağırır. Öfkeye **الإحفاظ** denir; denir: **أحفَظَنِي**; yani beni öfkelendirdi. **التحفظ**: gafletin azlığıdır. **الحِفاظ**: işlere muhafazadır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ف ث
يقال لمن انتفخت أوداجه غضباً‏:‏ ‏"‏ قد احرنفش حفاثه ‏"‏‏.‏
وتقول منيت بالصل النفاث فتمنيت نفخ الحفاث‏.‏

##### Türkçe

ح ف ث
Öfkeyle şahdamarları şişen kimse için denilir: “Onun **حفاثه**’si gerçekten **احرنفش** oldu.”
Ve dersin: **الصل النفاث** ile musibete uğratıldım; böylece **نفخ الحفاث**’ı temenni ettim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَفِثَة والحِفْثُ والحَفِثُ: ذاتُ الطرائق من الكَرش؛ زاد الأَزهري: كأَنها أَطْباقُ الفَرْثِ؛ وأَنشد الليث:
لا تُكْرِبَنَّ بعدها خُرْسِيَّا،
إِنَّا وجَدْنا لحمها رَدِيّا:
الكِرْشَ، والخِفْثَةَ، والمَرِيَّا
وقيل: هي هَنةٌ ذاتُ أَطْباقٍ، أَسْفَلَ الكَرِشِ إِلى جَنْبها، لا يَخْرُجُ منها الفَرْثُ أَبداً، يكون للإِبل والشاء والبقر؛ وخَصَّ ابنُ الأَعرابي به الشاء وَحْدَها، دون سائر هذه الأَنواع، والجمعُ أَحْفاثٌ: الجوهري: الحَفِثُ، بكسر الفاء، الكَرِشُ، وهي القِبَةُ؛ وفي التهذيب: الحَفِثُ والفَحِثُ الذي يكون مع الكرش، وهو يُشْبهها؛ وقال أَبو عمرو: الفَحِثُ ذات الطرائق، والقِبَة الأُخرَى إِلى جَنْبه وليس فيها طَرائق؛ قال: وفيها لغات: حَفِثٌ، وحَثِفٌ، وحِفْثٌ، وحِثْفٌ؛ وقيل: فِثْحٌ وثِحْف، ويُجْمَعُ الأَحْثافَ، والأَفْثاحَ، والأَثْحافَ، كلٌّ قد قيل. والحَفِثُ: حَيَّة عظيمة كالحِرابِ.
والحُفَّاثُ: حَيَّة كأَعْظَم ما يكون من الحَيَّات، أَرْقَشُ أَبْرَشُ، يأْكل الحشيشَ، يَتَهَدَّدُ ولا يَضُرُّ أَحداً؛ الجوهري: الحُفَّاثُ حَيَّة تَنفُخُ ولا تُؤْذِي؛ قال جَرِير:
أَيُفايِشُونَ، وقد رَأَوْا حُفَّاثَهم
قد عَضَّه، فقَضَى عليه الأَشْجَعُ؟
الأَزهري، شَمِرٌ: الحُفَّاثُ حَيَّة ضَّخْمٌ، عظيمُ الرأْس، أَرْقَشُ أَخْمَرُ أَكْدَرُ، يُشْبهُ الأَسْودَ وليس به، إِذا حَرَّبْتَه انْتَفَخَ وَريدُه؛ قال: وقال ابن شميل هو أَكْبَرُ من الأَرْقَم، ورَقَشُه مثلُ رَقَش الأَرْقَم، لا يَضُرُّ أَحداً، وجمعُه حَفافِيثُ؛ وقال جرير: إِنَّ الحَفافِيثَ عِندي، يا بني لَجَإٍ،
يُطْرِقْنَ، حينَ يَصُولُ الحَيَّةُ الذَّكَرُ
ويقال للغَضْبان إِذا انْتَفَخَتْ أَوْداجُه: قد احْرَنفشَ حُفَّاثُه، على المثل.
وفي النوادر: افْتَحَثْتُ ما عند فلان، وابْتَحَثْتُ، بمعنى واحد.

##### Türkçe

**الحَفِثَة** ve **الحِفْثُ** ve **الحَفِثُ**: işkembeden yolları olan (kısım); arttırdı
el-Ezherî: sanki o, dışkının tabakaları gibidir; ve el-Leys inşad etti:
“Onun ardından **خُرْسِيَّا**’yı sakın sıkıntıya sokma,
çünkü biz onun etini kötü bulduk:
**الكِرْشَ**’ı, **الخِفْثَةَ**’yı ve **المَرِيَّا**’yı.”
Ve denildi: o, tabakaları olan bir şeydir; işkembenin alt tarafında, onun yanına doğru; ondan dışkı asla çıkmaz; deve, koyun ve sığır için olur; ve İbnü’l-A‘râbî onu yalnız koyuna tahsis etti, bu türlerin geri kalanını değil; çoğulu **أَحْفاثٌ**’tır:
el-Cevherî: **الحَفِثُ**, fânın kesresiyle, işkembedir; ve o **القِبَةُ**’dir; ve et-Tehzîb’de:
**الحَفِثُ** ve **الفَحِثُ**, işkembe ile birlikte olan şeydir; ve o ona benzer; Ebû Amr dedi:
**الفَحِثُ** yolları olan (kısımdır), ve **القِبَة** onun yanındaki öteki (kısımdır) ve onda yollar yoktur; dedi:
ve onda lugatlar vardır: **حَفِثٌ**, ve **حَثِفٌ**, ve **حِفْثٌ**, ve **حِثْفٌ**; ve denildi: **فِثْحٌ** ve **ثِحْف**,
ve **الأَحْثافَ**, ve **الأَفْثاحَ**, ve **الأَثْحافَ** diye çoğul yapılır; her biri söylenmiştir. Ve **الحَفِثُ**:
mızraklar gibi büyük bir yılandır.
Ve **الحُفَّاثُ**: yılanların olabildiğince en büyüğü gibi bir yılandır; benekli, alacalı,
otu yer; tehdit eder ve kimseye zarar vermez; el-Cevherî: **الحُفَّاثُ**
üfleyen ve eziyet etmeyen bir yılandır; Cerîr dedi:
“Onlar **أَيُفايِشُونَ** mu, hâlbuki **حُفَّاثَهم**’i görmüşlerdi,
ona ısırmış, böylece **الأَشْجَعُ** onun üzerine hükmünü vermişti?”
el-Ezherî, Şemir: **الحُفَّاثُ** iri bir yılandır; büyük başlı, benekli,
kızılımsı, koyu; **الأَسْودَ**’a benzer, fakat o değildir; onu kızdırdığında şişer
damarı; dedi: ve İbn Şümeyl dedi ki o, **الأَرْقَم**’dan daha büyüktür, ve onun beneği
**الأَرْقَم**’ın beneği gibidir; kimseye zarar vermez; çoğulu **حَفافِيثُ**’tir; ve Cerîr dedi:
“Şüphesiz **الحَفافِيثَ** benim yanımda, ey **بني لَجَإٍ**,
başlarını eğerler, erkek yılan saldırdığı zaman.”
Ve öfkeli kimseye, boyun damarları şiştiğinde, denilir: “**قد احْرَنفشَ حُفَّاثُه**”,
mesel olarak.
Ve **النوادر**’de: “**افْتَحَثْتُ** falanda olanı” ve “**ابْتَحَثْتُ**”, tek bir mânâdadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحفث، ككتف  ذات الطرائق من الكرش، زاد الأزهري: كأنها أطباق الفرث. وقيل: هي هنة ذات أطباق أسفل الكرش إلى جنبها، لا يخرج منها الفرث أبدا، يكون للإبل والشاء والبقر، وخص ابن الأعرابي به الشاء وحده دون سائر هذه الأنواع. وقال الجوهري: الحفث  حفث  الكرش، وهي  القبة  بكسر القاف وتخفيف الموحدة وتشديدها  كالحفثة  ، بزيادة الهاء  والحفث  بالكسر،  ج أحفاث  . وفي التهذيب: الحفث والفحث: الذي يكون مع الكرش، وهو يشبهها. وقال أبو عمرو: الفخث: ذات الطرائق، والقبة الأخرى إلى جنبه وليس فيها طرائق، قال: وفيها لغات خفث، وحثف، وحفث وحثف، وقيل فثح، وثحف، ويجمع الأحثاف والأفثاح والأثحاف كل قد قيل. الحفث  : حية عظيمة كالجراب  .  والحفاث، كرمان: حية أعظم منها  أرقش أبرش يأكل الحشيش، يتهدد ولا يضر أحدا. وقال الجوهري: الحفاث: حية تنفخ ولا تؤذي، قال جرير:
  أيفايشون وقد رأوا حفاثـهـم                      قد عضه فقضى عليه الاشجع ونقل الأزهري عن شمر: الحفاث: حية ضخم عظيم الرأس، أرقش أحمر  أكدر  يشبه الأسود، وليس به، إذا حربته انتفخ وريده، قال: وقال ابن شميل: هو أكبر من الأرقم، ورقشه مثل رقش الأرقم  لا يضر أحدا  وجمعه حفافيث، وقال جرير:
  إن الحفافيث عندي يا بني لجإيطرقن حين يصول الحية الذكر يقال للغضبان إذا انتفخت أوداجه: قد احرنفش حفاثه، على المثل. وفي النوادر: افتحثت ما عند فلان وابتحثت بمعنى واحد، كذا في اللسان، والله أعلم.  والحفاثية، ككراهية: الضخم  العظيم.

##### Türkçe

**الحفث**, **كتف** gibi: işkembeden yolları olan (kısım). el-Ezherî artırdı: sanki dışkı tabakları gibidir. Ve denildi: o, işkembenin alt tarafında yanında tabakaları olan bir parça ettir; ondan dışkı asla çıkmaz; deve, koyun ve sığır için olur; İbnü’l-A‘râbî onu, bu türlerin geri kalanını değil yalnız koyuna tahsis etti. el-Cevherî dedi: **الحفث**: işkembenin **حفث**’i; o da **القبة**’dir; **القاف**’ın kesriyle ve **الموحدة**’nın hafifletilmesiyle ve şeddelenmesiyle; **كالحفثة** gibi, **الهاء**’nın artırılmasıyla. **الحفث** ise kesre ile; çoğulu **أحفاث**. **التهذيب**’de: **الحفث** ve **الفحث**: işkembe ile birlikte olan şeydir; o, ona benzer. Ebû Amr dedi: **الفخث**: yolları olan (kısım)dır; ve yanında başka **القبة** vardır, onda yollar yoktur. Dedi: onda diller (çeşitler) vardır: **خفث** ve **حثف** ve **حفث** ve **حثف**; ve denildi: **فثح** ve **ثحف**; ve **الأحثاف** ve **الأفثاح** ve **الأثحاف** çoğulları—hepsi söylenmiştir.

**الحفث**: torba gibi büyük bir yılandır. **الحفاث** ise, **رمان** gibi: ondan daha büyük bir yılandır; benekli, alacalı; ot yer; tehdit eder ve kimseye zarar vermez. el-Cevherî dedi: **الحفاث**: üfleyen ve eziyet etmeyen bir yılandır. Cerîr dedi:
  Onlar nasıl övünürler, hâlbuki **حفاث**’larını görmüşlerdir;
  onu ısırdı da **الاشجع** onun üzerine hükmünü verdi.

el-Ezherî, Şemr’den nakletti: **الحفاث**: iri, büyük başlı bir yılandır; benekli, kırmızı, **أكدر**; siyaha benzer, fakat o değildir; onu mızrakladığında damar(ı) şişer. Dedi: İbn Şümeyl dedi: o, **الأرقم**’dan daha büyüktür; benekleri **الأرقم**’ın benekleri gibidir; kimseye zarar vermez. Çoğulu **حفافيث**’tir. Cerîr dedi:
  Şüphesiz **الحفافيث** benim yanımda—ey **بني لجإ**—
  erkek yılan saldırdığı zaman (bana) yol tutarlar.

Damarları şiştiğinde öfkeli kimseye denilir: “**قد احرنفش حفاثه**”, mesel olarak. **النوادر**’de: “**افتحثت** falanın yanındakini” ve “**ابتحثت**” bir mânâdadır; **اللسان**’da böyle(ce). Allah daha iyi bilir. **الحفاثية**, **ككراهية** gibi: iri, büyük (olan).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَفِثٌ
حَفِثٌ حفث (S, K) and حِفْثٌ and ↓ حَفِثَةٌ (K) [A certain portion or appertenance] of the stomach of a ruminant animal, that which has طَرَائِق [meaning either furrows or streaks, but more probably the former], as though it, or they, (كَأَنَّهَا,) were the coverings (أَطْبَاق) of the feces in the stomach: (Az, L:) or that [part] which has coverings (أَطْبَاق [or probably this signifies here folds, one above another,]) at the lower part of the stomach of a ruminant, towards the side of the latter, from which the feces of the stomach never pass forth: [app. meaning the third stomach, or omasum; commonly called the manyplies, because of its many plies, or folds, and strata super strata; and by some, the millet; from which the food, being already ruminated, does not pass out again to the mouth, as it does from the first and second stomachs:] it pertains to the camel, and to the sheep and goat, and oxen; or, accord. to IAar, [only] to the sheep and goat: (L:) the حَفث of the stomach of a ruminant; (S;) i. q. قِبَةٌ, (S, K,) or قِبَةٌ: (TA:) or that which is with the stomach of a ruminant, and which resembles it: (T, TA:) or that which has طَرَائِق, by the side of which is the قبة, another thing, which has not طرائق: it is called حَفِثٌ and حَثِفٌ and حِفْثٌ and حِثْفٌ and فَحِثٌ and, as some say, فِثْحٌ and ثِحْفٌ: (AA, TA:) pl. أَحْفَاثٌ. (K.) ― -b2- Also the first, A certain great kind of serpent, resembling a جِرَاب [or traveller's provision-bag]. (K.)

حَفِثَةٌ
حَفِثَةٌ حفثه حفثة : see above.

حَفَاثِيَةٌ
حَفَاثِيَةٌ حفاثيه حفاثية Big, bulky, or corpulent. (K.)

حُفَّاثٌ
حُفَّاثٌ حفاث A certain kind of serpent, that blows, but does not hurt: (S:) a kind of serpent larger than that called حَفِثٌ, (K, TA,) speckled with black and white, party-coloured; that eats herbs, or dry pasture, and threatens, but does not hurt any one: (TA:) or, accord. to Sh, a bulky serpent, with a large head, red, speckled with white and black, resembling that called الأَسْوَدُ, but not the same as this latter; if one irritate it, its jugular vein becomes distended: accord. to ISh, it is larger than that called الأَرْقَمُ, but is speckled with black and white in the same manner as this latter: pl. حَفَافِيثُ. (Az, TA.) [Hence,] اِحْرَنْفَشَ حُفَّاثُهُ (tropical:) His external jugular veins (أَوْدَاجُهُ [likened to serpents]) became distended by rage, or anger. (TA.)

##### Türkçe

حَفِثٌ
**حَفِثٌ** حفث (S, K) ve **حِفْثٌ** ve ↓ **حَفِثَةٌ** (K) [geviş getiren bir hayvanın midesinin belirli bir kısmı yahut eklentisi]; o, **طَرَائِق**’e [manası ya oluklar ya çizgiler olan, fakat daha muhtemel olanı birincisi] sahip olan şeydir; sanki o, yahut onlar, (**كَأَنَّهَا,**) midedeki dışkının örtüleri (**أَطْبَاق**) imiş gibi: (Az, L:) yahut geviş getirenin midesinin alt kısmında, sonuncusunun tarafına doğru, üzerinde örtüler (**أَطْبَاق** [yahut muhtemelen burada bunun manası, üst üste kıvrımlar, katlar,] ) bulunan o [kısım]dır; midenin dışkısı ondan asla dışarı çıkmaz: deveye, koyun ve keçiye ve sığırlara aittir; yahut IAar’a göre, [yalnız] koyun ve keçiye: (L:) geviş getirenin midesinin **حَفث**’i; (S;) **قِبَةٌ** ile aynı (i. q.), (S, K,) yahut **قِبَةٌ**: (TA:) yahut geviş getirenin midesiyle beraber olan ve ona benzeyen şey: (T, TA:) yahut **طَرَائِق**’e sahip olan şey; onun yanında **قبة** vardır; başka bir şeydir; onda **طرائق** yoktur: ona **حَفِثٌ** ve **حَثِفٌ** ve **حِفْثٌ** ve **حِثْفٌ** ve **فَحِثٌ** ve, bazılarının dediğine göre, **فِثْحٌ** ve **ثِحْفٌ** denir: (AA, TA:) çoğulu **أَحْفَاثٌ**. (K.) ― -b2- Ayrıca: birinci: **جِرَاب**’a [yahut yolcunun azık torbasına] benzeyen, büyük bir tür yılan. (K.)

حَفِثَةٌ
**حَفِثَةٌ** حفثه حفثة : yukarıya bak.

حَفَاثِيَةٌ
**حَفَاثِيَةٌ** حفاثيه حفاثية Büyük, iri yapılı yahut şişman. (K.)

حُفَّاثٌ
**حُفَّاثٌ** حفاث Üfleyen, fakat zarar vermeyen belirli bir tür yılan: (S:) **حَفِثٌ** denilenden daha büyük bir yılan türü, (K, TA,) siyah ve beyaz benekli, alacalı; ot yahut kuru otlak yer; tehdit eder, fakat kimseye zarar vermez: (TA:) yahut Sh’ye göre, iri yapılı bir yılan; büyük başlı; kırmızı; beyaz ve siyahla benekli; **الأَسْوَدُ** denilene benzer, fakat bu sonuncusunun aynısı değildir; biri onu kızdırırsa, şah damarı şişer: ISh’ye göre, **الأَرْقَمُ** denilenden daha büyüktür; fakat bu sonuncusu gibi siyah ve beyazla aynı tarzda beneklidir: çoğulu **حَفَافِيثُ**. (Az, TA.) [Bundan dolayı,] **اِحْرَنْفَشَ حُفَّاثُهُ** (mecaz:) Onun dış şah damarları (**أَوْدَاجُهُ** [yılanlara benzetilmiştir]) öfke yahut kızgınlık sebebiyle şişti. (TA.)
